Lojistik Yönetimi

Lojistik yönetimi, bir malın üreticiden son kullanıcıya ulaşana kadar geçtiği bütün aşamaların planlanmasını ve yönetilmesini öğreten dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın konusu yalnızca taşıma değildir; tedarik, depolama, stok, ambalajlama, gümrükleme, dağıtım, teslim ve iade süreçlerinin tamamı ile bu süreçleri izleyen bilgi akışı da alanın kapsamındadır.

Programın çözmeye çalıştığı temel sorun bir eniyileme sorunudur. Aynı malı daha hızlı taşımak genellikle daha pahalıdır; stoku artırmak teslim güvenliğini yükseltir ama sermayeyi bağlar; deponun müşteriye yakın olması dağıtımı hızlandırır ama kira yükünü büyütür. Lojistik yönetimi bu karşıtlıkların hangi ölçüte göre dengeleneceğini öğretir. Bu yüzden alan işletme bilgisi kadar matematik ve istatistik bilgisi de ister.

Lisans düzeyinde bu alan iki katman olarak öğretilir. Birinci katman işletme ve iktisat çekirdeğidir: muhasebe, finans, hukuk, pazarlama, insan kaynakları ve mikro ile makro iktisat. İkinci katman alanın kendi teknik konularıdır: taşıma modları, ulaştırma terminolojisi, depo ve stok yönetimi, tedarik zinciri planlaması ve dış ticaret işlemleri. Birinci katman olmadan ikinci katman bir teknik beceriye indirgenir; ikisi bir arada olduğunda mezun, taşımanın maliyetini işletmenin bütünü içinde okuyabilen bir kişi hâline gelir.

Programa ÖSYM'de eşit ağırlık puan türüyle öğrenci alınır ve öğretim düzeyi dört yıllık lisanstır. Şimdi alanın hukuki çerçevesine geçiyoruz; burada hem net bir düzen hem de dürüstçe söylenmesi gereken bir boşluk var.

Bu alanda tercih listelerinde en sık karışan şey öğretim düzeyidir.

[Lojistik](/bolum/lojistik) programı iki yıllık bir ön lisans programıdır ve temel yeterlilik testi puanıyla öğrenci alır; alanı uygulama tarafından, tekniker düzeyinde öğretir. Bu rehberin konusu olan lojistik yönetimi ise dört yıllık lisans programıdır ve eşit ağırlık puan türüyle öğrenci alır; işletme ve iktisat çekirdeğinin üzerine planlama ve yönetim katmanını koyar. Bu rehber iki düzey arasında bir denklik iddia etmiyor; ön lisanstan lisansa geçiş yolu dikey geçiş sınavıdır ve hangi programdan hangisine başvurulabileceği yalnızca ilgili yılın ÖSYM dikey geçiş kılavuzunda yer alır.

[Uluslararası ticaret ve lojistik](/bolum/uluslararasi-ticaret-ve-lojistik) programı da dört yıllık lisans düzeyindedir ve adı bu bölüme çok yakındır; ağırlık farkı gözden kaçırılmamalıdır. O program sınır ötesi ticaretin kendisini, yani ihracat ve ithalat işlemlerini, ödeme yöntemlerini ve uluslararası ticaret hukukunu merkeze alır ve lojistiği bu ticaretin bir bileşeni olarak ele alır. Lojistik yönetimi ise akışın kendisini, yani taşıma, depolama ve tedarik zinciri planlamasını merkeze alır. İki program aynı sektöre mezun verir; vurguları farklıdır.

[Dış ticaret](/bolum/dis-ticaret) programı ön lisans düzeyinde gümrük ve dış ticaret belgelerinin uygulamasını öğretir; lojistik yönetiminin bu konularla kesişimi vardır ama merkezi değildir. [Uluslararası ticaret ve işletmecilik](/bolum/uluslararasi-ticaret-ve-isletmecilik) programı sınır ötesi işletmeciliği bütün olarak ele alır.

[İşletme](/bolum/isletme) programı işletmenin tüm işlevlerini tanıtır; lojistik yönetimi bu işlevlerden birini seçip dört yıl boyunca derinleştirir. [Endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi) programı ise üretim ve hizmet sistemlerinin eniyilenmesini mühendislik yöntemleriyle çalışır; tedarik zinciri modellemesi iki alanın en çok kesiştiği yerdir, fakat endüstri mühendisliği bir mühendislik programıdır ve mezunu mühendis unvanı alır. Lojistik yönetimi mezunu mühendis unvanı almaz; bu ayrım tercih öncesinde net bilinmelidir.

[Sivil hava ulaştırma işletmeciliği](/bolum/sivil-hava-ulastirma-isletmeciligi) programı havayolu tarafının işletmeciliğini çalışır; hava kargo bu iki alanın buluştuğu noktadır.

Ders planı üniversiteden üniversiteye değişir. Aşağıdaki liste Ankara Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi Lojistik Yönetimi lisans programının ders içerikleri sayfasına aittir.

Bu listeyi okurken dört noktayı bilmek gerekir. Birincisi, kaynak sayfa dersleri zorunlu ve seçmeli olarak ayırmıyor ve sayfada "seçmeli" ibaresi hiç geçmiyor; bu yüzden aşağıdaki dersler zorunlu olarak nitelendirilmedi. İkincisi, aynı nedenle yalnızca ilk dört yarıyıl aktarıldı; beşinci yarıyıldan sonraki yarıyıllar sayfada çok sayıda ders içeriyor ve bunların hangilerinin herkes tarafından alındığı ayırt edilemediği için listelenmedi. Üçüncüsü, kaynak sayfada bir ders adının yanında İngilizce bir sözcük yer alıyor; bu kaynağa ait bir durumdur. Dördüncüsü, kaynak sayfa ikinci yarıyılda Türk Dili II dersini gösteriyor ama birinci yarıyılda Türk Dili I dersi listede yer almıyor; bu da kaynağa ait bir eksikliktir ve burada tamamlanmadı.

Birinci yarıyıl işletme ve iktisat temelini kurar: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Ekonomi I, yani mikro ekonomi, İşletme Bilimine Giriş, Hukukun Temel İlkeleri, Matematik I, Muhasebe I, Üniversite Yaşamına Uyum ve Temel Yabancı Dil I. Yabancı dil dersleri kaynak sayfada İngilizce, Almanca ve Fransızca seçenekleriyle birlikte gösterilmiştir; bu rehberde bu üç seçenek tek bir ders olarak aktarıldı.

İkinci yarıyıl alana ilk girişi yapar: Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Ekonomi II, yani makro ekonomi, Lojistiğe Giriş, Matematik II, Muhasebe II, Enformatik ve Bilgi Sistemlerine Giriş, Türk Dili II, Üniversite Yaşamına Uyum ve Yaşam Becerileri ile Temel Yabancı Dil II. Lojistiğe Giriş dersinin ancak ikinci yarıyılda gelmesi bu planın karakterini gösterir: alan, işletme ve iktisat temeli kurulduktan sonra açılıyor.

Üçüncü yarıyıl alanın terminolojisini ve finans tarafını getirir: İstatistik I, Ulaştırma ve Lojistik Terminolojisi, İşletme Finansmanı, Borçlar Hukuku, Uluslararası İktisat I, Pazarlama İlkeleri, İktisadi Sistemler, Kurumlar, Piyasalar ile Temel Yabancı Dil III. Borçlar hukukunun bu yarıyılda yer alması alan açısından anlamlıdır; taşıma sözleşmesi bu hukukun konusudur ve yukarıda aktarılan kanuni tanımlarda acentelik ile komisyonculuk arasındaki ayrım da sözleşme ilişkisine dayanır.

Dördüncü yarıyıl uluslararası boyutu ve yönetimi ekler: İstatistik II, Finansal Yönetim, Ticaret Hukuku, Uluslararası İktisat II, Uluslararası Pazarlama, İnsan Kaynakları Yönetimi ile Temel Yabancı Dil IV.

Bu dört yarıyılın toplu okunuşu şudur: program ilk yarısında lojistiği bir işletme disiplini olarak konumlandırıyor, teknik konuları ise ileri yarıyıllara bırakıyor. Öğrencinin okul seçerken ileri yarıyılların ders içeriklerine, uygulama derslerine ve staj düzenine ilgili fakültenin sayfasından bakması gerekir; bu rehberde o yarıyıllar yukarıda açıklanan nedenle listelenmedi.

Mezunların çalıştığı yerler taşımacılık ve nakliye şirketleri, kargo ve hızlı teslimat işletmeleri, depo ve antrepo işletmeleri, gümrük müşavirlik firmaları, üretici firmaların tedarik zinciri ve satın alma birimleri, perakende zincirlerinin dağıtım merkezleri, elektronik ticaret şirketlerinin operasyon birimleri, liman ve terminal işletmeleri, havayolu kargo birimleri, üçüncü taraf lojistik hizmeti veren şirketler ile kamu kurumlarının ulaştırma ve tedarik birimleridir.

Bu birimlerdeki roller genellikle tedarik zinciri planlama, satın alma, depo ve stok yönetimi, dağıtım ve sevkiyat planlama, ithalat ve ihracat operasyonu, filo yönetimi, müşteri hizmetleri operasyonu ve maliyet analizi alanlarında yoğunlaşır.

Unvan konusunda gerçekçi olmak gerekir. Yukarıda aktarıldığı gibi 4925 sayılı Kanun taşımacıyı, acenteyi, komisyoncuyu, ambar ve kargo işletmecisini tanımlar; bunlar kişinin diplomasına bağlı unvanlar değil, faaliyetin hukuki nitelemeleridir. Kanunda lojistik yöneticisi diye korumalı bir unvan bulunmaz. Dolayısıyla bu bölümün mezunu, mezun olmayan birinin yapamayacağı bir işi yapma tekeline sahip değildir; sahip olduğu şey alanın hukuki ve iktisadi çerçevesini bütün olarak görebilme yeterliliğidir.

Sektörde belirli görevler için mesleki yeterlilik belgesi arandığı bilinmektedir. Bu rehberde hangi görev için hangi belgenin arandığı ve belgenin nasıl alındığı yazılmadı; bu usuller ikincil düzenlemede yer alır ve bu rehber hazırlanırken doğrulanamadı.

Bu rehberde bilerek hiçbir maaş rakamı yok. Kazanç şirketin ölçeğine, çalışılan operasyonun türüne, vardiya düzenine ve deneyime göre çok geniş bir aralıkta değişiyor; buraya bir sayı yazmak yanlış beklenti üretirdi.

Bu bölümü, düzen kurmaktan hoşlanan öğrenciler için düşünmek doğru olur. Bu alanın günlük işi bir akışı ayakta tutmaktır: hangi yükün nerede olduğunu bilmek, gecikmeyi önceden görmek ve aksadığında yeni bir plan kurmak. Dağınıklıktan rahatsız olan bir kişi burada avantajlıdır.

İkinci belirleyici özellik sayıyla çalışabilmektir. Ders planında matematik, istatistik, muhasebe ve finans zorunlu çekirdektedir. Bu alanda kararların dayanağı maliyet ve süre hesabıdır; hesaptan kaçan bir kişi için bölüm ağır gelir.

Üçüncü özellik baskı altında karar verebilmektir. Operasyon tarafında sorunlar planlandığı saatte değil, en olmayacak saatte çıkar. Telefonun çaldığı anda seçenekleri hızlıca kıyaslayıp bir karar verebilmek bu meslekte belirleyicidir.

Dördüncü özellik hukuki metinle çalışmaya yatkınlıktır. Yukarıda aktarılan tanımlar gösteriyor ki bu alanda taşımacı ile komisyoncu arasındaki fark bile sözleşme ilişkisinden doğar. Sözleşmeyi, sorumluluk sınırını ve yetki belgesi düzenini okumaktan çekinen bir kişi alanın yönetim tarafına çıkmakta zorlanır.

Beşinci nokta yabancı dildir. Bu alan doğası gereği sınır ötesidir; belgeler, yazışmalar ve ticari terminoloji büyük ölçüde yabancı dildedir. Ders planında dört yarıyıl boyunca yabancı dil dersinin bulunması bu yüzdendir.

Uygulama tarafına daha hızlı girmek isteyenlerin [lojistik](/bolum/lojistik) ön lisans programına, sınır ötesi ticaretin kendisine yönelenlerin [uluslararası ticaret ve lojistik](/bolum/uluslararasi-ticaret-ve-lojistik), gümrük ve belge tarafına ilgi duyanların [dış ticaret](/bolum/dis-ticaret), işletmenin bütününü görmek isteyenlerin [işletme](/bolum/isletme), sistem eniyilemesine yakın duranların ise [endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi) programına ayrıca bakması yerinde olur.

Birinci not: bu rehberde hiçbir taban puan, başarı sıralaması ya da kontenjan sayısı yok. Bu üç veri her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır.

İkinci not: düzey ve ad karışıklığına dikkat edin. Bu rehber dört yıllık lisans düzeyindeki Lojistik Yönetimi programını anlatır ve bu program eşit ağırlık puan türüyle öğrenci alır. Aynı alanda iki yıllık ön lisans programları ve adı çok benzeyen başka lisans programları bulunmaktadır. Tercih listesine kod yazarken programın Tablo-4'te, yani lisans tablosunda yer aldığını ve tam adını kılavuzdan doğrulayın.

Üçüncü not: unvan beklentisiyle gelmeyin. 4925 sayılı Kanun faaliyeti düzenler, mesleği değil; kanunun tanımlar maddesinde lojistik sözcüğü bir tanım olarak yer almaz ve diplomaya bağlı korumalı bir unvan kurulmaz. Bu bölümün mezunu mühendis unvanı da almaz.

Dördüncü not: okulun uygulama tarafına bakın. Bu alanda staj, sektör iş birlikleri, depo ve terminal ziyaretleri ile kullanılan yazılımlar ders planından daha belirleyici olabilir. Ayrıca bu rehberde yalnızca ilk dört yarıyıl aktarıldı; ileri yarıyılların ders listesini ve seçmeli havuzunu ilgili fakültenin sayfasından incelemeniz gerekir.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.