Uçak Teknolojisi

Uçak teknolojisi, uçmayı değil uçağı öğreten bir önlisans programıdır. Program hava aracının gövde yapısını, motorunu, elektrik ve elektronik sistemlerini, seyrüsefer ve haberleşme donanımını, kullandığı malzemeleri ve bunların bakımını konu edinir. Öğrenci iki yılın sonunda bir uçağın parçalarını, o parçaların ne işe yaradığını ve bir arıza karşısında hangi sistemin sorgulanacağını bilerek mezun olur.

Programın adı bazı üniversitelerde "uçak teknolojisi", bazılarında yakın içerikli başka adlarla geçer ve genellikle meslek yüksekokullarının Motorlu Araçlar ve Ulaştırma Teknolojileri bölümü altında yürütülür. Öğrenci alımı temel yeterlilik testi puanıyla yapılır ve süre dört yarıyıldır.

Havacılığın bu bölümde ayırt edici olan yanı hata toleransının düşük olmasıdır. Bir uçakta yapılan bakım işleminin kaydı tutulur, imzalanır ve denetlenir. Bu yüzden program teknik bilgi kadar disiplin, kayıt tutma alışkanlığı ve kurallara birebir uyma alışkanlığı da öğretir. Ders planlarında "havacılık kuralları" ve "insan faktörleri" gibi derslerin bulunması bu yüzdendir; havacılıkta kazaların önemli bir bölümü teknik arızadan değil insan kaynaklı hatalardan doğar ve bu ders o hataların nasıl önlendiğini anlatır.

Bölümü tercih edecek öğrencinin baştan bilmesi gereken şey şudur: burası bir teknik program olduğu kadar bir mevzuat programıdır da. Havacılıkta yapılan neredeyse her işin bir kural karşılığı vardır ve bu kurallar uluslararası düzenlemelerle iç içedir.

Havacılık başlığı altındaki programlar birbirine karıştırılır ve karışıklık en çok bu iki program arasında yaşanır.

Uçak teknolojisi, uçağın teknik tarafıyla ilgilenen bir önlisans programıdır; mezunu yerde çalışır, bakım ve kontrol yapar. Pilotaj ise uçağı uçuran kişiyi yetiştiren, kendi ayrı eğitim ve belge düzeni olan bambaşka bir yoldur; uçuş eğitimi, sağlık koşulları ve lisanslandırma süreçleri ayrıdır. Bu iki program aynı sektörün içindedir ama aynı meslek değildir ve aralarında otomatik bir geçiş yoktur.

Havacılıktaki üçüncü ayrım işletme tarafıdır. [Sivil hava ulaştırma işletmeciliği](/bolum/sivil-hava-ulastirma-isletmeciligi) programı havaalanı ve havayolu işletmeciliğini, yer hizmetlerini ve yolcu ile yük süreçlerini konu edinir; teknik bakımla ilgilenmez. [Sivil havacılık kabin hizmetleri](/bolum/sivil-havacilik-kabin-hizmetleri) ise kabin ekibi yetiştirir; orada da odak uçağın teknik bakımı değil, kabin içi emniyet ve hizmettir.

Mühendislik tarafını merak edenler için de bir sınır vardır. Uçak teknolojisi bir önlisans programıdır ve mezuna mühendis unvanı vermez. Hava aracının tasarımı ve mühendislik hesapları ayrı lisans programlarının konusudur; makine ve malzeme tarafıyla ilgilenenler [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi), [metalurji ve malzeme mühendisliği](/bolum/metalurji-ve-malzeme-muhendisligi) ve elektronik sistemler tarafı için [elektrik-elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi) rehberlerine bakabilir.

Aşağıdaki ders adları Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Eskişehir Meslek Yüksekokulu Motorlu Araçlar ve Ulaştırma Teknolojileri Bölümü Uçak Teknolojisi Programının yayımladığı ders içerikleri belgesinden alınmıştır. Program dört yarıyıllıktır. Her üniversitenin planı farklıdır; bu liste bir örnektir, ülke genelinde geçerli bir standart değildir.

Birinci yılın güz yarıyılında Matematik, Fizik, Temel Elektrik, Uçak Bilgisi, İnsan Faktörleri, Havacılık Terminolojisi, Havacılık Kuralları ve Bilim ve Teknoloji Tarihi dersleri vardır; yanlarında Türk Dili, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi ile İngilizce bulunur. İlk yarıyılda hem temel bilim hem de havacılığın dili ve kuralları birlikte verilir.

Bahar yarıyılında Matematiğin ve Uçak Bilgisinin ikinci bölümleri, Temel Elektronik, Hava Aracı Yapıları ve Sistemleri, Ölçme Tekniği, Aerodinamik ve İş Etiği okutulur. Aerodinamik dersi bu programın kavramsal omurgasıdır: uçağın neden havada durduğunu anlamadan sistem bilgisi ezbere kalır.

İkinci yılın güz yarıyılında Haberleşme ve Seyrüsefer, Elektronik Alet Sistemleri, Hava Aracı Bakım ve Uygulamaları, Gaz Türbinli Motorlar, Malzeme ve Donanım, Teknik Resim, Havacılık Meteorolojisi, Uçak Tasarım İlkeleri ile Havacılıkta Özel Konular dersleri bulunur. Gaz türbinli motorlar dersi modern yolcu uçaklarının motorunu konu alır ve programın en teknik derslerinden biridir.

Bahar yarıyılında Pistonlu Motorlar, Pervane, Uçuş Performansı, Hava Aracı Bakım ve Uygulamalarının ikinci bölümü, İnsansız Hava Araçları, Havacılıkta Optimizasyon ve Hava Trafik Kontrol Hizmetleri okutulur; buna staj, işletmede mesleki eğitim ve havacılık uygulamaları eşlik eder. İnsansız hava araçlarının ayrı bir ders olarak yer alması, alanın son yıllarda genişlediği yönü gösterir.

Programın en belirleyici parçası atölye ve işletme uygulamalarıdır. Hava aracı bakım ve uygulamaları dersleri ile işletmede mesleki eğitim, öğrenciyi gerçek ekipmanla ve gerçek bakım kayıtlarıyla karşılaştırır. Bu yüzden tercih edilecek okulun atölye altyapısı, elinde bulundurduğu eğitim uçağı ya da motor kesiti ve sektörle kurduğu staj bağlantıları, ders listesinden daha belirleyici olabilir.

Birinci ve en doğrudan yol hava aracı bakım kuruluşlarıdır. Havayolu şirketlerinin teknik birimleri ile bağımsız bakım ve onarım kuruluşları, bu alanın ana işverenleridir. Buradaki iş, uçağın planlı bakımları, arıza giderme, parça değişimi ve kayıt tutma etrafında döner.

İkinci yol havaalanı ve yer hizmetleri tarafıdır. Havaalanı işletmecilerinin teknik birimleri, yer destek ekipmanı bakımını yapan kuruluşlar ve ikram, yakıt ve yük süreçlerinin teknik destek birimleri bu meslekten insan çalıştırır.

Üçüncü yol havacılık sanayidir. Türkiye'de hava aracı ve alt sistem üretimi yapan kuruluşlar ile bunlara parça üreten firmalar, üretim, montaj, kalite kontrol ve test alanlarında teknik personel arar. İnsansız hava aracı üreten ve işleten kuruluşlar da son yıllarda bu mezunlar için ayrı bir alan oluşturmuştur.

Dördüncü yol lisans tamamlamaktır. Önlisans mezunları Dikey Geçiş Sınavı ile ilgili lisans programlarına geçiş yapabilir. Hangi önlisans programından hangi lisans programlarına geçilebileceği ÖSYM'nin her yıl yayımladığı Dikey Geçiş Sınavı kılavuzunda listelenir ve bu liste yıldan yıla değişebilir; bu rehber bu yüzden geçiş yapılabilecek programların adını saymıyor, doğrudan kılavuza yönlendiriyor.

İki uyarı gereklidir. Birincisi, bu rehber hiçbir pozisyon için ücret bilgisi vermez. İkincisi ve daha önemlisi, yukarıda anlatılan işlerin bir bölümü belgeli personel gerektirir; hangi işin hangi belgeyle yapılabileceği Ulaştırma Bakanlığının yönetmelikleriyle belirlenir ve bu rehber o yönetmeliklerin metnini doğrulamadığı için belge ve yetki eşleştirmesi yapmıyor. Bu bilgi, tercih öncesinde doğrudan kaynağından teyit edilmelidir.

Bu bölüm, mekanik ve elektronik sistemlere ilgi duyan, bir cihazın nasıl çalıştığını sökmeden anlamaya çalışan öğrenciye uyar. Uçağa duyulan hayranlık iyi bir başlangıçtır ama tek başına yeterli değildir; asıl gereken teknik merak ve el becerisidir.

Kurallara birebir uyabilmek bu meslekte kişilik özelliği değil, mesleki zorunluluktur. Havacılıkta bir işlem "yaklaşık olarak" yapılmaz; yazılı prosedür neyse o uygulanır ve yapılan işlem kayda geçer. Kısayol bulmayı seven bir kişilik bu alanda ciddi zorlanır.

Dikkat sürekliliği gerekir. Bakım işleri uzun, tekrarlı ve titizlik isteyen işlerdir; dikkatin dağılması burada doğrudan emniyet sorunu üretir.

İngilizce bu bölümde ayrı bir başlıktır. Havacılığın teknik belgeleri, bakım el kitapları ve terminolojisi büyük ölçüde İngilizcedir. Ders planında havacılık terminolojisinin ayrı bir ders olması bunun içindir; ancak dersin verdiği taban, öğrencinin kendi çalışmasıyla desteklenmezse yetmeyebilir.

Fiziksel çalışma koşullarına hazırlıklı olmak gerekir. Bakım işi çoğu zaman hangarda, bazen açık alanda, vardiyalı düzende ve yükseklikte çalışmayı gerektirir.

Buna karşılık şu öğrencilere bu bölüm önerilmez: uçmayı öğrenmek isteyip pilotaj yerine yanlışlıkla bu programı yazanlar, masa başı bir iş arayanlar, prosedüre ve kayda tahammülü olmayanlar ve mezuniyetle birlikte otomatik olarak bir lisans belgesine sahip olacağını varsayanlar.

Tercih listesi kurulurken okullar arasındaki farklar araştırılmalıdır: atölye ve laboratuvar altyapısı, eğitim amaçlı hava aracı ya da motor bulunup bulunmadığı, sektörle staj iş birlikleri, programın bulunduğu şehirde havacılık sanayi olup olmadığı ve varsa eğitim kuruluşu onayına ilişkin durum, üniversiteden üniversiteye değişir. Bu bilgiler ÖSYM tercih kılavuzunda yer almaz.

Birinci not: uçak teknolojisi temel yeterlilik testi puanıyla öğrenci alan iki yıllık bir önlisans programıdır ve genellikle meslek yüksekokullarının motorlu araçlar ve ulaştırma teknolojileri bölümü altındadır. Program adının tam yazımı ÖSYM tercih kılavuzundan kontrol edilmelidir.

İkinci not: sivil havacılığın temel kanunu 2920 sayılı Türk Sivil Havacılık Kanunudur. Kanunun doksan beşinci maddesi, havacılık personelinin kategorilerinin ve belge düzeninin Bakanlıkça yönetmelikle belirleneceğini söyler. Yani belgeye ilişkin ayrıntı kanunda değil, yönetmeliktedir.

Üçüncü not: bu rehber, mezunun hangi bakım personeli lisansına hangi koşullarla hak kazanacağına dair bir iddiada bulunmaz; ilgili yönetmeliğin metni doğrulanmamıştır. Bu konu tercih öncesinde programın kendi sayfasından ve Bakanlığın ilgili biriminden teyit edilmelidir.

Dördüncü not: yukarıdaki ders listesi tek bir üniversitenin yayımladığı plandan alınmıştır ve örnek niteliğindedir. Tercih edilecek okulun kendi ders planı ve atölye imkânları ayrıca incelenmelidir.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.