İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı

İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı, bir yapının kabuğu tamamlandıktan sonra başlayan işi konu edinen dört yıllık bir lisans programıdır. Konusu duvarın kendisi değil duvarın çevrelediği hacimdir: mekânın bölünmesi, ışığın nereden gireceği, hangi malzemenin nereye geleceği, kullanıcının içeride nasıl hareket edeceği ve mobilyanın bu hareketi nasıl yönlendireceği. Programın adındaki "çevre tasarımı" ifadesi ise işi iç mekânın sınırında bırakmama tercihini gösterir: mekânın açıldığı avlu, giriş, teras ve yakın çevre de tasarım konusu sayılır.

Program çoğu üniversitede Mimarlık ve Tasarım Fakültesi ya da Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi bünyesinde yürütülür. İstanbul Esenyurt Üniversitesinin yayımlanmış planında program Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi altında, sekiz yarıyıl ve iki yüz kırk AKTS olarak görünüyor.

Puan türü EA'dır. Bu, programın hem sayısal hem sözel tarafı olan bir işi konu edindiğini yansıtır: bir yanda ölçü, alan hesabı, yapı fiziği ve teknik çizim; öbür yanda tasarım tarihi, biçim dili ve kullanıcı davranışı üzerine düşünme. Sınav puanının yanında çoğu programda çizim ve tasarım becerisi eğitim boyunca sıfırdan kurulur; başvuru için önceden çizim bilmek şart değildir.

Bu bölümü tercih eden öğrencinin karşılaşacağı ilk şaşırtıcı şey, işin yaratıcı tarafından çok mevzuat ve koordinasyon tarafının ağır olmasıdır. İç mekân tasarımı yalnız yürütülen bir iş değildir: yapının statik projesi, elektrik ve mekanik tesisatı, yangın güvenliği ve mimari projesi tasarımın sınırlarını baştan çizer.

Bu iki program birbirine en çok karıştırılan ikilidir ve fark yalnızca ölçekte değil, hukuki yetkidedir.

[Mimarlık](/bolum/mimarlik) programı mezununa 3458 sayılı Kanun kapsamında mimar unvanını taşıma ve 6235 sayılı Kanun kapsamında ilgili odaya kaydolarak mesleği icra etme yolunu açar. 3194 sayılı Kanun'un 22. maddesinde sayılan mimari proje bu yetkinin kullanıldığı yerdir. İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı programı ise mekânın iç kurgusunu tasarlar; yapının taşıyıcı sistemine, cephesine ve ruhsata esas mimari projesine karar verme yetkisi bu diplomaya bağlanmış değildir.

İkinci fark ders planında görünür. Mimarlık programında yapı statiği, taşıyıcı sistem, kentsel tasarım ve imar mevzuatı ağırlıklı bir gövde vardır. İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı programında ise ince yapı, yapı detayı ve malzeme, mobilya tasarımı, aydınlatma ve akustik gibi dersler öne çıkar; ölçek büyük yapıdan mekâna iner ve detay çözünürlüğü artar.

Üçüncü karışıklık ön lisans tarafındaki programlarla yaşanır. [İç Mekan Tasarımı](/bolum/ic-mekan-tasarimi) iki yıllık bir ön lisans programıdır ve mezununu uygulama ve teknik çizim tarafında yetiştirir. [İç Mimarlık](/bolum/ic-mimarlik) ise ÖSYM kılavuzunda ayrı bir ad olarak yer alan, bu programa çok yakın dört yıllık bir lisans programıdır; iki programın ders planları büyük ölçüde örtüşür, ad farkı esas olarak üniversitenin tercihini yansıtır. Tercih listesi yapan öğrenci bu üç adı birbirinden ayırmalı ve hangi üniversitenin hangi adı kullandığını ÖSYM kılavuzundan doğrulamalıdır.

Tarihî yapıların iç mekânında çalışmak istiyorsanız bakılması gereken yer başka: koruma mevzuatı bu işi ayrı bir uzmanlığa bağlıyor ve konu [Mimari Restorasyon](/bolum/mimari-restorasyon) rehberinde ele alınıyor.

Aşağıdaki plan İstanbul Esenyurt Üniversitesi Mühendislik ve Mimarlık Fakültesi İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı Bölümünün yayımlanmış ders planından alınmıştır. Program sekiz yarıyıl ve iki yüz kırk AKTS olarak düzenlenmiş; her yarıyıl otuz AKTS. Erişilen belgede altı yarıyılın zorunlu dersleri yayımlanmış durumda; yedinci ve sekizinci yarıyılın ders adları belgede görünmediği için bu rehber o iki yarıyıl için ders adı yazmıyor. Ders adları üniversiteden üniversiteye değişir; bu liste bir örnektir, ulusal bir standart değildir.

Birinci yarıyıl: Türk Dili I, Yabancı Dil I, Temel Tasarım I, Teknik Resim I, Desen I, Yapı Detayı ve Malzeme I, İç Mimarlık ve Çevre Tasarımına Giriş.

İkinci yarıyıl: Türk Dili II, Yabancı Dil II, Temel Tasarım II, Teknik Resim II, Desen II, Yapı Detayı ve Malzeme II, İnce Yapı.

Üçüncü yarıyıl: Atatürk İlke ve İnkılap Tarihi I, Mekan ve Çevre Tasarımı I, Sürdürülebilir Tasarım İlkeleri, Bilimsel Araştırma ve Etik.

Dördüncü yarıyıl: Atatürk İlke ve İnkılap Tarihi II, Mekan ve Çevre Tasarımı II, Sürdürülebilir Tasarım Uygulamaları.

Beşinci yarıyıl: Mekan ve Çevre Tasarımı III, Fiziksel Çevre Denetimi I, Rölöve ve Dökümantasyon I, Staj I.

Altıncı yarıyıl: Mekan ve Çevre Tasarımı IV, Fiziksel Çevre Denetimi II.

Bu listenin mantığı okunabilir durumda. İlk yıl el becerisi ve temsil dili kuruluyor: temel tasarım, teknik resim ve desen birlikte yürüyor, yanına malzeme bilgisi ekleniyor. İkinci yıl asıl tasarım stüdyosu başlıyor ve stüdyo dört yarıyıl boyunca artan ölçekte devam ediyor. Üçüncü yılda iki damar öne çıkıyor: fiziksel çevre denetimi, yani aydınlatma, akustik ve ısıl konfor; ve rölöve, yani mevcut bir yapıyı ölçüp belgelemek. Bu ikinci damar, iç mimarlık işinin çoğu zaman boş arsada değil mevcut yapıda başladığını gösteriyor.

Üçüncü ve dördüncü yılın büyük bölümü seçmeli derslerden oluşuyor; bu, öğrencinin mobilya, aydınlatma, sergi ve mekân tasarımı ya da koruma gibi bir alt alana yönelme imkânı bulduğu anlamına geliyor. Seçmeli havuzunun içeriği üniversiteler arasında en çok değişen kısımdır ve tercih öncesinde bakılması gereken yerdir.

Birinci ve en yaygın yol tasarım ofisleridir. İç mimarlık ofisleri, mimarlık ofislerinin iç mekân birimleri ve tasarım stüdyoları mezunların ilk durağıdır. Buradaki iş, mekân kurgusundan detay çizimine ve malzeme seçimine kadar uzanan bir üretim sürecidir.

İkinci yol uygulama tarafıdır: taahhüt firmaları, mağaza ve zincir işletmelerin yenileme birimleri, otel ve hastane yenileme projeleri. Bu tarafta mezundan beklenen şey çizimden çok şantiye takibi, imalat detayı çözümü ve tedarik koordinasyonudur. Programın ince yapı ve yapı detayı dersleri doğrudan bu yolun hazırlığıdır.

Üçüncü yol mobilya ve ürün tarafıdır. Mobilya üreticilerinin tasarım bölümleri, mutfak ve banyo sistemleri üreten firmalar, aydınlatma firmaları ve tekstil üreticileri bu mezunları tasarım ve teknik ürün geliştirme kadrolarında istihdam eder.

Dördüncü yol sahne, sergi ve stant tasarımıdır. Fuar standı, müze sergilemesi, vitrin ve set tasarımı, mekân kurgusu becerisini kısa süreli projelere taşıyan bir alandır. Bu alanda rekabet [Görsel İletişim Tasarımı](/bolum/gorsel-iletisim-tasarimi) ve [Grafik Tasarımı](/bolum/grafik-tasarimi) mezunlarıyla ortaklaşır.

Beşinci yol akademidir. İç mimarlık kendi başına bir yüksek lisans ve doktora alanıdır; mekân kuramı, tasarım tarihi, yapı fiziği ve koruma bu alanın araştırma damarlarıdır.

Bu rehber hiçbir yol için maaş rakamı ya da istihdam oranı yazmıyor. Serbest çalışmanın ağırlıklı olduğu bir alanda ortalama gelir hem bölgeye hem portföye göre değişir; bir bölüm sayfasında verilen tahmini rakam okuyucuyu yanıltır.

Bu program, mekânda bulunduğunda o mekânın neden öyle olduğunu düşünen öğrenciye uygundur. Bir kafeye girdiğinizde masaların aralığını, ışığın yönünü ya da tavanın malzemesini fark ediyorsanız, bu bölümün ilgi alanının içindesiniz demektir.

İkinci koşul el ve gözle çalışmaya isteklilik. Program çizimle, maketle ve bilgisayar destekli modellemeyle geçen uzun stüdyo saatleri içerir. Stüdyo dersleri tek oturuşta bitmez; üretim, jüri önünde anlatım ve yeniden üretim döngüsüyle ilerler. Eleştiri almaktan yorulmayan öğrenci bu düzenden verim alır.

Üçüncü koşul teknik tarafı sevmek. Bu bölüm sanılanın aksine yalnız estetik bir program değildir: ölçü, malzeme davranışı, yangın ve tesisat kısıtları tasarımın sınırını çizer. Yalnızca biçim üretmek isteyen, teknik kısıtla uğraşmak istemeyen öğrenci ilerleyen yarıyıllarda zorlanır.

Yapının bütününe, taşıyıcı sistemine ve kentsel ölçeğe ilgi duyuyorsanız [Mimarlık](/bolum/mimarlik) programı daha doğru yer olabilir. Yapının üretim ve taşıyıcı hesabı ilginizi çekiyorsa [İnşaat Mühendisliği](/bolum/insaat-muhendisligi) programına bakmalısınız. İki yıl içinde uygulama tarafına geçmek istiyorsanız [İç Mekan Tasarımı](/bolum/ic-mekan-tasarimi) programı bir seçenektir.

Birinci not: unvan meselesini tercih öncesinde netleştirin. Yukarıda gösterildiği gibi 3458 ve 6235 sayılı kanunlar bu diplomayı bir unvanın şartı olarak saymıyor. Meslek örgütü üyeliği, imza yetkisi ve proje müellifliği konusunda size sözlü olarak verilen her bilgiyi ilgili meslek kuruluşundan ve mevzuatın güncel metninden doğrulayın; bu rehber doğrulanamayan hiçbir yetki cümlesi kurmuyor.

İkinci not: program adı karışıklığına dikkat edin. ÖSYM kılavuzunda "İç Mimarlık ve Çevre Tasarımı" ile "İç Mimarlık" ayrı adlarla yer alır, ön lisans tarafında ise "İç Mekan Tasarımı" vardır. Aynı üniversitede bile bu adlar farklı fakültelerde bulunabilir. Tercih listesini yaparken adı değil kodu takip edin.

Üçüncü not: stüdyo altyapısını sorun. Bu bölümün eğitim kalitesi doğrudan atölye ve stüdyo imkânına bağlıdır: model atölyesi, malzeme arşivi, bilgisayar laboratuvarı ve öğrenci başına düşen stüdyo alanı. Bu bilgi genellikle üniversitelerin tanıtım sayfalarında değil, gidip görmekle ya da öğrencilere sormakla öğrenilir.

Dördüncü not: staj planlamasını erken yapın. Planda staj beşinci yarıyıldan itibaren görünüyor ve bu bölümde staj yaptığınız yerin türü mezuniyet sonrası ilk işinizi büyük ölçüde belirler. Tasarım ofisi stajı ile şantiye stajı size iki farklı beceri kazandırır; ikisini birlikte planlamak en sağlam yoldur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.