Denizcilik İşletmeleri Yönetimi

Denizcilik İşletmeleri Yönetimi, denizyoluyla yapılan taşımacılığın ticari tarafını konu alan bir lisans programıdır. Programın merkezinde gemi ve liman durur; ancak bunlara teknik nesneler olarak değil, işletilen varlıklar olarak bakılır. Bir geminin hangi yükü hangi hatta taşıyacağı, hangi sözleşmeyle kiralanacağı, hangi maliyetle işletileceği, hangi limanda hangi hizmeti alacağı ve bütün bu kararların hangi hukuki çerçevede alınacağı bu programın sorularıdır.

Alanın en belirgin özelliği üç ayrı bilgi kümesini aynı anda gerektirmesidir. Birinci küme işletme bilgisidir: muhasebe, finans, pazarlama, insan kaynakları ve yönetim organizasyon dersleri bu kümeyi kurar. Bu dersler herhangi bir işletme programında da bulunur; buradaki fark, uygulama alanının denizcilik olmasıdır.

İkinci küme hukuk bilgisidir. Denizcilik, hukuki yoğunluğu yüksek bir sektördür; taşıma sözleşmesi, gemi kiralama, sigorta, gemi sicili ve bayrak devleti gibi konular sözleşmelerle ve kanunlarla düzenlenir. Programda hukuka giriş, ticaret hukuku, deniz hukuku ve deniz ticaret hukuku derslerinin ardışık biçimde yer alması bu kümenin ağırlığını gösterir.

Üçüncü küme sektör bilgisidir. Geminin yapısı, türleri ve sınıflandırmaları, yük işlemleri, liman ve terminal operasyonları, seyir ve temel gemicilik dersleri bu kümeyi oluşturur. Bu dersler mezunu gemi adamı yapmak için değil, işini bilerek yönetebilmesi için verilir: bir yükün nasıl elleçlendiğini bilmeyen kişi o yükün maliyetini de doğru hesaplayamaz.

Bu üç kümenin üstünde dördüncü bir katman bulunur: ekonomi ve politika. Denizcilik ekonomisi, denizcilik ve ulaştırma politikaları, liman ekonomisi ve ekonomik coğrafya dersleri sektörün küresel ticaretle ilişkisini kurar. Deniz taşımacılığı dünya ticaretinin taşıyıcısıdır ve bu nedenle küresel dalgalanmalara doğrudan tepki verir; bu duyarlılığı anlamak alanın temel yetkinliklerinden biridir.

Programın konusu yalnızca gemi değildir; liman da eşit ağırlıktadır. Liman işletmeleri ve terminal yönetimi, liman ve terminal operasyonları ile liman ekonomisi dersleri limanı ayrı bir işletme birimi olarak ele alır. Bir limanın verimliliği, taşımanın toplam maliyetini geminin kendisi kadar etkiler.

Alan, [deniz ve liman işletmeciliği](/bolum/deniz-ve-liman-isletmeciligi) ile konuyu, [deniz ulaştırma işletme mühendisliği](/bolum/deniz-ulastirma-isletme-muhendisligi) ile sektörü, [lojistik yönetimi](/bolum/lojistik-yonetimi) ile taşıma zincirini, [uluslararası ticaret ve lojistik](/bolum/uluslararasi-ticaret-ve-lojistik) ile dış ticaret tarafını paylaşır. Paylaşmak aynı olmak değildir; üçüncü başlık bu ayrımları açıyor.

[Deniz ulaştırma işletme mühendisliği](/bolum/deniz-ulastirma-isletme-muhendisligi) ile ayrım bu rehberdeki en kritik ayrımdır. O program, geminin sevk ve idaresine yönelik eğitimi de içeren bir mühendislik programıdır ve mezuniyet sonrası gemi adamı yeterliklerine giden yolla ilişkilidir. Bu sayfanın konusu olan program ise bir işletme programıdır; kaynak alınan ders planında kazanılan derece denizcilik işletmeleri yönetimi lisans derecesi olarak yazılıdır. Bu rehber, bu programdan mezun olan kişinin herhangi bir gemi adamı yeterlik belgesi alacağı yönünde hiçbir iddia yapmıyor; yeterlik belgeleri ayrı bir mevzuat konusudur ve bu sayfada incelenmedi. Denizde görev almayı hedefleyen bir öğrencinin bu ayrımı tercih öncesinde netleştirmesi gerekir.

[Deniz ve liman işletmeciliği](/bolum/deniz-ve-liman-isletmeciligi) ile ayrım düzey ayrımıdır. O program iki yıllık bir ön lisans programıdır ve limanın işletme tarafına odaklanır. Bu program ise dört yıllık bir lisans programıdır ve gemi işletmeciliği, denizcilik ekonomisi ile hukuk tarafını daha geniş biçimde kapsar. İki program aynı sektöre bakar; kapsamları ve süreleri aynı değildir.

[Lojistik](/bolum/lojistik) ve [lojistik yönetimi](/bolum/lojistik-yonetimi) ile ayrım kapsamdadır. Lojistik, taşımanın bütün türlerini ve depolamadan dağıtıma kadar uzanan zinciri konu alır. Denizcilik işletmeleri yönetimi ise bu zincirin tek bir halkasına, denizyolu taşımacılığına ve onun kurumlarına odaklanır. Bu odaklanma bir daralma değil, derinleşmedir: gemi kiralama, brokerlik ve denizcilik ekonomisi gibi konular genel lojistik programlarında bu ağırlıkta bulunmaz. Kaynak ders planında lojistik yönetimi ve multimodal taşımacılık dersinin bulunması, iki alanın kesiştiği noktayı gösterir.

[Uluslararası ticaret ve lojistik](/bolum/uluslararasi-ticaret-ve-lojistik), [uluslararası ticaret ve işletmecilik](/bolum/uluslararasi-ticaret-ve-isletmecilik) ve [dış ticaret](/bolum/dis-ticaret) ile ayrım bakış açısındadır. O programlar ticaretin kendisini, yani alım satım işlemini ve bunun finansmanını merkeze alır. Bu program ise ticaretin taşınma aşamasını yürüten işletmeleri merkeze alır. Planda dış ticaret işlemleri dersinin bulunması, bu iki tarafın birbirini bilmek zorunda olduğunu gösterir.

[İşletme](/bolum/isletme) ile ayrım uygulama alanındadır. İşletme programı yönetim bilgisini sektörden bağımsız verir; bu program aynı bilgiyi tek bir sektörün kurumları, sözleşmeleri ve maliyet yapısı üzerinden verir. [Ekonomi](/bolum/ekonomi) ile ilişki denizcilik ekonomisi dersleri üzerinden kurulur; ancak ekonomi programının teorik derinliği bu programda aranmaz. [Hukuk](/bolum/hukuk) ile ilişki deniz hukuku ve deniz ticaret hukuku dersleri üzerinden kurulur; bu dersler hukuk eğitimi vermez, sektörün hukuki çerçevesini tanıtır ve bu programdan mezun olmak hukukçu unvanı vermez.

[Gemi inşaatı](/bolum/gemi-insaati) ile ayrım nettir: o alan gemiyi tasarlar ve üretir, bu program gemiyi işletir. Planda gemi yapısı, türleri ve sınıflandırmaları ile gemi inşa ve tersane yönetimi derslerinin bulunması, işletmecinin gemiyi teknik olarak tanıması gerektiğini gösterir; tanımak tasarlamak değildir. [Su ürünleri mühendisliği](/bolum/su-urunleri-muhendisligi) ile temas noktası ise yalnızca ortamdır; konu tamamen farklıdır.

[Havacılık yönetimi](/bolum/havacilik-yonetimi), [sivil hava ulaştırma işletmeciliği](/bolum/sivil-hava-ulastirma-isletmeciligi) ve [ulaştırma ve trafik hizmetleri](/bolum/ulastirma-ve-trafik-hizmetleri) ile ilişki yapısal benzerliktir: hepsi bir taşıma türünün işletme tarafını çalışır. Yöntem benzer, sektör farklıdır ve sektörün mevzuatı ile maliyet yapısı bu programlarda belirleyicidir.

Aşağıdaki bilgiler Ordu Üniversitesi'nin bologna bilgi sisteminde yayımlanan program sayfasından alındı. Kaynakta program Fatsa Deniz Bilimleri Fakültesi bünyesinde yazılıdır. Sayfada kazanılan derece denizcilik işletmeleri yönetimi lisans derecesi olarak, derecenin düzeyi birinci düzey lisans derecesi olarak ve öğrenim süresi dört yıl, sekiz dönem biçiminde yazılıdır. Program kimliğine ilişkin iddialar bu satırlara dayandırılmıştır.

Kaynakta yayımlanan ders planında ders adları büyük harflerle yazılmıştır ve bu yazım biçimi burada korunmuştur. Birinci dönem dersleri şunlardır: DENİZ TİCARETİNE GİRİŞ, MİKRO EKONOMİ, MATEMATİK I, TEMEL BİLGİ TEKNOLOJİLERİ KULLANIMI, HUKUKA GİRİŞ, İŞLETME BİLİMİNE GİRİŞ, ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ-I, TÜRK DİLİ-I, YABANCI DİL-I.

İkinci dönem dersleri şunlardır: MAKRO EKONOMİ, DENİZ VE LİMAN İŞLETMECİLİĞİNE GİRİŞ, TİCARET HUKUKU, MATEMATİK II, DENİZCİLİK İŞLETMELERİNDE YÖNETİM VE ORGANİZASYON, DENİZ ULAŞTIRMA VE OPERASYONLARI.

Üçüncü dönem dersleri şunlardır: DENİZ HUKUKU, GENEL MUHASEBE, DENİZCİLİK İŞLETMELERİNDE İNSAN KAYNAKLARI, TEMEL GEMİCİLİK, LİMAN İŞLETMELERİ VE TERMİNAL YÖNETİMİ, İNGİLİZCE III.

Dördüncü dönem dersleri şunlardır: GEMİ VE FİLO YÖNETİMİ, İNGİLİZCE IV, LİMAN EKONOMİSİ, DENİZ TİCARET HUKUKU, EKONOMİK COĞRAFYA, PAZARLAMA İLKELERİ VE YÖNETİMİ, GEMİ YAPISI, TÜRLERİ VE SINIFLANDIRMALARI.

Beşinci dönem dersleri şunlardır: LOJİSTİK YÖNETİMİ VE MULTİMODAL TAŞIMACILIK, DENİZCİLİK EKONOMİSİ I, DENİZCİLİK İŞLETMELERİNDE PAZARLAMA, DENİZCİLİK VE ULAŞTIRMA POLİTİKALARI, DENİZCİLİK İNGİLİZCESİ I, DENİZCİLİK İŞLETMELERİ ETİĞİ. Aynı dönemde kaynakta seçmeli olarak görünen dersler şunlardır: DENİZ SİGORTALARI, DENİZCİLİKTE KALİTE YÖNETİMİ, DENİZCİLİKTE İSTATİKSEL UYGULAMALAR I, OKYANUS VE TOPLUM, SEYİR.

Altıncı dönem dersleri şunlardır: LİMAN VE TERMİNAL OPERASYONLARI, DENİZCİLİK EKONOMİSİ II, DENİZCİLİKTE FİNANSAL YÖNETİM, SOSYAL BİLİMLERDE ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ, GEMİ KİRALAMA VE BROKERLİK, DENİZCİLİK İNGİLİZCESİ II. Aynı dönemde kaynakta seçmeli olarak görünen dersler şunlardır: KIYI BÖLGELERİ VE ÇEVRE YÖNETİMİ, TEDARİK ZİNCİRİ YÖNETİMİ, YÜK İŞLEMLERİ, GEMİ YAPISI VE DENGESİ, DENİZ CANLILARI VE EKOLOJİSİ.

Yedinci dönem dersleri şunlardır: GEMİ OPERASYONLARI VE YÖNETİMİ, DÜNYA KONTEYNER TAŞIMACILIĞI, DIŞ TİCARET İŞLEMLERİ, DENİZCİLİK İNGİLİZCESİ III. Aynı dönemde kaynakta seçmeli olarak görünen dersler şunlardır: GEMİ İNŞA VE TERSANE YÖNETİMİ, KARİYER PLANLAMA, DENİZCİLİKTE DİJİTALİZASYON VE YAPAY ZEKA. Sekizinci dönemde kaynakta yazılı olan ders MESLEKİ EĞİTİM'dir.

Bu listeyle ilgili sınırlar açıkça yazılmalıdır. Ders adları kaynaktaki yazımıyla bırakıldı; büyük harf kullanımı, tire kullanımı ve Roma rakamları düzeltilmedi. Kaynakta bir ders adında görülen yazım hatası da düzeltilmeden aktarıldı, çünkü bu rehber kaynağın yazımını değiştirmez. Kaynakta ayrıca sıfırıncı dönem başlığı altında görünen kayıtlar bulunmaktadır; bu kayıtların programdaki işlevi doğrulanamadığı için bu sayfada yorumlanmadı. Ders kodu, kredi ve AKTS değerleri bilerek aktarılmadı. Sekizinci dönemdeki mesleki eğitimin nerede ve hangi sürede yapıldığına dair bilgi bu sayfaya alınmadı. Bu plan tek bir üniversitenin planıdır ve her üniversitenin planı farklıdır.

Planın mantığı okunabilir durumdadır. İlk iki dönem genel işletme ve ekonomi temelini kurar ve sektöre girişi yapar. Üçüncü ve dördüncü dönemler hukuk ile muhasebe tarafını ekleyip gemi ve liman konularını ayrıntılandırır. Beşinci ve altıncı dönemler alanın kendi uzmanlık derslerini yoğunlaştırır: denizcilik ekonomisi, finansal yönetim, kiralama ve brokerlik ile liman operasyonları bu dönemlerde gelir. Yedinci dönem küresel ticaret tarafını ve dış ticaret işlemlerini ekler. Sekizinci dönemin tamamının mesleki eğitime ayrılmış olması, programın son yılını iş ortamına bağladığını gösterir. İngilizce ve denizcilik İngilizcesi derslerinin plan boyunca sürmesi ise sektörün çalışma dilinin bir gereğidir.

Programın hedeflediği işler, denizyolu taşımacılığının kara tarafında yürütülen ticari ve operasyonel görevlerdir. Gemi operasyon uzmanlığı, gemi kiralama ve brokerlik, liman ve terminal operasyon yönetimi, denizcilik acenteliği, yük operasyonları ve denizcilik alanında finans ile sigorta görevleri bu işlerin yaygın örnekleridir.

Mezunların çalışabileceği ortamlar arasında gemi işletme ve armatörlük şirketleri, deniz acenteleri, liman ve terminal işletmeleri, konteyner hat işletmeleri, gemi brokerlik firmaları, denizcilik sigortası ve gözetim kuruluşları, lojistik firmalarının deniz taşımacılığı birimleri ile ihracat yapan sanayi kuruluşlarının sevkiyat birimleri sayılabilir. Bu rehberde bu kuruluşlarda hangi unvanla işe başlandığı ya da hangi belgenin arandığı yazılmıyor; bu konu ilgili kurumların ve mevzuatın alanıdır ve doğrulanmış kaynak olmadan yazılması yanlış bilgi üretmek olur.

Alanın belirgin bir özelliği çalışmanın uluslararası olmasıdır. Karşı taraf çoğu zaman başka bir ülkededir, sözleşmeler çoğu zaman İngilizce yapılır ve saat farkı çalışma düzenini etkiler. Yabancı dil bu alanda bir avantaj değil, çalışma koşuludur.

İkinci özellik dalgalanmadır. Denizcilik, küresel ticaret hacmine ve navlun piyasasına doğrudan bağlıdır; sektör genişleme ve daralma dönemleri arasında hareket eder. Bu dalgalanmanın hangi yönde olacağına dair bu sayfada hiçbir öngörü yapılmıyor.

Üçüncü özellik kamu tarafının varlığıdır. Denizcilikle ilgili kamu kurumlarında da bu alana yakın görevler bulunur; ancak kamu istihdamı sınav ve kadro koşullarına bağlıdır ve bu koşullar bu sayfada yazılmıyor.

Lisans mezunları için akademik sürekliliğin yolu lisansüstü eğitimdir. Denizcilik işletmeleri, lojistik, uluslararası ticaret ve işletme alanlarında lisansüstü programlar bulunur; hangi programın hangi başvuru koşullarını aradığı üniversiteden üniversiteye değiştiği için bu sayfada program listesi verilmiyor.

Bu rehberde hiçbir pozisyon için maaş aralığı, istihdam oranı ya da iş bulma süresi verilmiyor. Bu rakamlar yıla, şehre ve kuruma göre değişir.

Program, sayısal işlem ile hukuki metni aynı anda okumaya istekli öğrenciye uygundur. Bir kiralama sözleşmesinin maddelerini anlamak ile o sözleşmenin maliyet karşılığını hesaplamak bu alanda ayrılmaz iki iştir. Bu ikisinden birine tamamen kapalı bir öğrenci programı zorlayıcı bulabilir.

İkinci olarak alan yabancı dile açıklık ister. Planda İngilizce ve denizcilik İngilizcesi derslerinin dört dönem boyunca sürmesi tesadüf değildir; sektörün belgeleri, sözleşmeleri ve yazışmaları büyük ölçüde İngilizcedir.

Üçüncü olarak alan operasyonel dikkat ister. Denizcilikte gecikmenin maliyeti hızla büyür ve bir belgedeki eksiklik geminin beklemesine yol açabilir. Ayrıntıya tahammülü olmayan bir çalışma tarzı bu alanda risklidir.

Dördüncü olarak alan sektöre ilgi ister. Bu program genel bir işletme programı değildir; müfredatının önemli bir bölümü gemi, liman ve yük üzerine kuruludur. Denizcilik sektörüne ilgisi olmayan bir öğrenci için aynı yönetim bilgisi başka programlarda daha genel biçimde edinilebilir.

Son olarak, denizde görev almayı hedefleyen öğrencinin bu programın bir işletme programı olduğunu baştan bilmesi gerekir. Bu ayrım bu rehberde gizlenmiyor; üçüncü başlıkta açıkça yazılıyor.

Birinci not: Program adı üniversiteler arasında farklı yazılabilir ve ders planları belirgin biçimde farklılaşır. Bazı programlar liman işletmeciliğini, bazıları gemi işletmeciliği ve brokerliği, bazıları ise lojistik ve dış ticaret tarafını ağırlıklandırır. Tercih listesi yapılırken her programın kendi ders planı ayrı ayrı okunmalıdır.

İkinci not: Programın bağlı olduğu fakültenin adı bu alanda bilgi verir. Kaynak alınan program bir deniz bilimleri fakültesi bünyesindedir; aynı adı taşıyan programlar başka üniversitelerde iktisadi ve idari bilimler ya da denizcilik fakültesi bünyesinde bulunabilir ve bu bağlılık ders planına yansır.

Üçüncü not: Staj ve mesleki eğitim uygulaması bu programda belirleyicidir. Kaynak alınan planda son dönemin tamamı mesleki eğitime ayrılmıştır. Programın hangi kuruluşlarla bağlantı kurduğu ve bu dönemin nasıl yürütüldüğü, tanıtım metninden değil, mümkünse doğrudan sorularak öğrenilmelidir.

Dördüncü not: Denizde çalışmayı hedefleyen öğrenci için [deniz ulaştırma işletme mühendisliği](/bolum/deniz-ulastirma-isletme-muhendisligi); iki yıllık bir yol arayan öğrenci için [deniz ve liman işletmeciliği](/bolum/deniz-ve-liman-isletmeciligi); taşımanın bütün türlerine ilgi duyan öğrenci için [lojistik yönetimi](/bolum/lojistik-yonetimi) ve [uluslararası ticaret ve lojistik](/bolum/uluslararasi-ticaret-ve-lojistik); ticaretin finansman tarafına ilgi duyan öğrenci için [uluslararası ticaret ve finansman](/bolum/uluslararasi-ticaret-ve-finansman); geminin kendisine ilgi duyan öğrenci için [gemi inşaatı](/bolum/gemi-insaati) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.