Turizm ve Seyahat Hizmetleri

Turizm ve Seyahat Hizmetleri iki yıllık bir meslek yüksekokulu önlisans programıdır. Programın konusu konaklama işletmesinin içi değil, seyahatin kendisidir: bir turun kurgulanması, fiyatlanması ve satılması, uçak ve otobüs biletinin kesilmesi, otel ve transfer rezervasyonunun yapılması, gelen konuğun havalimanında karşılanıp programının yürütülmesi.

Bu alanı anlamanın en kolay yolu, işi iki yöne ayırmaktır. Bir yönde yurt dışına ya da yurt içine giden konuğa program satan acenta vardır; öteki yönde yurda gelen konuğu karşılayan, ona yerel programı uygulayan acenta bulunur. Kaynak ders planında karşılayıcı acenta başlığının ayrı bir zorunlu ders olarak durması bu ikinci yönün Türkiye için taşıdığı ağırlığı gösterir.

2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 3. maddesi meslek yüksekokulunu "Belirli mesleklere yönelik nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan, yılda iki veya üç dönem olmak üzere iki yıllık eğitim öğretim sürdüren, önlisans derecesi veren bir yükseköğretim kurumudur" diye tanımlar. Aynı maddede önlisans, "Ortaöğretim yeterliliklerine dayalı, en az iki yıllık bir programı kapsayan nitelikli insan gücü yetiştirmeyi amaçlayan veya lisans öğretiminin ilk kademesini teşkil eden bir yükseköğretimdir" biçiminde tanımlanır.

Turizm başlığı altındaki program adları birbirine benzediği için bu ayrım önemlidir.

[Turizm ve otel işletmeciliği](/bolum/turizm-ve-otel-isletmeciligi) programının merkezinde konaklama tesisinin kendisi vardır: önbüro, kat hizmetleri, yiyecek içecek, tesis yönetimi. Turizm ve Seyahat Hizmetleri ise tesisin dışındaki zinciri kurar: konuğu bulan, programı oluşturan ve satan taraf. İki alan aynı sektörde çalışır ama farklı masalarda oturur.

[Turizm işletmeciliği](/bolum/turizm-isletmeciligi) genellikle lisans düzeyinde bir programdır ve sektörü işletme kuramı üzerinden ele alır: yönetim, finans, pazarlama, strateji. Bu önlisans programı ise doğrudan uygulamaya bakar: rezervasyon sistemini kullanmak, bileti kesmek, turu programlamak, maliyeti çıkarmak.

En kritik ayrım rehberlik tarafındadır. [Turizm rehberliği](/bolum/turizm-rehberligi) ve [turist rehberliği](/bolum/turist-rehberligi) programları, konuğa eşlik edip anlatan mesleği hedefler. Yukarıda anıldığı gibi 1618 sayılı Kanun rehberi bakanlıkça verilen bir belgeyi haiz kişi olarak tanımlar; yani rehberlik ayrı bir belgelendirme rejimine tabidir. Turizm ve Seyahat Hizmetleri programının mezunu, bu program nedeniyle turist rehberi olmaz ve rehberlik yapma yetkisi kazanmaz. Planda rehberlik hizmetleri dersinin bulunması, acenta çalışanının rehberle ve rehberlik süreciyle nasıl çalışacağını öğrenmesi içindir.

Alanın işletme ve pazarlama tarafına ilgi duyanlar için [işletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi) ve [pazarlama](/bolum/pazarlama) programları komşu alanlardır; ama onlarda sektör bilgisi genel, burada ise turizme özeldir. Ülkeleri, bölgeleri ve varış noktalarını tanımaya dayalı ilgi ise [coğrafya](/bolum/cografya) alanına yakındır; bu programda o ilginin karşılığı turizm coğrafyası dersidir.

Programın süresi iki yıl, yani dört yarıyıldır ve staj programın parçasıdır.

Aşağıdaki başlıklar Bursa Uludağ Üniversitesi Sosyal Bilimler Meslek Yüksekokulu Turizm ve Seyahat Hizmetleri programının yayımlanmış bilgi paketinden alınmıştır ve tek bir üniversitenin planıdır. Öğretim dili Türkçedir. Aynı adı taşıyan programların ders adları ve seçmeli havuzları üniversiteden üniversiteye değişir; bu liste bir örnektir, ulusal bir zorunluluk listesi değildir.

Birinci yarıyıl alanın çerçevesini ve muhasebesini birlikte kurar: Genel Turizm, Turizm Ekonomisi, Tur Operatörlüğü ve Seyahat Acentacılığı, Karşılayıcı Acenta, Seyahat İşletmelerinde Muhasebe ve yabancı dil. Muhasebenin ilk yarıyılda durması bu alan için anlamlıdır; acenta işi büyük ölçüde fiyat, komisyon ve tahsilat işidir.

İkinci yarıyıl satış ve işleyişe geçer: Turizm Pazarlaması, Turizm Coğrafyası, Rezervasyon ve Özel İlgi Turizmi. Bu dönemin seçmeli havuzunda Turizm Mevzuatı, Büro Yönetimi ve İletişim Teknikleri, Rekreasyon ve Animasyon, Karşılayıcı Acenta Otomasyonu ile İngilizce, Almanca ve Fransızca seçenekleri bulunur. Aynı planda üç ayrı yabancı dilin seçmeli olarak durması bu mesleğin karakterini gösterir.

Üçüncü yarıyıl mesleğin hesabına ve organizasyona yönelir: Turizm İşletmelerinde Maliyet Analizi, Kongre ve Fuar Organizasyonu, Rehberlik Hizmetleri ve İletişim ile staj. Seçmeli havuzu alanın yan yollarını gösterir: Biletleme Otomasyonu, Alternatif Turizm, Yatçılık ve Marina İşletmeciliği, Turizmde Tanıtım, Hizmet Pazarlaması, Müşteri İlişkileri Yönetimi, Ulaştırma Mevzuatı, Toplam Kalite Yönetimi, Ofis Programları, Bilgi ve İletişim Teknolojisi, Kariyer Gelişimi, İşyeri Eğitimi ve mesleki yabancı dil.

Dördüncü yarıyıl işin çekirdeğini oluşturur: Tur Programlama, Biletleme, Seyahat İşletmeleri Yönetimi ve Ulaştırma Sistemleri ile ikinci staj. Bu dönemin seçmeli havuzunda Turizmde Ürün Geliştirme, Türkiye'nin Doğal Turizm Kaynakları, Güncel Turizm Sorunları, Satış Teknikleri, Reklam Kampanyaları, Perakende Yönetimi, E-Ticaret, Girişimcilik ve Küçük İşletme Yönetimi, Uluslararası Finansman, Uluslararası Ekonomik Kuruluşlar ve Türkiye Ekonomisi, Host ve Hosteslik, Araştırma Yöntem ve Teknikleri ile İşyeri Eğitimi yer alır.

Planın bütününe bakıldığında üç eğilim görülür. Birincisi, plan ürünü kurmayı ve satmayı birlikte öğretir; tur programlama ile satış teknikleri aynı planda durur. İkincisi, yabancı dil planın tek bir dersi değil, tekrarlanan bir ekseni hâlindedir. Üçüncüsü, otomasyon ve biletleme yazılımları ayrı ders olarak geçer; bu sektörde işin büyük kısmı bir ekran üzerinde yapılır.

Bu programın mezununun ilk adresi seyahat acentaları ve tur operatörleridir: yurt dışına program satan acentalar, gelen konuğu karşılayan acentalar, kurumsal seyahat yönetimi yapan şirketler, çevrimiçi seyahat platformlarının operasyon ve müşteri hizmetleri birimleri.

İkinci grup ulaştırma tarafıdır: havayolu ve otobüs işletmelerinin satış ve rezervasyon birimleri, biletleme merkezleri, transfer ve araç kiralama şirketleri, deniz turizmi ve marina işletmeleri.

Üçüncü grup organizasyon tarafıdır: kongre ve fuar organizasyonu şirketleri, etkinlik ve teşvik seyahati düzenleyen firmalar, otellerin satış ve pazarlama ile grup rezervasyon birimleri. Kendi işini kurmak bu alanda görülen bir yoldur; ancak yukarıda anıldığı gibi seyahat acentalığı faaliyeti bakanlıkça verilen bir işletme belgesine bağlıdır ve bu belge tüzel kişilere verilir.

Kamu tarafında il kültür ve turizm müdürlükleri ile belediyelerin turizm ve tanıtım birimleri anılabilir. Bu rehber hangi kadroya hangi şartla girileceğini yazmıyor: kamuda tekniker kadrolarına atanma merkezî sınav ve ilan şartlarına bağlıdır, şartlar yıldan yıla değişir ve tek geçerli kaynak ilgili kurumun yayımladığı atama ilanıdır.

Önlisans mezunu için lisans tamamlama yolu Dikey Geçiş Sınavı'dır. Bu rehber, bu programdan hangi lisans programlarına geçilebileceğinin listesini bilerek vermiyor: o liste her yıl ÖSYM tarafından yayımlanan Dikey Geçiş Sınavı kılavuzunda yer alır ve değişir. Doğru adres o kılavuzdur.

Bu bölüm insanla çalışmayı sevmeyi gerektirir. İşin merkezinde konuk vardır ve konuk çoğu zaman yorgun, meraklı ya da sinirli olur. Sabrı olmayan ve yüz yüze iletişimden yorulan biri bu alanda mutsuz olur.

Yabancı dil bu meslekte tercih değil zorunluluktur. En az bir dili iyi, ikinci bir dili kullanılabilir düzeyde bilmek bu sektörde doğrudan gelir ve kariyer farkı yaratır. Dil öğrenmeye isteksiz bir öğrenci bu programda tavan yapamaz.

Detay ve takip disiplini gerekir. Bir uçuş saatinin yanlış yazılması, bir transferin atlanması ya da bir rezervasyonun teyit edilmemesi doğrudan bir müşteri sorununa dönüşür. Bu işte kayıt tutmak ve teyit almak alışkanlık hâline gelmelidir.

Mevsimsel çalışma düzenine hazır olmak gerekir. Sektörün yükü yılın belirli aylarında toplanır; yoğun sezonda uzun saatler, düşük sezonda daralan iş hacmi bu alanın olağan ritmidir.

Coğrafya, tarih ve kültür merakı bu alanda doğrudan işe yarar. Satılan şey bir yerdir; o yeri bilen kişi daha iyi satar. Bu merak kuramsal tarafa kayarsa [coğrafya](/bolum/cografya), işletme tarafına kayarsa [işletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi) rehberi okunmalıdır. Konuğa anlatmak fikri asıl heyecan veriyorsa doğru adres bu program değil, [turist rehberliği](/bolum/turist-rehberligi) rehberidir.

Birinci not: bu bir önlisans programıdır. Lisans hedefleniyorsa yol ya doğrudan lisans tercihi ya da mezuniyet sonrası Dikey Geçiş Sınavı'dır.

İkinci not: bu program mezununu turist rehberi yapmaz ve seyahat acentası sahibi ya da yetkilisi hâline getirmez. Yukarıda anıldığı gibi rehberlik ayrı bir bakanlık belgesine, seyahat acentalığı faaliyeti ise tüzel kişilere verilen işletme belgesine bağlıdır. Bu rehber ilgili yönetmelikleri incelemediği için hiçbir belge, başvuru ya da yeterlilik şartı yazmıyor.

Üçüncü not: yukarıdaki ders listesi tek bir üniversitenin planıdır ve seçmeli havuzu geniştir. Tercih edilecek üniversitenin bilgi paketi ve ders planı mutlaka açılıp okunmalıdır; bu program bazı üniversitelerde acentacılık ve biletleme ağırlıklı, bazılarında genel turizm işletmeciliği ağırlıklı kurulur ve bu tercih planın karakterini değiştirir. Yabancı dil derslerinin zorunlu mu seçmeli mi olduğu da üniversiteden üniversiteye değişir ve bu ayrıntı bu alanda önemlidir.

Dördüncü not: bu bölüm TYT puanıyla, ÖSYM tercih kılavuzunun önlisans programlarını içeren tablosundan tercih edilir. Programın hangi üniversitelerde açık olduğu, öğretim türü ve kontenjanı yıldan yıla değişir; bu bilgilerin tek geçerli kaynağı ilgili yılın tercih kılavuzudur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.