Kamu Yönetimi

Kamu Yönetimi dört yıllık bir lisans programıdır ve çoğunlukla iktisadi ve idari bilimler fakülteleri ile siyasal bilimler fakültelerinin bölümlerinden biridir. Programın konusu tek bir cümleyle şudur: devletin ve diğer kamu idarelerinin işleyişi.

Bu cümle soyut durur, ama içi çok somuttur. Bir belediyenin imar planını hangi organı hangi usulle onaylar, bir bakanlık taşra teşkilatı hangi yetkiyi merkezden devralır, bir kamu kurumu bütçesini hangi takvimle hazırlar, bir memurun disiplin işlemi hangi aşamalardan geçer, bir idari işlem hangi mahkemede ve hangi sürede dava konusu olur. Kamu Yönetimi bu soruların bilimidir.

Program üç ayak üzerine kurulur. Birinci ayak hukuktur: anayasa hukuku, idare hukuku, idari yargı, ceza ve vergi hukukunun kamu tarafı. Devlet hukuk yoluyla iş görür; bu yüzden bu bölümün öğrencisi hukuk fakültesine gitmediği hâlde ciddi miktarda hukuk okur. İkinci ayak yönetim bilimidir: örgüt yapıları, karar süreçleri, personel rejimi, denetim, planlama, kamu politikası analizi. Üçüncü ayak siyasettir: siyaset bilimi, siyasal düşünceler tarihi, siyasal hayat, siyaset sosyolojisi. Bir kararın nasıl alındığını anlamak için kararın hukukunu, örgütünü ve siyasetini aynı anda görmek gerekir.

Bölümün ayırt edici tarafı ölçek ve amaç farkıdır. Özel bir şirket kâr için karar alır ve kararını piyasada test eder. Kamu idaresi kamu yararı adına karar alır, kararını kanun ve bütçe sınırları içinde alır, hesabını da seçilmiş organlara ve denetim mercilerine verir. Aynı örgütlenme dersi bu iki dünyada aynı sonucu vermez; Kamu Yönetimi ikinci dünyayı çalışır.

İki alt konu bu bölümde ağırlık taşır. Birincisi yerel yönetimlerdir: belediye, il özel idaresi, köy ve bunların birlikleri; kentleşme, imar, yerel maliye ve yerel siyaset. İkincisi kamu maliyesidir: kamu geliri nasıl toplanır, bütçe nasıl yapılır, harcama hangi izinlere bağlıdır, sonuç nasıl raporlanır ve kim denetler. Bölümün en teknik kısmı burasıdır ve alanın kamusal çerçevesi de tam bu noktada bir kanunla kesişir.

ÖSYM tablolarında birbirine çok benzeyen üç ad görünür: Kamu Yönetimi, Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi, Siyaset Bilimi. Bunlar aynı ad değildir ve tercih listesine ayrı satırlar olarak girer. Hangi üniversitede hangi adın açık olduğu da üniversiteden üniversiteye değişir.

Bu rehber bu adların ders planlarını karşılaştırmadı; dolayısıyla aralarındaki farkın büyüklüğü hakkında bir iddia içermiyor. Söylenebilecek olan şudur: aynı fakültede iki farklı ad varsa iki farklı müfredat vardır ve fark ancak o üniversitenin bilgi paketi açılarak görülür. [Siyaset bilimi ve kamu yönetimi](/bolum/siyaset-bilimi-ve-kamu-yonetimi) rehberi bu adlardan biri için ayrıca yazılmıştır ve iki sayfa birlikte okunabilir.

Kamu Yönetimi ile [hukuk](/bolum/hukuk) da aynı şey değildir. Bu bölümde idare hukuku ve idari yargı okunur, ama mezun hukukçu değildir; avukatlık, hâkimlik ve savcılık yolları kendi mevzuatına tâbidir ve bu rehber o mevzuatı incelemedi. Aynı şekilde bölümde kamu maliyesi okunur, ama bu bölüm [maliye](/bolum/maliye) bölümü değildir; maliye vergi ve bütçe teknigine daha derin girer. Örgüt ve personel dersleri vardır, ama bu bölüm [işletme](/bolum/isletme) değildir; işletmenin ölçütü kârdır, buranın ölçütü kamu yararı ve mevzuata uygunluktur.

Alan komşuları da açıktır. Devletler arası ilişkiler ve dış politika ilgisi ağır basıyorsa [uluslararası ilişkiler](/bolum/uluslararasi-iliskiler); toplum yapısı ve toplumsal değişme ilgisi ağır basıyorsa [sosyoloji](/bolum/sosyoloji); çalışma hayatı, sendika ve sosyal politika ilgisi ağır basıyorsa [çalışma ekonomisi ve endüstri ilişkileri](/bolum/calisma-ekonomisi-ve-endustri-iliskileri); sayısal ve ekonometrik taraf ağır basıyorsa [ekonometri](/bolum/ekonometri) ya da [ekonomi](/bolum/ekonomi) rehberine bakılmalıdır.

Bir de düzey farkı vardır. [Yerel yönetimler](/bolum/yerel-yonetimler) ve [adalet](/bolum/adalet) önlisans programlarıdır ve ÖSYM'nin önlisans tablosundan tercih edilir. Kamu Yönetimi lisans programıdır. Aynı konu alanına iki farklı düzeyden girilebilir; bunlar birbirinin kısası değil, ayrı programlardır.

Aşağıdaki plan Karadeniz Teknik Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Kamu Yönetimi bölümünün ders bilgi paketinde yayımlanan lisans planıdır. Kaynak sayfa programın lisans düzeyinde ve dört yıllık olduğunu belirtir. Sayfada öğretim dili yazılı olmadığı için bu rehber öğretim dili hakkında bir şey söylemiyor.

Birinci yıl güz döneminde Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi - I, İktisada Giriş, Hukukun Temel Kavramları, İşletme Bilimine Giriş, Siyaset Bilimi - I, Toplum Bilim, Türk Dili - I ve İngilizce - I yer alır. Bahar döneminde Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi - II, İstatistik, Mikro İktisat, Anayasa Hukuku, Medeni Hukuk, Siyaset Bilimi - II, Türk Dili - II ve İngilizce - II vardır. İlk yıl bölümün üç ayağını da açar: hukuk, iktisat ve siyaset aynı yıl içinde başlar.

İkinci yıl güz döneminde Makro İktisat, Borçlar Hukuku, Yönetim Hukuku, Yönetim Bilimi ve Siyasi Düşünceler Tarihi zorunlu derslerdir; bunların yanında teknik seçmeli dersler bulunur ve kaynak sayfada bu dönemin seçmeli havuzunda Demokrasi ve Sivil Toplum, Siyaset Psikolojisi, Türk Parlemonto Tarihi, Yönetim ve Denetim ile Çevre Bilimleri yayımlanmıştır. Bahar döneminde Muhasebe, Türk Anayasa Düzeni, Türk Kamu Yönetimi ve Vergi Hukuku zorunludur; seçmeli havuzda Yönetim Psikolojisi, Devlet Teorileri, Kent Tarihi ve Kentleşme, Türkiye'de Siyasal Partiler ve Osmanlı Türkçesi yer alır.

Üçüncü yıl güz döneminde Yerel Yönetimler, Türkiye'nin Toplumsal Yapısı, Türk Siyasi Hayatı ve Kamu Maliyesi okutulur; seçmeli havuzda Kadın ve Siyaset, Türk Modernleşmesi, Ceza Hukuku, Yönetişim ve E-Devlet ile Mesleki İngilizce Okuma ve Yazma yayımlanmıştır. Bahar döneminde Kamu Yönetiminde Çağdaş Yak., Çevre Politikasi ve Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri zorunludur; seçmeli havuzda Kamu Ekonomisi, Para Teorisi ve Politikası, Proje Yönetimi, Demokrasi Teorileri, Maliye Politikası ve Kariyer Planlama bulunur.

Dördüncü yıl güz döneminde İdari Yargı, Türk İdare Tarihi, İnsan Hakları Hukuku ve Kentsel Siyaset yer alır; seçmeli havuzda Çağdaş Siyasi Akımlar, Çevre Felsefesi, Bilim Tarihi, Kent Sosyolojisi ve Masa Tenisi yayımlanmıştır. Bahar döneminde Türkiye Ekonomisi, Bitirme Tezi, Siyaset Sosyolojisi ve Türkiye ve Avrupa Birliği okutulur.

Ders adları konusunda üç açıklama gerekiyor. Kaynak sayfa üçüncü yılın bahar dönemindeki bir dersi "Kamu Yönetiminde Çağdaş Yak." biçiminde, kısaltılmış olarak yayımlamıştır; bu rehber ders adını kaynaktaki yazımıyla veriyor ve kısaltmanın açılımını tahmin etmiyor. Aynı dönemdeki "Çevre Politikasi", ikinci yıldaki "Türk Parlemonto Tarihi" ve dördüncü yıldaki "Türkiyede Siyasal Aktörler" de kaynakta yazıldığı gibi bırakılmıştır; bu rehber yayımlanmış ders adlarını düzeltmiyor. Üçüncü olarak, kaynak sayfada bazı dönemlerde seçmeli ders sayısı belirtilmiş ama havuzun tamamı yayımlanmamış olabilir; bu yüzden yukarıdaki seçmeli listeleri eksiksiz sayılmamalıdır.

Planın söylediği şey açık: bu bölüm hukuk yoğun bir sosyal bilim programıdır. Dört yılın içinde anayasa, medeni, borçlar, yönetim, vergi, ceza ve insan hakları hukuku ile idari yargı geçer. Yanında iktisadın üç temel dersi, istatistik, muhasebe ve araştırma yöntemleri durur. Kent ve çevre başlıkları ayrı bir kümedir. Her üniversitenin planı bu ağırlıkları farklı kurar; bazı bölümler yerel yönetim ve kent tarafına, bazıları kamu politikası ve maliye tarafına ağırlık verir.

Bu bölümün mezunu için akla ilk gelen alan kamu idaresidir. Bakanlıklar ve bağlı kuruluşlar, taşra teşkilatları, belediyeler ve il özel idareleri, düzenleyici ve denetleyici kurumlar, sosyal güvenlik kurumları ve kamu iktisadi teşebbüsleri bu bölümün anlattığı işi fiilen yapan yerlerdir. Bütçe hazırlama, ödenek takibi, satın alma ve ihale süreçleri, personel işlemleri, iç kontrol ve raporlama, mevzuat takibi ve yazışma bu işlerin gündelik hâlidir.

Bu rehber hangi kadroya hangi sınavla, hangi puanla ve hangi şartla atanıldığını yazmıyor. Kamu görevine giriş usulleri, aranan şartlar, sınav türleri ve kadro unvanları kanun ve yönetmeliklerle düzenlenir ve yıldan yıla değişir; bu rehber o mevzuatı incelemedi. Doğru kaynak, ilgili kurumun ilanı ile atama ve görevde yükselme mevzuatının güncel metnidir.

Özel sektörde de karşılığı olan bir alan vardır. Kamuyla iş yapan şirketlerin ihale ve sözleşme birimleri, düzenlemeye tâbi sektörlerde uyum ve mevzuat takibi yapan birimler, kamu kurumlarına danışmanlık veren şirketler ve kamu projelerinde çalışan teknik ekiplerin idari tarafı bu bilgiyi kullanır. Bir imar dosyasının hangi organdan hangi usulle geçtiğini bilmek, inşaat sektöründe de değerli bir bilgidir.

Üçüncü bir alan sivil toplum ve uluslararası kuruluşlardır: dernek ve vakıflar, meslek kuruluşları, kalkınma ajansları ve kamu politikası üzerine çalışan araştırma kuruluşları. Buradaki iş çoğunlukla politika analizi, proje yazımı ve izleme değerlendirmedir.

Dördüncü alan akademidir. Kamu yönetimi, siyaset bilimi, kent çalışmaları, kamu politikası ve kamu maliyesi bu bölümün doğal lisansüstü yönleridir. Akademik yol yüksek lisans ve doktora ile yürür; bu rehber akademik kadro şartları hakkında bir şey söylemiyor.

Bu sayfada hiçbir maaş, gelir ya da ücret rakamı yer almıyor. Kamuda ve özel sektörde gelirin nasıl belirlendiği ayrı bir mevzuat ve piyasa konusudur; uydurma bir rakam vermek bir rehberin yapabileceği en zararlı şeydir.

Metinle çalışmayı sevmek bu bölümde ön koşul gibidir. Kanun, yönetmelik, karar, tebliğ ve mahkeme kararı okumak dört yılın alışkanlığıdır. Uzun ve kuru metni sonuna kadar okuyup içinden ölçütü çıkarabilen öğrenci bu bölümde rahat eder.

Kural ile amaç arasındaki ilişkiye ilgi duymak gerekir. Bu bölümün asıl sorusu "kural ne diyor" değil, "bu kural neden böyle kurulmuş ve ne sonuç veriyor" sorusudur. Sadece ezberlemeye yatkın bir öğrenci sınavı geçer ama alanı sevmez.

Sabır ve düzen işe yarar. Kamu işleri usule bağlıdır ve usul yavaştır. Bir dosyanın hangi imzadan sonra hangi aşamaya geçtiğini takip etmek, bu alanda hem meslek hem karakter meselesidir.

Sayısal tarafa tümüyle kapalı olmamak gerekir. Plan içinde iktisat, istatistik, muhasebe ve kamu maliyesi vardır. Bunlar mühendislik matematiği değildir, ama tablo okumaktan ve oran hesaplamaktan kaçan bir öğrenci planın bir kısmında zorlanır.

Güncel siyasete ve kent hayatına ilgi doğal bir avantajdır. Yerel seçim sonucunun bir belediyenin bütçesinde ne yaptığını merak eden öğrenci bu bölümde okuyacak çok şey bulur.

Birinci not: yukarıda anılan 5018 sayılı Kamu Malî Yönetimi ve Kontrol Kanunu bir meslek kanunu değildir. Bu bölümün mezununa unvan, yetki ya da belge vermez; kanun kamu idarelerinin malî yönetim ve kontrol düzenini kurar. Rehberin bu kanuna dayanması, bölümün anlattığı işin kamusal çerçevesini göstermek içindir.

İkinci not: bu rehber kamu görevine giriş, atama, unvan ve görevde yükselme konularında hiçbir iddiada bulunmuyor. Bu konular kanun ve yönetmeliklerde düzenlenir; bu rehber ilgili mevzuatı incelemedi. Diploma unvanı için tercih edilecek üniversitenin bilgi paketine, kamu görevine giriş şartları için de ilgili mevzuatın ve ilanların güncel metnine bakılmalıdır.

Üçüncü not: yukarıdaki ders listesi tek bir üniversitenin planıdır ve seçmeli havuzu geniştir. Kaynak sayfadaki ders adları yayımlandıkları yazımla aktarılmıştır; kısaltılmış bir ders adının açılımı tahmin edilmemiştir. Tercih edilecek üniversitenin bilgi paketi ve ders planı mutlaka açılıp okunmalıdır.

Dördüncü not: bu bölüm eşit ağırlık puanıyla, ÖSYM tercih kılavuzunun lisans programlarını içeren tablosundan tercih edilir. ÖSYM tablolarında Kamu Yönetimi, Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi ile Siyaset Bilimi ayrı adlardır; tercih listesi doldurulurken programın adına, düzeyine ve süresine dikkat edilmelidir. Programın hangi üniversitelerde açık olduğu, öğretim türü ve kontenjanı yıldan yıla değişir; bu bilgilerin tek geçerli kaynağı ilgili yılın tercih kılavuzudur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.