Muhasebe ve Finans Yönetimi

Muhasebe ve Finans Yönetimi dört yıllık bir lisans programıdır ve çoğunlukla uygulamalı bilimler fakülteleri ile iktisadi ve idari bilimler fakültelerinde açılır. Adı iki işi bir arada anar ve bu tesadüf değildir: muhasebe olmuş bir işi kayda geçirir, finans olacak bir işe karar verir. Program bu iki bakışı aynı öğrenciye birlikte öğretmek üzere kurulmuştur.

Muhasebe tarafı geriye bakar. Bir işletmede olan her işlem bir kayda dönüşür; kayıtlar dönem sonunda toparlanır ve işletmenin durumunu gösteren tablolar hâline gelir. Bu tabloların hangi kalemi neyi anlattığı, hangi işlemin hangi hesaba yazıldığı, dönem sonunda envanterin nasıl çıkarıldığı, varlıkların nasıl değerlendiği bu tarafın konusudur. Buradaki iş biçim serbestliğine kapalıdır: kayıt, mevzuatın ve muhasebe standartlarının söylediği gibi tutulur.

Finans tarafı ileriye bakar. İşletme yatırımını hangi kaynakla yapacak, borçla mı öz kaynakla mı ilerleyecek, nakit akışı hangi ayda daralacak, bir yatırımın bugünkü değeri nedir, kur ve faiz hareketinin getirdiği risk nasıl sınırlanır. Bu tarafın soruları kayıt sorusu değil karar sorusudur ve cevapları büyük ölçüde hesapla, kısmen de öngörüyle verilir.

İki taraf birbirine bir noktada bağlanır: finansal tablolar. Muhasebe tabloyu üretir, finans tabloyu okur. Bir işletmenin borç ödeme gücünü, kârlılığını, işletme sermayesi ihtiyacını anlamanın yolu tabloyu doğru okumaktan geçer. Bu yüzden programda hem tabloyu üretmeyi hem de tabloyu analiz etmeyi öğreten dersler yan yana durur.

Programın üçüncü bir tarafı daha vardır ve öğrenciler tercih öncesinde bunu genellikle hesaba katmaz: hukuk. Bu bölümde borçlar hukuku, ticaret hukuku, vergi hukuku ve meslek hukuku okunur. Sebebi basittir. Bir kaydı neyin gerektirdiği, bir belgenin neden düzenlendiği, bir beyannamenin neden o tarihte verildiği hukuk metinlerinde yazılıdır. Muhasebe, mevzuatın uygulanma biçimidir.

Alanın bir de kamusal yüzü vardır. Bir işletmenin kaydı yalnızca kendisini ilgilendirmez; vergi idaresini, ortaklarını, kredi verenleri ve bazı hâllerde kamuoyunu da ilgilendirir. Bu yüzden bu işi meslek olarak yapanların kim olduğu, ne yapabileceği ve ne yapamayacağı kanunla düzenlenmiştir.

ÖSYM tablolarında birbirine yakın duran ve karıştırılan iki ad vardır. Muhasebe ve Finans Yönetimi bir lisans programıdır; dört yıldır ve lisans tablosundan tercih edilir. [Muhasebe ve vergi uygulamaları](/bolum/muhasebe-ve-vergi-uygulamalari) ise önlisans programıdır; iki yıldır ve ÖSYM'nin önlisans tablosundan tercih edilir. İkisi aynı konu alanına bakar, ama düzeyleri, süreleri ve tercih edildikleri tablo ayrıdır. Biri diğerinin kısaltılmış hâli değildir.

Aynı konu alanında lisans düzeyinde başka adlar da vardır: [işletme](/bolum/isletme), [maliye](/bolum/maliye), [iktisat](/bolum/iktisat), [ekonomi](/bolum/ekonomi), [finans ve bankacılık](/bolum/finans-ve-bankacilik), [bankacılık ve sigortacılık](/bolum/bankacilik-ve-sigortacilik), [ekonometri](/bolum/ekonometri), [uluslararası ticaret ve lojistik](/bolum/uluslararasi-ticaret-ve-lojistik). Bu rehber bu programların ders planlarını karşılaştırmadı; dolayısıyla aralarındaki farkın büyüklüğü hakkında bir iddia içermiyor. Söylenebilecek olan şudur: adı farklı olan iki program iki farklı müfredat demektir ve fark ancak o üniversitenin bilgi paketi açılarak görülür.

Önlisans düzeyinde de komşu adlar bulunur: [işletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi) gibi. Bu adlar arasındaki geçişin ve dikey geçiş imkânının kuralları ayrı bir mevzuat konusudur ve bu rehberin kapsamı dışındadır.

Bir de kamu tarafı vardır. [Kamu yönetimi](/bolum/kamu-yonetimi) bölümünde de bütçe, muhasebe ve raporlama okunur, ama orada muhasebe kamu idaresinin muhasebesidir ve kendi kanunu vardır. Bu bölümün merkezinde işletme durur.

Aşağıdaki plan Kırklareli Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi bünyesindeki Muhasebe ve Finans Yönetimi lisans programının bilgi paketinde yayımlanan ders planıdır. Kaynak sayfa programın lisans düzeyinde, dört yıllık ve öğretim dilinin Türkçe olduğunu belirtir. Kaynakta ders adları büyük harfle yazılmıştır; aşağıda okunabilirlik için normal yazımla verilmiş, ancak adların kendisine dokunulmamıştır.

Birinci yarıyılda İşletmeye Giriş, Genel Muhasebe - I, Hukukun Temel Kavramları, İktisada Giriş, Temel Bilgi Teknolojisi Kullanımı, Türk Dili - I, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi - I ve İngilizce - I bulunur; kaynak sayfa bu dönemde Akademik Türkçe dersini seçmeli olarak gösterir. İkinci yarıyılda Genel Muhasebe - II, Finans Matematiği, İşletme Finansı, Denetime Giriş ve Denetim Standartları, Türk Dili - II, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi - II ve İngilizce - II yer alır. İlk yıl programın üç ayağını birlikte açar: muhasebenin temeli, finansın matematiği ve hukukun temel kavramları.

Üçüncü yarıyılda Finansal Yönetim, Borçlar Hukuku, Envanter ve Finansal Raporlar, Dönem Sonu İşlemler ve Değerleme ile İstatistik zorunludur; bunların yanında iki seçmeli ders vardır. Dördüncü yarıyılda Finansal Araçlar, Şirketler Muhasebesi, Finansal Tablolar Analizi, Ticari Belgeler ve Ticaret Hukuku okutulur; yine iki seçmeli ders bulunur. İkinci yıl, birinci yılda kurulan kaydı dönem sonuna ve şirket yapılarına taşır; finansal tablo artık üretilen değil analiz edilen bir belgeye dönüşür.

Beşinci yarıyılda Vergi Hukuku, Muhasebe Meslek Hukuku, Finansal Risk Yönetimi, Bilgisayarlı Muhasebe ve Finansal Piyasalar ve Kurumlar zorunludur; bir bölüm seçmelisi ile bir ortak seçmeli ders vardır. Altıncı yarıyılda Türk Vergi Sistemi, Para ve Sermaye Piyasaları, Uluslararası Finansal Raporlama Standartları - I, Maliyet Muhasebesi ve Tasfiye ve İflas İşlemleri Muhasebesi yer alır; bir bölüm seçmelisi ile bir ortak seçmeli daha bulunur. Üçüncü yıl mevzuatın ağırlaştığı yıldır: vergi hukuku, meslek hukuku ve vergi sistemi aynı yıl içinde geçer.

Yedinci yarıyılda Yönetim Muhasebesi, Portföy Yönetimi, Denetim Uygulamaları ve Uluslararası Finansal Raporlama Standartları - II okutulur; yanında iki seçmeli ders vardır. Sekizinci yarıyıl iki dersten oluşur: İşletmede Mesleki Eğitim Uygulaması ve Bitirme Çalışması. Son yarıyılın bu yapısı programın uygulamalı bilimler fakültesi kimliğiyle uyumludur; son dönem büyük ölçüde işletmede geçirilen bir uygulama dönemidir.

Ders planı hakkında iki açıklama gerekiyor. Birincisi, kaynak sayfa seçmeli dersleri "Seçmeli Ders" ve "Ortak Seçmeli Ders" biçiminde numaralandırarak göstermiş, bu seçmelilerin havuzunda hangi derslerin bulunduğunu yayımlamamıştır. Bu yüzden bu rehber seçmeli ders adı vermiyor; uydurmak yerine eksik bırakmak doğrudur. İkincisi, yukarıdaki plan tek bir üniversitenin planıdır. Aynı adı taşıyan programların planları üniversiteden üniversiteye değişir; bazıları denetim tarafına, bazıları sermaye piyasası tarafına ağırlık verir.

Bu alanın en yoğun çalışma yeri muhasebe ve mali müşavirlik bürolarıdır. Buradaki iş defter tutmaktan, beyanname ve bildirim düzenlemekten, dönem sonu işlemlerini yürütmekten ve mükellefin mali mevzuat karşısındaki durumunu takip etmekten oluşur. İş yoğunluğu takvime bağlıdır; beyan dönemleri belirli aylarda yoğunlaşır.

İkinci alan işletmelerin kendi mali birimleridir. Muhasebe müdürlüğü, maliyet muhasebesi, bütçe ve raporlama, hazine ve nakit yönetimi, alacak takibi, iç kontrol. Büyük işletmelerde bu birimler ayrışır ve her biri kendi uzmanını ister. Küçük işletmelerde aynı kişi hem kaydı hem nakdi yönetir.

Üçüncü alan denetimdir. Bağımsız denetim kuruluşları, iç denetim birimleri ve mali tabloların doğruluğunu inceleyen ekipler bu bilgiyi kullanır. Denetim mesleğine giriş şartları kanun ve ilgili düzenlemelerde ayrıca belirlenmiştir; bu rehber o şartları incelemedi.

Dördüncü alan finans kurumlarıdır: bankalar, aracı kurumlar, portföy yönetim şirketleri, sigorta şirketleri ve finansal kiralama şirketleri. Buradaki iş kredi analizi, risk izleme, portföy ve fon yönetimi, raporlama ve uyum başlıkları altında toplanır. Bu kurumlarda çalışmanın kendi mevzuatı ve bazı görevler için kendi belgelendirme şartları vardır.

Beşinci alan kamudur. Vergi idaresi, denetim birimleri, kamu idarelerinin mali hizmetler birimleri ve düzenleyici kurumlar bu bilgiyi kullanır. Kamu görevine giriş usulleri, sınavlar ve kadro unvanları kanun ve yönetmeliklerle düzenlenir; bu rehber o mevzuatı incelemedi ve hangi kadroya nasıl atanıldığı konusunda hiçbir iddiada bulunmuyor.

Bu sayfada hiçbir maaş, gelir ya da ücret rakamı yer almıyor. Bu alanda gelirin nasıl belirlendiği çalışma biçimine, sektöre, unvana ve deneyime bağlıdır; uydurma bir rakam vermek bir rehberin yapabileceği en zararlı şeydir.

Düzenli çalışmayı sevmek bu bölümde belirleyicidir. Muhasebe biriken bir iştir: ihmal edilen bir dönem sonraki dönemde iki kat iş çıkarır. Dağınık çalışan bir öğrenci bu alanda hem okulda hem meslekte zorlanır.

Sayı ile rahat olmak gerekir, ama matematik dehası olmak gerekmez. Programda finans matematiği, istatistik ve maliyet hesapları vardır; bunlar dört işlem ve oran mantığıyla yürüyen, düzenli çalışmayla öğrenilen konulardır. Yine de tablo okumaktan sıkılan bir öğrenci için bu bölüm uzun bir dört yıl olur.

Mevzuat okumaya tahammül şarttır. Bu alanda kural sık değişir ve mesleğin bir kısmı değişikliği takip etmektir. Kanun ve tebliğ metni okumaktan hoşlanmayan biri bu işi sevmez.

Dikkat ve titizlik burada karakter özelliği değil mesleki gerekliliktir. Yanlış hesaba yazılan bir kayıt ya da kaçırılan bir tarih, sonuçları olan bir hatadır.

İnsanla çalışmaya açık olmak da fayda sağlar. Özellikle müşavirlik tarafında iş, mükellefe anlatmak ve ikna etmekle yürür; teknik bilgi tek başına yeterli olmaz.

Birinci not: yukarıda anılan 3568 sayılı Kanun bir bölüm kanunu değildir. Bu bölümden mezun olmak tek başına serbest muhasebeci mali müşavir ya da yeminli mali müşavir unvanı vermez. Unvanların kimlere, hangi öğrenim, staj ve sınav şartlarıyla verildiği kanunun kendi maddelerinde ve buna dayanan yönetmeliklerde düzenlenir; bu rehber o şartları incelemedi ve bu konuda hiçbir iddiada bulunmuyor. Rehberin bu kanuna dayanması, bölümün anlattığı işin kamusal çerçevesini göstermek içindir.

İkinci not: yukarıdaki ders listesi tek bir üniversitenin planıdır ve seçmeli havuzu kaynak sayfada yayımlanmadığı için buraya yazılmamıştır. Tercih edilecek üniversitenin bilgi paketi ve ders planı mutlaka açılıp okunmalıdır; aynı adı taşıyan iki programın planı birbirinden ciddi biçimde ayrılabilir.

Üçüncü not: bu bölüm eşit ağırlık puanıyla, ÖSYM tercih kılavuzunun lisans programlarını içeren tablosundan tercih edilir. Muhasebe ve Finans Yönetimi ile önlisans düzeyindeki Muhasebe ve Vergi Uygulamaları ayrı adlardır ve ayrı tablolarda yer alır; tercih listesi doldurulurken programın adına, düzeyine ve süresine dikkat edilmelidir.

Dördüncü not: programın hangi üniversitelerde açık olduğu, öğretim türü, öğretim dili ve kontenjanı yıldan yıla değişir. Bu bilgilerin tek geçerli kaynağı ilgili yılın ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfa hiçbirini tekrar etmiyor, çünkü eski bir bilgi doğru bilgi değildir.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.