Un ve Unlu Mamuller Teknolojisi, tahılın depolanmasından öğütülmesine ve un, makarna, bulgur, bisküvi, ekmek gibi ürünlere dönüştürülmesine kadar uzanan zinciri teknik olarak ele alan iki yıllık bir önlisans programıdır. Alanın hammadde tarafına dolaylı biçimde değen metinlerden biri 5042 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- TYT
- Seviye
- Önlisans
- Süre
- 2 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 241,83–255,88
- Üniversite
- 2
- Genel kontenjan
- 70
- Meslek çıktısı
- 8
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Un ve Unlu Mamuller Teknolojisi Nedir?
Un ve Unlu Mamuller Teknolojisi, tahılın tarladan çıktıktan sonra geçirdiği bütün aşamaları teknik bir problem olarak ele alan iki yıllık bir önlisans programıdır. Programın konusu tek bir makine ya da tek bir ürün değildir; bir zincirdir. Zincirin bir ucunda depoya giren tahıl tanesi, öteki ucunda tüketiciye ulaşan un, irmik, bulgur, makarna, bisküvi, ekmek ya da pasta durur. Bu iki uç arasındaki her adımın kendi ölçüsü, kendi ekipmanı ve kendi hata biçimi vardır ve program bu adımları tek tek öğretir.
Zincirin birinci halkası hammaddedir. Değirmene giren tahıl, teknik anlamda tek tip bir malzeme değildir: protein oranı, sertliği, nem durumu, tane iriliği ve öğütülme davranışı partiden partiye değişir. Bu yüzden sektör tahılı bir tarla ürünü olarak değil, belirli bir kimliği olan bir hammadde olarak alır ve satın alma kararı da harmanlama kararı da bu kimliğe göre verilir. Programın ilk yarıyılında tahıl işleme teknolojisi dersinin bulunması bu nedenledir; öğrenci daha işin başında, elindeki malzemenin ne olduğunu tanımayı öğrenir.
İkinci halka depolama ve silolamadır. Tahıl canlı bir üründür; nemi, sıcaklığı ve havalandırması yönetilmediğinde kızışır, böcek ve küf sorunu doğar, ürün daha değirmene girmeden kaybedilir. Planda tahıl ürünleri depolama ve silolama dersinin ayrı bir başlık olarak yer alması, bu halkanın kendi başına bir uzmanlık olduğunu gösterir.
Üçüncü halka öğütmedir ve programın teknik çekirdeği buradadır. Öğütme, taneyi rastgele ezmek değil, kabuğu ile içini birbirinden ayırarak istenen özellikte un elde etmektir. Bu iş valslerin, eleklerin ve hava akımlarının belirli bir sırayla dizildiği bir sistemle yapılır; bu dizilime diyagram denir. Planda hem öğütme teknolojisi hem diyagram tekniği derslerinin ayrı ayrı bulunması, bir değirmenin nasıl çalıştığını bilmekle onun nasıl kurulduğunu ve ayarlandığını bilmenin farklı şeyler olduğunu gösterir.
Dördüncü halka ürün teknolojileridir. Aynı undan çıkan ürünler aynı yöntemle üretilmez: makarnanın irmiği ile bisküvinin unu farklı özellikler ister, bulgur kendi pişirme ve kurutma rejimine sahiptir, nişasta ve şeker üretimi ayrı bir proses hattıdır, pastacılık ise kendi hamur ve kabartma bilgisini gerektirir. Planda makarna teknolojisi, bulgur teknolojisi, bisküvi üretim teknolojisi, nişasta ve şeker üretim teknolojisi, temel pastacılık ile butik pasta ve çikolata üretimi derslerinin yan yana durması bu çeşitliliğin karşılığıdır.
Beşinci halka kalite kontrolüdür. Bir un partisinin işe yarayıp yaramadığı gözle anlaşılmaz; laboratuvarda ölçülür. Planda tahıl ürünlerinde analitik kalite kontrol, laboratuvar teknikleri, genel kimya ve gıda katkı maddeleri derslerinin bulunması, mezunun yalnızca üretim hattında değil laboratuvarda da çalışabilmesi içindir. Hijyen ve sanitasyon dersi ise gıda üretiminin vazgeçilmez tarafını, yani üretim ortamının kendisinin temizliğini konu alır.
Altıncı halka işletmenin gündelik gerçekleridir. İş sağlığı ve güvenliği, girişimcilik kültürü, proje hazırlama teknikleri, kariyer planlama ve staj ile mesleki uygulama dersleri, öğrenciyi bir üretim tesisinin içinde çalışmaya hazırlar. Bir değirmen ya da unlu mamul fabrikası tozlu, gürültülü ve hareketli parçalarla dolu bir ortamdır; güvenlik burada bir formalite değil, işin yürütülme biçimidir.
Bu altı halka programı hem [gıda teknolojisi](/bolum/gida-teknolojisi) ve [gıda kalite kontrolü ve analizi](/bolum/gida-kalite-kontrolu-ve-analizi) gibi geniş gıda programlarına, hem [pastacılık ve ekmekçilik](/bolum/pastacilik-ve-ekmekcilik) gibi ürün odaklı programlara, hem de [tarla bitkileri](/bolum/tarla-bitkileri) ve [tohumculuk teknolojisi](/bolum/tohumculuk-teknolojisi) gibi hammadde tarafındaki alanlara yakın kılar.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 5042 Sayılı Kanun
Bu başlık bir uyarıyla açılmalıdır, çünkü buradaki örtüşme dolaylıdır ve dolaylı olduğu için abartılmayacaktır. Aşağıda anlatılan kanun un, buğday, tahıl, öğütme, değirmen ya da unlu mamul üretimini düzenleyen bir metin değildir. Düzenlediği şey, bu ürünlerin hammaddesi olan bitki çeşitlerine ilişkin bir haklar rejimidir. Yani kanun ile program arasındaki bağ, üretim hattından değil, hattın en başındaki hammaddenin hukuki kimliğinden geçer. Bu rehber bu bağı doğrudan bir gıda mevzuatı örtüşmesi olarak sunmaz.
Söz konusu metin 5042 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta YENİ BİTKİ ÇEŞİTLERİNE AİT ISLAHÇI HAKLARININ KORUNMASINA İLİŞKİN KANUN olarak görülmüştür; adın sözcük gövdesi üç okumada da aynıdır, ancak adın tek satır olarak mı basıldığı yalnızca iki okumada birleşmiştir, çünkü bir okuma aynı adı iki satıra bölerek vermiştir. Bu nedenle burada adın sözcükleri kullanılmakta, satır biçimi hakkında hiçbir iddia kurulmamaktadır.
Künye değerleri üç okumada özdeştir: kanun numarası 5042, kabul tarihi 8/1/2004, Resmî Gazete tarihi 15/1/2004 ve sayısı 25347, Düstur tertip 5 ve cilt 43. Künye satırlarının basılı biçimi ise yalnızca iki okumada birleşmiştir: Kanun Numarası : 5042, Kabul Tarihi : 8/1/2004, Yayımlandığı R.Gazete : Tarih :15/1/2004 Sayı :25347 ve Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 43. Üçüncü okuma bu satırları kendi biçim işaretleriyle yeniden kurduğu ve kaynakta karşılığı bulunmayan bir ayraç ürettiği için satır biçimi kaleminde tanık sayılmamıştır. R.Gazete kısaltması açılmamış, iki nokta işaretinin önünde boşluk bulunup sonrasında bulunmaması düzeltilmemiştir. Düstur satırında bir Sayfa değeri hiçbir okumada gelmemiştir; bu bir kapsam eksikliğidir ve satırın basılı biçiminin bundan ibaret olduğu iddia edilmemektedir.
Belgenin yapı başlıkları da kaydedilmiştir. BİRİNCİ KISIM ve alt başlığı Genel Hükümler, BİRİNCİ BÖLÜM ve alt başlığı Amaç, Kapsam ve Tanımlar, İKİNCİ BÖLÜM ve alt başlığı Koruma Şartları ve Korumadan Yararlanacak Kişiler üç okumada aynıdır; son alt başlığın tek satır biçimi ise yalnızca iki okumada birleşmiştir. İKİNCİ KISIM ile alt başlığı Hak Sahipliği, Hakkın Kapsamı ve Sınırlandırma, onun altındaki BİRİNCİ BÖLÜM ile alt başlığı Hak Sahipliği ve Hak Sahibinin Yetkileri ve ayrıca Koruma Süresi alt başlığı yalnızca iki okumada görülmüştür. Bir yapı etiketi ise doğrulanamamıştır: iki okuma aynı yerde iki farklı sözcük vermiş, üçüncü okuma o bölgeye hiç ulaşmamıştır; o etiket bu rehberde hiç kullanılmamış ve belgede hangisinin basılı olduğuna dair hiçbir iddia kurulmamıştır. Madde kenar başlıkları sırasıyla Amaç ve kapsam, Tanımlar, Genel şartlar, Korumadan yararlanacak kişiler, Yenilik ve yeniliği etkilemeyen durumlar, Farklılık, Koruma süresi, Hak sahipliği ve Hizmet ilişkisinde hak sahipliği biçimindedir. Bu kanunda madde öneki kısa tireli ve bitişik yazılmıştır (Madde 1- biçiminde); bu yazım düzeltilmemiştir.
Kanunun birinci maddesi amacı iki cümlede kurar: Madde 1- Bu Kanunun amacı, bitki çeşitlerinin geliştirilmesini özendirmek, yeni çeşitlerin ve ıslahçı haklarının korunmasını sağlamaktır. İkinci paragraf kapsamı kapatır: Bu Kanun tüm bitki türlerini kapsar. Tahılın da bir bitki türü olması bakımından bu tek cümle, kanunun hammadde tarafına neden değdiğini açıklar; ama kapsam cümlesinin genişliği, kanunun tahıl işlemeye dair bir hüküm taşıdığı anlamına gelmez.
İkinci madde bu rehber bakımından en önemli yerdir, çünkü sektörün gündelik dilinde kullandığı bazı sözcüklere hukuki bir tanım verir. Madde Madde 2- Bu Kanunda geçen ; cümlesiyle açılır ve ifade eder. ile kapanır; noktalı virgülden önceki boşluk kaynakta göründüğü hâlde bırakılmıştır. Alanın hammadde kimliğini kuran tanım şudur: e) Çeşit : Islahçı hakkının verilmesi için gerekli şartların karşılanıp karşılanmadığına bakılmaksızın, bir veya birden fazla genotipin ortaya çıkardığı bazı özelliklerin kendisini göstermesiyle tanımlanan ve aynı tür içindeki diğer genotiplerden en az bir tipik özelliği ile ayrılan ve değişmeksizin çoğaltmaya uygunluğu bakımından bir birim olarak kabul edilen en küçük taksonomik kısım içerisinde yer alan bitki grubunu, Bir değirmencinin şu çeşit buğday derken kastettiği birimin hukuki karşılığı budur. Zincirin uçlarını adlandıran tanımlar da doğrulanmıştır: f) Tohumluk : Bitkilerin çoğaltımı için kullanılan vegetatif ve generatif bitki kısımlarını, ile ı) Çoğaltım materyali : Bitkilerin çoğaltımı için kullanılan bütün bir bitki veya kısımlarını, ve h) Üretim veya üretme : Ürün veya çoğaltım materyali elde etmek amacıyla bitki yetiştirilmesini, Ticarete konu olan çeşitlerin listesi ise şöyle tanımlanmıştır: l) Katalog: İlgili mevzuat çerçevesinde ticareti yapılan çeşitlerin yayımlandığı listeyi, Bu bentte iki nokta işaretinden sonra boşluk bulunmaması, aynı maddenin öteki bentlerinde bulunması bir tutarsızlıktır ve düzeltilmemiştir. Maddede ayrıca a) Bakanlık : Tarım ve Köyişleri Bakanlığını, b) Mahkeme : Fikrî ve sınaî haklar konusundaki ihtisas mahkemelerini, c) Islahçı : Yeni bir bitki çeşidini ıslah eden veya bulan ve geliştiren kişiyi, d) Hak sahibi : Islahçı veya onun hukukî haleflerini, g) Çoğaltım veya çoğaltma : Asıl veya ebeveyn bitkilerle aynı özellikleri taşıyan bir sonraki nesil bitkilerin elde edilmesini, i) Tescil : Bu Kanun kapsamındaki çeşitlerin ıslahçı hakları kütüğüne yazılmasını, j) Bülten : Bitki Çeşitleri Bültenini, k) Kütük : Islahçı hakkı başvurusu ve hakkın tescili ile ilgili hususların kayıtlı olduğu sicilleri, ve m) UPOV Sözleşmesi : Yeni Bitki Çeşitlerini Koruma Uluslararası Birliği Sözleşmesini, bentleri yer alır. Kaynaktaki kısaltmalar açılmamıştır.
Üçüncü madde koruma ölçütlerini sayar: Madde 3- Yeni, farklı, yeknesak ve durulmuş olduğu tespit edilen bitki çeşitleri, bu Kanunda belirtilen diğer şartların yerine getirilmesi kaydıyla, ıslahçı hakkı verilerek korunur. Yeknesaklık ve durulmuşluk, bir değirmencinin partiden partiye aynı davranışı beklemesindeki tekdüzelik fikrini andırır; ancak burada bunlar bir tescil şartıdır, bir gıda kalite standardı değildir ve bu rehber ikisini birbirinin yerine koymaz.
Dördüncü madde korumadan yararlanacak kişileri belirler: Madde 4- Bu Kanun ile sağlanan korumadan, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları veya Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde ikametgâhı olan veya iş merkezi bulunan gerçek veya tüzel kişiler veya UPOV Sözleşmesi hükümleri dahilinde başvuru hakkına sahip kişiler yararlanır. İkinci paragraf karşılıklılık ilkesini ekler.
Beşinci madde işleme tarafına en çok değen maddedir. Madde 5- Bir çeşidin çoğaltım veya hasat edilmiş materyali; ıslahçı hakkı için başvurunun yapıldığı tarihten geriye doğru yurt içinde bir yıl, yurt dışında dört yıl, ağaç ve asmalarda altı yıl öncesine kadar kullanım amacıyla hak sahibi tarafından veya onun rızasıyla satılmamış veya umuma sunulmamış ise çeşit yeni kabul edilir. Ardından Aşağıda belirtilen haller çeşidin yeni sayılmasını etkilemez: girişiyle bentler gelir. Bunlardan ikisi bu rehberin konusuna doğrudan değer: d) Çeşidin niteliklerini belirlemek amacıyla bir sözleşme çerçevesinde yapılan tarla veya laboratuvar denemeleri ya da küçük çaplı ürün işleme denemeleriyle ilgili faaliyetler. ve f) Çeşidin elde edilişi sırasında ortaya çıkan artık ürünün veya yan ürün niteliğindeki hasat edilmiş materyalin ya da (c), (d) ve (e) bentleri çerçevesindeki faaliyetleri sonucu ortaya çıkan materyalin tüketim amacıyla ve çeşit tanımlanmaksızın satışı veya kamuya sunulması ile ilgili faaliyetler. Ürün işleme denemesi ve yan ürün, un sanayiinin iki temel kavramıdır ve burada çeşit hukukunun içinde geçmektedir. Maddede ayrıca e) Biyolojik güvenlik amacıyla yapılacak yasal işlemler veya ticareti yapılacak çeşitlerin resmi kataloğa kaydedilmesi gibi yükümlülüklerden doğan faaliyetler. bendi bulunur; resmi sözcüğünün şapkasız yazımı kaynakta göründüğü hâlde bırakılmıştır.
Altıncı madde farklılığı ve herkesçe bilinmeyi tanımlar: Madde 6- Başvuru veya rüçhan hakkı tarihinde, herkesçe bilinen çeşitlerden açıkça ayırt edilebilen çeşit, farklı sayılır. Devamındaki paragraflar çeşidin katalogda yer alması ile meslekî bir kuruluşun çeşitler kataloğunda yer alması ölçütlerini getirir. Sektörün hangi çeşitlerin ticarete konu olduğunu okuduğu liste, hukuken burada anılmaktadır.
Onuncu, on birinci ve on ikinci maddeler hakkın kendisini düzenler ve yalnızca iki okumadan gelmektedir. Madde 10- Koruma süresi ıslahçı hakkının tescilinden itibaren yirmibeş yıldır. Bu süre ağaçlar, asmalar ve patates için otuz yıldır. İkinci paragraf sürenin takvim yılı sonu itibarıyla hesaplanacağını söyler. Yirmibeş sözcüğünün bitişik yazımı düzeltilmemiştir. Madde 11- Bir çeşidin ıslahçı hakkı, ıslahçıya ve onun hukukî haleflerine aittir. cümlesiyle açılan madde, birden çok ıslahçı olması hâlinde müşterek mülkiyet hükümlerinin uygulanacağını ve her hak sahibinin kendi payı üzerinde serbestçe tasarrufta bulunabileceğini, hak konusu çeşidi diğerlerine yazılı bildirimde bulunduktan sonra kullanabileceğini, çeşidin korunması için gerekli önlemleri alabileceğini ve tecavüz hâlinde üçüncü kişilere karşı dava açabileceğini düzenler. Madde 12- Aralarındaki özel sözleşmeden veya işin mahiyetinden aksi anlaşılmadıkça, çalışanların işlerini görürken ıslah ettikleri veya buldukları ve geliştirdikleri çeşitlerin sahibi, bunların işverenidir. cümlesi, sektörde ıslah ve ürün geliştirme yapan işletmelerde hakkın kimde olduğunu belirler. Bu maddede bedel sözcüğü geçmekte, ancak kaynakta hiçbir tutar bulunmamaktadır ve bu rehberde de hiçbir tutar üretilmemiştir.
Örtüşmenin sınırı burada açıkça yazılır ve bu sınır bu kayıtta olağandan daha dardır. Bu kanun bu programı kurmaz; bir yükseköğretim düzenlemesi değildir ve doğrulanan maddelerde hiçbir bölüm, program, önlisans, meslek yüksekokulu ya da diploma hükmü yoktur. Bu programın ders planını belirlemez; üçüncü maddedeki yeknesak ve durulmuş ölçütleri bir tescil şartıdır, bir müfredat değildir. Mezunun meslek tanımını düzenlemez; doğrulanan maddelerde değirmenciye, un teknikerine ya da fırıncıya unvan, atanma koşulu, yeterlik belgesi, sicil veya meslek icrası şartı getirilmemektedir, çünkü on birinci ve on ikinci maddelerdeki hak sahipliği kuralları ıslahçı ile çalışan ve işveren arasındaki ilişkiye dairdir, bu programın mesleğine değil. Kanun un, buğday, tahıl, öğütme, değirmen, ekmek ya da unlu mamul üretimini doğrulanan hiçbir maddede konu edinmemektedir. Bu terimlerin kanunda geçip geçmediğine ya da tanımlanıp tanımlanmadığına dair hiçbir olumsuz iddia da kurulmamaktadır: yalnızca bu oturumda çekilen maddeler kapsamında böyle bir terimin iki okumada birebir teyit edilemediği söylenebilir. Kanunun güncel hâli, bugünkü uygulanışı, yürürlük durumu, metinde geçen kurum adının güncelliği, ikincil mevzuatı ve değişiklik zinciri hakkında bu rehber hiçbir hüküm vermez; bunlar için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü bir okuma yapılmamıştır, dolayısıyla tek okumada kalan hiçbir öğe ek bir denemeyle çözülmeye çalışılmamıştır. Etiketlerin hangi okumalardan geldiği ayrıca yazılmalıdır: birinci maddeden altıncı maddeye kadar olan gövdeler, künye değerleri, kanun adının sözcük gövdesi ve ilk üç yapı başlığı üç okumanın hepsinden gelmiştir; buna karşılık künye satırlarının biçimi, İKİNCİ KISIM ile ona bağlı başlıklar, Koruma süresi, Hak sahipliği ve Hizmet ilişkisinde hak sahipliği kenar başlıkları ile onuncu, on birinci ve on ikinci maddelerin gövdeleri yalnızca iki okumadan gelmektedir. Bu üç maddede üçüncü okumanın tanık olmamasının nedeni bir red değildir: o okumadan bu maddeler hiç istenmemiştir ve sessizliği bir red olarak sayılmamıştır. Künye satırlarında ise üçüncü tanığın eksik olmasının nedeni, o okumanın satırları kendi biçim işaretleriyle yeniden kurmuş ve kaynakta karşılığı görülmeyen bir ayraç üretmiş olmasıdır; o varyant kullanılmamış, değerler ayrıca üç okumada doğrulanmıştır. Yöntemin kendi sınırı da eksik olarak sayılmalıdır: üç okuma aynı kısa zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı yaklaşık on beş dakika önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir metne dönüştürme çıktısı üzerinde çalışmıştır; bu nedenle okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Bu belgede bunun somut kanıtları görülmüştür: ikinci maddenin giriş cümlesindeki noktalı virgülden önceki boşluk, aynı maddenin bentlerinde iki nokta işaretinin çevresindeki boşlukların tek bir bentte ters dönmesi, künye satırında iki noktadan önce boşluk bulunup sonrasında bulunmaması, yirmibeş sözcüğünün bitişik yazılması ve aynı belgede bazı sözcüklerin şapkalı bazılarının şapkasız basılması üç okumada da aynı görünmüştür; bunların kaynağa mı yoksa dönüştürme katmanına mı ait olduğu bu yöntemle ayırt edilememektedir ve hiçbiri düzeltilmemiştir. Bir yapı etiketi iki okumada iki ayrı sözcükle gelmiş, üçüncü okuma o bölgeye hiç ulaşmamıştır; etiket doğrulanamamış ve hiç kullanılmamıştır. Kanun adının iki satıra bölünmüş biçimi ile bir bölüm alt başlığının iki satıra bölünmüş biçimi tek okumada kaldığı için satır biçimi olarak alıntılanmamıştır. Bir okumanın istenmediği hâlde getirdiği dört madde ile o okumanın çıktının içine kattığı iki açıklama cümlesi reddedilmiştir: cümleler kaynak metin değil okuma katmanının kendi üretimidir, maddeler ise tek okumada kaldıkları için kullanılamaz sayılmıştır ve içerikleri hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. On üçüncü maddeden sonrası hiçbir okumada istenmemiş ve getirilmemiştir; istenmemiş olmak yok olmak değildir. Düstur satırının Sayfa alanı hiçbir okumada gelmemiştir; bu bir kapsam eksikliğidir. Dipnot işaretleri ve dipnot gövdeleri hiçbir okumada görünmemiştir; belgede dipnot bulunup bulunmadığına dair olumsuz bir iddia kurulmamıştır. Doğrulanan gövdelerin hiçbirinde mülga ibaresi ya da parantez içi değişiklik ibaresi görünmemiştir; bu, kanunun hiç değiştirilmediği anlamına gelmez ve öyle bir iddia kurulmamıştır. Kaynaktaki hiçbir kısaltma açılmamış, yazım, büyük ve küçük harf kullanımı ile noktalama düzeltilmemiştir. Erişim tarafında da sınır kaydedilmelidir: bu oturumda tek erişim aracı sayfa okuma aracıdır; belge gelmeyen hiçbir adres için başka bir yol denenmemiş, komut satırı indirme araçları, istek kütüphaneleri, arşiv, önbellek ya da ayna kullanılmamıştır. Son olarak taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, maaş, ücret ve işe girme oranı hiç toplanmamış, hiçbir para tutarı alınmamıştır; doğrulanan madde gövdelerinde bir oran ifadesi geçmemiş ve yorum olarak da üretilmemiştir.
Un ve Unlu Mamuller Teknolojisi ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır ve karışmanın nedeni çoğu zaman ürün benzerliğidir. En sık karıştığı yer geniş kapsamlı gıda programlarıdır. [Gıda teknolojisi](/bolum/gida-teknolojisi) ve [gıda mühendisliği](/bolum/gida-muhendisligi) gıdanın tamamına, yani süt, et, meyve, sebze, yağ ve tahıl gruplarının hepsine birden bakar. Bu program ise tek bir hammadde grubunun, tahılın, kendi işleme zincirinde derinleşir. Bu rehber hangisinin daha iyi olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz; yalnızca kapsam genişliği ile derinlik arasındaki değiş tokuşu kaydeder.
İkinci karışma noktası mutfak ve servis tarafıdır. [Aşçılık](/bolum/ascilik), [gastronomi ve mutfak sanatları](/bolum/gastronomi-ve-mutfak-sanatlari) ve [ikram hizmetleri](/bolum/ikram-hizmetleri) yemeğin hazırlanmasına, sunumuna ve işletmesine bakar. Bu programda temel pastacılık ile butik pasta ve çikolata üretimi derslerinin bulunması, programı bir mutfak programına dönüştürmez: burada amaç bir tabak hazırlamak değil, bir üretim hattını kurmak ve yürütmektir.
Üçüncü karışma noktası fırıncılık ve pastacılığın kendisidir. [Pastacılık ve ekmekçilik](/bolum/pastacilik-ve-ekmekcilik) son ürünün üretimine odaklanır. Bu program ise zincire daha yukarıdan girer: unun nasıl elde edildiği, hangi çeşitten hangi özellikte un çıktığı ve öğütme diyagramının bunu nasıl belirlediği burada asıl konudur.
Dördüncü karışma noktası laboratuvar ve kalite tarafıdır. [Gıda kalite kontrolü ve analizi](/bolum/gida-kalite-kontrolu-ve-analizi), [laboratuvar teknolojisi](/bolum/laboratuvar-teknolojisi) ve [üretimde kalite kontrol](/bolum/uretimde-kalite-kontrol) ölçme ve denetleme işini merkeze alır. Bu programda analitik kalite kontrol ve laboratuvar teknikleri derslerinin bulunması, programı bir laboratuvar programı yapmaz; buradaki analiz üretim kararına hizmet eden bir araçtır.
Beşinci karışma noktası hammaddenin tarla tarafıdır. [Tarla bitkileri](/bolum/tarla-bitkileri), [tohumculuk teknolojisi](/bolum/tohumculuk-teknolojisi), [bitkisel üretim ve teknolojileri](/bolum/bitkisel-uretim-ve-teknolojileri), [organik tarım](/bolum/organik-tarim) ve [tarımsal biyoteknoloji](/bolum/tarimsal-biyoteknoloji) tahılı yetiştirme ve ıslah etme tarafında durur. Bu program tahılı hasattan sonra devralır. Bu başlıkta anlatılan kanunun çeşit rejimi de esas olarak o tarafı ilgilendirir; bu rehber o rejimi bu programın konusuymuş gibi sunmaz.
Altıncı karışma noktası öteki hayvansal ve bitkisel işleme programlarıdır. [Et ve ürünleri teknolojisi](/bolum/et-ve-urunleri-teknolojisi), [süt ve ürünleri teknolojisi](/bolum/sut-ve-urunleri-teknolojisi) ve [zeytincilik ve zeytin işleme teknolojisi](/bolum/zeytincilik-ve-zeytin-isleme-teknolojisi) aynı mantığı başka hammaddeler üzerinde kurar. Yöntem benzerdir, ancak hammaddenin davranışı ve ekipmanı bütünüyle farklıdır; bu programlar birbirinin yerine geçmez.
Yedinci karışma noktası kimya ve biyoloji temelidir. [Kimya teknolojisi](/bolum/kimya-teknolojisi), [kimya](/bolum/kimya) ve [biyoteknoloji](/bolum/biyoteknoloji) maddenin ve canlının kendisiyle uğraşır. Bu programda genel kimya, fermantasyon teknolojisi ve gıda katkı maddeleri derslerinin bulunması, programı bir kimya programına dönüştürmez; buradaki kimya bir ürünün davranışını açıklamak için kullanılır.
Sekizinci karışma noktası işletme ve ticaret tarafıdır. [İşletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi), [tarım ekonomisi](/bolum/tarim-ekonomisi), [kooperatifçilik](/bolum/kooperatifcilik) ve [lojistik](/bolum/lojistik) tahıl ticaretinin ve dağıtımının içinde durur. Bu programda girişimcilik kültürü ve proje hazırlama teknikleri derslerinin bulunması, programı bir işletme programı yapmaz: mezunun asıl yeri üretim tesisidir.
Bir Üniversitenin Ders Planı: Necmettin Erbakan Üniversitesi
Bu programın somut bir örneği için bir meslek yüksekokulunun ders bilgi paketi üzerinden yayımlanan ders planı sayfası okundu. Kaynak, Necmettin Erbakan Üniversitesi Meram Meslek Yüksekokulu bünyesindeki Gıda İşleme Bölümü altında yayımlanan plandır. Sayfada basılı program adı UN VE UNLU MAMULLER TEKNOLOJİSİ biçimindedir; tümü büyük harfle basılmış olan bu yazım düzeltilmemiştir. Bölümün adı Gıda İşleme Bölümü olmakla birlikte, bölüm adı program adının yerine kullanılmamıştır. Plan dört yarıyıl üzerine kuruludur. Ders adları Türkçe yayımlanmıştır ve bu rehberde çevrilmeden, sayfadaki yazımıyla bırakılmıştır; kısaltmalar açılmamıştır. Üniversite adı ve öğretim düzeyi konusundaki durum bu başlığın sonundaki ifşa paragrafında ayrıntısıyla yazılmıştır.
Birinci yarıyılın satırları Atatürk İlkeleri ve İnk. Tarihi, Türk Dili, Yabancı Dil, Matematik, Tahıl İşleme Teknolojisi, Hijyen ve Sanitasyon, Genel Kimya, Gıda Bilimi ve Teknolojisi, Laboratuvar Teknikleri, Fermantasyon Teknolojisi, Kültürel ve Sportif Faaliyetler, Bilişim Teknolojileri, Girişimcilik Kültürü ve İş Sağlığı ve Güvenliği olarak yayımlanmıştır. Alanın adını taşıyan hammadde dersinin daha ilk yarıyılda, hijyen ve laboratuvar dersleriyle birlikte durması dikkat çekicidir: öğrenci malzemeyi tanımayı, ortamı temiz tutmayı ve ölçmeyi aynı dönemde öğrenmeye başlar.
İkinci yarıyılın satırları Atatürk İlkeleri ve İnk. Tarihi, Kariyer Planlama, Türk Dili, Yabancı Dil, Tahıl Ürünleri Teknolojisi-I, Öğütme Teknolojisi, Tahıl Ürünleri Depolama ve Silolama, Staj, Proses Uygulamaları-I, Bulgur Teknolojisi, Makarna Teknolojisi, İş Sağlığı ve Güvenliği ve Gıda Katkı Maddeleri olarak yayımlanmıştır. Programın teknik çekirdeği bu yarıyılda açılır: öğütme, depolama ve ilk iki ürün teknolojisi aynı dönemde yürür. Proses uygulamaları dersinin adı iki okumada boşluk bakımından ayrışmıştır; bu ayrışma bu başlığın sonunda kaydedilmiştir.
Üçüncü yarıyılın satırları Tahıl Ürünleri Teknolojisi II, Tahıl Ürünlerinde Analitik Kalite Kontrol, Diyagram Tekniği, Temel Pastacılık, Nişasta ve Şeker Üretim Teknolojisi, Beslenme Bilgisi, Yem Teknolojisi, Bisküvi Üretim Teknolojisi, Gönüllülük Çalışmaları, Proses Uygulamaları II, Butik Pasta ve Çikolata Üretimi ve Proje Hazırlama Teknikleri olarak yayımlanmıştır. Diyagram tekniği ile analitik kalite kontrolün aynı dönemde durması, öğütme sisteminin kurulmasıyla ürünün ölçülmesinin birbirini beslediğini gösterir. Yem teknolojisi dersi ise öğütmenin yan ürün tarafını hatırlatır: değirmenin çıktısı yalnızca un değildir.
Dördüncü yarıyılın satırları Bitirme Projesi, Mesleki Uygulama-5, Mesleki Uygulama-6, Mesleki Uygulama-7, Mesleki Uygulama-2, Mesleki Uygulama-4, ÜNİSEÇ3 ve Trafik Güvenliği olarak yayımlanmıştır. Son yarıyılın ağırlıklı olarak uygulama ve bitirme projesinden oluşması, programın son döneminde öğrenciyi ders sırasından iş ortamına taşımayı hedeflediğini gösterir. Sayfadaki satır sırası korunmuş, mesleki uygulama satırları yeniden sıralanmamıştır.
Sayfa aynı ders adını birden çok yarıyılda basmıştır ve bu tekrarlar tekilleştirilmemiştir: Atatürk İlkeleri ve İnk. Tarihi, Türk Dili, Yabancı Dil ve İş Sağlığı ve Güvenliği hem birinci hem ikinci yarıyılda basılıdır ve her ikisinde de yazılmıştır. Sayfanın kendi yazım tutarsızlıkları da düzeltilmemiştir: ikinci yarıyılda Tahıl Ürünleri Teknolojisi-I ve Proses Uygulamaları-I tireli, üçüncü yarıyılda Tahıl Ürünleri Teknolojisi II ve Proses Uygulamaları II tiresiz basılıdır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu sayfa üç ayrı okumayla okunmuştur: ilk iki okuma dört yarıyıl bloğunun tamamını dökmüş, üçüncü hedefli okuma üniversite adı, öğretim düzeyi, yarıyıl başlıklarının yazımı, dördüncü yarıyılın tam satır listesi ve yer tutucu satırlar için yapılmıştır. Program adı, yarıyıl başlıkları, yarıyıl sayısı, her yarıyıldaki ders adları ve ders sayıları okumalar arasında birebir uyuşmuştur; iki okumanın birbirini tutmaması nedeniyle reddedilen bir okuma yoktur. Sayfadan alınan satır sayısı dört yarıyıl boyunca kırk yedidir; bunların biri yer tutucu satırdır ve düşürülmüştür, geriye kırk altı ders adı kalmaktadır. Düşürülen yer tutucu satır ÜNİSEÇ3 biçiminde basılıdır, üniversite seçmeli havuzuna işaret etmektedir, havuzu hiçbir biçimde doldurulmamış ve havuzdan kaç ders seçileceği yazılmamıştır. Aynı yarıyıldaki Trafik Güvenliği satırının ise ders kodu sütununda bir üniversite seçmeli havuz etiketi taşıdığı üçüncü okumada bildirilmiştir; adı basılı olduğu için ders adı olarak taşınmış, havuz etiketi burada ayrıca işaretlenmiştir. Staj, Mesleki Uygulama satırları, Kültürel ve Sportif Faaliyetler, Gönüllülük Çalışmaları ve Bitirme Projesi adlandırılmış satırlar oldukları için yer tutucu sayılmamıştır; bu sınıflandırma kararı burada açıkça yazılmaktadır. Üniversite adı bu plan sayfasında basılı değildir: iki okuma bunu ayrı ayrı bildirmiştir. Ad, alan adından yapılan bir çıkarım da değildir; aynı bilgi paketinin üst sayfasında ve bölümün kurumsal sayfasında basılı olduğu görülmüş ve oradan alınmıştır. Bu bir ara durumdur ve bu rehberde sayfada yayımlanmış gibi sunulmamaktadır. Öğretim düzeyi de bu plan sayfasında basılı değildir; düzey yalnızca sayfadaki dört yarıyıllık yapıdan yapılan bir çıkarımdır. Aynı bilgi paketinin üst sayfasının menüsünde bir ön lisans kategorisinin basılı olduğu ayrıca görülmüştür, ancak bu plan sayfasının kendi içeriği olmadığı için düzey kanıtı sayılmamış ve yalnızca bir gözlem olarak buraya yazılmıştır. Okumaların ayrıştığı üç nokta düzeltilmeden işaretlenmiştir: proses uygulamaları dersinin adında bir okuma boşluksuz, öteki okuma boşluklu bir biçim bildirmiştir ve hiçbiri doğru ilan edilmemiştir; dördüncü yarıyılın satır sırasını bir okuma artan sayı düzenine göre toparlamış, öteki iki okuma sayfadaki sırayı vermiştir ve burada sayfadaki sıra kullanılmış, ilk okumanın sırası yanlış ilan edilmemiştir; yarıyıl başlıklarının basılı biçimini iki okuma noktadan sonra boşluksuz olarak bildirmiş, bir okuma özetlemiştir. Dördüncü yarıyıl bloğunda mesleki uygulama satırlarının bir kısmı basılı değildir; bunların programda bulunmadığı yönünde hiçbir iddia kurulmamaktadır, yalnızca okunan blokta basılı olmadıkları yazılmaktadır. Program adının başka bir kurumda farklı bir harfle basıldığı aramalarda görülmüş, o yazım bu kayıtta kullanılmamış ve iki yazım birleştirilmemiştir. Ders kodu, kredi, iş yükü ve ders saati değerleri okumalarda bildirildiği hâlde toplanmamış ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfaya dayandırılmamıştır ve sayfa taban puan ile kontenjan da yayımlamamaktadır. Bu program için ikinci bir okunabilir ders planı kaynağı elde edilememiştir: ikinci aday kurumun sayfası güvenlik sertifikası doğrulanamadığı için açılamamıştır ve o adres başka hiçbir yolla, arşiv, önbellek ya da ayna üzerinden denenmemiştir; o kurumun bu programa ait bir planı bulunmadığı yönünde hiçbir iddia kurulmamaktadır. Başka bir üniversitenin bu programa ait yayımlanmış planının bulunmadığı yönünde de hiçbir iddia kurulmamaktadır. Bu plan tek bir kurumun planıdır ve öteki kurumların planları için hiçbir şey söylemez.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk ve en belirgin çalışma alanı değirmenciliktir. Un fabrikalarında öğütme hattının işletilmesi, valslerin ve eleklerin ayarlanması, diyagramın izlenmesi ve randıman ile un özelliklerinin istenen aralıkta tutulması bu işin gündelik gövdesidir. Planda öğütme teknolojisi ile diyagram tekniği derslerinin ayrı ayrı bulunması bu alanla doğrudan ilişkilidir.
İkinci alan hammadde kabul ve depolamadır. Gelen tahılın değerlendirilmesi, silolara yerleştirilmesi, nem ve sıcaklık takibi, havalandırma ve harmanlama kararları ayrı bir uzmanlıktır. Planda tahıl ürünleri depolama ve silolama dersi bu tarafa açılır. Bu işin hammadde tarafındaki hukuki çerçevesi bu rehberin ikinci başlığında ele alınmıştır ve orada da belirtildiği gibi o çerçeve bu mesleği düzenlemez.
Üçüncü alan kalite kontrol laboratuvarıdır. Un ve tahıl analizlerinin yürütülmesi, parti kabul kararlarının hazırlanması ve süreç boyunca alınan örneklerin değerlendirilmesi bu tarafın işidir. Planda analitik kalite kontrol, laboratuvar teknikleri ve genel kimya dersleri bu alana hazırlar.
Dördüncü alan makarna ve irmik üretimidir. İrmiğin elde edilmesi, hamurun hazırlanması, kalıplama ve kurutma rejiminin yönetilmesi kendi başına bir proses bilgisidir; planda makarna teknolojisi dersi bu tarafa değer.
Beşinci alan bulgur, nişasta ve şeker üretimidir. Bu ürünlerin her biri ayrı bir hat, ayrı bir ekipman düzeni ve ayrı bir kontrol noktası dizisi gerektirir; planda bulgur teknolojisi ile nişasta ve şeker üretim teknolojisi dersleri bu alana karşılık gelir.
Altıncı alan bisküvi, kraker ve benzeri unlu mamul üretimidir. Reçetenin hatta uyarlanması, fırın ayarları ve ürün tekdüzeliğinin korunması bu işin merkezindedir; planda bisküvi üretim teknolojisi dersi bu tarafı açar.
Yedinci alan ekmek, pasta ve şekerli ürün üretimidir. Endüstriyel fırınlarda ve pastane üretim mutfaklarında hamur hazırlama, fermantasyon yönetimi ve son ürün kontrolü bu tarafın işidir; planda temel pastacılık ile butik pasta ve çikolata üretimi dersleri buraya bakar. Fermantasyon teknolojisi dersi de bu alanın temelini kurar.
Sekizinci alan yem ve yan ürün tarafıdır. Öğütmeden çıkan kepek ve benzeri yan ürünlerin değerlendirilmesi ayrı bir üretim koludur; planda yem teknolojisi dersi bu alana açılır.
Dokuzuncu alan üretim ortamının kendisidir. Hijyen ve sanitasyon uygulamalarının yürütülmesi, temizlik planlarının kurulması ve iş sağlığı ile güvenliği kurallarının hatta uygulanması bir gıda tesisinde herkesin işidir ve planda bunların her biri için ayrı ders vardır.
Bu alanda bazı işlerin belirli belge, yeterlik, izin ya da yetki şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi işin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: bir gıda ürününün nasıl yapıldığını değil, hangi makineyle ve hangi sırayla yapıldığını merak ediyor musunuz? Bu program bir mutfak programı değildir; konusu tabak değil hattır. Makinelerin, akışın ve ayarların ilgisini çektiği bir öğrenci burada rahat eder.
İkinci soru ölçmeye yatkınlıktır. Bu işte kararlar gözle değil sayıyla verilir: nem, protein, tane iriliği, elek analizi, randıman. Laboratuvar çalışmasını yorucu bulan bir öğrenci programın kalite kontrol tarafında zorlanır.
Üçüncü soru üretim ortamına dayanıklılıktır. Bir değirmen ya da unlu mamul fabrikası tozlu, gürültülü ve sıcaktır; vardiyalı çalışma bu sektörde olağandır. Bu ortamı baştan görmeyen bir öğrenci mezuniyetten sonra beklemediği bir gerçekle karşılaşabilir.
Dördüncü soru dikkat ve süreklilik alışkanlığıdır. Öğütme diyagramında küçük bir ayar hatası bütün bir partinin özelliklerini değiştirir. Bu yüzden alan, aynı işi aynı özenle tekrar tekrar yapabilen bir çalışma disiplini ister.
Beşinci soru hijyen bilincidir. Burada üretilen şey doğrudan tüketilen bir gıdadır. Temizlik kurallarını gereksiz bir formalite sayan bir öğrenci bu alanda ciddi bir risk taşır; planın hijyen ve sanitasyon dersini birinci yarıyıla koyması bir tesadüf değildir.
Altıncı soru uygulamaya isteklidir. Planın son yarıyılı ağırlıklı olarak mesleki uygulama ve bitirme projesinden oluşmaktadır ve ikinci yarıyılda staj basılıdır. Ders dışı zamanını tesis içinde geçirmek istemeyen bir öğrenci bu programın en öğretici kısmını kaçırır.
Yedinci soru sürecin bütününe bakabilme isteğidir. Tahılın tarladan çıkışından son ürünün paketlenmesine kadar uzanan zincirde her adım bir sonrakini etkiler; yalnızca kendi makinesine bakan bir teknik eleman sorunun kaynağını bulamaz. Son olarak bu programın iki yıllık bir önlisans programı olduğu ve mezunlar için dikey geçiş sınavı yoluyla ilgili lisans programlarına geçiş yolunun bulunduğu baştan bilinmelidir.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında farklılaşabilmektedir. Yakın bir içerik un ve unlu mamuller teknolojisi, gıda teknolojisi ya da gıda işleme başlıklı adlarla açılabilmekte ve bu adların altındaki ders planları birbirinden belirgin biçimde ayrışabilmektedir. Aynı adın bir üniversitede öğütme ağırlıklı, başka bir üniversitede fırıncılık ve pastacılık ağırlıklı kurulması olağandır. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir. Bu rehberde okunan sayfada bile programın bağlı olduğu bölümün adı ile programın kendi adı birbirinden farklıdır.
İkinci not: Uygulama düzeni bu alanda olağandan daha belirleyicidir. Öğrencinin gerçek bir değirmen ya da pilot tesis görüp görmediği, laboratuvarda analiz yapıp yapamadığı, staj ve mesleki uygulamanın hangi işletmelerde ve hangi düzende yürütüldüğü ve sınıf mevcudunun uygulamaya elverip elvermediği tercihten önce sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planda mesleki uygulama dersleri son yarıyılda yoğunlaşmaktadır; bu düzenin her üniversitede aynı olmadığı bilinmelidir.
Üçüncü not: Programın bulunduğu bölgenin sektörle ilişkisi de sorulmaya değer. Değirmencilik, makarna, bulgur ve bisküvi üretimi belirli bölgelerde yoğunlaşmıştır ve staj ile uygulama imkânları bundan etkilenir. Bu rehber hangi bölgenin daha iyi olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz; yalnızca sorulması gereken bir soru olduğunu kaydeder.
Dördüncü not: Alana daha geniş bir gıda çerçevesinden bakmak isteyen öğrenci için [gıda teknolojisi](/bolum/gida-teknolojisi), [gıda mühendisliği](/bolum/gida-muhendisligi) ve [gıda kalite kontrolü ve analizi](/bolum/gida-kalite-kontrolu-ve-analizi); son ürün üretimine ilgi duyan öğrenci için [pastacılık ve ekmekçilik](/bolum/pastacilik-ve-ekmekcilik), [aşçılık](/bolum/ascilik), [gastronomi ve mutfak sanatları](/bolum/gastronomi-ve-mutfak-sanatlari) ve [ikram hizmetleri](/bolum/ikram-hizmetleri); başka hammadde gruplarının işlenmesine ilgi duyan öğrenci için [et ve ürünleri teknolojisi](/bolum/et-ve-urunleri-teknolojisi), [süt ve ürünleri teknolojisi](/bolum/sut-ve-urunleri-teknolojisi) ve [zeytincilik ve zeytin işleme teknolojisi](/bolum/zeytincilik-ve-zeytin-isleme-teknolojisi); hammaddenin tarla ve ıslah tarafına ilgi duyan öğrenci için [tarla bitkileri](/bolum/tarla-bitkileri), [tohumculuk teknolojisi](/bolum/tohumculuk-teknolojisi), [bitkisel üretim ve teknolojileri](/bolum/bitkisel-uretim-ve-teknolojileri), [tarımsal biyoteknoloji](/bolum/tarimsal-biyoteknoloji), [organik tarım](/bolum/organik-tarim), [bitki koruma](/bolum/bitki-koruma) ve [toprak bilimi ve bitki besleme](/bolum/toprak-bilimi-ve-bitki-besleme); laboratuvar ve ölçme tarafına ilgi duyan öğrenci için [laboratuvar teknolojisi](/bolum/laboratuvar-teknolojisi), [üretimde kalite kontrol](/bolum/uretimde-kalite-kontrol), [kimya teknolojisi](/bolum/kimya-teknolojisi), [kimya](/bolum/kimya), [biyoloji](/bolum/biyoloji) ve [biyoteknoloji](/bolum/biyoteknoloji); üretim tesisinin makine ve güvenlik tarafına ilgi duyan öğrenci için [makine](/bolum/makine), [tarım makineleri](/bolum/tarim-makineleri) ve [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi); ticaret, yönetim ve dağıtım tarafına ilgi duyan öğrenci için [işletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi), [tarım ekonomisi](/bolum/tarim-ekonomisi), [kooperatifçilik](/bolum/kooperatifcilik), [lojistik](/bolum/lojistik) ve [muhasebe ve vergi uygulamaları](/bolum/muhasebe-ve-vergi-uygulamalari); hammaddenin hukuki rejimine ilgi duyan öğrenci için [hukuk](/bolum/hukuk) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 2 üniversitede, 2 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.