Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler

Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler, çoğunlukla iktisadi ve idari bilimler fakültelerine bağlı dört yıllık bir lisans programıdır. Adı iki alanı birleştiriyor ve bu birleşme yapay değil: siyaset bilimi devletin içinde iktidarın nasıl kurulduğunu, uluslararası ilişkiler ise devletlerin arasında aynı sorunun nasıl göründüğünü inceler. Program bu iki ölçeği aynı çerçevede okumayı öğretir.

Bu bölümü tercih eden adayların büyük kısmı tek bir hedefle geliyor: diplomat olmak. Bu hedef bu rehberde tahminle değil kanun metniyle anlatılıyor, çünkü Türkiye'de meslek memurluğu şartlarını bir yönetmelik değil doğrudan bir kanun sayıyor ve o kanun bu bölümü adıyla anıyor. Bu, bir bölümün mevzuatta bulabileceği en açık dayanaktır.

Puan türü Eşit Ağırlık'tır. Program bazı üniversitelerde tamamen İngilizce, bazılarında Türkçe yürütülür; bu ayrım kariyer planı açısından ders planından daha belirleyici olabilir.

Bu bölümün en sık karıştırıldığı program [Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi](/bolum/siyaset-bilimi-ve-kamu-yonetimi)'dir. İkisi de siyaset bilimi tabanını paylaşır, ama ikinci yarıları farklı yöne bakar. Kamu yönetimi tarafı idarenin işleyişine, idare hukukuna, yerel yönetimlere ve kamu personel rejimine ağırlık verir; mezunun tipik hedefi idari kadrolardır. Uluslararası ilişkiler tarafı ise dış politika, uluslararası hukuk, diplomasi tarihi ve bölge çalışmalarına ağırlık verir.

İkinci karıştırılan program [Uluslararası İlişkiler](/bolum/uluslararasi-iliskiler)'dir. Aradaki fark alan farkı değil, ağırlık farkıdır: birleşik programda karşılaştırmalı siyaset, Türk siyaseti ve siyasal düşünceler tarihi gibi dersler daha görünür yer tutar. Yukarıdaki kanun hükmü açısından ise üç program da aynı kapıdan geçiyor, çünkü kanun hem uluslararası ilişkiler hem siyaset bilimi hem kamu yönetimi bölümlerini birlikte sayıyor. Bu ayrımın kariyerde fark yaratacağı yer, sınavda sorulan alan bilgisi değil adayın kendi derinleşme tercihidir.

Üçüncü ayrım hukukla ilgilidir. Kanun hukuk fakültesi mezunlarını da meslek memurluğu için sayıyor, ama bunun tersi geçerli değil: bu bölümden mezun olmak avukatlık ya da hâkimlik yolunu açmaz. Uluslararası hukuk dersleri almak, [Hukuk](/bolum/hukuk) fakültesi diplomasının yerine geçmez.

Ders planı örneği Çukurova Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler programının güncel ders planından alındı. Üniversiteler arasında ders adları ve seçmeli havuzları değişir; iskelet büyük ölçüde ortaktır.

İlk iki yarıyıl ortak sosyal bilim tabanını kuruyor: Siyaset Bilimine Giriş, Uluslararası İlişkilere Giriş, Temel Hukuk, Anayasa Hukuku, İktisada Giriş I ve II, Sosyoloji, Matematik I ile zorunlu ortak dersler. Bu yarıyıllarda dikkat çeken şey, alanın hem hukuk hem iktisat tarafından beslenmesi: dış politika okumak için devletin iç hukuk düzenini ve ekonomiyi de bilmek gerekiyor.

Üçüncü ve dördüncü yarıyıl alanın kendi araçlarını getiriyor: Uluslararası Hukuk I ve II, İdare Hukuku, Karşılaştırmalı Siyasete Giriş, Diplomasi Tarihi I ve II, Türk Siyasetine Giriş, Siyasal Düşünceler Tarihi, İstatistik I, Sosyal Bilimlerde Araştırma Yöntemleri ve Mesleki İngilizce I ile II. Araştırma yöntemleri dersinin bu yarıyıllarda olması bölümün karakterini gösteriyor: burada öğretilen şey yorum yapmak değil, yorumu veriye ve kaynağa dayandırmak.

Beşinci ve altıncı yarıyılda zorunlu ders sayısı azalıyor, seçmeli havuzu genişliyor. Zorunlu tarafta Uluslararası İlişkiler Teorileri, Avrupa Birliği, Karşılaştırmalı Demokratikleşme ve Türk Siyasetine Giriş II yer alıyor. Seçmeli tarafta iki farklı yön açık: bir yanda Mikro İktisat, Makro İktisat, Uluslararası İktisat, Uluslararası Ekonomik İlişkiler, Uluslararası Ekonomi Politik, Muhasebe, Pazarlama ve Organizasyon ve Yönetim gibi iktisat ve işletme dersleri; diğer yanda Osmanlı'dan Türkiye Cumhuriyeti'ne Geçiş, Gelişmekte Olan Ülkelerde Siyaset, Doğu Avrupa'da Siyaset, Etnisite ve Milliyetçilik, Toplumsal Cinsiyet ve Siyaset, Siyasi Partiler ve Seçim Sistemleri, Uluslararası Politika, Çağdaş Siyasal İdeolojiler, İnsan Hakları, Toplumsal Hareketler ve Türkiye-Avrupa Birliği İlişkileri gibi siyaset dersleri. Her iki yarıyılda yabancı dil seçmelisi de bulunuyor.

Kaynak sayfada son iki yarıyılın ders listesi yayımlanmamıştı; bu yüzden bu rehber dördüncü sınıf derslerini saymıyor. Eksik bilgiyi tahminle tamamlamak yerine, tercih edeceğiniz üniversitenin ders planını kendi bilgi paketinden okumanızı öneriyoruz. Son yılın içeriği programlar arasında en çok farklılaşan kısımdır; bölge çalışmaları, güvenlik çalışmaları ya da uluslararası örgütler gibi uzmanlaşma dersleri genellikle bu yıllarda açılır.

Yabancı dil bu bölümde seçmeli bir ayrıntı değil, mesleğin aracıdır. Ders planında mesleki İngilizce ve ikinci yabancı dil seçmelilerinin bulunması bunun göstergesi.

En bilinen hedef Dışişleri Bakanlığı meslek memurluğudur ve yukarıda aktarılan kanun hükmü bu hedefin dayanağıdır. Ancak aynı hüküm sürecin nasıl işlediğini de söylüyor: diploma başvuru hakkı veriyor, atamayı Bakanlıkça açılan yarışma sınavı belirliyor ve sınavın kendi yönetmeliği ek şartlar koyabiliyor. Adaylık süresi de kanunla bir yıl olarak belirlenmiş. Konsolosluk ve ihtisas memurluğu ikinci bir yoldur ve o yolda hangi bölümlerin başvurabileceği ilana bağlıdır.

Kamunun geri kalanı ikinci büyük alandır: bakanlıkların dış ilişkiler ve Avrupa Birliği birimleri, düzenleyici kurumlar, kalkınma ajansları ve uluslararası kuruluşların Türkiye ofisleri. Bu kadroların çoğuna giriş KPSS ile ve kurumun kendi ilanıyla olur; hangi programın hangi kadroya başvurabileceği ilanda yazılıdır, program adından çıkarılamaz.

Özel sektörde iki tipik yol var. Birincisi uluslararası ticaret, dış ilişkiler, kurumsal iletişim ve kamu ilişkileri birimleri; ikincisi araştırma ve analiz tarafı: düşünce kuruluşları, risk ve ülke analizi yapan şirketler, danışmanlık firmaları. Medya tarafı üçüncü bir yoldur; dış haber ve analiz alanında bu bölümün altyapısı doğrudan kullanılır.

Akademik yol lisansüstü eğitimle açılıyor. Kanunun ikinci yolu da hatırlanmalı: sosyal bilimler ya da mühendislik lisansı üzerine bu alanlarda lisansüstü yapan aday da meslek memurluğu şartlarını karşılayabiliyor. Yani bu alan hem giriş kapısı hem de sonradan geçiş kapısı olan bir alandır.

Bu bölüm okumayı sevmeyen adaya zordur. Alanın hammaddesi metindir: kanun, antlaşma, rapor, arşiv belgesi, basın açıklaması. Bunları karşılaştırıp aralarındaki farkı görebilen aday burada rahat eder. İkinci gereklilik yabancı dildir; en az bir dili iyi kullanmak bu alanda avantaj değil asgari şarttır.

Buna karşılık iki beklenti bu bölümde karşılanmaz. Birincisi, "mezun olunca diplomat olurum" beklentisi: kanun on iki bölümü birlikte sayıyor ve seçimi yarışma sınavı yapıyor. İkincisi, güncel siyaseti tartışma isteğiyle gelen adayın beklentisi; bu bölüm görüş üretmeyi değil, görüşü kaynak ve yöntemle sınamayı öğretir.

Meraklı, sabırlı ve yazma disiplini olan aday için bu alan hem kamu hem özel sektör hem akademi tarafında geniş bir yol açıyor.

İlk bakılacak şey öğretim dilidir: tamamen İngilizce yürütülen bir program ile Türkçe yürütülen bir program aynı diplomayı verir, ama farklı bir hazırlık gerektirir ve dil hazırlık sınıfı süreyi etkiler. İkinci bakılacak şey seçmeli havuzunun genişliği ve derinliğidir; bölge çalışmaları, uluslararası hukuk ya da güvenlik alanında ders açan bir bölüm ile açmayan bir bölüm arasındaki fark son iki yılda ortaya çıkar.

Üçüncüsü değişim programları ve ikinci yabancı dil imkânıdır; bu alanda yurt dışı deneyimi ve ikinci dil, ders notundan daha kalıcı bir yatırımdır. Dördüncüsü çift anadal ve yandal olanaklarıdır; hukuk, iktisat veya işletme yandalı kanunun saydığı alanlarla örtüşen bir güçlendirme sağlar.

Meslek memurluğu hedefi olan aday şartları bu rehberden değil kanunun güncel metninden ve Bakanlığın sınav duyurusundan takip etmelidir; kanun metni değişebilir ve sınav yönetmeliği ek şartlar getirebilir. Bu rehberde herhangi bir taban puan, başarı sıralaması, kontenjan veya maaş rakamı yer almıyor.

Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.