Tarih Öncesi Arkeolojisi

Bir höyük kazılır, bir taş alet çizilir, bir çanak çömlek grubu tarihlendirilir; ama bütün bunların üzerinde bir hukuki çerçeve vardır ve o çerçeve buluntunun kime ait olduğunu, hangi alanın korunacağını ve hangi işlemin nasıl yapılacağını belirler. Bu çerçeveye doğrudan değen metinlerden biri 2863 sayılı kanundur. Bu rehberdeki kanun malzemesinin tamamı üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü bir okuma yapılmamıştır. Yöntemin sınırı da baştan yazılmalıdır: üç okuma aynı kısa zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı yaklaşık on beş dakika önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir metne dönüştürme çıktısı üzerinde çalışmıştır. Bu nedenle okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez.

Kanunun adı kaynakta KÜLTÜR VE TABİAT VARLIKLARINI KORUMA KANUNU olarak görülmüştür ve bu ad birinci ile üçüncü okumanın birebir mutabakatına dayanır. İkinci okuma aynı satırı sonuna iki rakam ekleyerek döndürdüğü için ad kaleminde tanık sayılmamıştır; o rakamların kanun adının parçası mı yoksa bir dipnot işareti mi olduğu konusunda bu rehberde hiçbir iddia yoktur, yalnızca bir okumanın o karakterleri taşıdığı, iki okumanın taşımadığı kaydedilmektedir.

Künye satırları birinci ile ikinci okumanın mutabakatıyla verilmektedir: Kanun Numarası : 2863, Kabul Tarihi : 21/7/1983, Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih: 23/7/1983 Sayı: 18113 ve Yayımlandığı Düstur : Tertip: 5 Cilt: 22 Sayfa: 444. Bu satırlarda üçüncü okuma tanık değildir, çünkü iki nokta işaretinden önceki boşluğu düşürmüş ve satırları boşluksuz biçimde döndürmüştür; hangi biçimin kaynakta basılı olduğuna dair iddia kurulmamıştır. Künyenin kendi içindeki iki nokta kullanımı da asimetriktir: dış etiketlerde iki noktadan önce boşluk varken Resmî Gazete ve Düstur satırlarının iç etiketlerinde boşluk yoktur. Bu asimetri düzeltilmemiş ve eşitlenmemiştir. Künye değerinin taşıdığı Tertip: 5 bilgisi belgenin açıldığı adresin tertibiyle tutarlıdır; bu, adresin doğru tertipten açıldığının belge içi teyididir.

Bölüm başlıkları bu belgede üç okumanın tamamında aynı çıkmıştır: BİRİNCİ BÖLÜM ile alt başlığı Genel Hükümler, İKİNCİ BÖLÜM ile alt başlığı Korunması Gerekli Taşınmaz Kültür ve Tabiat Varlıkları. Madde kenar başlıkları ise birinci ile ikinci okumanın mutabakatıyla ve kanunun kendi iki nokta işaretiyle birlikte verilmektedir: Amaç:, Kapsam:, Tanımlar ve kısaltmalar:, Haber verme zorunluğu:, Devlet malı niteliği: ve Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları:. Kenar başlıklarında üçüncü okuma tanık değildir, çünkü bütün metinde noktalama işaretlerini düşürdüğü için başlıkları sondaki iki nokta olmadan döndürmüştür. Kenar başlığındaki zorunluğu yazımı kaynakta bu biçimdedir ve düzeltilmemiştir. Madde öneki Madde 1 – biçiminde, uzun tire ve boşlukla, aynı iki okumada aynıdır; üçüncü okuma tireyi de düşürmüştür.

Kanunun birinci maddesi çerçevenin amacını koyar: Madde 1 – Bu Kanunun amacı; korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili tanımları belirlemek, yapılacak işlem ve faaliyetleri düzenlemek, bu konuda gerekli ilke ve uygulama kararlarını alacak teşkilatın kuruluş ve görevlerini tespit etmektir. İkinci madde kapsamı yazar: Madde 2 – Bu Kanun; korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları ile ilgili hususları ve bunlarla ilgili gerçek ve tüzelkişilerin görev ve sorumluluklarını kapsar. Bitişik yazılmış tüzelkişilerin sözcüğü kaynaktaki hâliyle bırakılmıştır.

Üçüncü madde bu rehberin en can alıcı yeridir, çünkü programın konusunu oluşturan kavramları tek tek hukuki tanıma bağlar. Madde Madde 3 – Bu Kanunda geçen tanımlar ve kısaltmalar şunlardır: cümlesiyle açılır, ardından a) Tanımlar: alt başlığı gelir. Doğrulanan tanımlar şunlardır: (1) (Değişik: 14/7/2004 – 5226/1 md.)"Kültür varlıkları"; tarih öncesi ve tarihi devirlere ait bilim, kültür, din ve güzel sanatlarla ilgili bulunan veya tarih öncesi ya da tarihi devirlerde sosyal yaşama konu olmuş bilimsel ve kültürel açıdan özgün değer taşıyan yer üstünde, yer altında veya su altındaki bütün taşınır ve taşınmaz varlıklardır. (2) "Tabiat varlıkları"; jeolojik devirlerle, tarih öncesi ve tarihi devirlere ait olup ender bulunmaları veya özellikleri ve güzellikleri bakımından korunması gerekli, yer üstünde, yer altında veya su altında bulunan değerlerdir. (3) "Sit"; tarih öncesinden günümüze kadar gelen çeşitli medeniyetlerin ürünü olup, yaşadıkları devirlerin sosyal, ekonomik, mimari ve benzeri özelliklerini yansıtan kent ve kent kalıntıları, kültür varlıklarının yoğun olarak bulunduğu sosyal yaşama konu olmuş veya önemli tarihi hadiselerin cereyan ettiği yerler ve tespiti yapılmış tabiat özellikleri ile korunması gerekli alanlardır. (4) "Koruma"; ve "Korunma"; taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarında muhafaza, bakım, onarım, restorasyon, fonksiyon değiştirme işlemleri; taşınır kültür varlıklarında ise muhafaza, bakım, onarım ve restorasyon işleridir. (5) "Korunma alanı"; taşınmaz kültür ve tabiat varlıklarının muhafazaları veya tarihi çevre içinde korunmalarında etkinlik taşıyan korunması zorunlu olan alandır. (6) (Değişik: 17/6/1987 - 3386/1 md.) "Değerlendirme"; kültür ve tabiat varlıklarının teşhiri, tanzimi, kullanılması ve bilimsel yöntemlerle tanıtılmasıdır.

Aynı maddenin devamında alanın saha kavramları tanımlanır: (7) (Ek:14/7/2004 – 5226/1 md.) "Ören yeri"; tarih öncesinden günümüze kadar gelen çeşitli uygarlıkların ürünü olup, topoğrafik olarak tanımlanabilecek derecede yeterince belirgin ve mütecanis özelliklere sahip, aynı zamanda tarihsel, arkeolojik, sanatsal, bilimsel, sosyal veya teknik bakımlardan dikkate değer, kısmen inşa edilmiş, insan emeği kültür varlıkları ile tabiat varlıklarının birleştiği alanlardır. (9) (Ek:14/7/2004 - 5226/1 md.) "Çevre düzenleme projesi"; ören yerlerinin arkeolojik potansiyelini koruyacak şekilde, denetimli olarak ziyarete açmak, tanıtımını sağlamak, mevcut kullanım ve dolaşımdan kaynaklanan sorunlarını çözmek, alanın ihtiyaçlarını çağdaş, teknolojik gelişmelerin gerektirdiği donatılarla gidermek amacıyla her ören yerinin kendi özellikleri göz önüne alınarak hazırlanacak 1/500, 1/200 ve 1/100 ölçekli düzenleme projeleridir. (11) (Ek: 14/7/2004 – 5226/1 md.) "Yönetim plânı"; yönetim alanının korunmasını, yaşatılmasını, değerlendirilmesini sağlamak amacıyla, işletme projesini, kazı plânı ve çevre düzenleme projesi veya koruma amaçlı imar plânını dikkate alarak oluşturulan koruma ve gelişim projesinin, yıllık ve beş yıllık uygulama etaplarını ve bütçesini de gösteren, her beş yılda bir gözden geçirilen plânlardır. (12) (Ek:14/7/2004 – 5226/1 md.) "Bağlantı noktası"; yönetim alanı sınırlarında yer almamakla birlikte, arkeolojik, coğrafi, kültürel ve tarihi nedenlerle veya aynı vizyon ve tema etrafında yönetim ve gelişiminin sağlanması bakımından bu yer ile irtibatlandırılan kültürel varlıklardır. Bu tanımlardaki plân ve topoğrafik yazımları ile ölçek gösterimi kaynakta göründüğü hâlde bırakılmıştır.

Maddenin son tanım grubu daha yeni eklemelerden gelir: (13) (Ek: 8/8/2011-KHK-648/41 md.) "Doğal (tabii) sit"; jeolojik devirlere ait olup, ender bulunmaları nedeniyle olağanüstü özelliklere sahip yer üstünde, yer altında veya su altında bulunan korunması gerekli alanlardır. (14) (Ek: 8/8/2011-KHK-648/41 md.) "Taşınır tabiat varlıkları"; jeolojik devirlere ait olup, ender bulunmaları nedeniyle olağanüstü özelliklere sahip yer üstünde, yer altında veya su altında bulunan korunması gerekli taşınır tabii değerlerdir. (15) (Ek: 8/8/2011-KHK-648/41 md.) "Sokak sağlıklaştırma proje ve uygulamaları"; kentsel sit alanları ve koruma alanlarında, korunması gerekli taşınmaz kültür varlıkları ile sokaktaki diğer yapıların özgün sokak dokusunu tanımlayan tüm öğelerle birlikte korunması ve belgelenmesine yönelik rölöve, restitüsyon, restorasyon, kentsel tasarım projeleri ile mühendislik dallarında yapılması gereken her türlü proje ve bunların uygulamalarıdır. (16) (Ek: 8/8/2011-KHK-648/41 md.) "Etkileşim-geçiş sahası"; korunması gerekli kültür varlıklarını ve sit alanlarını doğrudan etkileyen, sit bölgeleriyle bütünlük gösteren, daha önceden sit sınırları içindeyken sit sınırları dışına çıkarılmış veya sit sınırları dışında tutulmuş korunacak sokak, meydan, yapı grupları ve benzerlerinin yer aldığı, sit bölgeleri arasında kalmış, sitleri doğrudan etkileyen veya koruma amaçlı imar planlarının hazırlanma aşamasında gözönünde bulundurulması gereken alanlardır. Maddenin ikinci yarısı kısaltmaları yazar: b) (Değişik: 17/6/1987 - 3386/1 md.) Kısaltmalar: (1) "Bakanlık"; Kültür ve Turizm Bakanlığını, (2) "Koruma Yüksek Kurulu"; Kültür Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulunu, (3) (Değişik:14/7/2004 – 5226/1 md.) "Koruma Bölge Kurulu"; Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulunu, İfade eder. Bitişik yazılmış gözönünde sözcüğü ve büyük harfle başlayan İfade eder. biçimi düzeltilmemiştir. Üçüncü tanımın sonundaki korunması gerekli alanlardır. bitişi birinci ile üçüncü okumanın mutabakatına dayanır; ikinci okuma aynı cümleyi sonuna bir rakam ekleyerek bitirmiştir ve o rakam hakkında bu rehberde iddia kurulmamıştır.

Beşinci madde alanın en temel kuralını koyar: Madde 5 – Devlete, kamu kurum ve kuruluşlarına ait taşınmazlar ile özel hukuk hükümlerine tabi gerçek ve tüzelkişilerin mülkiyetinde bulunan taşınmazlarda varlığı bilinen veya ileride meydana çıkacak olan korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları Devlet malı niteliğindedir. Maddenin ikinci fıkrası şöyledir: Özel nitelikleri dolayısıyla ayrı statüye tabi tutulan mazbut ve mülhak vakıf malları bu hükmün dışındadır. Bu iki fıkra, kazıda çıkan buluntunun mülkiyet rejimini yazar ve alanda çalışacak kişinin ilk öğrendiği kuraldır.

Altıncı madde ise programın saha malzemesini kanunun kendi diliyle sayar. Madde Madde 6 – Korunması gerekli taşınmaz kültür ve tabiat varlıkları şunlardır: cümlesiyle açılır ve bentleri şöyledir: a) Korunması gerekli tabiat varlıkları ile 19 uncu yüzyıl sonuna kadar yapılmış taşınmazlar, b) Belirlenen tarihten sonra yapılmış olup önem ve özellikleri bakımından Kültür ve Turizm Bakanlığınca korunmalarında gerek görülen taşınmazlar, c) Sit alanı içinde bulunan taşınmaz kültür varlıkları, d) Milli tarihimizdeki önemleri sebebiyle zaman kavramı ve tescil söz konusu olmaksızın Milli Mücadele ve Türkiye Cumhuriyetinin kuruluşunda büyük tarihi olaylara sahne olmuş binalar ve tesbit edilecek alanlar ile Mustafa Kemal ATATÜRK tarafından kullanılmış evler. Maddenin devamındaki fıkra bir istisna kurar: Ancak, Koruma Kurullarınca mimari, tarihi, estetik, arkeolojik ve diğer önem ve özellikleri bakımından korunması gerekli bulunmadığı karar altına alınan taşınmazlar, korunması gerekli taşınmaz kültür varlığı sayılmazlar. Ardından gelen uzun sayım fıkrası şöyledir: Kaya mezarlıkları, yazılı, resimli ve kabartmalı kayalar, resimli mağaralar, höyükler, tümülüsler, ören yerleri, akropol ve nekropoller; kale, hisar, burç, sur, tarihi kışla, tabya ve isihkamlar ile bunlarda bulunan sabit silahlar; harabeler, kervansaraylar, han, hamam ve medreseler; kümbet, türbe ve kitabeler, köprüler, su kemerleri, su yolları, sarnıç ve kuyular; tarihi yol kalıntıları, mesafe taşları, eski sınırları belirten delikli taşlar, dikili taşlar; sunaklar, tersaneler, rıhtımlar; tarihi saraylar, köşkler, evler, yalılar ve konaklar; camiler, mescitler, musallalar, namazgahlar; çeşme ve sebiller; imarethane, darphane, şifahane, muvakkithane, simkeşhane, tekke ve zaviyeler; mezarlıklar, hazireler, arastalar, bedestenler, kapalı çarşılar, sandukalar, siteller, sinagoglar, bazilikalar, kiliseler, manastırlar; külliyeler, eski anıt ve duvar kalıntıları; freskler, kabartmalar, mozaikler, peri bacaları ve benzeri taşınmazlar; taşınmaz kültür varlığı örneklerindendir Son fıkra ise tabiat tarafını yazar: Tarihi mağaralar, kaya sığınakları; özellik gösteren ağaç ve ağaç toplulukları ile benzerleri; taşınmaz tabiat varlığı örneklerindendir. Sayım fıkrasının son sözcüğü örneklerindendir noktasında bilerek kesilmiştir: birinci okuma o paragrafı nokta ile, ikinci okuma nokta ve bir rakam ile bitirmiştir; sözcükten sonraki karakterler iki okumada aynı olmadığı için o karakterler hakkında hiçbir iddia kurulmamış ve tahminle tamamlanmamıştır. Kaynaktaki isihkamlar ve tesbit yazımları düzeltilmemiştir.

Bu maddede sayılan höyük, tümülüs, ören yeri, akropol, nekropol, resimli mağara, kaya sığınağı, fresk ve kabartma adları, tarih öncesi arkeolojisinin çalıştığı yerleşim ve gömü tiplerinin adlarıdır ve buraya yorumla değil, kanunun kendi listesiyle girmişlerdir. Örtüşme bu nedenle gerçektir: üçüncü maddenin birinci tanımı korunacak varlığı doğrudan tarih öncesi ve tarihi devirlere ait bilim, kültür, din ve güzel sanatlarla ilgili bulunan biçiminde kurar ve yer altındaki buluntuyu, yani arkeolojinin asli malzemesini kapsama alır; üçüncü tanım kazı alanının hukuki adını verir; yedinci tanım ören yerini arkeolojik ölçütle tanımlar; dokuzuncu tanım arkeolojik potansiyel kavramını kanun düzeyine taşır; on birinci tanım kazı plânını yönetim plânının zorunlu girdisi yapar. Beşinci madde bu malzemenin mülkiyet rejimini, altıncı madde ise korunacak varlık tiplerini yazar.

Bu kanunun dördüncü maddesi bu rehberde bilinçli olarak dışarıda bırakılmıştır. Maddenin kenar başlığı Haber verme zorunluğu: olarak doğrulanmıştır; ancak gövdesinin bir paragrafında birinci ve ikinci okuma bir sözcüğü iki farklı biçimde döndürdüğü için madde karakter düzeyinde iki tanıklı sayılmamış, tam gövde sayımına alınmamış ve bu rehbere hiçbir bölümü aktarılmamıştır. Bu maddenin içeriği, kimlere hangi yükümlülüğü getirdiği ve hangi süreleri taşıdığı hakkında burada tek bir iddia yoktur; hangi yazımın kaynakta basılı olduğuna dair de iddia kurulmamıştır.

Örtüşmenin sınırı da aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun bu programı kurmaz; bir yükseköğretim düzenlemesi değildir ve doğrulanan maddelerde hiçbir üniversite, fakülte, bölüm, program veya diploma hükmü yoktur. Bu programın ders planını da belirlemez: üçüncü maddenin tanım dizisi ile altıncı maddenin sayımı birer koruma ölçütüdür, bir müfredat değildir; bir dersin adı ile bir tanımın örtüşmesi o dersi kanunun belirlediği anlamına gelmez. Mezunun meslek tanımını da düzenlemez: doğrulanan maddelerde bir unvan, yetkilendirme, sicil, izin ya da meslek icrası şartı bu rehberde alıntılanmamıştır. Doğrulanan maddeler içinde arkeoloji öğreniminden mezun olma şartına ya da bir mesleki unvana ilişkin bir hüküm iki okumada birebir teyit edilememiştir; bu, kanunda böyle bir hükmün bulunmadığı anlamına gelmez, yalnızca istenen maddeler kapsamında iki tanıkla teyit edilmediği anlamına gelir. Doğrulanan malzeme ayrıca tarih öncesi ile tarihi devirleri birbirinden ayırmaz; kanun ikisini tarih öncesi ve tarihi devirlere ait biçiminde birlikte anar ve altıncı maddenin listesi tarih öncesi malzemeyle sınırlı değildir. Yani bu kanun bir arkeoloji kanunu olarak sunulmamakta, programın konusunu oluşturan varlıkların hukuki tanımı ve koruma rejiminin bu kanunda kurulu olduğu söylenmektedir. Kanunun güncel hâli, bugünkü uygulanışı, yürürlük durumu, metinde geçen kurum adlarının bugünkü karşılığı, ikincil mevzuatı ve değişiklik zincirinin bugünkü hâli hakkında bu rehber hiçbir hüküm vermez; bunlar için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Doğrulama üç okumayla yapılmıştır ve dördüncü bir okuma hiçbir gerekçeyle açılmamıştır: ne üçüncü okumanın altıncı maddeyi cümle ortasında kesmesini gidermek için, ne dördüncü maddedeki sözcük ayrılığını çözmek için. Etiketlerin hangi okumalardan geldiği ayrıca yazılmalıdır: kanunun adı birinci ile üçüncü okumanın mutabakatındadır ve orada ikinci okuma tanık değildir; künye satırları, kenar başlıkları ve bütün madde gövdeleri ise birinci ile ikinci okumanın mutabakatındadır ve orada üçüncü okuma tanık değildir. Üçüncü okumanın tanık olmama nedeni tek tek maddelerin değil bir okuma katmanının davranışıdır: o okuma, prompt'ta açıkça istenmesine karşın virgülleri, noktalı virgülleri, tırnak işaretlerini, kenar başlıklarının sonundaki iki noktayı, madde önekindeki tireyi ve bütün değişiklik şerhlerini düşürmüştür; bu nedenle noktalama taşıyan hiçbir öğede karakter düzeyinde tanık sayılamamıştır. Aynı okuma altıncı maddeyi sayılmazlar. cümlesinden sonra kesmiş ve son iki fıkrayı hiç döndürmemiştir; bu bir kapsam eksikliğidir, o fıkraların yokluğu değildir. Üç okumanın davranışı da kararlı değildir: bu belgede dipnot rakamlarını yalnızca ikinci okuma taşımış, birinci ve üçüncü okuma düşürmüştür; dolayısıyla bir okumanın dipnotları taşıdığı ya da düşürdüğü yönünde genel bir kural bu rehberde kurulmamaktadır. Tek okumada kalan bütün öğeler kullanılmamıştır: kanun adının sonundaki iki rakam, üçüncü maddenin üçüncü tanımının sonundaki rakam, altıncı maddenin sayım fıkrasının sonundaki rakam, boşluksuz künye biçimleri ve noktalamasız kenar başlığı biçimleri. Dipnotların gövdeleri hiçbir okumadan istenmemiştir ve kanunda dipnot bulunup bulunmadığına dair olumsuz bir iddia kurulmamıştır. Dördüncü madde yukarıda açıklandığı gibi tümüyle dışarıda bırakılmıştır. Üçüncü maddenin sekizinci ve onuncu tanımları iki okumada birebir aynı çıkmış olmalarına karşın aşırı uzunlukları nedeniyle bu rehbere aktarılmamıştır; kısaltarak alıntılamak yasak olduğu için hiç alıntılanmamışlardır ve bu bir doğrulama eksikliği değil bilinçli bir aktarma tercihidir. Bu kanunun ceza hükümleri, kaçakçılık ve izinsiz kazıya ilişkin maddeleri hiçbir okumadan istenmemiştir, çünkü para tutarı taşımaları hâlinde zaten düşürülecekti; bu, kapsam dışı bırakma kararının önceden verilmiş olmasıdır. Kazı ve araştırma izni maddeleri de hiçbir okumadan istenmemiştir; programla en doğrudan ilgili olabilecek maddeler bunlar olmasına karşın istenmemişlerdir ve içerikleri hakkında bu rehberde tek bir iddia yoktur. İstenmeyen bütün maddeler için aynı kural geçerlidir: istenmemişlik bir yokluk bulgusu değildir. Bu belgede hiçbir okuma uydurma bir bölüm ya da madde iskeleti üretmemiştir, hiçbir okuma çeviri ya da özet vermemiştir ve hiçbir okuma bir terimin bu kanunda tanımlı olmadığı yönünde olumsuz bir cümle kurmamıştır; bu belgede topluca reddedilen bir okuma yoktur. Birinci okumanın eklediği başlık ve kalınlaştırma işaretleri biçimsel ekleme sayılmış, kaynak metnin parçası olarak hiçbir yere aktarılmamıştır. Adres ilk denemede açıldığı için başka tertip adresleri hiç denenmemiştir ve denenmemiş bir adresin çalışıp çalışmayacağına dair iddia yoktur; bu oturumda bu belge için bir erişim hatası da alınmamıştır. Bu program için atanan yedek kanun numarası hiç çekilmemiştir; adı, künyesi ve içeriği hakkında bu rehberde tek bir cümle yoktur. Üçüncü bir kanun numarası aranmamış, aday arama hiç yapılmamıştır. Kaynaktaki hiçbir kısaltma açılmamış, yazım, büyük ve küçük harf kullanımı ile noktalama düzeltilmemiştir. Son olarak taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, maaş, ücret ve işe girme oranı hiç toplanmamış, hiçbir para tutarı bu rehbere aktarılmamıştır.

Bu programın somut bir örneği için bir üniversitenin kendi eğitim bilgi sistemi üzerinden herkese açık biçimde yayımlanan ders programı sayfası okundu. Buradaki plan tek bir üniversitenin yayımladığı plandır ve programın ülke çapındaki ortak müfredatı değildir. Sayfa ayrıca puan türü yayımlamamaktadır; bu kaydın puan türü değeri ÖSYM program tablosuna dayanır, bu sayfaya değil. Sayfa program adını tamamen büyük harfle ve bir ekle birlikte TARİH ÖNCESİ ARKEOLOJİSİ, LİSANS PROGRAMI,(ÖRGÜN ÖĞRETİM) biçiminde basmaktadır; iki okumanın alıntısı bu noktada birebir aynıdır. Aranan ad ile sayfanın bastığı ad arasındaki büyük ve küçük harf farkı işaretlenmiş, düzeltilmemiştir. Öğretim düzeyi bu sayfada birebir yazılıdır ve LİSANS PROGRAMI ifadesi program adının içindedir; düzey yarıyıl sayısından çıkarılmamıştır. Sayfanın adresindeki müfredat yılı parametresi 2017 değerini taşımaktadır; yani okunan plan 2017 müfredat yılına aittir ve bu rehberde planın güncel olduğu iddia edilmemektedir. Plan dört sınıf ve sekiz blok üzerine kuruludur. Ders adları Türkçe ve tamamen büyük harfle yayımlanmıştır; hiçbiri çevrilmemiş, hiçbir kısaltma açılmamış ve sayfadaki yazım düzeltilmemiştir.

Birinci sınıfın güz bloğu sayfada 1 . Sınıf - Güz başlığıyla basılıdır ve satırları ANAHATLARIYLA TARİH ÖNCESİ I, ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ I, GÜZEL SANATLAR I, İLK İNSAN VE YAŞAM BİÇİMLERİ, KLASİK ARKEOLOJİYE GİRİŞ I, ÖNASYA ARKEOLOJİSİNE GİRİŞ, TÜRK DİLİ I, TÜRKİYEDE TARİHÖNCESİ MERKEZLER, YABANCI DİL I, YABANCI ÖĞRENCİLER İÇİN ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ I ve YABANCI ÖĞRENCİLER İÇİN TÜRK DİLİ I olarak yayımlanmıştır. İlk insan ve yaşam biçimleri dersinin daha ilk blokta yer alması, alanın en temel sorusunu başa koyduğunu gösterir. TÜRKİYEDE TARİHÖNCESİ MERKEZLER satırındaki kesme işaretsiz ve bitişik yazım sayfada bu biçimdedir ve düzeltilmemiştir.

Birinci sınıfın bahar bloğu 1 . Sınıf - Bahar başlığıyla basılıdır ve satırları ANAHATLARIYLA TARİH ÖNCESİ II, ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ II, BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ, GÜZEL SANATLAR II, KLASİK ARKEOLOJİYE GİRİŞ II, TARİH ÖNCESİ TEKNOLOJİLERİNE GİRİŞ, TARİHÖNCESİ KÜLTÜR EVRİMİ, TÜRK DİLİ II, YABANCI DİL II, YABANCI ÖĞRENCİLER İÇİN ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ II ve YABANCI ÖĞRENCİLER İÇİN TÜRK DİLİ II olarak yayımlanmıştır. Bilimsel araştırma yöntemleri ile tarih öncesi teknolojilerine girişin aynı blokta durması, yöntem ile malzemenin birlikte düşünüldüğünü gösterir.

İkinci sınıfın güz bloğu 2 . Sınıf - Güz başlığıyla basılıdır ve satırları BDA:BİLGİ İLETİŞİM TEKNOLOJİLERİNE GİRİŞ, ÇİZİM YÖNTEMLERİ, MALZEME BİLGİSİ:YONTMATAŞ TEKNOLOJİSİ, PALEOLİTİK ÇAĞ, PALEOLİTİK MERKEZLER, terminoloji dersi ve YAKINDOĞU'DA PALEOLİTİK VE EPİ-PALEOLİTİK ÇAĞLAR olarak yayımlanmıştır. Terminoloji dersinin adı iki okumada iki farklı biçimde geldiği için burada iki yazım birlikte gösterilmektedir: birinci okuma TERMİNOLOJİ :KAVRAMLAR biçiminde, ikinci okuma TERMİNOLOJİ:KAVRAMLAR biçiminde bildirmiştir. Bu yalnızca iki nokta işaretinden önceki boşluk farkıdır; işaretlenmiş, tek biçime düzeltilmemiş ve hiçbir okuma yanlış ilan edilmemiştir. Çizim yöntemleri ile yontmataş teknolojisinin aynı blokta durması, taş aletin hem üretim mantığıyla hem çizimle öğrenildiğini gösterir.

İkinci sınıfın bahar bloğu 2 . Sınıf - Bahar başlığıyla basılıdır ve satırları BDA: BİLGİ İLETİŞİM TEKNOLOJİLERİNDE DONANIM, NEOLİTİK ÇAĞ, NEOLİTİK ÇAĞ MİMARİSİ, PRO-SEMİNER, TARİHÖNCESİNE BESLENME, terminoloji dersi, YAKINDOĞU DA ÇANAK ÇÖMLEKLİ NEOLİTİK ÇAĞ ve YAKINDOĞU'DA ÇANAK ÇÖMLEKSİZ NEOLİTİK ÇAĞ olarak yayımlanmıştır. Bu bloktaki terminoloji dersi de iki yazımla gelmiştir: birinci okuma TERMİNOLOJİ :METİN İNCELEME, ikinci okuma TERMİNOLOJİ:METİN İNCELEME biçiminde bildirmiştir ve fark yine düzeltilmemiştir. YAKINDOĞU DA ÇANAK ÇÖMLEKLİ NEOLİTİK ÇAĞ satırı sayfada kesme işaretsiz basılıdır ve düzeltilmemiştir. Aynı blokta çanak çömlekli ve çanak çömleksiz neolitik dersinin birlikte bulunması, alanın bu evreyi malzeme ölçütüyle böldüğünü gösterir. Bilgi iletişim teknolojilerinde donanım satırındaki iki nokta sonrası boşluk iki okumada da aynı gelmiştir ve bu blokta bir ayrışma değildir.

Üçüncü sınıfın güz bloğu 3 . Sınıf - Güz başlığıyla basılıdır ve satırları ARKEOLOJİDE UYGULAMA TEKNİKLERİ, ARKEOLOJİNİN TARİHÇESİ, BDA:BİLGİ İLETİŞİM TEKNOLOJİLERİNDE YAZILIM I, DENEYSEL ARKEOLOJİ, MALZEME BİLGİSİ: ÇANAK ÇÖMLEK TEKNOLOJİSİ, TARİH ÖNCESİNDE GÜNEYDOĞU AVRUPA, TÜRKİYEDE ÇANAK ÇÖMLEKLİ NEOLİTİK ÇAĞ, TÜRKİYE'DE ÇANAK ÇÖMLEKLİ NEOLİTİK ÇAĞ ve YAKINDOĞU'DA ÇANAK ÇÖMLEKLİ NEOLOTİK ÇAĞ olarak yayımlanmıştır. Bu blokta aynı ders adı iki kez basılıdır: bir satır kesme işaretsiz, bir satır kesme işaretli biçimde yayımlanmıştır ve iki okuma da bu çift satırı bildirmiştir. İki satır tekilleştirilmemiş ve birleştirilmemiştir. Son satırdaki NEOLOTİK yazımı sayfada bu biçimdedir ve düzeltilmemiştir. Deneysel arkeoloji ile uygulama tekniklerinin aynı blokta durması, bu yılda öğrencinin elini işe soktuğunu gösterir.

Üçüncü sınıfın bahar bloğu 3 . Sınıf - Bahar başlığıyla basılıdır ve satırları BDA:BİLGİ İLETİŞİM TEKNOLOJİLERİNDE YAZILIM II, KURAMSAL ARKEOLOJİ, MÜZECİLİK, SEMİNER, TARİH ÖNCESİ DÖNEMDE AKDENİZ, TÜRKİYEDE KALKOLİTİK ÇAĞ, UYGULAMALI ATÖLYE ÇALIŞMALARI ve YAKINDOĞUDA KALKOLİTİK ÇAĞ olarak yayımlanmıştır. Kuramsal arkeoloji ile seminerin aynı blokta durması, öğrencinin kendi sorusunu kurmaya bu dönemde yönlendirildiğini gösterir. TÜRKİYEDE KALKOLİTİK ÇAĞ ve YAKINDOĞUDA KALKOLİTİK ÇAĞ satırlarındaki kesme işaretsiz yazımlar sayfada bu biçimdedir ve düzeltilmemiştir.

Dördüncü sınıfın güz bloğu 4 . Sınıf - Güz başlığıyla basılıdır ve satırları ANADOLU'DA İLK TUNÇ ÇAĞI, BDA ARKEOLOJİK PROJELERDE BİLGİSAYAR KULLANIMI, ÇEVRESEL ARKEOLOJİ, KAFKASYA VE ORTA ASYA ARKEOLOJİSİ, TARİHÖNCESİ MADENCİLİĞİNE GİRİŞ, YENİ DÜNYA ARKEOLOJİSİ ve YORUMLAMALI ATÖLYE olarak yayımlanmıştır. Madenciliğe girişin ilk tunç çağıyla aynı blokta durması, metalin girişiyle birlikte değişen üretim düzeninin birlikte okutulduğunu gösterir.

Dördüncü sınıfın bahar bloğu 4 . Sınıf - Bahar başlığıyla basılıdır ve satırları ARKEOLOJİDE YORUM VE DEĞERLENDİRME, BDA BİLGİSAYARDA SİMÜLASYON VE ARK MODELLEM, ETNOARKEOLOJİ, KENTLEŞME, KÜLTÜREL MİRAS YÖNETİMİ, PREHİSTORİK SANAT, TARİHÖNCESİ MADEN TEKNOLOJİSİ, TARİHÖNCESİNDE ORTA VE BATI AVRUPA ve UZAKDOĞU ARKEOLOJİSİ olarak yayımlanmıştır. Son blokta yorum ve değerlendirme dersinin bulunması, öğrencinin dört yıl boyunca toplanan malzemeyi bir arada okumaya yönlendirildiğini gösterir. Simülasyon dersinin adındaki kesik yazım sayfada bu biçimde basılıdır; açılmamış ve düzeltilmemiştir.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu sayfa iki ayrı okumayla, birbirinden farklı ifadelerle yazılmış iki ayrı istekle okunmuştur; üçüncü bir okuma yapılmamıştır. Sekiz blok da iki okumada eksiksiz dökülmüştür, okunamayan blok yoktur ve reddedilen okuma yoktur. Sayfadan alınan ders adı sayısı yetmiştir; bunların hiçbiri düşürülmemiştir. Düşürülen seçmeli yer tutucu satır sayısı sıfırdır, çünkü iki okuma da bu sayfada hiçbir seçmeli havuz ya da yer tutucu satır bulunmadığını bildirmiştir; bu bir gözlemdir ve programda seçmeli ders bulunmadığı iddiası değildir. Hiçbir havuz doldurulmamıştır ve havuzdan kaç ders seçileceğine dair bir bilgi bu rehberde yoktur. Yabancı dil dersleri ile yabancı öğrenciler için basılan satırlar sayfada adlandırılmış ders adları olarak basılıdır ve yer tutucu sayılmamışlardır. Öğretim düzeyi bu sayfada birebir basılıdır ve iki okuma bu noktada uyuşmuştur; düzey yarıyıl ya da blok sayısından çıkarılmamıştır, sekiz bloklu yapı bu tespitin yalnızca destekleyicisidir. Üniversite adı konusunda durum ayrıca yazılmalıdır: ad alan adından çıkarım değildir, sayfada yayımlanmıştır, ancak yayımlanmış biçim kurumun adını bilgi sisteminin başlığı içinde taşımaktadır ve bu gözlemi yalnızca ikinci okuma bildirmiştir; birinci okuma bunu ne bildirmiş ne yalanlamıştır. Bu nedenle ad burada salt yayımlı gibi sunulmamakta, yayımlayan sayfanın kendi başlığından okunmuş bir ara durum olarak işaretlenmektedir. Fakülte adı iki okumanın hiçbirinde bildirilmemiştir; fakülte adı hakkında burada hiçbir iddia yoktur. İki okumanın ayrıştığı ve tekleştirilmeyen iki nokta vardır: birincisi blok başlıklarının dilidir, çünkü birinci okuma başlıkları İngilizceleştirerek yazmış, ikinci okuma sayfadan birebir alıntı istendiği için Türkçe biçimi vermiştir; bu rehberdeki döküm ikinci okumanın birebir alıntıladığı Türkçe başlıkları kullanır ve bu tercih burada açıkça yazılmıştır, birinci okuma yanlış ilan edilmemiştir. İkincisi terminoloji ile başlayan iki ders adında iki nokta işaretinden önceki boşluk farkıdır; iki yazım da yukarıda gösterilmiş, tek biçime indirilmemiştir. Bunların dışında ders adlarında, sıralarda ve sayılarda hiçbir ayrışma yoktur. Sayfa aynı ders adını üçüncü sınıfın güz bloğunda iki kez basmıştır ve bu iki satır tekilleştirilmemiş, iki kez yazılmıştır. Ders kodu, kredi ve iş yükü sütunları sayfada basılıydı, alınmamıştır ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Sayfa taban puan, başarı sıralaması, kontenjan ve ücret de yayımlamamaktadır. Sayfanın adresindeki müfredat yılı parametresi 2017 değerini taşımaktadır; başka bir müfredat yılı okunmamış ve daha güncel bir yılın planı olup olmadığı araştırılmamıştır, bu bilinçli bir eksiktir. Bu program için ikinci bir plan kaynağı bulunamamıştır: tek alternatif aday adres hedef sunucunun robots kuralı gereği engellenmiştir ve başka hiçbir yolla denenmemiştir; o kurumun bu programa ait bir planı bulunmadığı yönünde hiçbir iddia kurulmamaktadır. Arkeoloji, klasik arkeoloji ve protohistorya ve ön asya arkeolojisi adlarını basan sayfalar bu program için kaynak olarak kullanılmamış ve yakın program diye alınmamıştır; bir anabilim dalı ya da yüksek lisans yeterliliği sayfası da hiç açılmamıştır. Başka bir üniversitenin bu programa ait yayımlanmış bir planının bulunmadığı yönünde hiçbir iddia yoktur. Bu plan tek bir kurumun planıdır ve öteki kurumların planları için hiçbir şey söylemez.