Antropoloji, insanı hem biyolojik bir tür hem kültür üreten bir varlık olarak inceleyen dört yıllık bir lisans programıdır. Mezunun çalıştığı kültür ve müze alanının kamusal çerçevesini kuran metinlerden biri 4848 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- EA
- Seviye
- Lisans
- Süre
- 4 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 210,06–374,75
- Üniversite
- 11
- Genel kontenjan
- 336
- Meslek çıktısı
- 6
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Antropoloji Nedir?
Antropoloji, insanı tek bir yönden değil, biyolojisi ve kültürü birlikte ele alınarak inceleyen dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın kurucu sorusu tek cümleyle söylenebilir: insan neden bu türden bir canlı ve neden bu kadar farklı biçimlerde yaşıyor? Bu soru, iskeletin ölçülmesinden bir köydeki akrabalık düzeninin çözülmesine kadar uzanan çok geniş bir çalışma alanı doğurur. Bu genişlik alanın hem çekiciliği hem de en sık yanlış anlaşılan yanıdır.
Alanın birinci ayağı biyolojik antropolojidir. İnsanın evrimsel geçmişi, türün biyolojik çeşitliliği, iskelet ve diş yapısının okunması, büyüme ve gelişme süreçleri bu ayağın konularıdır. Bu ayak antropolojiyi doğa bilimlerine bağlar: burada ölçüm, kayıt ve karşılaştırma yöntemleri, sosyal bilimlerdeki yorumdan farklı bir titizlik gerektirir.
İkinci ayak sosyal ve kültürel antropolojidir. Akrabalık, ekonomi, inanç, ritüel, siyaset ve gündelik hayatın düzeni bu ayağın konularıdır. Bu ayağın ayırt edici yöntemi, incelenen topluluğun içinde uzun süre bulunarak yapılan alan çalışmasıdır. Bir soru formunun dağıtılmasıyla elde edilmeyen, ancak birlikte yaşayarak görülebilen şeyleri kayda geçirmek bu yöntemin özüdür.
Üçüncü ayak paleoantropoloji ve kazı tarafıdır. İnsanın uzak geçmişine ait kalıntıların bulunması, tarihlenmesi, onarılması ve yorumlanması bu ayağın konularıdır. Bu ayak antropolojiyi arkeolojiyle yan yana getirir; ancak antropolojinin bakışı buluntunun kendisinden çok, o buluntunun ait olduğu insanın biyolojisi ve yaşam biçimidir.
Dördüncü ayak yöntem ve ölçme tarafıdır. Antropolojik verinin nasıl toplanacağı, ölçümlerin nasıl karşılaştırılabilir hâle getirileceği, sayısal verinin nasıl değerlendirileceği bu ayağın konularıdır. Bu yüzden alanın planlarında istatistik ve veri değerlendirme dersleri, kültür derslerinin yanında yer alır. Antropolojinin sık sık yalnızca anlatıya dayanan bir alan sanılması, bu ayağın görünmezliğinden kaynaklanır.
Beşinci ayak uygulama tarafıdır. İnsan bedeninin ölçüleriyle çalışma ortamının ve nesnelerin uyumu, insan kalıntılarının adli süreçlerde incelenmesi, müze ve sergileme çalışmaları bu ayağın konularıdır. Bu ayak, alanın yalnızca akademik bir merak olmadığını; ölçüsü ve yöntemi olan uygulamalı bir tarafı bulunduğunu gösterir.
Altıncı ayak alanın kendi tarihidir. Antropolojinin nasıl kurulduğu, hangi kavramların hangi dönemde ne anlama geldiği, kendi geçmişindeki sorunlu yaklaşımların nasıl aşıldığı bu ayağın konularıdır. Bu ayak alan için süs değildir: bir kavramın nereden geldiğini bilmeyen kişi, o kavramı bugün yanlış yerde kullanır.
Bu altı ayak, antropolojiyi hem sosyal bilimlere hem doğa bilimlerine bağlar. Geçmişin maddi kalıntılarına ilgi duyan öğrenci için [arkeoloji](/bolum/arkeoloji), toplumun bugünkü yapısına ilgi duyan öğrenci için [sosyoloji](/bolum/sosyoloji), insanın zihnine ilgi duyan öğrenci için [psikoloji](/bolum/psikoloji) ve türün biyolojisine ilgi duyan öğrenci için [biyoloji](/bolum/biyoloji) bu alanın en yakın komşularıdır.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 4848 Sayılı Kanun
Antropoloji mezununun kamuda iş bulduğu yerlerin başında müzeler, kazı ve araştırma birimleri ile kültürel mirasla ilgili kurumlar gelir. Bu alanın merkezî örgütlenmesini kuran metinlerden biri 4848 sayılı kanundur. Kanunun künyesi kaynakta "KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI TEŞKİLÂT VE GÖREVLERİ HAKKINDA KANUN" adıyla, "Kanun Numarası" 4848 ve kabul tarihi "16/4/2003" olarak yayımlanmıştır; Resmî Gazete bilgisi "29/4/2003" tarih ve "25093" sayı olarak verilmiştir. Kanun adındaki "TEŞKİLÂT" yazımı, düzeltme işareti dâhil olmak üzere kaynakta olduğu gibi bırakılmıştır.
Kanunun amaç maddesi kaynakta şu tek cümleden oluşur: "Bu Kanunun amacı; kültürel değerleri yaşatmak, geliştirmek, yaymak, tanıtmak, değerlendirmek ve benimsetmek, tarihî ve kültürel varlıkların tahribini ve yok edilmesini önlemek, yurdun turizme elverişli bütün imkânlarını ülke ekonomisine olumlu katkı sağlayacak şekilde değerlendirmek, turizmin geliştirilmesi, pazarlanması, teşvik ve desteklenmesi için gerekli önlemleri almak, kültür ve turizm konularıyla ilgili kamu kurum ve kuruluşlarını yönlendirmek ve bu kuruluşlarla işbirliğinde bulunmak, yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve özel sektör ile iletişimi geliştirmek ve işbirliği yapmak üzere Kültür ve Turizm Bakanlığının kurulmasına, teşkilât ve görevlerine ilişkin esasları düzenlemektir." Bu tek cümlede kültürün korunması ile turizmin geliştirilmesinin aynı çerçeveye yerleştirilmiş olması, alanın kamusal düzeninin en belirleyici özelliğidir.
Görev maddesi kaynakta "Görev" kenar başlığıyla ve "Kültür ve Turizm Bakanlığının görevleri şunlardır:" cümlesiyle açılır ve bentler hâlinde sürer. Bu bentlerden biri, kanunun kültürel değerlere yaklaşımını doğrudan gösterir: "Millî, manevî, tarihî, kültürel ve turistik değerleri araştırmak, geliştirmek, korumak, yaşatmak, değerlendirmek, yaymak, tanıtmak, benimsetmek ve bu suretle millî bütünlüğün güçlenmesine ve ekonomik gelişmeye katkıda bulunmak". Bu bendin ilk kelimesinin "araştırmak" olması, bu rehber açısından anlamlıdır: kanun metni kültürel değerlerle ilgili görevi araştırma ile başlatmaktadır.
Koruma görevi ayrı ve çok kısa bir bentte durur: "Tarihî ve kültürel varlıkları korumak". Turizm tarafı ise şu bentle kurulur: "Turizmi, millî ekonominin verimli bir sektörü haline getirmek için yurdun turizme elverişli bütün imkânlarını değerlendirmek, geliştirmek ve pazarlamak". Bir başka bent yönlendirme görevini tanımlar: "Kültür ve turizm alanlarında her türlü yatırım, iletişim ve gelişim potansiyelini yönlendirmek". Tanıtma görevi şu bentle verilir: "Türkiye'nin turistik varlıklarını her alanda tanıtıcı faaliyetler ile her türlü imkân ve araçlardan faydalanarak kültür ve turizmle ilgili tanıtma hizmetlerini yürütmek". Bentlerin sonunda ise açık uçlu bir hüküm bulunur: "Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak."
Bu bentlerin bu rehber açısından değeri şudur: antropoloji mezununun kamuda yaptığı işlerin çoğu, bu görev listesindeki araştırma, koruma ve tanıtma başlıklarının içinde durur. Bir müzedeki sergileme çalışması, bir kazıdan çıkan insan kalıntısının incelenmesi ya da bir yerel kültür pratiğinin kayda geçirilmesi bu çerçevenin içindedir. Bu bağ, kanunun bu bölümü antropoloji için düzenlediği anlamına gelmez; kanun bir bakanlığın kuruluşunu ve görevlerini düzenler, bir lisans programını düzenlemez.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Görev maddesinin bir bendi burada alıntılanmamıştır: o bendin metninde kaynak dosyada iki kelimenin birleşik ve bir kelimenin bölünmüş biçimde çıktığı görüldü; bu bir tarama artığı olabileceği için bent bütünüyle dışarıda bırakıldı ve düzeltilmiş bir biçim de uydurulmadı. Bakanlığın teşkilat yapısı, ana hizmet birimleri, danışma ve denetim birimleri, taşra teşkilatı, personel ve mali hükümler de burada ele alınmamıştır; bu rehber kanunun tamamının özeti değildir. Kanunun antropoloji mezununa bir unvan, kadro ya da yetki verdiği yönünde hiçbir iddia kurulmamıştır. Kültürel varlıkların korunmasıyla ilgili ayrı kanunlar da bu başlıkta ele alınmamıştır. Kanunun güncel hâli ve sonraki değişiklikleri için kaynak listesindeki bağlantıya bakılmalıdır.
Antropoloji ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Antropoloji en sık [arkeoloji](/bolum/arkeoloji) ile karıştırılır. İki alan kazı alanında yan yana çalışır ve dersleri kısmen örtüşür; ancak arkeolojinin nesnesi maddi kültür kalıntısıdır, antropolojinin nesnesi insandır. Bir kazıdan çıkan çömlek arkeologun, aynı kazıdan çıkan iskelet biyolojik antropologun asıl konusudur. Bu ayrım pratikte de görünür: antropoloji planlarında osteoloji, odontoloji ve antropometri gibi bedene dönük dersler ağırlık taşır.
İkinci karışma noktası [sosyoloji](/bolum/sosyoloji) ile yaşanır. İki alan da toplumu inceler; fark yöntemde ve ölçekte belirir. Sosyoloji büyük ölçekli, çoğu zaman sayısal ve karşılaştırmalı çalışmalara yatkındır; sosyal antropoloji ise küçük ölçekte, uzun süreli ve içinde bulunarak yapılan alan çalışmasına dayanır. Aynı konuyu iki alan farklı yoldan sorar.
Üçüncü karışma noktası [tarih](/bolum/tarih) ve [sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi) iledir. Tarih yazılı kaynaklarla, sanat tarihi ise yapıt ve üslupla çalışır; antropolojinin uzak geçmişe bakışı ise büyük ölçüde yazı öncesi döneme ve biyolojik kalıntıya dayanır. Yazılı belgeye ilgi duyan öğrenci için tarih, biçim ve estetik çözümlemeye ilgi duyan öğrenci için sanat tarihi daha uygundur.
Dördüncü karışma noktası insan davranışının kaynağıyla ilgilidir. [Psikoloji](/bolum/psikoloji) bireyin zihinsel süreçlerine, antropoloji ise davranışın kültürel örüntüsüne bakar. Aynı biçimde [felsefe](/bolum/felsefe) kavramın kendisiyle, [coğrafya](/bolum/cografya) insan ile mekân ilişkisiyle, [istatistik](/bolum/istatistik) ise verinin çözümlenmesiyle uğraşır; antropoloji bunların hepsinden araç ödünç alır ama hiçbirinin yerine geçmez. Biyolojik tarafa ilgi duyan öğrenci için [biyoloji](/bolum/biyoloji) ve [moleküler biyoloji ve genetik](/bolum/molekuler-biyoloji-ve-genetik), kültürel mirasın anlatılmasına ilgi duyan öğrenci için [turizm rehberliği](/bolum/turizm-rehberligi), toplumsal alanda uygulamalı çalışmaya ilgi duyan öğrenci için [sosyal hizmet](/bolum/sosyal-hizmet) ayrı yollardır.
Bir Üniversitenin Ders Planı: İstanbul Üniversitesi
Bu programın somut bir örneği için İstanbul Üniversitesi'nin eğitim bilgi sisteminde yayımlanan ders programı sayfası okundu. Sayfa program adını ve öğretim düzeyini kendi metninde "ANTROPOLOJİ, LİSANS PROGRAMI, (ÖRGÜN ÖĞRETİM)" biçiminde yayımlar; bu yüzden burada kullanılabilir. Plan sekiz döneme bölünmüştür ve bölüm başlıkları sayfada "1 . Sınıf - Güz" ile başlayıp "1 . Sınıf - Bahar", "2 . Sınıf - Güz", "2 . Sınıf - Bahar", "3 . Sınıf - Güz", "3 . Sınıf - Bahar", "4 . Sınıf - Güz" ve "4 . Sınıf - Bahar" biçiminde sürer. Bu başlıklardaki sayı ile nokta arasındaki boşluk kaynakta olduğu gibi bırakılmıştır.
Son sınıfın güz dönemi, bu planın alanı nasıl kurduğunu en açık gösteren dönemdir. Bu dönemde yayımlanan dersler ADLİ ANTROPOLOJİ, ANTROPOMETRİ UYGULAMASI, BİYOLOJİK ANTROPOLOJİDE LİSANS BİTİRME ÇALIŞMASI I, BİYOLOJİK ANTROPOLOJİDE LİSANS BİTİRME ÇALIŞMASI UYGULAMASI I, ERGONOMİ, ODONTOLOJİ, PALEOANTROPOLOJİK MATERYALDE ONARIM, MÜLAJ VE SERGİLEME, RİTÜEL VE SEMBOL, SOSYAL ANTROPOLOJİDE LİSANS BİTİRME ÇALIŞMASI I, SOSYAL ANTROPOLOJİDE LİSANS BİTİRME ÇALIŞMASI UYGULAMASI I ve SOSYAL DÜŞÜNCENİN DOĞUŞU olarak yayımlanmıştır. Ders adları sayfada büyük harflerle yazıldığı için burada da öyle bırakılmıştır.
Bu listede dikkat çeken iki şey vardır. Birincisi, bitirme çalışmasının biyolojik ve sosyal antropoloji için ayrı ayrı ve hem çalışma hem uygulama olarak açılmış olmasıdır: plan öğrenciyi son sınıfta iki ayaktan birini seçmeye yönlendirir. İkincisi, aynı dönemde ADLİ ANTROPOLOJİ, ERGONOMİ ve ODONTOLOJİ derslerinin bulunmasıdır; bu üç ders alanın uygulamalı tarafını, yani insan bedeninin ölçüsüyle yapılan işleri temsil eder. PALEOANTROPOLOJİK MATERYALDE ONARIM, MÜLAJ VE SERGİLEME dersi ise müze ve sergileme işini plana doğrudan yerleştirir.
Son sınıfın bahar dönemi dersleri ise ANADOLU VE ORTADOĞU PALEOANTROPOLOJİSİ, ANTROPOLOJİ BİTİRME TEZİ, BİYOLOJİK ANTROPOLOJİDE LİSANS BİTİRME ÇALIŞMASI II, KÜLTÜR DEĞİŞİMLERİ, MODERN DEVLET ANTROPOLOJİSİ, ÖLÜ GÖMME GELENEKLERİ, PRİMATOLOJİ, SOSYAL ANTROPOLOJİDE LİSANS BİTİRME ÇALIŞMASI II ve SPOR ANTROPOLOJİSİ olarak yayımlanmıştır. Bu liste alanın genişliğini tek dönemde gösterir: aynı dönemde bir yandan PRİMATOLOJİ ile insan dışı primatlar, bir yandan MODERN DEVLET ANTROPOLOJİSİ ile çağdaş siyasal örgütlenme, bir yandan ÖLÜ GÖMME GELENEKLERİ ile ritüel çalışılmaktadır. ANADOLU VE ORTADOĞU PALEOANTROPOLOJİSİ dersinin bulunması ise planın bölgesel bir odağı olduğunu gösterir.
Bu iki dönemin bir arada okunması, planın son yılını bir uzmanlaşma yılı olarak kurduğunu ortaya koyar. Öğrenci ilk üç yılda alanın iki ayağını birlikte görür, son yılda ise bitirme çalışmasını hangi ayakta yapacağını seçerek o ayağın yöntemine yoğunlaşır. Bu yapı, alanın hem doğa bilimi hem sosyal bilim tarafını taşıyabilmesinin plan içindeki karşılığıdır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Birinci, ikinci ve üçüncü sınıfın ders listeleri burada alıntılanmamıştır: bu listeler yalnızca tek bir okumada elde edildi ve ikinci bir okumayla doğrulanamadı; bu yüzden yalnızca iki okumada birebir aynı çıkan son sınıf listeleri kullanıldı. Bu, planın ilk üç yılının boş olduğu anlamına gelmez; yalnızca bu rehberin o listeleri yayımlamaya yetecek doğrulamayı yapmadığı anlamına gelir. Derslerin zorunlu ya da seçmeli oluşu da burada belirtilmemiştir; sayfadan bu ayrım bu rehber için doğrulanmadı. Ders kodları, kredi ve iş yükü değerleri bu rehberde hiçbir yerde verilmez. Sayfa bir puan türü ya da yerleştirme bilgisi yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bilgisi bu sayfaya dayandırılmamıştır. Bu plan tek bir üniversitenin planıdır ve diğer üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez; kaynak listesindeki bağlantıdan güncel hâli okunmalıdır.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Antropoloji mezununun en bilinen yolu akademidir. Lisansüstü eğitimle devam edip biyolojik ya da sosyal antropolojide araştırmacı olmak, kazı ve laboratuvar çalışmalarında yer almak bu yolun içeriğidir. Bu yolun uzun olduğu ve akademik kadroların sınırlı olduğu baştan bilinmelidir; bu rehber bu konuda hiçbir oran ya da olasılık vermez.
İkinci yol müze ve kültürel miras tarafıdır. Koleksiyonun kayda geçirilmesi, sergileme metinlerinin hazırlanması, insan kalıntılarının incelenmesi ve onarımı, ziyaretçiye yönelik anlatının kurulması bu tarafın işleridir. Bu işler kamu kurumlarında, yerel yönetimlerde ve özel müzelerde bulunabilir. Bu alandaki kamu istihdamının kendine özgü giriş koşulları vardır; bu rehber bu koşulları yayımlamaz.
Üçüncü yol araştırma ve danışmanlık tarafıdır. Bir ürünün, hizmetin ya da kamu programının kullanıcı tarafından nasıl anlaşıldığını yerinde inceleyen niteliksel araştırmalar bu tarafın işidir. Alan çalışması yöntemi burada doğrudan işe dönüşür: gözlem ve derinlemesine görüşmeyle çalışmayı bilen kişi, yalnızca soru formuyla çalışan bir ekibin göremediğini görebilir.
Dördüncü yol sivil toplum ve kalkınma tarafıdır. Göç, kentleşme, sağlık, eğitim ve kültürel haklar alanında çalışan kuruluşlarda saha araştırması, proje izleme ve değerlendirme işleri yapılabilir. Beşinci yol adli tarafıdır: insan kalıntılarının kimliklendirme süreçlerinde incelenmesi, alanın en özel uygulamalı dalıdır ve ileri eğitim gerektirir. Altıncı yol ergonomi ve tasarım tarafıdır; insan bedeninin ölçüleriyle çalışan ekiplerde antropometri bilgisi doğrudan karşılık bulur.
Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez. Bu alanın kamuda ve özel sektörde tanımlı tek bir unvanı bulunmadığı için, mezunun işi çoğu zaman kendi kurduğu bir yol üzerinden ilerler. Bu, alanın zayıflığı olarak da esnekliği olarak da okunabilir; hangisi olduğu kişinin kendi yönelimine bağlıdır.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: hem laboratuvarda ölçüm yapmak hem uzun süre insanlarla konuşup gözlem yapmak ilgi çekici mi geliyor? Bu iki iş birbirinden çok farklı beceriler ister ve antropoloji ikisini de aynı planın içine koyar. Yalnızca birine ilgi duyan öğrenci için daha odaklı alanlar vardır.
İkinci soru okuma isteğiyle ilgilidir. Bu alan yoğun okuma gerektirir ve okumanın önemli bir bölümü yabancı dildedir. Kavram tartışmalarını takip etmek, aynı olgunun farklı yaklaşımlarla nasıl açıklandığını görmek bu okumanın karşılığıdır. Okumaktan hoşlanmayan öğrenci bu alanda zorlanır.
Üçüncü soru belirsizliğe tahammülle ilgilidir. Antropolojinin sorularının tek doğru cevabı olmayabilir; aynı veriden farklı yorumlar çıkarılabilir. Kesin ve tek cevap arayan öğrenci bu durumdan rahatsız olur. Buna karşılık bir olgunun neden birden çok biçimde açıklanabildiğini merak eden öğrenci bu alanda kendini evinde bulur.
Dördüncü soru meslek beklentisiyle ilgilidir. Bu program, adı doğrudan programın adıyla aynı olan tek bir mesleğe açılmaz. Mezun olduğunda hangi kapının açılacağı büyük ölçüde öğrencinin lisans yıllarında hangi ayağa yoğunlaştığına, hangi kazı ya da araştırmalara katıldığına ve hangi yöntemleri öğrendiğine bağlıdır. Bu belirsizliği kabul edip kendi yolunu kurmaya istekli öğrenci için alan verimlidir; hazır bir meslek tanımı bekleyen öğrenci için değildir.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Antropoloji bölümlerinin ağırlıkları üniversiteler arasında belirgin biçimde farklılaşır. Bazı bölümler biyolojik antropoloji tarafında güçlüdür ve laboratuvar ile iskelet koleksiyonuna dayanır; bazıları sosyal antropoloji tarafında güçlüdür ve alan çalışmasına dayanır. Bu fark bölümün tanıtım metninde değil, ders planında ve öğretim üyelerinin çalışma alanlarında görünür. Tercih listesi yapılırken her bölümün kendi ders planı ayrı ayrı okunmalıdır.
İkinci not: Bu alanda uygulama imkânları belirleyicidir. Kazıya katılma, laboratuvarda iskelet materyaliyle çalışma, müze uygulaması ve alan çalışması dersi bulunan bir bölüm ile bu imkânları bulunmayan bir bölüm aynı eğitimi vermez. Bölümün hangi kazılarda ve hangi kurumlarla çalıştığı, mümkünse doğrudan sorularak öğrenilmelidir.
Üçüncü not: Yabancı dil bu alanda araç değil zorunluluktur. Kaynakların önemli bir bölümü çevrilmemiştir ve lisansüstü eğitim düşünen öğrenci için dil düzeyi baştan bir eşiktir. Bu eşik lisans yıllarının başında ele alınmazsa sonradan zaman kaybına dönüşür.
Dördüncü not: Geçmişin maddi kalıntılarına ilgi duyan öğrenci için [arkeoloji](/bolum/arkeoloji); bugünkü toplumsal yapıya ilgi duyan öğrenci için [sosyoloji](/bolum/sosyoloji); yazılı kaynağa ilgi duyan öğrenci için [tarih](/bolum/tarih); yapıt ve üsluba ilgi duyan öğrenci için [sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi); kavram tartışmasına ilgi duyan öğrenci için [felsefe](/bolum/felsefe); bireyin zihnine ilgi duyan öğrenci için [psikoloji](/bolum/psikoloji); insan ile mekân ilişkisine ilgi duyan öğrenci için [coğrafya](/bolum/cografya); türün biyolojisine ilgi duyan öğrenci için [biyoloji](/bolum/biyoloji) ve [moleküler biyoloji ve genetik](/bolum/molekuler-biyoloji-ve-genetik); verinin çözümlenmesine ilgi duyan öğrenci için [istatistik](/bolum/istatistik); kültürel mirasın anlatılmasına ilgi duyan öğrenci için [turizm rehberliği](/bolum/turizm-rehberligi); toplumsal alanda uygulamalı çalışmaya ilgi duyan öğrenci için [sosyal hizmet](/bolum/sosyal-hizmet); dil ve metin tarafına ilgi duyan öğrenci için [Türk dili ve edebiyatı](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati) ve [çağdaş Türk lehçeleri ve edebiyatları](/bolum/cagdas-turk-lehceleri-ve-edebiyatlari); kültür politikasının kamusal tarafına ilgi duyan öğrenci için [siyaset bilimi ve kamu yönetimi](/bolum/siyaset-bilimi-ve-kamu-yonetimi) ve [kamu yönetimi](/bolum/kamu-yonetimi) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 11 üniversitede, 14 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.