Yapay Zeka Operatörlüğü

Yapay Zeka Operatörlüğü, yapay zeka sistemlerini sıfırdan tasarlamaya değil, var olan modelleri ve araçları çalışır durumda tutmaya odaklanan bir ön lisans programıdır. Programın hedeflediği iş tanımı operatörlüktür: veriyi toplamak ve düzenlemek, modeli çalıştırmak, çıktıyı kontrol etmek, hata durumunda süreci izlemek ve sonucu kullanılabilir biçime getirmek.

Bu iş tanımını anlamak için basit bir ayrım yeterlidir. Bir modelin kuramını kurmak ayrı bir iştir, o modeli bir kurumun günlük işine oturtmak ayrı bir iştir. İkinci iş, veri temizliğinden dosya biçimlerine, arayüz kurulumundan çıktı denetimine kadar uzanan somut adımlardan oluşur ve bu adımların büyük bölümü ara kademe teknik personel tarafından yürütülür. Program bu kademeyi hedefler.

Alanın gündeminde son yıllarda öne çıkan bir başlık, hazır modellerle çalışmanın kendi tekniğini üretmiş olmasıdır. Bir modele verilecek girdinin nasıl kurulduğu, çıktının hangi ölçütlerle kabul edildiği ve hatalı çıktının nasıl tespit edildiği artık öğretilebilir bir beceri kümesidir. Müfredatlarda bu başlığın karşılığı, model kullanımını ve başarı denetimini konu alan derslerdir.

Program iki yıllık olduğu için kuramsal derinlik yerine uygulama yoğunluğu tercih edilir. Bu yüzden alan, [bilgisayar programcılığı](/bolum/bilgisayar-programciligi) ve [bilişim sistemleri ve teknolojileri](/bolum/bilisim-sistemleri-ve-teknolojileri) programlarıyla ders düzeyinde geniş biçimde kesişir.

[Bilgisayar programcılığı](/bolum/bilgisayar-programciligi) programının ürünü yazılımdır: bir uygulamanın kendisi yazılır, sınanır ve bakımı yapılır. Yapay Zeka Operatörlüğü programının ürünü ise çalışan bir süreçtir. Operatör kod yazar, ancak yazdığı kodun amacı çoğunlukla veriyi hazırlamak, modeli çağırmak ve çıktıyı denetlemektir. İki program temel programlama derslerinde kesişir, iş tanımında ayrışır.

[Robotik ve yapay zeka](/bolum/robotik-ve-yapay-zeka) ile ayrım fiziksel katmandadır. O alan, algılayıcı ve eyleyici içeren sistemleri, yani donanımla birlikte çalışan yapay zekayı merkeze alır. Operatörlük programı ise ağırlıklı olarak yazılım katmanında kalır.

Lisans düzeyindeki [yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi) ve [veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi) programlarıyla ayrım düzey ayrımıdır. Bu programlar dört yıllıktır, matematiksel ve kuramsal altyapıyı daha derin kurar ve model geliştirmeyi hedefler. Ön lisans programı iki yılda uygulama becerisi kazandırmayı hedefler; iki düzey birbirinin yerine geçmez.

Bir başka karışma noktası, program adının bir mesleki yetki belgesi gibi okunmasıdır. Program adında "operatörlük" bulunması, herhangi bir alanda yasal bir yetki ya da unvan verildiği anlamına gelmez. Mezuniyetle kazanılan unvan ve bu unvanın hangi işlerde aranacağı ayrı mevzuat konusudur ve bu sayfada bu konuda hiçbir iddia yok.

Aşağıdaki ders adları Hasan Kalyoncu Üniversitesi Meslek Yüksekokulu'nun yayımladığı Yapay Zeka Operatörlüğü program sayfasından alındı. Kaynakta programın adı Yapay Zeka Operatörlüğü, bağlı olduğu birim Meslek Yüksekokulu, öğretim düzeyi ön lisans ve öğretim süresi iki yıl olarak yazılıdır.

Birinci yarıyıl: Temel Programlama I, Yapay Zekaya Giriş, Veri Bilimi, Matematik, İngilizce I, Türk Dili ve Edebiyatı I, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I ve bir Alan Seçmeli ders. Kaynakta birinci yarıyıl alan seçmeli havuzunda şu adlar görünüyor: Bilişim Hukuku, Etik Davranış, Etkili İletişim ve Sunum Teknikleri, Metin Madenciliği, Yapay Zeka ve Güvenlik.

İkinci yarıyıl: İngilizce II, Türk Dili ve Edebiyatı II, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Temel Programlama II, Veri Yapıları ve Algoritmalar, Yaz Stajı ve bir Alan Seçmeli ders. Kaynakta ikinci yarıyıl alan seçmeli havuzunda Nesnelerin İnterneti ve Öğrenme Algoritmaları ile Siber Güvenlikte Yapay Zeka Uygulamaları ve Yapay Zeka Donanımları adları görünüyor.

Üçüncü yarıyıl: Simülasyon ve Modelleme, Nesne Tabanlı Programlama- I, Proje Yönetimi ve Uygulamaları, bir Alan Seçmeli ders ve bir Serbest Seçmeli ders. Kaynakta üçüncü yarıyıl seçmeli havuzunda Algoritmik Oyun Tasarımı, Yapay Zeka Web Uygulamaları, Komut Mühendisliği, Sağlık Uygulamalarında Yapay Zeka ve YZ Uygulamalarında Bilgi Güvenliği adları görünüyor.

Dördüncü yarıyıl: Yapay Zeka Sistemlerinde Başarı Analizi, Nesne Tabanlı Programlama – II, Bitirme Projesi, bir Alan Seçmeli ders ve bir Serbest Seçmeli ders. Kaynakta dördüncü yarıyıl seçmeli havuzunda Güncel Yapay Zeka Uygulamaları, Görüntü İşleme Teknikleri, Üretken Yapay Zeka, Ağ Güvenliği ve İstatistik ve Olasılık adları görünüyor.

Bu listeyle ilgili sınırlar açıkça yazılmalıdır. Kaynak sayfada dört ad, yazımı güvenilir biçimde okunamayacak durumda geldi. Bu dört ad, ders adı olarak değil konu alanı olarak yazıldı ve bunlar şunlardır: yapay sinir ağları ve derin öğrenme, yapay zeka ve bulut teknolojileri, yapay zeka ve sensörler, yapay zeka ve etik. Bu dört konu alanının kaynaktaki tam ders adı bu sayfada yazılmıyor, çünkü yazımı doğrulanamadı.

Diğer sınırlar şunlardır: ders kodu, kredi ve AKTS değeri bilerek aktarılmadı. Yaz Stajı dersinin süresine ilişkin hiçbir bilgi yazılmadı. Kaynakta "Nesne Tabanlı Programlama- I" ve "Nesne Tabanlı Programlama – II" adlarında tire ve boşluk kullanımı bu biçimde yayımlandığı için düzeltilmeden korundu. Kaynağın seçmeli havuzlarında kaç dersin alınacağı bu sayfada iddia edilmiyor. Bu liste tek bir üniversitenin müfredatıdır ve her üniversitenin ders planı farklıdır.

Programın iki yıllık akışı listeden okunabilir: birinci yıl programlamanın ve veri kavramının temeli, ikinci yıl nesne tabanlı programlama, proje yönetimi ve bitirme projesiyle uygulamaya dönük tamamlama.

Programın hedeflediği işler, bir kurumda yapay zeka araçlarının günlük kullanımını üstlenen ara kademe pozisyonlardır. Veri hazırlama ve etiketleme, model çıktısının denetimi, otomasyon akışlarının kurulması ve izlenmesi, çevrim içi satış ortamlarında öneri ve müşteri iletişimi sistemlerinin işletilmesi bu pozisyonların yaygın görevleridir. Görüntü işleme ve belge okuma süreçlerinin işletilmesi de aynı kademede yer alır.

Mezunların çalıştığı ortamlar ağırlıklı olarak bilişim hizmeti veren şirketler, çevrim içi ticaret yapan işletmeler, çağrı merkezleri ve kurumların bilgi işlem birimleridir. Programın müfredatındaki proje yönetimi ve bitirme projesi dersleri, bu ortamlarda beklenen ekip içi çalışma biçimine hazırlık niteliğindedir.

Ön lisans programlarının en önemli sürekliliği dikey geçiştir. Mezunlar, ÖSYM'nin Dikey Geçiş Sınavı ile lisans programlarına geçiş için başvurabilir. Hangi ön lisans programından hangi lisans programlarına geçiş yapılabileceği listesi yıllara göre değişir; bu yüzden bu sayfada hedef lisans programı listesi verilmiyor ve ÖSYM dikey geçiş kılavuzuna yönlendirilir.

Bu rehberde hiçbir pozisyon için maaş aralığı, istihdam oranı ya da iş bulma süresi verilmiyor. Bu rakamlar yıla, şehre ve kuruma göre değişir ve doğrulanmış kaynak olmadan yazılması yanlış bilgi üretmek olur.

Program, bilgisayar başında uzun süre uygulama yapmaktan sıkılmayan öğrenciye uygundur. Ders listesinde dört yarıyıl boyunca programlama ve uygulama dersleri bulunması, işin ağırlıklı olarak ekran başında ve klavye ile yapıldığını gösterir.

Yapay zeka ilgisi, alanın popülerliğinden değil somut merakından beslenmelidir. Bir modelin neden yanlış çıktı verdiğini araştırmayı sıkıcı bulan öğrenci için alan yorucu olur; çünkü operatörlüğün gündelik işi tam olarak budur.

İngilizce, alanın araçlarında baskın dildir. Belge okuma ve hata mesajı anlama becerisi, öğrencinin hızını doğrudan etkiler. Müfredatta iki yarıyıl İngilizce dersi bulunması bu ihtiyacın karşılığıdır, ancak alanın gerektirdiği okuma alışkanlığı ders dışında da sürdürülmelidir.

Ayrıca alan, kural ve sınır bilincine değer verir. Ürettiği çıktının bir kişiye ulaştığı, bir satın alma kararını etkilediği ya da bir kayıt sistemine yazıldığı bilinciyle çalışmak, bu işin mesleki tarafıdır. Yukarıdaki kanun başlığı bu bilincin nereden geldiğini gösterir.

Birinci not: Program adı yeni olduğu için üniversiteler arasında müfredat farkı belirgindir. Bazı programlar programlamayı, bazıları veri hazırlamayı, bazıları ise donanım ve algılayıcı tarafını ağırlıklandırır. Tercih listesi yapılırken her programın kendi ders planı ayrı ayrı okunmalıdır.

İkinci not: Programın öğretim dili, staj düzeni ve uygulama saatleri üniversiteye göre değişir. Bu sayfada yalnızca bir üniversitenin yayımladığı ders adları aktarıldı; bunun genel bir standart olduğu iddia edilmiyor.

Üçüncü not: Aynı bölüm ailesindeki [bilişim sistemleri ve teknolojileri](/bolum/bilisim-sistemleri-ve-teknolojileri) ve [bilgisayar programcılığı](/bolum/bilgisayar-programciligi) programlarıyla karşılaştırma yapılması yerinde olur. Üç programın ders planı geniş biçimde örtüşür ve hangisinin daha uygun olduğu öğrencinin hedeflediği işe göre değişir.

Dördüncü not: Yapay zeka alanındaki araçlar hızla değişir. Bu yüzden programın en kalıcı kazanımı belirli bir araç değil, veri hazırlama disiplini, hata arama alışkanlığı ve çıktı denetleme yöntemidir. Ders adlarına bakarken bu ayrımı gözden kaçırmamak gerekir.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.