Yapı Tesisat Teknolojisi, bir binanın içinden geçen su, ısıtma, doğal gaz ve sıhhi tesisat sistemlerinin projelendirilmesini, kurulmasını, işletilmesini ve bakımını konu edinen iki yıllık bir önlisans programıdır. Alanın içinde çalışılan kamusal çerçeveye değen metinlerden biri 3194 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- TYT
- Seviye
- Önlisans
- Süre
- 2 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 194,56–290,21
- Üniversite
- 3
- Genel kontenjan
- 145
- Meslek çıktısı
- 9
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Yapı Tesisat Teknolojisi Nedir?
Yapı Tesisat Teknolojisi, bir yapının duvarları örüldükten sonra da bitmeyen kısmıyla, yani o yapının içinden geçen borularla, kanallarla, kazanlarla, pompalarla ve bunları birbirine bağlayan sistemlerle uğraşan iki yıllık bir önlisans programıdır. Bir binayı ayakta tutan şey taşıyıcı sistemidir; ama o binayı yaşanabilir kılan şey tesisatıdır. Su nereden girer, nereye gider, hangi eğimle akar, nasıl ısıtılır, hangi basınçta taşınır, gaz hangi güzergâhtan geçer ve nerede kesilir soruları bu programın gündelik sorularıdır. Program mezununu bir binanın görünmeyen damar sistemini okuyabilen, çizebilen, kurabilen ve arızalandığında teşhis koyabilen bir tekniker olarak yetiştirmeyi hedefler.
Alanın birinci ayağı temel tesisat işleridir. Okunan ders planında temel tesisat işlemleri ve boru kaynakçılığı dersleri bu ayağı kurar. Tesisat, kâğıt üzerinde bir şema olmadan önce elde tutulan bir borudur: kesilir, bükülür, dişlenir, kaynaklanır, sızdırmazlığı sınanır. Bu el işini hiç yapmamış bir öğrencinin proje çizmesi, çizdiği şeyin sahada nasıl karşılık bulacağını bilmemesi anlamına gelir. Bu nedenle program uygulamayı baştan koyar.
İkinci ayak çizimdir. Planda tesisatta çizim teknikleri, tesisatta bilgisayar destekli çizim ve tesisat meslek resmi dersleri bu ayağı taşır. Tesisat çizimi mimari çizimden farklı bir dildir: burada bir çizgi bir duvarı değil bir hattı, bir sembol bir vanayı, bir rakam bir çapı temsil eder. Sahadaki ekibin okuyacağı belge budur ve okunamayan bir çizim uygulanamayan bir tesisattır.
Üçüncü ayak temel bilimlerdir. Genel fizik, matematik, temel elektrik ve termodinamik dersleri bu ayağı kurar. Isının bir yerden başka bir yere nasıl taşındığını, bir akışkanın boru içinde neden direnç gördüğünü, bir pompanın hangi yükte çalıştığını anlamadan tesisat hesabı yapılamaz. Bu dersler programın en soyut görünen ama sahadaki her karara sessizce karışan kısmıdır.
Dördüncü ayak sıhhi tesisattır. Planda sıhhi tesisat dersleri iki yarıyıla yayılmıştır. Temiz su dağıtımı, pis su tahliyesi, havalandırma bacaları, cihaz bağlantıları ve yağmur suyu hatları bu dersin konusudur. Sıhhi tesisat aynı zamanda alanın halk sağlığına en çok değen kısmıdır: yanlış kurulmuş bir tahliye hattı bir binanın bütün konforunu ve hijyenini bozar.
Beşinci ayak ısıtmadır. Isıtma sistemleri dersleri iki ayrı yarıyılda yer alır. Kazan dairesi, kolon şemaları, radyatör ve yerden ısıtma çözümleri, denge kabı ve pompa seçimi bu tarafın konusudur. Isıtma, tesisatın en fazla hesap gerektiren ve en fazla işletme bilgisi isteyen alt dalıdır.
Altıncı ayak gaz tesisatıdır. Doğal gaz tesisatı dersleri de iki yarıyıla yayılmıştır. Bu, alanın en sıkı kurala bağlı kısmıdır; güzergâh, havalandırma, kesme noktaları ve sızdırmazlık sınamaları burada bir tercih değil zorunluluktur. Bu tarafa ayrıca odaklanmak isteyen öğrenci için [doğalgaz ve tesisatı teknolojisi](/bolum/dogalgaz-ve-tesisati-teknolojisi) ayrı bir program olarak durmaktadır.
Yedinci ayak enerji ve sürdürülebilirliktir. Güneş enerjisi, yapı tesisatında enerji yönetimi, yenilenebilir enerji uygulamaları ve buhar tesisatı dersleri bu ayağı kurar. Bir binanın enerji tüketiminin büyük kısmı tesisat üzerinden gerçekleşir; bu nedenle enerji verimliliği bugün tesisatçının işinin merkezine yerleşmiştir. Bu tarafa ilgi duyan öğrenci için [yenilenebilir enerji teknikerliği](/bolum/yenilenebilir-enerji-teknikerligi), [alternatif enerji kaynakları teknolojisi](/bolum/alternatif-enerji-kaynaklari-teknolojisi) ve [yeşil ve ekolojik bina teknikerliği](/bolum/yesil-ve-ekolojik-bina-teknikerligi) komşu yollardır.
Sekizinci ayak işletme, kalite ve güvenliktir. Tesisatta iş ve iş yeri güvenliği, kalite yönetim sistemleri, kalite güvencesi ve standartları, işletme yönetimine giriş, meslek etiği ve tesisatta otomasyon dersleri bu ayağı oluşturur. Tesisat işi yüksekte, dar hacimde, sıcak yüzeyle ve basınçlı akışkanla yapılan bir iştir; güvenlik burada bir ek başlık değil, işin kendisidir. Bu tarafın kurumsal karşılığı için [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi) ve [üretimde kalite kontrol](/bolum/uretimde-kalite-kontrol) programları karşılaştırılabilir.
Bu sekiz ayak programı hem şantiyeye hem proje bürosuna hem de bakım servisine yakın kılar. Alanın yapı tarafındaki komşuları [inşaat teknolojisi](/bolum/insaat-teknolojisi), [yapı denetimi](/bolum/yapi-denetimi), [yapı ressamlığı](/bolum/yapi-ressamligi) ve [yapı yalıtım teknolojisi](/bolum/yapi-yalitim-teknolojisi); mekanik tarafındaki komşuları [iklimlendirme ve soğutma teknolojisi](/bolum/iklimlendirme-ve-sogutma-teknolojisi), [makine](/bolum/makine) ve [kaynak teknolojisi](/bolum/kaynak-teknolojisi); elektrik ve otomasyon tarafındaki komşuları ise [elektrik](/bolum/elektrik), [mekatronik](/bolum/mekatronik) ve [kontrol ve otomasyon teknolojisi](/bolum/kontrol-ve-otomasyon-teknolojisi) programlarıdır.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 3194 Sayılı Kanun
Yapı tesisatının en belirgin yanı, serbestçe kurulan bir sistem olmamasıdır. Bir binanın içinden geçen her hat, o binanın hukuki varlığını kuran belgelerin bir parçasıdır. Bu çerçeveye doğrudan değen metinlerden biri 3194 sayılı kanundur. Kanunun adı bu oturumun üç okumasında da sözcük düzeyinde İMAR KANUNU olarak görülmüştür; ancak ad satırının basılı biçimi doğrulanmamıştır ve burada bilinçli olarak yalnızca sözcük düzeyinde anılmaktadır. İki okuma aynı satırı sözcüğe kaynamış üç dipnot rakamıyla birlikte vermiş, bir okuma ise rakamsız vermiştir; bu ayrışmanın anlamı bu başlığın sonundaki ifşa paragrafında ayrıca yazılmıştır.
Kanunun künye satırları üç okumada birebir aynı çıktığı için satır olarak aktarılabilmektedir: "Kanun Numarası : 3194", "Kabul Tarihi : 3/5/1985", "Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih :9/5/1985 Sayı : 18749" ve "Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 24 Sayfa : 378". Resmî Gazete satırındaki iki nokta boşluğunun bir yanında bulunup öteki yanında bulunmaması kaynakta göründüğü hâldedir ve düzeltilmemiştir; bu asimetrinin kaynakta böyle basılı olduğu iddia edilmemektedir.
Belgenin ilk bölüm başlığı iki okumada "BİRİNCİ BÖLÜM", bölümün alt başlığı ise yine iki okumada "Genel Hükümler" biçiminde görülmüştür. Doğrulanan madde kenar başlıkları sözcük düzeyinde şunlardır: amaç, kapsam, yapı, yapı ruhsatiyesi ve ruhsat alma şartları. Bu başlıkların iki noktalı satır biçimi yalnızca iki okumada eşleşmiştir; üçüncü okuma kenar başlıkları madde numarasıyla birleştirdiği için satır biçimi sayımına alınmamıştır.
Kanunun birinci maddesinin gövdesi üç okumada aynıdır ve kaynakta şöyledir: "Madde 1 – Bu Kanun, yerleşme yerleri ile bu yerlerdeki yapılaşmaların; plan, fen, sağlık ve çevre şartlarına uygun teşekkülünü sağlamak amacıyla düzenlenmiştir." Bu tek cümle bu rehberin kanunla kurduğu bağın çekirdeğidir: bir yapının uygunluğu yalnızca plana değil, aynı zamanda fen ve sağlık şartlarına da bağlanmıştır. Sıhhi tesisatın ve mekanik tesisatın normatif dayanağı tam olarak bu iki sözcüğün içindedir.
İkinci madde kapsamı çizer: "Madde 2 – Belediye ve mücavir alan sınırları içinde ve dışında kalan yerlerde yapılacak planlar ile inşa edilecek resmi ve özel bütün yapılar bu Kanun hükümlerine tabidir." Cümle hiçbir yapı tipini dışarıda bırakmamaktadır; tesisat teknikerinin çalıştığı yapı ister kamu binası ister özel konut olsun, aynı çerçevenin içindedir.
Beşinci maddenin iki tanımı iki okumada birebir eşleşmiştir. Yapı tanımı kaynakta şöyledir: "Yapı; karada ve suda, daimi veya muvakkat, resmi ve hususi yeraltı ve yerüstü inşaatı ile bunların ilave, değişiklik ve tamirlerini içine alan sabit ve müteharrik tesislerdir." Bu tanım bu program için özellikle önemlidir: yapı burada bir bina kabuğu olarak değil, sabit ve müteharrik tesisler kümesi olarak kurulmuştur ve ilave, değişiklik ve tamir işleri tanımın içine açıkça alınmıştır. Bir tesisat teknikerinin yaptığı işin büyük kısmı tam da bu üç sözcüğün kapsamındadır. Bina tanımı ise aynı kümenin insan kullanımına ayrılmış alt kümesini çizer: "Bina; kendi başına kullanılabilen, üstü örtülü ve insanların içine girebilecekleri ve insanların oturma, çalışma, eğlenme veya dinlenmelerine veya ibadet etmelerine yarıyan, hayvanların ve eşyaların korunmasına yarayan yapılardır." Kaynaktaki yazım biçimleri, şapkasız ve eski imlalı sözcükler dâhil, olduğu gibi bırakılmış, düzeltilmemiştir.
Yirminci madde yapının hukuken nasıl yapılabileceğini bağlar. Maddenin gövdesi üç okumada aynıdır ve kaynakta şöyledir: "Madde 20 – Yapı:", ardından "a) Kuruluş veya kişilerce kendilerine ait tapusu bulunan arazi, arsa veya parsellerde,", "b) Kuruluş veya kişilerce, kendisine ait tapusu bulunmamakla beraber kamu kurum ve kuruluşlarının vermiş oldukları tahsis veya irtifak hakkı tesis belgeleri ile," ve son satır olarak "İmar planı, yönetmelik, ruhsat ve eklerine uygun olarak yapılabilir." Buradaki ruhsat ve ekleri ifadesi bir sonraki maddeyle birleştiğinde tesisatçıyı doğrudan içine alır.
Yirmi birinci madde ruhsat rejiminin kendisini kurar. Maddenin ilk paragrafı iki okumada birebir aynıdır: "Madde 21 – Bu Kanunun kapsamına giren bütün yapılar için 26 ncı maddede belirtilen istisna dışında belediye veya valiliklerden (....)25 yapı ruhsatiyesi alınması mecburidir." Paragrafın içindeki parantezli işaret ve ona kaynamış rakam kaynakta göründüğü hâlde bırakılmıştır; bu işaretin neyin yerini tuttuğuna ya da bir mülga ibareye karşılık gelip gelmediğine dair burada hiçbir iddia kurulmamaktadır. Maddenin izleyen üç paragrafı üç okumada aynıdır ve şöyledir: "Ruhsat alınmış yapılarda herhangi bir değişiklik yapılması da yeniden ruhsat alınmasına bağlıdır. Bu durumda; bağımsız bölümlerin brüt alanı artmıyorsa ve nitelik değişmiyorsa ruhsat, hiçbir vergi, resim ve harca tabi olmaz.", "Ancak; derz, iç ve dış sıva, boya, badana, oluk, dere, doğrama, döşeme ve tavan kaplamaları, elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ile çatı onarımı ve kiremit aktarılması ve yönetmeliğe uygun olarak mahallin hususiyetine göre belediyelerce hazırlanacak imar yönetmeliklerinde belirtilecek taşıyıcı unsuru etkilemeyen diğer tadilatlar ve tamiratlar ruhsata tabi değildir." ve "Belediyeler veya valilikler mahallin ve çevrenin özelliklerine göre yapılar arasında uyum sağlamak, güzel bir görünüm elde etmek amacıyla dış cephe boya ve kaplamaları ile çatının malzemesini ve rengini tayin etmeye yetkilidir. Bu Kanunun yürürlüğe girmesinden önce yapılmış olan yapılar da bu hükme tabidir." Bu üç paragraf bu programın öğrencisi için doğrudan okunmaya değerdir: elektrik ve sıhhi tesisat tamirleri ruhsata tabi olmayan işler arasında adıyla sayılmıştır, buna karşılık ruhsat alınmış bir yapıdaki herhangi bir değişiklik yeniden ruhsata bağlanmıştır. Tesisat teknikerinin gündelik işinde hangi müdahalenin tamir, hangisinin değişiklik sayıldığı sorusu bu paragrafların arasındaki eşikte durmaktadır.
Yirmi ikinci madde ruhsat başvurusunun belgelerini sayar ve bu programın çıktısını doğrudan anar. Madde iki okumada birebir aynıdır: "Madde 22 – Yapı ruhsatiyesi almak için belediye, valilik (....)26 bürolarına yapı sahipleri veya kanuni vekillerince dilekçe ile müracaat edilir. Dilekçeye sadece tapu (istisnai hallerde tapu senedi yerine geçecek belge), mimari proje, statik proje, elektrik ve tesisat projeleri, resim ve hesapları, röperli veya yoksa, ebatlı kroki eklenmesi gereklidir.", "Belediyeler veya valiliklerce (....)27 ruhsat ve ekleri incelenerek eksik ve yanlış bulunmuyorsa müracaat tarihinden itibaren en geç otuz gün içinde yapı ruhsatiyesi verilir." ve "Eksik veya yanlış olduğu takdirde; müracaat tarihinden itibaren onbeş gün içinde müracaatçıya ilgili bütün eksik ve yanlışları yazı ile bildirilir. Eksik ve yanlışlar giderildikten sonra yapılacak müracaattan itibaren en geç onbeş gün içinde yapı ruhsatiyesi verilir." Birinci paragrafta geçen tesisat projeleri, resim ve hesapları ibaresi bu rehberin en somut bağıdır: tesisat projesi, yapı ruhsatının kanun metninde sayılmış bir ekidir ve bu program tam olarak o belgenin üretildiği alanda çalışmaktadır.
Örtüşmenin sınırı da aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun bu programı kurmaz; doğrulanan maddelerde hiçbir yükseköğretim, önlisans, bölüm, program ya da diploma hükmü geçmemektedir. Bu programın ders planını belirlemez: tesisat projeleri ya da sıhhi tesisat tamirleri ibareleri bir belge ve iş tanımıdır, bir müfredat değildir. Mezunun meslek tanımını da düzenlemez: doğrulanan maddelerde tesisat projesini kimin çizeceğine, hangi unvanın hangi işi üstlenebileceğine dair bir yeterlik hükmü doğrulanmamıştır. Bu konuya değdiği görülen bir madde bu oturumda yalnızca tek okumada geldiği için kullanılmamıştır ve içeriği hakkında burada hiçbir iddia kurulmamaktadır. Fenni mesul, yapı müteahhidi, yapı sahibi ve tesisat terimlerinin bu kanunda ayrıca tanımlanıp tanımlanmadığına dair hiçbir olumsuz iddia kurulmamaktadır: yalnızca bu oturumda çekilen kapsam içinde bu tanımların iki okumada birebir teyit edilemediği söylenebilir. Kanunun güncel hâli, bugünkü uygulanışı, yürürlük durumu ve değişiklik zinciri hakkında bu rehber hiçbir hüküm vermez; bunlar için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü bir okuma yapılmamıştır, dolayısıyla tek okumada kalan öğeler ek bir denemeyle çözülmeye çalışılmamıştır. Bu belgede en ağır kayıp kanunun ad satırında yaşanmıştır: iki okuma ad satırını sözcüğe kaynamış üç dipnot rakamıyla birlikte, bir okuma ise rakamsız vermiştir. Yani bu belgede iki okumanın mutabık kaldığı biçim, kaynaşmış rakamları içeren biçimdir ve mutabakat bu bozulmayı elememiştir. Bu, bu oturumdaki PDF metne dönüştürme bozulmasının somut kanıtıdır ve doğrudan şunu gösterir: iki okumada aynı görünen her şeyin kaynakta böyle basılı olduğu söylenemez. Bu nedenle kanun adı bu rehberde yalnızca sözcük düzeyinde kullanılmış, satır biçimi doğrulanmamış olarak işaretlenmiştir; rakamların kaynakta ad satırının parçası olup olmadığına dair hiçbir iddia kurulmamıştır. Yöntemin kendi sınırı da eksik olarak sayılmalıdır: üç okuma aynı kısa zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı bir süre önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir metne dönüştürme çıktısı üzerinde çalışmıştır; bu nedenle okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Künye satırındaki iki nokta boşluğu asimetrisi, yirmi birinci ve yirmi ikinci maddelerdeki parantezli elips işaretleri ve bunlara kaynamış rakamlar tam da bu nedenle mutabakatla elenememiştir ve bunların kaynakta böyle basılı olduğu iddia edilmemektedir. Etiketlerin hangi okumalardan geldiği de açıkça yazılmalıdır: bu kayıttaki gövdelerin bir kısmı üç okumanın tamamında eşleşmiştir, ancak beşinci maddenin iki tanımı, yirmi birinci maddenin ilk paragrafı, yirmi ikinci maddenin tamamı, bölüm başlıkları, kenar başlıkları ve madde numarası ayraç biçimleri yalnızca ikinci ve üçüncü okumanın eşleşmesiyle doğrulanmıştır. Birinci okuma bu kalemlerde tanık olmamıştır ve nedeni şudur: o okuma kenar başlıkları madde numarasıyla birleştirip iki noktaları düşürmüş, madde sözcüğünü büyük harfe çevirmiş, beşinci maddenin tanımlarını farklı noktalama ve büyük harfle vermiş, yirmi birinci maddedeki parantezli işareti sessizce düşürmüş ve yirmi ikinci maddeyi kendisinden istenmediği için hiç getirmemiştir. Bu bir kaynak özelliği değil, okuma davranışıdır. Üçüncü okumanın kendisi de kısmen kusurludur: kendisinden istenen kapsam dışı ibaresini bozuk yazmış ve hiç sorulmamış bir maddeyi tam gövdesiyle getirmiştir; o madde karşılaştırma tabanı bulunmadığı için kullanılmamıştır. Belgenin getirilmeyen kısımları ayrıca kaydedilmelidir: yapı kullanma izni ve kanuna aykırı yapılar istikametindeki iki madde için üç okumanın hiçbiri metin getirmemiş, üçü de dönüşüm çıktısının o kısma ulaşmadığını bildirmiştir. Aynı şekilde beşinci maddenin yapı ve bina dışındaki tanımları açıkça istendiği hâlde hiçbir okumada gelmemiştir. Bunların tamamı bir kapsam eksikliğidir, o maddelerin ya da tanımların yokluğu değildir; bu numaralarda madde bulunup bulunmadığına dair de hiçbir iddia kurulmamıştır. Kanunun istenmeyen madde aralıkları hiçbir okumada sorulmamıştır ve o maddelerin varlığı ya da içeriği hakkında hiçbir iddia yoktur. Dipnot gövdeleri hiçbir okumada gelmemiştir; kanunda dipnot bulunup bulunmadığına ve parantezli elips işaretlerinin neyin yerini tuttuğuna dair olumsuz bir iddia yazılmamıştır. Mülga hükümlerden hiçbir alıntı yapılmamış, elipsler mülga sayılmamıştır. Bu program için bir yedek kanun numarası belirlenmiş, ancak asıl numara ilk denemede açıldığı ve konu örtüşmesi doğrulanmış madde metninde tuttuğu için o yedek hiç çekilmemiştir; o numaranın adı, künyesi, içeriği ve erişilebilir olup olmadığı hakkında burada hiçbir bilgi ve hiçbir iddia yoktur. Üçüncü bir kanun numarası aranmamıştır. Bu numaranın tertip beş dışındaki adresleri hiç denenmemiştir, çünkü denenme koşulu doğmamıştır; denenmemiş adreslerin ölü olduğuna dair hiçbir iddia kurulmamaktadır. Aynı oturumda okunan öteki kanun belgesinde de dönüşüm çıktısının getirmediği kısımlar bulunmuştur; bu da bir kapsam eksikliğidir ve o belge hakkında bu rehberde hiçbir malzeme yoktur. Kanunun yürürlük durumu, metinde anılan kurum adlarının bugünkü karşılıkları ve değişiklik zinciri araştırılmamıştır; kaynaktaki hiçbir kısaltma açılmamış, yazım, büyük ve küçük harf kullanımı ile noktalama düzeltilmemiştir. Son olarak taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, maaş, ücret ve işe girme oranı hiç toplanmamış, hiçbir para tutarı ve hiçbir idari para cezası tutarı alınmamıştır; doğrulanan madde gövdelerinin hiçbirinde bir oran ifadesi geçmemiş ve yorum olarak da üretilmemiştir.
Yapı Tesisat Teknolojisi ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır ve karışmanın nedeni çoğu zaman tesisat sözcüğünün birden çok programın adında ya da içeriğinde geçmesidir. En sık karıştığı yer iklimlendirme alanıdır. [İklimlendirme ve soğutma teknolojisi](/bolum/iklimlendirme-ve-sogutma-teknolojisi) havanın şartlandırılmasına, soğutma çevrimlerine ve havalandırma sistemlerine odaklanır. Yapı Tesisat Teknolojisi ise ağırlığı su, ısıtma ve gaz hatlarının binadaki bütünlüğüne verir. İki alanın kesişimi geniştir ve pek çok üniversitede aynı bölüm çatısı altında yürütülür; ama okunan ders planında ağırlık merkezi tesisat hatlarındadır. Bu rehber hangisinin daha iyi olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz.
İkinci karışma noktası gaz tesisatıdır. [Doğalgaz ve tesisatı teknolojisi](/bolum/dogalgaz-ve-tesisati-teknolojisi) gaz hattını kendi başına bir uzmanlık olarak ele alır. Bu programda doğal gaz tesisatı dersleri iki yarıyıla yayılmıştır, ancak burada gaz, sıhhi tesisat ve ısıtmayla birlikte, binanın bütün tesisat sisteminin bir parçası olarak okutulur. Bir dersin bulunması bir programı o adın programına dönüştürmez.
Üçüncü karışma noktası yapı tarafıdır. [İnşaat teknolojisi](/bolum/insaat-teknolojisi) taşıyıcı sistemi, betonu, kalıbı ve şantiye üretimini merkezine alır; [inşaat mühendisliği](/bolum/insaat-muhendisligi) aynı alanın dört yıllık ve hesap ağırlıklı hâlidir; [yapı denetimi](/bolum/yapi-denetimi) yapının kurallara uygunluğunun denetlenmesine bakar; [yapı ressamlığı](/bolum/yapi-ressamligi) çizim üretimine odaklanır; [yapı yalıtım teknolojisi](/bolum/yapi-yalitim-teknolojisi) ise ısı, su ve ses yalıtımının kendisini konu edinir. Bu programda çizim ve şantiye bilgisi bulunması onu bir yapı programına dönüştürmez: buradaki yapı bilgisi, tesisatın içinden geçtiği kabuğu tanımak içindir.
Dördüncü karışma noktası mekanik ve makine tarafıdır. [Makine](/bolum/makine) ve [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi) makinenin kendisini, imalatını ve tasarımını merkezine alır; [makine resim ve konstrüksiyonu](/bolum/makine-resim-ve-konstruksiyonu) makine parçalarının çizimine odaklanır; [kaynak teknolojisi](/bolum/kaynak-teknolojisi) birleştirme yöntemlerini kendi başına bir uzmanlık olarak ele alır. Bu programda termodinamik ve boru kaynakçılığı dersleri bulunması, programı bir makine programına dönüştürmez; buradaki mekanik bilgi bina tesisatına uygulanmak üzere öğretilir.
Beşinci karışma noktası elektrik ve otomasyondur. [Elektrik](/bolum/elektrik), [elektrik enerjisi üretim iletim ve dağıtımı](/bolum/elektrik-enerjisi-uretim-iletim-ve-dagitimi), [mekatronik](/bolum/mekatronik) ve [kontrol ve otomasyon teknolojisi](/bolum/kontrol-ve-otomasyon-teknolojisi) elektriksel ve denetimsel sistemlerin kendisine bakar. Bu programda temel elektrik ve tesisatta otomasyon dersleri vardır; bunlar tesisatın çalışması için gereken kadar elektrik ve denetim bilgisi verir, bir elektrik programının yerini tutmaz.
Altıncı karışma noktası enerji alanıdır. [Yenilenebilir enerji teknikerliği](/bolum/yenilenebilir-enerji-teknikerligi), [alternatif enerji kaynakları teknolojisi](/bolum/alternatif-enerji-kaynaklari-teknolojisi), [enerji sistemleri mühendisliği](/bolum/enerji-sistemleri-muhendisligi), [hidrojen ve enerji depolama teknikerliği](/bolum/hidrojen-ve-enerji-depolama-teknikerligi) ve [yeşil ve ekolojik bina teknikerliği](/bolum/yesil-ve-ekolojik-bina-teknikerligi) enerjinin üretimine, dönüşümüne, depolanmasına ya da binanın bütüncül enerji performansına bakar. Bu programın planında güneş enerjisi, yenilenebilir enerji uygulamaları ve yapı tesisatında enerji yönetimi dersleri bulunması, programı bir enerji programına dönüştürmez: burada enerji, tesisat sisteminin bir niteliği olarak ele alınır.
Yedinci karışma noktası tasarım ve mekân alanlarıdır. [Mimarlık](/bolum/mimarlik), [iç mimarlık](/bolum/ic-mimarlik) ve [iç mekan tasarımı](/bolum/ic-mekan-tasarimi) mekânın kurgusuna ve biçimine bakar. Tesisat bu mekânların içinden geçer ve çoğu zaman görünmez; ama görünmemesi önemsiz olduğu anlamına gelmez. İki alan aynı projede çalışır, aynı işi yapmaz.
Sekizinci karışma noktası altyapı ve çevre alanlarıdır. [Akıllı altyapılar teknikerliği](/bolum/akilli-altyapilar-teknikerligi), [su ve atık yönetimi teknikerliği](/bolum/su-ve-atik-yonetimi-teknikerligi) ve [çevre koruma ve kontrol](/bolum/cevre-koruma-ve-kontrol) suyun ve atığın bina dışındaki, kent ölçeğindeki yolculuğuna bakar. Bu programın sınırı çoğu zaman binanın bağlantı noktasında biter; ötesi ayrı bir alandır. Bu ayrım bu rehberde karıştırılmamıştır.
Bir Üniversitenin Ders Planı: Dokuz Eylül Üniversitesi
Bu programın somut bir örneği için Dokuz Eylül Üniversitesi'nin yayımladığı öğretim planı belgesi okundu. Belgeyi yayımlayan birim İzmir Meslek Yüksekokulu olarak basılıdır. Üniversitenin adı belgede yayımlanmıştır; alan adından çıkarım değildir. Buna karşılık öğretim düzeyi belgede basılı değildir ve bu rehberde belgenin bastığı dört yarıyıl bloğundan yapılan bir çıkarımdır. Plan dört yarıyıl üzerine kuruludur ve yarıyıl başlıkları belgede birinciden dördüncüye kadar yazıyla basılıdır. Ders adları Türkçe yayımlanmıştır; belge aynı blok içinde hem tamamı büyük harfli hem de başlık biçiminde satırlar bastığı için bu karışıklık burada olduğu gibi bırakılmış, tek biçime getirilmemiştir. Hiçbir kısaltma açılmamıştır.
Birinci yarıyılın dersleri BİLGİ VE İLETİŞİM TEKNOLOJİSİ, GENEL FİZİK, Kariyer Planlama, MATEMATİK 1, TEMEL TESİSAT İŞLEMLERİ, TESİSATTA ÇİZİM TEKNİKLERİ, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Türk Dili I ve Yabancı Dil I (İngilizce) olarak yayımlanmıştır. Belge bu yarıyılda ayrıca Seçmeli Dersler başlıklı bir yer tutucu satır basmakta ve altında ÇEVRE KORUMA ile İLETİŞİM adlarını vermektedir. İlk yarıyıl alanı iki kapıdan birden açar: bir yanda fizik ve matematik, öte yanda doğrudan tesisat işlemleri ve tesisat çizimi.
İkinci yarıyılın dersleri MATEMATİK 2, TEMEL ELEKTRİK, SIHHİ TESİSAT 1, BORU KAYNAKÇILIĞI, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Türk Dili II ve Yabancı Dil II (İngilizce) olarak yayımlanmıştır. Belge bu yarıyılda da Seçmeli Dersler başlıklı bir yer tutucu satır basmakta ve altında KALİTE YÖNETİM SİSTEMLERİ, TESİSATTA BİLGİSAYAR DESTEKLİ ÇİZİM ile TESİSATTA İŞ VE İŞ YERİ GÜVENLİĞİ adlarını vermektedir. Sıhhi tesisatın temel elektrikle ve boru kaynakçılığıyla aynı dönemde yer alması dikkat çekicidir: öğrenci hattı hem kurmayı hem beslemeyi aynı yarıyılda görür.
Üçüncü yarıyılın dersleri DOĞAL GAZ TESİSATI, ISITMA SİSTEMLERİ 1 ve SIHHİ TESİSAT 2 olarak yayımlanmıştır. Belge bu yarıyılda da Seçmeli Dersler başlıklı bir yer tutucu satır basmakta ve altında İŞLETME YÖNETİMİNE GİRİŞ, KALİTE GÜVENCESİ VE STANDARTLARI, TESİSAT MESLEK RESMİ, GÜNEŞ ENERJİSİ, MESLEKİ YABANCI DİL 1, YAPI TESİSATINDA ENERJİ YÖNETİMİ, TERMODİNAMİK ile TESİSATTA ARAŞTIRMA YÖNTEM VE TEKNİKLERİ adlarını vermektedir. Bu yarıyılda plan üç ana tesisat dalını, yani gazı, ısıtmayı ve sıhhi tesisatı aynı dönemde yan yana koyar.
Dördüncü yarıyılın dersleri ISITMA SİSTEMLERİ 2, TESİSAT SERVİS HİZMETLERİ, DOĞALGAZ TESİSATI 2 ve Endüstriye Dayalı Öğretim / Staj (8 Hafta - 40 İşgünü) olarak yayımlanmıştır. Belge bu yarıyılda da Seçmeli Dersler başlıklı bir yer tutucu satır basmakta ve altında Gönüllülük Çalışmaları, MESLEK ETİĞİ, MESLEKİ YABANCI DİL 2, BUHAR TESİSATI, YENİLENEBİLİR ENERJİ UYGULAMALARI ile TESİSATTA OTOMASYON adlarını vermektedir. Son yarıyıl saha çalışmasını, servis hizmetlerini ve ileri tesisat konularını bir araya getirir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu belge dört ayrı okumayla, farklı ifadeyle yazılmış dört ayrı istekle okunmuştur; ayrıca yayımcı kurumun bir tanıtım sayfası yalnızca belge bağlantısını bulmak için bir kez açılmış ve bu bir ön adım sayılmış, okuma sayılmamıştır. Belgeden toplanan ders adı satırı sayısı dört yarıyıl boyunca kırk ikidir ve belgenin bastığı dört Seçmeli Dersler yer tutucu başlığı düşürülmeden yer tutucu olarak taşınmıştır. Hiçbir ders adı düşürülmemiştir. Öğretim düzeyi bu belgede basılı değildir: bir okuma ön lisans ve önlisans sözcüklerinin belgede hiçbir biçimde yazılı olmadığını açıkça bildirmiş, başka bir okuma ise kendi özet cümlesinde iki yıllık bir ön lisans programı ifadesini kullanmış ama bunu belgeden birebir alıntı olarak vermemiştir; bu ayrışma çözülmemiş ve daha kısıtlayıcı tespit esas alınmıştır. Bu nedenle düzey burada belgeden değil, belgenin bastığı dört yarıyıl bloğundan çıkarılmıştır ve bu rehberdeki düzey alanı bu belgeye dayandırılmamıştır. Ön adım olarak açılan tanıtım sayfasında dört yarıyıldan oluşan iki yıllık bir program ifadesi görülmüştür, ancak o ayrı bir sayfadır ve bu kaynağın düzey kanıtı sayılmamıştır. Üniversite adı belgede yayımlanmıştır ve alan adından çıkarım değildir; yayımlayan yüksekokulun adı da belgede basılıdır. Okumaların ayrıştığı satırlar düzeltilmemiş, işaretlenmiştir: ikinci yarıyıldaki sıhhi tesisat dersinin adının sonundaki rakamın ders adına mı yoksa yandaki sayı sütununa mı ait olduğu okumalarda farklı yorumlanmış ve çözülmemiştir; aynı belirsizlik üçüncü yarıyıldaki ısıtma dersi ve doğal gaz dersi için de yaşanmış ve çözülmemiştir; üçüncü yarıyılda doğal gaz ibaresinin boşluklu, dördüncü yarıyılda bitişik basılmış olması bir ayırıcı farkı olarak işaretlenmiş, tek biçime getirilmemiştir; dördüncü yarıyıldaki staj satırının parantezli açıklamasını bir okuma vermemiş, bu fark da düzeltilmemiştir. Seçmeli satırlar bakımından okumalar ayrışmıştır: birinci okuma seçmeli satırları hiç vermemiş, ikinci okuma kısmen vermiş, üçüncü ve dördüncü okuma tam vermiştir; yukarıdaki liste üçüncü ve dördüncü okumanın dökümüne dayanır ve birinci okuma yanlış ilan edilmemiştir. Seçmeli havuzların içeriği yalnızca belgede basılı olduğu kadarıyla yazılmış, hiçbir havuz tahminle doldurulmamış, havuzdan kaç ders seçileceği ve ders yükü hiç yazılmamıştır. Ders adları çevrilmemiş, kısaltmalar açılmamış ve belgedeki yazım düzeltilmemiştir. Ders kodu, teori ve uygulama saatleri ile iş yükü değerleri belgede basılı olduğu hâlde toplanmamış ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Belge bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu belgeye dayandırılmamıştır. Bu program için ikinci bir okunabilir ders planı kaynağı elde edilememiştir: aynı kurumun ders kataloğu adresi robot kısıtı nedeniyle açılamamış ve başka hiçbir yolla çekilmeye çalışılmamış, arama sonucunda çıkan öteki adresler ise ya program adını birebir basmadığı ya da bir üniversitenin yayımlanmış ders planı olmadığı için kullanılmamıştır. Bu programı yürüten başka bir üniversitenin planının bulunmadığı yönünde hiçbir iddia kurulmamaktadır. Bu plan tek bir üniversitenin planıdır ve öteki üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk ve en belirgin çalışma alanı şantiyedeki tesisat uygulamasıdır. Bir binanın kaba inşaatı ilerlerken tesisat güzergâhlarının açılması, boruların döşenmesi, kolonların çekilmesi, cihaz yerlerinin hazırlanması ve sızdırmazlık sınamalarının yapılması bu işin gündelik gövdesidir. Planda temel tesisat işlemleri, boru kaynakçılığı ve sıhhi tesisat derslerinin bulunması bu alanla doğrudan bağlantılıdır.
İkinci alan proje ve çizim bürolarıdır. Tesisat projesinin hazırlanması, hatların bilgisayar ortamında çizilmesi, şemaların düzenlenmesi ve ruhsat eki belgelerin derlenmesi bu tarafın işidir. Planda tesisatta çizim teknikleri, tesisatta bilgisayar destekli çizim ve tesisat meslek resmi dersleri bu alana açılır. Bu rehberin kanun başlığında görüldüğü gibi tesisat projesi, yapı ruhsatının kanun metninde sayılmış bir ekidir.
Üçüncü alan ısıtma sistemleridir. Kazan dairesi kurulumu, kolon dengelemesi, pompa ve genleşme donanımı seçimi, sistemin devreye alınması ve mevsimlik bakımı bu tarafın konusudur. Isıtma sistemleri dersleri iki yarıyıla yayılmış olarak planda yer alır.
Dördüncü alan gaz tesisatıdır. Gaz hattının güzergâhının belirlenmesi, havalandırma koşullarının sağlanması, bağlantıların yapılması ve sızdırmazlığın sınanması bu işin parçalarıdır. Planda doğal gaz tesisatı dersleri iki ayrı yarıyılda bulunmaktadır.
Beşinci alan servis ve bakımdır. Kurulmuş bir sistemin arızasının teşhis edilmesi, parça değişimi, periyodik bakım ve kullanıcıya bilgi verilmesi ayrı bir disiplindir; tesisat servis hizmetleri dersi bu tarafa açılır. Bu iş, kurulum işinden farklı olarak teşhis becerisi ve iletişim gerektirir.
Altıncı alan enerji ve yenilenebilir uygulamalardır. Güneş enerjili sıcak su sistemleri, ısı geri kazanım düzenleri ve binanın enerji tüketiminin izlenmesi bugün tesisat işinin ayrı bir kolu hâline gelmiştir; güneş enerjisi, yenilenebilir enerji uygulamaları ve yapı tesisatında enerji yönetimi dersleri bu tarafa açılır.
Yedinci alan endüstriyel tesisatlardır. Buhar hatları, basınçlı akışkan devreleri ve tesis içi dağıtım sistemleri konut tesisatından farklı bir ölçek ve farklı bir güvenlik rejimi gerektirir; buhar tesisatı ve termodinamik dersleri bu tarafa değer.
Sekizinci alan malzeme, satış ve teknik destek birimleridir. Tesisat malzemesi üreten ya da dağıtan kuruluşlarda ürünün teknik özelliklerini bilen, doğru çözümü önerebilen ve uygulayıcıya destek verebilen kişilere ihtiyaç duyulur; planın malzeme, kalite ve iletişim dersleri bu tarafa hazırlar.
Dokuzuncu alan denetim ve kalite birimleridir. Yapılan işin standartlara uygunluğunun izlenmesi, kayıt tutulması ve raporlanması ayrı bir çalışma biçimidir; kalite yönetim sistemleri ile kalite güvencesi ve standartları dersleri bu tarafa açılır. Bu programın mezunu için dikey geçiş yoluyla ilgili lisans programlarına devam etmek de mevcut bir yoldur; bu rehber bu yolun kolaylığı ya da zorluğu hakkında bir değerlendirme yapmaz.
Bu alanda bazı işlerin belirli belge, yeterlik, izin ya da yetki şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi işin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: elinizle iş yapmayı seviyor musunuz? Bu alan bir masa mesleği değildir. Boru kesilir, kaynak yapılır, vana sıkılır, hat basınç altında sınanır. Şantiye tozlu, bazen soğuk, bazen dar bir yerdir. Yalnızca ekran başında çalışmak isteyen bir öğrenci bu programın uygulama derslerinde kendini rahat bulmayabilir.
İkinci soru mekânsal düşünmeyle ilgilidir. Tesisat üç boyutlu bir sistemdir; iki boyutlu bir çizimden bir binanın içindeki hat düzenini zihinde kurabilmeyi gerektirir. Bir kolonun hangi kattan geçtiğini, bir eğimin nereye aktığını ve iki hattın nerede çakışacağını görebilmek bu alanda öğrenilebilir bir beceridir, ama başlangıçtaki ilgiye çok şey borçludur.
Üçüncü soru hesapla ilgilidir. Bu program bir mühendislik programı değildir, ancak matematik, genel fizik ve termodinamik dersleri işin merkezindedir. Isı kaybı, debi, basınç kaybı ve çap seçimi gibi konular sayıyla düşünmeyi gerektirir. Sayıdan tümüyle kaçan bir öğrenci ısıtma derslerinde zorlanabilir.
Dördüncü soru kural ve sorumlulukla ilgilidir. Bu rehberin kanun başlığında görüldüğü gibi yapı, ruhsat rejiminin içinden geçen bir alandır ve tesisat projesi bu rejimin sayılmış bir parçasıdır. Kural okumayı, sınırları öğrenmeyi ve yaptığı işin belgesini tutmayı angarya sayan bir öğrenci meslekte kendini savunmakta zorlanır.
Beşinci soru güvenlikle ilgilidir. Bu iş yüksekte, dar hacimde, sıcak yüzeyle, basınçlı akışkanla ve yanıcı gazla yapılır. Güvenlik kuralı burada bir formalite değildir; bir hatanın bedeli yalnızca maliyet değil, can güvenliği olabilir. Kurala uymayı gereksiz bulan bir öğrenci için bu alan uygun değildir.
Altıncı soru ekip çalışmasıyla ilgilidir. Bir binanın tesisatı mimarla, statikçiyle, elektrikçiyle ve yüklenici ekiple aynı takvim üzerinde yürür. Kendi işini anlatmayı, başkasının işini beklemeyi ve ortak bir programa uymayı öğrenmek bu meslekte teknik beceri kadar önemlidir.
Yedinci soru öğrenmenin sürekliliğiyle ilgilidir. Tesisat malzemesi, cihaz teknolojisi ve enerji çözümleri sürekli değişmektedir; on yıl önceki bilgiyle çalışmak bu alanda mümkün değildir. Planda otomasyon ve yenilenebilir enerji derslerinin bulunması bu değişimin bir işaretidir. Son olarak bu programın iki yıllık bir önlisans programı olduğu ve alanın uygulama yükünün ders dışı çalışmayı da gerektirdiği baştan bilinmelidir.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında farklılaşabilmektedir. Yakın bir içerik yapı tesisat teknolojisi, iklimlendirme ve soğutma teknolojisi ya da doğalgaz ve tesisatı teknolojisi başlıklı adlarla açılabilmekte ve bu adların altındaki ders planları birbirinden belirgin biçimde ayrışabilmektedir. Aynı adın bir üniversitede sıhhi tesisat ağırlıklı, başka bir üniversitede ısıtma ya da gaz ağırlıklı kurulması olağandır. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir.
İkinci not: Bu alanda atölye ve laboratuvar imkânı olağandan daha belirleyicidir. Yüksekokulun tesisat atölyesinin bulunup bulunmadığı, kaynak donanımının ve sınama düzeneklerinin öğrenci başına yeterli olup olmadığı, kazan dairesi ve gaz hattı uygulaması yapılabilen bir düzenin kurulu olup olmadığı, öğrencinin gerçek bir hat kurup sınayıp sınayamadığı ve sınıf mevcudunun uygulamaya elverip elvermediği tercihten önce sorulmalıdır.
Üçüncü not: Staj ve saha düzeni ayrıca sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planda endüstriye dayalı öğretim ve staj satırı dördüncü yarıyılda yer almaktadır ve belge bu satırın yanında bir süre ifadesi de basmaktadır. Bu düzenin her üniversitede aynı olmadığı bilinmelidir; stajın hangi kurumlarda yapıldığı, bir şantiyede ya da tesisat firmasında çalışma imkânının bulunup bulunmadığı ve öğrencinin gerçek işin içinde gözetim altında çalışmasına izin verilip verilmediği öğrenilmelidir.
Dördüncü not: Alanı iklimlendirme tarafından merak eden öğrenci için [iklimlendirme ve soğutma teknolojisi](/bolum/iklimlendirme-ve-sogutma-teknolojisi); gaz tarafını uzmanlık olarak isteyen öğrenci için [doğalgaz ve tesisatı teknolojisi](/bolum/dogalgaz-ve-tesisati-teknolojisi); yapının taşıyıcı ve kabuk tarafına ilgi duyan öğrenci için [inşaat teknolojisi](/bolum/insaat-teknolojisi), [inşaat mühendisliği](/bolum/insaat-muhendisligi), [yapı denetimi](/bolum/yapi-denetimi), [yapı ressamlığı](/bolum/yapi-ressamligi) ve [yapı yalıtım teknolojisi](/bolum/yapi-yalitim-teknolojisi); makine ve imalat tarafına ilgi duyan öğrenci için [makine](/bolum/makine), [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi), [makine resim ve konstrüksiyonu](/bolum/makine-resim-ve-konstruksiyonu) ve [kaynak teknolojisi](/bolum/kaynak-teknolojisi); elektrik ve denetim tarafına ilgi duyan öğrenci için [elektrik](/bolum/elektrik), [elektrik enerjisi üretim iletim ve dağıtımı](/bolum/elektrik-enerjisi-uretim-iletim-ve-dagitimi), [mekatronik](/bolum/mekatronik) ve [kontrol ve otomasyon teknolojisi](/bolum/kontrol-ve-otomasyon-teknolojisi); enerji tarafına ilgi duyan öğrenci için [yenilenebilir enerji teknikerliği](/bolum/yenilenebilir-enerji-teknikerligi), [alternatif enerji kaynakları teknolojisi](/bolum/alternatif-enerji-kaynaklari-teknolojisi), [enerji sistemleri mühendisliği](/bolum/enerji-sistemleri-muhendisligi), [hidrojen ve enerji depolama teknikerliği](/bolum/hidrojen-ve-enerji-depolama-teknikerligi) ve [yeşil ve ekolojik bina teknikerliği](/bolum/yesil-ve-ekolojik-bina-teknikerligi); mekânın tasarımına ilgi duyan öğrenci için [mimarlık](/bolum/mimarlik), [iç mimarlık](/bolum/ic-mimarlik) ve [iç mekan tasarımı](/bolum/ic-mekan-tasarimi); kent ölçeğindeki altyapıya ilgi duyan öğrenci için [akıllı altyapılar teknikerliği](/bolum/akilli-altyapilar-teknikerligi), [su ve atık yönetimi teknikerliği](/bolum/su-ve-atik-yonetimi-teknikerligi) ve [çevre koruma ve kontrol](/bolum/cevre-koruma-ve-kontrol); işin güvenlik ve kalite tarafına ilgi duyan öğrenci için [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi) ve [üretimde kalite kontrol](/bolum/uretimde-kalite-kontrol) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 3 üniversitede, 5 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.