Siyaset Bilimi, iktidarın nasıl kurulduğunu, nasıl paylaşıldığını, nasıl sınırlandığını ve nasıl el değiştirdiğini kuram, tarih, hukuk ve alan araştırması yöntemleriyle inceleyen dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın incelediği kurumlardan birinin kamusal çerçevesine değen metinlerden biri 2820 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- EA
- Seviye
- Lisans
- Süre
- 4 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 179,23–459,92
- Üniversite
- 2
- Genel kontenjan
- 45
- Meslek çıktısı
- 9
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Siyaset Bilimi Nedir?
Siyaset Bilimi, iktidarın nasıl kurulduğunu, nasıl paylaşıldığını, nasıl sınırlandığını ve nasıl el değiştirdiğini inceleyen dört yıllık bir lisans programıdır. Programın nesnesi tek bir kurum değildir: devlet, anayasa, parlamento, seçim, parti, bürokrasi, yerel yönetim, toplumsal hareket, kamuoyu ve medya bu alanın aynı anda baktığı yerlerdir. Alanın sorusu "kim yönetiyor" sorusundan ibaret değildir; "hangi kurallarla, hangi meşruiyet iddiasıyla, hangi toplumsal desteğe dayanarak ve hangi sınırlar içinde yönetiyor" sorusudur.
Alanın birinci ayağı kavram ve kuramdır. Okunan ders planında Siyaset Bilimine Giriş, Siyaset Bilimi, Siyaset Kuramları ile Siyasal Düşünceler Tarihi I ve Siyasal Düşünceler Tarihi II dersleri bu ayağı kurar. Egemenlik, meşruiyet, temsil, yurttaşlık, özgürlük, eşitlik ve adalet gibi kavramlar bu derslerde tarihsel bir tartışmanın içinden öğrenilir. Bu kavramlar gündelik dilde de kullanıldığı için tanıdık görünür; oysa alanın ilk işi, gündelik kullanımla kuramsal kullanım arasındaki farkı öğrenciye fark ettirmektir. Modern Siyasal İdeolojiler dersi de aynı ayağın devamıdır: ideoloji burada bir suçlama sözcüğü değil, incelenen bir düşünce yapısıdır.
İkinci ayak tarihtir. Planda Siyasal Tarih I, Siyasal Tarih II, Türkiye Siyasal Hayatı ve 1980 Sonrası Türkiye dersleri bulunur. Bir siyasal kurumun bugünkü biçimi, çoğu zaman kendi geçmişindeki kırılmaların tortusudur; bu nedenle bu alanda tarih bir arka plan bilgisi değil, açıklayıcı bir araçtır. Aynı çerçevede Bir Osmanlı Şehri: İstanbul ile 20. ve 21. Yüzyılda Rusya Tarihi : Devlet, Toplum ve İdeoloji gibi dersler, siyasal olanın belirli bir mekânda ve belirli bir tarihsel deneyimde nasıl biçimlendiğini gösterir. Alanın tarihe bakışını daha geniş bir çerçevede merak eden öğrenci için [tarih](/bolum/tarih) ayrı bir yoldur.
Üçüncü ayak hukuktur. Planda Anayasa Hukuku I, Anayasa Hukuku II, İdare Hukuku I, İdare Hukuku II ve seçmeli havuzda Medeni Hukuk yer alır. Siyaset bilimi hukuk eğitimi vermez; ancak siyasal kurumların çalıştığı çerçeveyi kuran metinleri okuyamayan bir öğrenci, o kurumlar hakkında yalnızca dışarıdan konuşabilir. Anayasa hukuku devletin organları ve temel hak rejimi bakımından, idare hukuku ise yönetimin işlemleri ve denetimi bakımından bu okuma yeteneğini kazandırır. Hukukun kendisini meslek olarak düşünen öğrenci için [hukuk](/bolum/hukuk) ve [adalet](/bolum/adalet) ayrı yollardır ve bu program onların yerine geçmez.
Dördüncü ayak yöntemdir. Planda Metodoloji I, Metodoloji II ve Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri dersleri bulunur. Bu alanda bir iddia, ancak nasıl üretildiği gösterilebildiği ölçüde bilimsel sayılır: örneklem nasıl seçildi, soru nasıl soruldu, veri nasıl kodlandı, karşılaştırma hangi ölçüte göre yapıldı. Nicel ve nitel yöntemlerin birlikte öğretildiği bu ayak, siyaset bilimini kanaat üretiminden ayıran şeydir. Veri tarafına daha çok ilgi duyan öğrenci için [istatistik](/bolum/istatistik), [ekonometri](/bolum/ekonometri) ve [veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi) komşu alanlardır.
Beşinci ayak karşılaştırmalı siyasettir. Planda Karşılaştırmalı Siyaset, Karşılaştırmalı Siyasette Güncel Tartışmalar ve Devlet, Ulus ve Vatandaşlık dersleri bu ayağı kurar. Karşılaştırma bu alanın laboratuvarıdır: seçim sistemleri, parti sistemleri, hükümet biçimleri ve federal ya da üniter yapılar ancak birbirine bakılarak anlaşılır. Avrupa ve Küresel Bağlamda Orta ve Doğu Avrupa, Avrupa'da Alternatif Yaşam Alanları ve Bakım, Ortadoğu: Tahayyül, Tarih ve Siyaset ile Jeopolitik dersleri bu karşılaştırmalı bakışı belirli bölgelere taşır.
Altıncı ayak kamu politikası ve yönetimdir. Planda Kamu Politikaları Analizi, Kamu Yönetimine Giriş, Kamu İktisadı, Sağlık Politikaları ve Türkiye'nin Siyasal İktisadı dersleri yer alır. Bir politikanın gündeme nasıl geldiği, nasıl tasarlandığı, nasıl uygulandığı ve sonucunun nasıl ölçüldüğü bu ayağın konusudur. Bu tarafa ağırlık vermek isteyen öğrenci için [kamu yönetimi](/bolum/kamu-yonetimi), [yerel yönetimler](/bolum/yerel-yonetimler), [maliye](/bolum/maliye) ve [sosyal hizmet](/bolum/sosyal-hizmet) yakın alanlardır.
Yedinci ayak toplumsal temeldir. Planda Sosyolojiye Giriş, Siyaset Sosyolojisi, Toplumsal Eylem ve Hareketlilik Sosyolojisi, Gençlik Sosyolojisi, Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları, Göç Üzerine Teorik Perspektifler ve Türkiye'de Sosyal Politika Alanı Üzerine Tartışmalar dersleri bulunur. Siyaset yalnızca kurumlarda değil, toplumsal bölünmelerin, kimliklerin ve hareketlerin içinde de üretilir. Bu ekseni merkeze almak isteyen öğrenci için [sosyoloji](/bolum/sosyoloji), [antropoloji](/bolum/antropoloji) ve [çalışma ekonomisi ve endüstri ilişkileri](/bolum/calisma-ekonomisi-ve-endustri-iliskileri) ayrı yollardır.
Sekizinci ayak iletişim ve mekândır. Planda Medya ve İktidar:Bilgi ,Temsil ve Siyasal İletişim, Sinema ve Siyaset, Kent ve Kentsel Politikalar, Küresel Kent, Türkiye'de Kentsel Kimlikler ve Hareketler ile Politik Ekoloji dersleri yer alır. Siyasal iletişim tarafına ilgi duyan öğrenci için [medya ve iletişim](/bolum/medya-ve-iletisim), [yeni medya ve iletişim](/bolum/yeni-medya-ve-iletisim), [gazetecilik](/bolum/gazetecilik) ve [halkla ilişkiler ve tanıtım](/bolum/halkla-iliskiler-ve-tanitim); kent tarafına ilgi duyan öğrenci için [şehir ve bölge planlama](/bolum/sehir-ve-bolge-planlama) komşu alanlardır. Bu sekiz ayak birlikte alındığında Siyaset Bilimi, kuramla veriyi ve tarihle güncel olanı aynı masada tutmayı öğreten bir programdır.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 2820 Sayılı Kanun
Siyaset biliminin incelediği kurumların çoğu, aynı zamanda hukuken kurulmuş kurumlardır. Bunların en belirgini siyasi partidir: parti, hem bir toplumsal örgütlenme hem de kanunla çerçevesi çizilmiş bir tüzel kişilik tipidir. Bu çerçeveye değen metinlerden biri 2820 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta "SİYASİ PARTİLER KANUNU" olarak yayımlanmıştır ve bu ad, belgenin üç ayrı okumasında karakter düzeyinde aynı görülmüştür.
Kanunun künye değerleri de üç okumada aynı çıkmıştır ve burada yalnızca değer olarak aktarılmaktadır: kanun numarası 2820, kabul tarihi 22/4/1983, Resmî Gazete bilgisi "Tarih: 24/4/1983 Sayı: 18027" ve Düstur bilgisi "Tertip: 5 Cilt: 22 Sayfa: 290". Künye satırlarının belgede hangi boşluk ve etiket düzeniyle basıldığı bu okumalarla doğrulanamadığı için satır biçimi burada alıntılanmamaktadır; yalnızca değerler verilmektedir.
Belgenin ilk maddeleri iki okumada "BİRİNCİ KISIM" ve "Genel Esaslar" başlıkları altında görülmüştür. Madde kenar başlıklarından dördü iki okumada birebir aynı çıkmıştır: "Amaç:", "Kapsam:", "Siyasi partilerin vazgeçilmezliği ve niteliği:" ve "Siyasi parti kurma hakkı:". Bu başlıkların sonundaki iki nokta kaynağa aittir ve düzeltilmemiştir. Üçüncü maddenin kenar başlığında ise yalnızca "Tanım" sözcüğü iki okumada aynı görülmüş, satırın basılı biçimi doğrulanamamıştır; bir okuma bu satırı sözcüğe kaynamış bir dipnot rakamıyla vermiş, öteki okuma rakamsız vermiştir. İki varyant da tek okumada kaldığı için satır biçimi burada alıntılanmamaktadır.
Kanunun birinci maddesinin gövdesi kaynakta şöyledir: "Madde 1 – Bu Kanunun amacı, siyasi partilerle ilgili esasları düzenlemektir." İkinci maddede önce bir değişiklik ibaresi, sonra gövde gelir: "Madde 2 – (Değişik: 12/8/1999 - 4445/1 md.)" ve "Bu Kanun, siyasi partilerin kurulmaları, teşkilatlanmaları, faaliyetleri, görev, yetki ve sorumlulukları, mal edinimleri ile gelir ve giderleri, denetlenmeleri kapanma ve kapatılmalarıyla ilgili hükümleri kapsar." Bu cümlede "denetlenmeleri" ile "kapanma" arasında virgül görülmemektedir; bu hâl üç okumada da aynı çıktığı için düzeltilmemiştir. İkinci maddenin saydığı bu liste, bir siyaset bilimi öğrencisinin parti sistemleri, parti içi örgütlenme, parti finansmanı ve parti kapatma başlıklarında çalıştığı konuların hemen tamamına karşılık gelir.
Üçüncü madde bu rehberde bilerek iki ayrı kesit hâlinde verilmektedir, çünkü okumalar bu maddenin bir sözcüğünde ayrışmıştır ve iki kesit farklı mutabakat düzeyine sahiptir. Birinci kesit iki okumada şöyle görülmüştür: "Siyasi partiler, Anayasa ve kanunlara uygun olarak; Cumhuriyet Başkanı, milletvekili ve mahalli idareler seçimleri yoluyla". Aynı kesiti bir okuma farklı bir sözcükle vermiştir; o varyant tek okumada kaldığı için burada alıntılanmamaktadır ve kaynak belgede hangi biçimin basılı olduğuna dair hiçbir iddia kurulmamaktadır. İkinci kesit, iki okumada şöyle görülmüştür: "tüzük ve programlarında belirlenen görüşleri doğrultusunda çalışmaları ve açık propagandaları ile milli iradenin oluşmasını sağlayarak demokratik bir Devlet ve toplum düzeni içinde ülkenin çağdaş medeniyet seviyesine ulaşması amacını güden ve ülke çapında faaliyet göstermek üzere teşkilatlanan tüzel kişiliğe sahip kuruluşlardır." Bu iki kesit ayrı mutabakat etiketleri taşıdığı için burada tek bir cümle hâlinde birleştirilmemiştir.
Bu tanım, siyaset biliminin temel kavram setini hukuk diline çevrilmiş hâliyle bir arada gösterdiği için alan bakımından önemlidir: seçim yoluyla temsil, parti programı ve görüş bildirimi, açık propaganda, milli iradenin oluşması ve ülke çapında teşkilatlanma. Bir öğrenci Karşılaştırmalı Siyaset ya da Siyasal Partiler dersinde bu kavramların kuramsal karşılığını çalışırken, aynı kavramların Türkiye'deki hukuki karşılığı bu maddede yazılıdır.
Dördüncü maddenin birinci paragrafı üç okumada aynı çıkmıştır: "Madde 4 – Siyasi partiler, demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurlarıdır. Atatürk ilke ve inkılaplarına bağlı olarak çalışırlar." Aynı maddenin ikinci paragrafı iki okumada şöyledir: "Siyasi partilerin kuruluşu, organlarının seçimi, işleyişi, faaliyetleri ve kararları Anayasada nitelikleri belirtilen demokrasi esaslarına aykırı olamaz." Bu ikinci paragraf, karşılaştırmalı siyaset literatüründe parti içi demokrasi başlığı altında tartışılan ölçütün burada bir hükme dönüşmüş hâlidir. Kaynaktaki yazım korunmuş, "inkılaplarına" biçimi düzeltilmemiştir.
Beşinci maddenin iki cümlesi üç okumada aynı çıkmıştır: "Madde 5 – Vatandaşlar siyasi parti kurma hakkına sahiptirler." ve "Siyasi partiler, Anayasa ve kanunlar çerçevesinde, önceden izin almaksızın serbestçe kurulurlar." Örgütlenme özgürlüğünün parti boyutu ve önceden izin aranmaması, siyaset biliminde parti sistemlerinin açıklığı tartışmasının doğrudan konusudur.
Örtüşmenin sınırı da aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun Siyaset Bilimi programını kurmaz; bir yükseköğretim düzenlemesi değildir. Bu programın ders planını belirlemez: doğrulanan maddelerde hiçbir eğitim, müfredat, ders ya da yükseköğretim kurumu hükmü görülmemiştir. Mezunun meslek tanımını da düzenlemez: bu maddelerde siyaset bilimi mezununa bir unvan, bir yetki, bir sicil ya da bir meslek icrası koşulu getirilmemektedir. Kurulan bağ yalnızca şudur: programın incelediği kurumlardan birinin Türkiye'deki hukuki çerçevesi bu kanunun doğrulanmış maddelerinde yazılıdır. Kanunun bugünkü uygulanışı, yürürlük durumu ve değişiklik zinciri hakkında bu rehberde hiçbir iddia kurulmamaktadır; güncel hâl için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiş ve yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü bir okuma yapılmamıştır, dolayısıyla mutabakatsız kalan öğeler ek bir denemeyle çözülmeye çalışılmamıştır. Bu yüzden üçüncü maddedeki sözcük ayrışması ve künye satırlarının basılı biçimi doğrulanmamış olarak bırakılmıştır. Yöntemin kendi sınırı da eksik olarak sayılmalıdır: üç okuma aynı zaman aralığında yapılmış ve okuma aracı aynı adres için yanıtı kısa süre önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir metne dönüştürme çıktısı üzerinde çalışmıştır. Bu nedenle okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler; kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Bu oturumda bunun somut örnekleri görülmüştür: künye içindeki etiketlerde iki nokta öncesi boşlukların birbirini tutmaması üç okumada da aynı görünmüş ve mutabakatla elenememiştir. Bu başlığın güvence düzeyi bu nedenle "iki okumada aynı" ile sınırlıdır, "kaynak belgede kesin böyle yazıyor" değildir. Bu program için atanmış bir yedek kanun numarası vardır ve o numara hiç çekilmemiştir; aynı oturumda okunan öteki kanunun yedeği de çekilmemiştir. Bu yedek numaralar hakkında burada hiçbir künye, ad ya da madde iddiası yoktur ve varlıkları da doğrulanmamıştır; bu bir erişilememe kaydı değil, hiç denenmemişliktir. Üçüncü bir kanun numarası aranmamıştır, çünkü atanan numara ilk denemede açılmış ve konu örtüşmesi tutmuştur; aynı nedenle başka Düstur tertiplerindeki adresler hiç denenmemiştir ve o adresler hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Bu kanunun altıncı ve sonraki maddeleri hiçbir okumada istenmemiş ve getirilmemiştir; bu maddelerin varlığı ya da içeriği hakkında burada hiçbir iddia yoktur. Aynı sınır, aynı oturumda okunan öteki kanun için de geçerlidir: o belgenin tanımlar listesi de eksik alınmış, listenin sonraki kalemleri ve devam eden bölümü hiçbir okumada görülmemiştir; bu bir kapsam eksikliğidir, o hükümlerin yokluğu değildir. Dipnot gövdeleri alınmamıştır: bu belgede bir dipnot işareti yalnızca tek bir okumada, bir kenar başlığına kaynamış olarak görülmüş, hiçbir okuma dipnot gövdesi getirmemiştir; kanunda dipnot bulunup bulunmadığına dair olumsuz bir iddia kurulmamaktadır. Beşinci maddenin üçüncü fıkrasının mülga olup olmadığı doğrulanmamıştır: buna ilişkin ibare yalnızca tek bir okumada görülmüş, mülga gövdesinden alıntı yapılmamış ve mülga olduğu da teyit edilmiş sayılmamıştır; o fıkranın varlığı ya da yokluğu hakkında hiçbir iddia kurulmamaktadır. Yürürlük durumu, metinde geçen kurum ve makam adlarının bugünkü karşılıkları ve değişiklik zinciri araştırılmamıştır; kısaltmalar açılmamış, kaynaktaki yazım, büyük ve küçük harf kullanımı ile noktalama düzeltilmemiştir. Okumaların eklediği başlık işaretleri, kalınlaştırmalar, yatay çizgiler ve gövdelerin çevresine konulmuş tırnaklar biçimsel ekleme sayılmış ve alıntılanmamıştır. Son olarak taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, maaş, ücret ve işe girme oranı hiç toplanmamış; hiçbir para tutarı toplanmamış ve doğrulanan madde gövdelerinde bir oran ifadesi görülmediği için yorum olarak da üretilmemiştir.
Siyaset Bilimi ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu programın en sık karıştırıldığı yer, adı bu adı içeren bileşik programlardır. [Siyaset bilimi ve kamu yönetimi](/bolum/siyaset-bilimi-ve-kamu-yonetimi) ile [siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler](/bolum/siyaset-bilimi-ve-uluslararasi-iliskiler) ayrı program adlarıdır ve bu rehberde bu programın yerine kullanılmamaktadır. Adın uzun biçimi rastgele bir ekleme değildir: bileşik adlı programlar ders planlarının bir bölümünü ikinci alana ayırır, dolayısıyla siyaset kuramı, karşılaştırmalı siyaset ve yöntem derslerinin ağırlığı üniversiteden üniversiteye değişir. Bu rehber hangisinin daha iyi olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz; yalnızca bunların ayrı adlar olduğunu kaydeder.
İkinci karışma noktası yönetim tarafıdır. [Kamu yönetimi](/bolum/kamu-yonetimi) ağırlığı idarenin örgütlenmesine, personel rejimine, idari işleme ve kamu hizmetinin sunumuna verir. Siyaset Bilimi ise ağırlığı iktidarın kaynağına, meşruiyetine, temsiline ve rekabetine verir. Bu programın planında Kamu Yönetimine Giriş ve Kamu Politikaları Analizi derslerinin bulunması, programı bir kamu yönetimi programına dönüştürmez: bunlar ders adıdır, program adı değildir. Yerel ölçekle ilgilenen öğrenci için [yerel yönetimler](/bolum/yerel-yonetimler) ayrı bir yoldur.
Üçüncü karışma noktası dış politika tarafıdır. [Uluslararası ilişkiler](/bolum/uluslararasi-iliskiler) devletler arası ilişkileri, güvenlik ve diplomasi kuramlarını merkeze alır; Siyaset Bilimi ise öncelikle bir siyasal topluluğun içindeki iktidar ilişkilerine bakar. Bu planda Jeopolitik ve Ortadoğu: Tahayyül, Tarih ve Siyaset gibi derslerin bulunması bu ayrımı ortadan kaldırmaz. Ticaret ve dış ekonomik ilişkiler tarafına ilgi duyan öğrenci için [uluslararası ticaret](/bolum/uluslararasi-ticaret) ayrı bir alandır.
Dördüncü karışma noktası hukuktur. [Hukuk](/bolum/hukuk) bir meslek eğitimidir ve mezuniyet sonrası yolları ayrı bir düzenlemeye bağlıdır; bu programda anayasa hukuku ve idare hukuku dersleri bulunması, mezuna hukukçu unvanı ya da yetkisi kazandırmaz. Bu rehber, siyaset bilimi mezununun hangi mesleklere hangi koşulla girebileceği konusunda hiçbir iddia kurmamaktadır.
Beşinci karışma noktası iktisattır. [İktisat](/bolum/iktisat) ve [ekonomi](/bolum/ekonomi) kaynak dağılımını, fiyat oluşumunu ve makro dengeleri merkeze alır; bu planda İktisada Giriş, Kamu İktisadı ve Türkiye'nin Siyasal İktisadı dersleri bulunması, programı bir iktisat programı yapmaz. Buradaki iktisat, siyasal kararların iktisadi sonuçlarını ve iktisadi yapının siyasal sonuçlarını okumaya yarayan bir araçtır. Kamu geliri ve harcaması tarafına ilgi duyan öğrenci için [maliye](/bolum/maliye) ayrı bir yoldur.
Altıncı karışma noktası toplum bilimleridir. [Sosyoloji](/bolum/sosyoloji) toplumsal yapıyı ve ilişkileri bütün olarak inceler, [antropoloji](/bolum/antropoloji) kültürel örüntülere bakar, [psikoloji](/bolum/psikoloji) bireysel süreçleri konu edinir. Bu planda Sosyolojiye Giriş, Siyaset Sosyolojisi ve Gençlik Sosyolojisi dersleri bulunur; ancak bu derslerin amacı siyasal davranışı ve siyasal örgütlenmeyi açıklamaktır, genel bir toplum kuramı kurmak değildir.
Yedinci karışma noktası düşünce tarihidir. [Felsefe](/bolum/felsefe) kavramın kendisini konu edinir; bu programda Siyasal Düşünceler Tarihi I ve II dersleri bulunur, ancak buradaki okuma siyasal kurumların meşrulaştırılma biçimlerine odaklanır. Siyasal düşünce tarihi bir felsefe tarihi dersinin yerine geçmez.
Sekizinci karışma noktası iletişimdir. [Medya ve iletişim](/bolum/medya-ve-iletisim), [yeni medya ve iletişim](/bolum/yeni-medya-ve-iletisim), [gazetecilik](/bolum/gazetecilik) ve [halkla ilişkiler ve tanıtım](/bolum/halkla-iliskiler-ve-tanitim) mesajın üretimi, dolaşımı ve alımlanması üzerine kuruludur. Bu planda Medya ve İktidar:Bilgi ,Temsil ve Siyasal İletişim ile Sinema ve Siyaset derslerinin bulunması, programı bir iletişim programına dönüştürmez: buradaki bakış, medyanın siyasal iktidarla ilişkisi üzerinedir.
Dokuzuncu karışma noktası öğretmenliktir. [Sosyal bilgiler öğretmenliği](/bolum/sosyal-bilgiler-ogretmenligi) bir öğretmenlik programıdır ve kendi meslek bilgisi derslerine sahiptir. Bu program bir öğretmenlik programı değildir ve bu rehber, mezuniyet sonrası öğretmenlik yollarının koşulları hakkında hiçbir iddia kurmaz.
Bir Üniversitenin Ders Planı: Galatasaray Üniversitesi
Bu programın somut bir örneği için Galatasaray Üniversitesi'nin yayımladığı ders planı sayfası okundu. Sayfa programı "Siyaset Bilimi Lisans Programı" başlığıyla basmaktadır; yani hem program adı hem öğretim düzeyi sayfada birebir yazılıdır ve yarıyıl sayısından çıkarım yapılmamıştır. Üniversitenin adı da sayfada yayımlanmıştır ve alan adından çıkarım değildir; sayfada basılı biçim "T.C. GALATASARAY ÜNİVERSİTESİ" olarak bildirilmiştir. Plan sekiz yarıyıl üzerine kuruludur ve yarıyıl başlıkları sayfada 1. Yarıyıl ile 8. Yarıyıl arasında numaralı olarak basılıdır. Ders adları Türkçe yayımlanmıştır ve bu rehberde sayfadaki yazımıyla bırakılmıştır.
Birinci yarıyılın dersleri Siyaset Bilimine Giriş, Sosyolojiye Giriş, Anayasa Hukuku I, Metodoloji I, İktisada Giriş ve Fransızca Cef B2.1 Akademik olarak yayımlanmıştır. İlk yarıyıl alanın dört ayağını birden açar: kavram, toplum, hukuk ve yöntem. Dil dersinin adındaki kısaltma sayfada göründüğü gibi bırakılmış, açılmamıştır.
İkinci yarıyılın dersleri Siyaset Bilimi, Türkiye Siyasal Hayatı, Siyasal Tarih I, Anayasa Hukuku II, Metodoloji II ve Fransızca Cef B2.2 Akademik olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyılda "Siyaset Bilimi" adlı bir ders bulunması dikkat çekicidir: aynı dizge sayfada hem program adı hem ders adı olarak basılmaktadır ve bu rehberde ikisi karıştırılmamıştır.
Üçüncü yarıyılın dersleri Siyasal Düşünceler Tarihi I, Siyasal Tarih II, İdare Hukuku I ve Kamu İktisadı olarak yayımlanmıştır. Dördüncü yarıyılın dersleri Siyasal Düşünceler Tarihi II, Siyaset Kuramları, Kamu Yönetimine Giriş ve İdare Hukuku II olarak yayımlanmıştır. İkinci sınıf, düşünce tarihi ile idare hukukunu yan yana koyarak kuramsal olanı kurumsal olanla eşleştirir.
Beşinci yarıyılda sayfa zorunlu ve seçmeli ayrımını basmaktadır. Zorunlu dersler Devlet, Ulus ve Vatandaşlık ile Karşılaştırmalı Siyaset olarak yayımlanmıştır. Aynı yarıyılda yayımlanan seçmeli dersler şunlardır: Medeni Hukuk, Siyasal Partiler, 1980 Sonrası Türkiye, Modern Siyasal İdeolojiler, Göç Üzerine Teorik Perspektifler, Siyaset Bilimi Alanında Özel Konular I, Sağlık Politikaları, Gençlik Sosyolojisi, Politik Ekoloji, Kurumsal Hayatın Dinamikleri ve Kişisel Gelişim, Kent ve Kentsel Politikalar, 20. ve 21. Yüzyılda Rusya Tarihi : Devlet, Toplum ve İdeoloji, Bir Osmanlı Şehri: İstanbul, Türkiye'nin Siyasal İktisadı ve Jeopolitik.
Altıncı yarıyılın zorunlu dersleri Siyaset Sosyolojisi ile Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri olarak yayımlanmıştır. Aynı yarıyılda yayımlanan seçmeli dersler şunlardır: Toplumsal Eylem ve Hareketlilik Sosyolojisi, Avrupa ve Küresel Bağlamda Orta ve Doğu Avrupa, Avrupa'da Alternatif Yaşam Alanları ve Bakım, Proje Dersi II, Staj Dersi, Siyaset Bilimi Alanında Özel Konular II, Küresel Kent, Sinema ve Siyaset, Çağdaş Türkiye'nin Siyasal ve Toplumsal Sorunları, Ortadoğu: Tahayyül, Tarih ve Siyaset, Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları, Türkiye'de Kentsel Kimlikler ve Hareketler, Türkiye'de Sosyal Politika Alanı Üzerine Tartışmalar, Karşılaştırmalı Siyasette Güncel Tartışmalar ve Medya ve İktidar:Bilgi ,Temsil ve Siyasal İletişim.
Yedinci yarıyılın zorunlu dersi Kamu Politikaları Analizi olarak yayımlanmıştır. Aynı yarıyılda yayımlanan seçmeli dersler şunlardır: Medeni Hukuk, Siyasal Partiler, 1980 Sonrası Türkiye, Proje Dersi I, Modern Siyasal İdeolojiler, Göç Üzerine Teorik Perspektifler, Siyaset Bilimi Alanında Özel Konular I, Sağlık Politikaları, Gençlik Sosyolojisi, Politik Ekoloji, Kurumsal Hayatın Dinamikleri ve Kişisel Gelişim, Kent ve Kentsel Politikalar, 20. ve 21. Yüzyılda Rusya Tarihi : Devlet, Toplum ve İdeoloji, Bir Osmanlı Şehri: İstanbul, Türkiye'nin Siyasal İktisadı ve Jeopolitik.
Sekizinci yarıyılda sayfa yalnızca seçmeli ders satırları basmaktadır ve bunlar şunlardır: Toplumsal Eylem ve Hareketlilik Sosyolojisi, Avrupa ve Küresel Bağlamda Orta ve Doğu Avrupa, Avrupa'da Alternatif Yaşam Alanları ve Bakım, Proje Dersi II, Staj Dersi, Bitirme Ödevi, Siyaset Bilimi Alanında Özel Konular II, Küresel Kent, Sinema ve Siyaset, Çağdaş Türkiye'nin Siyasal ve Toplumsal Sorunları, Ortadoğu: Tahayyül, Tarih ve Siyaset, Toplumsal Cinsiyet Çalışmaları, Türkiye'de Kentsel Kimlikler ve Hareketler, Türkiye'de Sosyal Politika Alanı Üzerine Tartışmalar, Karşılaştırmalı Siyasette Güncel Tartışmalar ve Medya ve İktidar:Bilgi ,Temsil ve Siyasal İletişim. Son iki yarıyıl, proje, staj ve bitirme çalışması satırlarıyla birlikte alanın uygulama tarafını açar.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu sayfa dört ayrı okumayla, farklı ifadeyle yazılmış dört ayrı istekle okunmuştur; program adı, öğretim düzeyi ifadesi ve üniversite adı iki okumada birebir doğrulanmıştır ve aşağıda aktarılan her ders adı en az iki ayrı okumada görülmüştür. Bu kaynaktan toplanan ders adı satırı sayısı seksen yedidir; aynı ad birden çok yarıyılda basıldığı için ayrı ayrı sayılmıştır ve bu tekrarlar birleştirilmemiştir. Bu satırlardan hiçbiri düşürülmemiştir; buna karşılık bir okumanın seçmeli havuzu üçüncü ve dördüncü yarıyıla da atfeden dökümü alınmamıştır, çünkü iki başka okuma bu iki blokta yalnızca dörder satır bildirmiştir. O okumanın yanlış olduğu iddia edilmemektedir; çelişki çözülmemiştir ve olduğu gibi kaydedilmiştir. Aynı biçimde, bir okumanın yedinci ve sekizinci yarıyıl için verdiği özet ifade bir ders dökümü sayılmamış ve kaynak olarak kullanılmamıştır. Öğretim düzeyi bu sayfada yazılıdır ve yarıyıl sayısından çıkarım değildir; sekiz yarıyıllık yapı yalnızca destekleyici gözlem olarak anılmıştır. Üniversite adı sayfada yayımlanmıştır ve alan adından çıkarım değildir. Buna karşılık fakülte adı sayfada görülmemiştir: bu programı yürüten fakültenin adı arama sonucundaki bölüm sitesi başlığından gelen bir bağlamdır ve bu sayfanın yayımladığı bir veri değildir; bu nedenle burada kaynağın iddiası olarak sunulmamaktadır. Seçmeli havuzlar dışarıdan doldurulmamıştır: havuz içerikleri sayfada yayımlandığı için aktarılmıştır, hiçbir havuz içeriği tahmin edilmemiş, hiçbir havuz başka bir üniversitenin planından tamamlanmamış ve havuzdan kaç ders seçileceği ile ders yükü hiç yazılmamıştır. Ders adları çevrilmemiş, hiçbir kısaltma açılmamış ve sayfadaki yazım, boşluk ve noktalama düzeltilmemiştir: bu nedenle Fransızca dil derslerinin adlarındaki kısaltmalar, iki nokta üstü üste ve virgül çevresindeki düzensiz boşluklar olduğu gibi bırakılmıştır. Okumalar arasında işaretlenip tek biçime indirilmeyen farklar da vardır: göç dersinin adı bir okumada bir harf eksiğiyle bildirilmiştir ve hangisinin sayfadaki biçim olduğu kesinleştirilmemiştir; Rusya tarihi dersinin ve medya dersinin adlarında ayırıcı ve boşluk farkları bildirilmiştir; sekizinci yarıyıldaki bitirme çalışması satırının blok içindeki yeri okumalar arasında farklı bildirilmiştir ve sıralama tek biçime getirilmemiştir. Birinci ve dördüncü yarıyıl bloklarında zorunlu ya da seçmeli alt başlığı hiçbir okumada bildirilmediği için o bloklara böyle bir alt başlık eklenmemiştir; sayfada böyle bir ayrım bulunmadığı iddia edilmemektedir. Ders kodu, kredi ve iş yükü değerleri sayfada yayımlanmış olduğu hâlde toplanmamış ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır; bu kayıttaki puan türü bu sayfaya dayandırılmamıştır. Bu programa aday olarak çıkan ve adı bu adı içeren bileşik programlara ait sayfalar kaynak olarak kullanılmamıştır. Bu plan tek bir üniversitenin planıdır; ikinci bir üniversite kaynağı aranmamıştır ve bu plan öteki üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk ve en görünür çalışma alanı kamu kurumlarıdır. Merkezi idarede ve yerel yönetimlerde uzman ve idari kadrolar, politika birimleri, strateji geliştirme birimleri ve dış ilişkiler birimleri bu tarafa girer. Bu kadroların hangisine hangi koşulla girilebileceği ayrı düzenlemelere bağlıdır ve bu rehber bu konuda hiçbir iddia kurmamaktadır.
İkinci alan siyasal örgütlenmedir. Siyasi partilerin araştırma, program, örgütlenme ve iletişim birimleri ile seçim dönemi çalışmaları bu tarafa girer. Planda Siyasal Partiler ve Karşılaştırmalı Siyaset derslerinin bulunması bu alanla doğrudan bağlantılıdır; bu rehberin kanun başlığında aktarılan maddeler de bu kurumun hukuki çerçevesini gösterir.
Üçüncü alan sivil toplum kuruluşlarıdır. Program yürütme, izleme ve savunuculuk işleri, hak temelli çalışan kuruluşlarda proje döngüsünün yönetimi ve raporlama bu tarafın gündelik işidir. Göç, toplumsal cinsiyet, kent hakları ve sosyal politika dersleri bu alana hazırlık sağlar.
Dördüncü alan araştırma kuruluşlarıdır. Kamu politikası merkezleri, düşünce kuruluşları, kamuoyu araştırması şirketleri ve üniversite araştırma projeleri bu tarafa girer. Metodoloji ve Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri dersleri, bu alanın en doğrudan mesleki karşılığıdır. Veri tarafı ağır basan işlerde [istatistik](/bolum/istatistik) ve [veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi) alanlarıyla birlikte çalışılır.
Beşinci alan medya ve iletişimdir. Siyaset ve toplum haberciliği, analiz ve yorum üretimi, kurumsal iletişim ve kamu diplomasisi destek işleri bu tarafa girer. Bu alana yönelen mezun, çoğu zaman [gazetecilik](/bolum/gazetecilik) ve [medya ve iletişim](/bolum/medya-ve-iletisim) alanlarından gelen kişilerle aynı ekipte çalışır.
Altıncı alan özel sektörün kamuyla temas eden birimleridir. Düzenleyici çerçeveyi izleyen birimler, kurumsal ilişkiler, sürdürülebilirlik ve uyum birimleri ile insan kaynakları tarafında politika işleri bu tarafa girer. [İşletme](/bolum/isletme) ve [insan kaynakları yönetimi](/bolum/insan-kaynaklari-yonetimi) alanlarıyla kesişen bu işlerde, siyasal ve hukuki çerçeveyi okuyabilmek ayırt edici bir beceridir.
Yedinci alan uluslararası kuruluşlar ve proje ortamlarıdır. Program ve hibe döngülerinde izleme, değerlendirme ve raporlama işleri yürütülür; bu işlerde yabancı dil düzeyi belirleyicidir ve okunan planın zorunlu dil dersleri bu nedenle önemsiz değildir.
Sekizinci alan akademidir. Lisansüstü eğitimle birlikte araştırma ve öğretim yolu açıktır; bu yolun koşulları ayrı düzenlemelere bağlıdır ve burada anlatılmamaktadır.
Bu alanda bazı işlerin belirli sınav, belge, yeterlik ya da izin şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi işin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: siyasetle ilgilenmek ile siyaseti incelemek arasındaki farkı taşıyabilir misiniz? Bu alan bir taraf tutma eğitimi değildir; kendi görüşünüzün de bir inceleme nesnesi hâline geldiği bir eğitimdir. Kendi kanaatini sınamaya kapalı bir öğrenci, bu programın yöntem ve kuram derslerinde zorlanır.
İkinci soru okuma yüküyle ilgilidir. Siyasal Düşünceler Tarihi, Siyaset Kuramları ve Karşılaştırmalı Siyaset dersleri yoğun ve zaman zaman ağır metinler üzerinden yürür. Bu alanda okumak bir ön hazırlık değil, işin kendisidir; uzun metinle uğraşmayı sevmeyen bir öğrenci mesleğin gündelik hâlinden hoşlanmayabilir.
Üçüncü soru yazma ile ilgilidir. Bu alanda üretilen şeyin büyük bölümü yazılı bir metindir: rapor, politika notu, analiz, tez. Gerekçesini yazıya dökmeyi öğrenmek bu meslekte teknik bir beceridir ve okunan planda proje ve bitirme çalışması satırlarının bulunması bunun karşılığıdır.
Dördüncü soru yöntemle ilgilidir. Bu program bir istatistik programı değildir, ancak veriyle çalışmayı bütünüyle dışarıda bırakan bir program da değildir. Anket, görüşme, içerik çözümlemesi ve karşılaştırmalı vaka çalışması bu alanın araçlarıdır; sayıdan tümüyle kaçınmak isteyen bir öğrenci yöntem derslerinde beklediğinden fazla zorlanabilir.
Beşinci soru hukuk metinleriyle ilgilidir. Anayasa hukuku ve idare hukuku dersleri, kanun metnini okuyup ne dediğini ve ne demediğini ayırt etmeyi gerektirir. Bu rehberin kanun başlığında görüldüğü gibi, bir metnin ne dediği kadar hangi kısmının okunmadığı da önemlidir; bu titizlik bu alanda bir alışkanlık olarak kurulur.
Altıncı soru dille ilgilidir. Alanın literatürünün önemli bir bölümü yabancı dildedir ve okunan planda zorunlu dil dersleri sekiz yarıyıla değil ilk yıla yerleştirilmiş olsa da, dil düzeyi lisans boyunca belirleyici kalır. Yabancı dilde okumayı sürdürmeyi göze almayan bir öğrenci, alanın güncel tartışmalarına gecikmeli erişir.
Yedinci soru belirsizlikle ilgilidir. Bu alanın mezuniyet sonrası yolu tek bir mesleğe açılmaz; kamu, sivil toplum, araştırma, medya ve özel sektör arasında dağılır. Net ve tek bir meslek tanımı arayan bir öğrenci için bu genişlik bir avantaj değil, bir kaygı kaynağı olabilir. Bu rehber bu yolların hiçbiri için kolaylık ya da zorluk değerlendirmesi yapmaz.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında farklılaşmaktadır. Aynı ya da yakın bir içerik siyaset bilimi, siyaset bilimi ve kamu yönetimi ya da siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler başlıklı adlarla açılabilmekte ve bu adların altındaki ders planları belirgin biçimde ayrışabilmektedir. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir.
İkinci not: Seçmeli havuz bu alanda olağandan daha belirleyicidir. Okunan planda beşinci yarıyıldan itibaren geniş bir seçmeli havuz açılmakta ve öğrencinin profili büyük ölçüde bu havuzdan yaptığı seçimlerle biçimlenmektedir. Havuzun her yıl fiilen açılıp açılmadığı, kaç dersin gerçekten okutulduğu ve kontenjanın nasıl dağıtıldığı tercihten önce sorulmalıdır.
Üçüncü not: Öğretim dili ve dil hazırlığı düzeni ayrıca sorulmalıdır. Okunan planda zorunlu yabancı dil dersleri ilk yıla yerleştirilmiştir; bu düzenin her üniversitede aynı olmadığı bilinmelidir. Hazırlık sınıfının bulunup bulunmadığı, hangi derslerin hangi dilde okutulduğu ve değişim programı olanaklarının nasıl işlediği öğrenilmelidir.
Dördüncü not: Staj ve proje düzeni sorulmalıdır. Okunan planda proje ve staj satırları seçmeli havuzun içinde yer almaktadır; bunun her üniversitede aynı olmadığı ve bazı planlarda zorunlu tutulabildiği bilinmelidir. Stajın hangi kurumlarda yapıldığı, kaç iş günü yürütüldüğü ve bitirme çalışmasının nasıl yürütüldüğü öğrenilmelidir. Ayrıca yakın alanlar arasında karşılaştırma yapmak isteyen öğrenci için [siyaset bilimi ve kamu yönetimi](/bolum/siyaset-bilimi-ve-kamu-yonetimi), [siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler](/bolum/siyaset-bilimi-ve-uluslararasi-iliskiler), [kamu yönetimi](/bolum/kamu-yonetimi), [uluslararası ilişkiler](/bolum/uluslararasi-iliskiler), [yerel yönetimler](/bolum/yerel-yonetimler) ve [maliye](/bolum/maliye); toplum ve kültür tarafına ilgi duyan öğrenci için [sosyoloji](/bolum/sosyoloji), [antropoloji](/bolum/antropoloji), [psikoloji](/bolum/psikoloji), [felsefe](/bolum/felsefe) ve [tarih](/bolum/tarih); iktisadi eksene ilgi duyan öğrenci için [iktisat](/bolum/iktisat), [ekonomi](/bolum/ekonomi), [ekonometri](/bolum/ekonometri) ve [çalışma ekonomisi ve endüstri ilişkileri](/bolum/calisma-ekonomisi-ve-endustri-iliskileri); hukuk tarafına ilgi duyan öğrenci için [hukuk](/bolum/hukuk) ve [adalet](/bolum/adalet); iletişim tarafına ilgi duyan öğrenci için [medya ve iletişim](/bolum/medya-ve-iletisim), [yeni medya ve iletişim](/bolum/yeni-medya-ve-iletisim), [gazetecilik](/bolum/gazetecilik) ve [halkla ilişkiler ve tanıtım](/bolum/halkla-iliskiler-ve-tanitim); sosyal politika ve kent tarafına ilgi duyan öğrenci için [sosyal hizmet](/bolum/sosyal-hizmet) ve [şehir ve bölge planlama](/bolum/sehir-ve-bolge-planlama); yöntem ve veri tarafına ilgi duyan öğrenci için [istatistik](/bolum/istatistik) ve [veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 2 üniversitede, 4 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.