Uluslararası Girişimcilik, yeni bir işletmenin kurulmasını ve büyütülmesini tek bir ülke pazarıyla sınırlı kalmadan ele alan dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın içinde çalışılan kamusal çerçeveye değen metinlerden biri 4054 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- EA
- Seviye
- Lisans
- Süre
- 4 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 188,72–469,90
- Üniversite
- 3
- Genel kontenjan
- 558
- Meslek çıktısı
- 8
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Uluslararası Girişimcilik Nedir?
Uluslararası Girişimcilik, yeni bir ekonomik birimin kurulmasını, ayakta tutulmasını ve büyütülmesini tek bir ülke pazarının içine hapsolmadan ele alan dört yıllık bir lisans programıdır. Programı klasik işletme eğitiminden ayıran şey kullanılan araçlar değildir; muhasebe, pazarlama, finans ve yönetim burada da temeldir. Ayıran şey, bu araçların uygulandığı ortamdır. Tek bir ülkede kurulan bir işletme tek bir hukuk düzeni, tek bir para birimi, tek bir tüketici alışkanlığı ve tek bir tedarik coğrafyası ile çalışır. Sınır ötesine çıkan bir işletme ise aynı anda birden fazla hukuk düzeniyle, birden fazla dille ve birbirine benzemeyen pazar davranışlarıyla uğraşmak zorundadır. Bu fark, aynı temel bilgileri bambaşka bir pratiğe dönüştürür.
Alanın birinci ayağı iktisadi okuryazarlıktır. Bu rehberde okunan iki ders planında da mikroekonomi ve makroekonomi ya da temel ekonomi başlıklı derslerin ilk yıla yerleştirilmesi rastlantı değildir. Bir girişimcinin fiyat, talep, maliyet, arz ve rekabet kavramlarını sezgiyle değil çözümlemeyle kullanabilmesi gerekir; bu kavramlar aynı zamanda bir sonraki başlıkta ele alınan kamusal çerçevenin de dilidir.
İkinci ayak sayısal yöntemler ve muhasebedir. Okunan planlarda istatistik, uygulamalı istatistik, işletme matematiği, muhasebe ve finansal yönetim başlıklı derslerin bulunması, girişimciliğin bir ilham işi değil bir ölçme işi olduğunu gösterir. Nakit akışını okuyamayan, maliyet yapısını çıkaramayan ve bir yatırımın geri dönüşünü hesaplayamayan bir kurucu, fikri ne kadar iyi olursa olsun kendi işini yönetemez. Bu taraf [muhasebe ve finans yönetimi](/bolum/muhasebe-ve-finans-yonetimi) ve [ekonometri](/bolum/ekonometri) gibi alanlarla komşudur.
Üçüncü ayak hukuktur. Okunan planlarda hukukun temel kavramları, uluslararası ilişkiler ve hukuk sistemleri ile uluslararası ticaret hukuku başlıklı derslerin bulunması, bir işletmenin yalnızca ticari değil hukuki bir varlık olduğunu anlatır. Sınır ötesinde çalışan bir teşebbüs, kendi ülkesinin düzeniyle birlikte girdiği pazarın düzenine de tâbidir. Bu nedenle bu rehberin bir sonraki başlığı bir kanun metnine ayrılmıştır.
Dördüncü ayak pazarlama ve müşteri tarafıdır. Pazarlama prensipleri, küresel pazarlama, pazarlama stratejileri, müşteri ilişkileri yönetimi ile ürün ve marka yönetimi başlıklı dersler okunan planlarda yer almaktadır. Uluslararası bir girişim için pazarlama yalnızca satış değildir; bir ürünün bir kültürde nasıl okunduğunun çözümlenmesidir. Bu taraf [pazarlama](/bolum/pazarlama) ve [halkla ilişkiler ve reklamcılık](/bolum/halkla-iliskiler-ve-reklamcilik) alanlarına yakındır.
Beşinci ayak dijital altyapıdır. Okunan planlarda programlamaya giriş ve veri analizi, bilgi teknolojileri, kurumsal bilgi sistemleri, dijital ekonomi, dijital dönüşüm yönetimi, elektronik ticaret ve yapay zekâ başlıklı derslerin bulunması, bugün sınır ötesine çıkmanın en ucuz yolunun dijital kanallar olmasıyla ilgilidir. Bu taraf [yönetim bilişim sistemleri](/bolum/yonetim-bilisim-sistemleri) ve [elektronik ticaret ve yönetimi](/bolum/elektronik-ticaret-ve-yonetimi) alanlarıyla temas eder.
Altıncı ayak dildir ve bu ayak programın en ayırt edici yanı olabilir. Bu rehberde okunan iki plandan biri, yabancı dili tek bir ders değil bir omurga olarak kurmuştur: okuma, yazma, dinleme, konuşma ve gramer dersleri ayrı ayrı, iki yarıyıl boyunca ve tek bir dil seçeneği yerine üç dil seçeneği birlikte basılmış biçimde yer almaktadır. Aynı planda akademik dil ve iş dünyası için dil dersleri de ayrıca bulunmaktadır. Bu, alanın dili bir süs değil bir çalışma aracı saydığını gösterir; [rus dili ve edebiyatı](/bolum/rus-dili-ve-edebiyati) ve [arap dili ve edebiyatı](/bolum/arap-dili-ve-edebiyati) gibi programlarla amaç bakımından ayrılsa da araç bakımından kesişir.
Yedinci ayak işin kurulma anıdır. Girişimcilik ve işletmecilik, girişimcilik ve liderlik, iş planı ve girişimcilik uygulamaları, inovatif girişimcilik, sosyal inovasyon ve girişimcilik ile start-uplar ve yalın girişimcilik başlıklı dersler okunan planlarda yer almaktadır. Bu dersler bir fikri iş planına, iş planını da kurulmuş bir teşebbüse çevirme sürecini konu edinir. Bu yönüyle program [işletme](/bolum/isletme), [uluslararası ticaret](/bolum/uluslararasi-ticaret) ve [uluslararası işletme yönetimi](/bolum/uluslararasi-isletme-yonetimi) programlarının kesiştiği yerde durur.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 4054 Sayılı Kanun
Bir girişim kurulur, ürün geliştirir ve pazara girer; ama pazarda nasıl davranacağı yalnızca ticari bir tercih değildir, aynı zamanda hukuki bir sınırdır. Bu sınırı çizen metinlerden biri 4054 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta REKABETİN KORUNMASI HAKKINDA KANUN olarak yayımlanmıştır ve bu ad üç ayrı okumada karakter düzeyinde aynı çıkmıştır. Hiçbir okumada ad satırına bitişik bir dipnot rakamı görülmemiştir; ad satırında böyle bir işaret bulunup bulunmadığına dair burada hiçbir iddia kurulmamaktadır, yalnızca üç okumanın da rakamsız verdiği kaydedilmektedir.
Künye değerleri üç okumada özdeştir: Kanun Numarası : 4054, Kabul Tarihi : 7/12/1994, Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih : 13/12/1994 Sayı : 22140 ve Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 34. Düstur satırında Sayfa değeri üç okumanın hiçbirinde gelmemiştir; bu bir kapsam eksikliğidir, satırın basılı biçiminin Cilt değerinde bittiği iddia edilmemektedir. Künyedeki Tertip : 5 bilgisi, belgenin açıldığı adresin tertibiyle tutarlıdır; bu, adresin doğru tertipten açıldığının belge içi teyididir. Bölüm başlıkları BİRİNCİ KISIM, Amaç, Kapsam, Tanımlar, İKİNCİ KISIM, BİRİNCİ BÖLÜM ve Yasaklanan Faaliyetler olarak üç okumada aynı görülmüştür; bu satırlar arasındaki dizgi hakkında iddia kurulmamış, her biri ayrı ayrı alıntılanmıştır.
Kanunun birinci maddesi amacı yazar: Madde 1 – Bu Kanunun amacı, mal ve hizmet piyasalarındaki rekabeti engelleyici, bozucu veya kısıtlayıcı anlaşma, karar ve uygulamaları ve piyasaya hakim olan teşebbüslerin bu hakimiyetlerini kötüye kullanmalarını önlemek, bunun için gerekli düzenleme ve denetlemeleri yaparak rekabetin korunmasını sağlamaktır. Bu gövde üç okumanın üçünde de aynıdır; kaynaktaki hakim yazımı düzeltilmemiştir.
İkinci madde kapsamı çizer ve programın uluslararası boyutuyla doğrudan temas eden yer burasıdır: Madde 2 – Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde mal ve hizmet piyasalarında faaliyet gösteren ya da bu piyasaları etkileyen her türlü teşebbüsün aralarında yaptığı rekabeti engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma, uygulama ve kararlar ile piyasaya hakim olan teşebbüslerin bu hakimiyetlerini kötüye kullanmaları ve rekabeti önemli ölçüde azaltacak birleşme ve devralma niteliğindeki her türlü hukuki işlem ve davranışlar, rekabetin korunmasına yönelik tedbir, tespit, düzenleme ve denetlemeye ilişkin işlemler bu Kanun kapsamına girer. Kapsamın faaliyet gösteren ya da bu piyasaları etkileyen ifadesiyle kurulması, yurt dışında kurulmuş olup Türkiye piyasasını etkileyen bir teşebbüsün de bu metnin muhatabı olabileceği anlamına gelir. Bu gövde de üç okumada aynıdır.
Üçüncü madde tanımları verir. Madde öneki ve giriş ibaresi Madde 3 – Bu Kanunun uygulanmasında; biçiminde, kapanış ibaresi ise ifade eder. biçimindedir; bu iki ibare yalnızca birinci ve üçüncü okumanın mutabakatıyla taşınmıştır, çünkü ikinci okuma giriş satırını kalın yazı işaretleriyle vermiş, kapanış ibaresini ise hiç getirmemiştir. Doğrulanan tanım girdileri şunlardır: Rekabet : Mal ve hizmet piyasalarındaki teşebbüsler arasında özgürce ekonomik kararlar verilebilmesini sağlayan yarışı, Hakim Durum : Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücünü, Teşebbüs : Piyasada mal veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzelkişilerle, bağımsız karar verebilen ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil eden birimleri, Teşebbüs Birliği : Teşebbüslerin belirli amaçlara ulaşmak için oluşturduğu tüzelkişiliği haiz ya da tüzelkişiliği olmayan her türlü birlikleri, Mal : Ticarete konu olan her türlü taşınır ve taşınmaz eşyayı, Hizmet : Bir bedel veya menfaat karşılığında yapılan bedeni, fikri veya her ikisi beraber olan faaliyetleri, Kurum : Rekabet Kurumunu, Kurul : Rekabet Kurulunu, Bu sekiz girdinin sözcük gövdesi üç okumada da aynıdır; buna karşılık iki nokta işaretinden önce boşluk bırakan dizgi biçimi yalnızca birinci ve üçüncü okumanın mutabakatıyla taşınmıştır, çünkü ikinci okuma aynı satırları terimi kalınlaştırıp iki nokta öncesindeki boşluğu düşürerek vermiştir. Bu boşluk silinmemiş, ikinci okumanın biçimi ise biçimsel ekleme sayılmıştır. Bitişik yazılmış tüzelkişilerle ve tüzelkişiliği sözcükleri düzeltilmemiştir. Teşebbüs tanımı bu rehberin en can alıcı yeridir: girişimcinin kurduğu ekonomik birim, hukuk düzeninde bu adla ve bu ölçütlerle anılmaktadır.
Dördüncü madde yasakları sayar: Madde 4 – Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır. Maddede Bu haller, özellikle şunlardır: cümlesinden sonra gelen bentler şöyledir: a) Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tesbit edilmesi, b) Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü pazar kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü, c) Mal veya hizmetin arz ya da talep miktarının kontrolü veya bunların piyasa dışında belirlenmesi, d) Rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırılması, kısıtlanması veya piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerin boykot ya da diğer davranışlarla piyasa dışına çıkartılması yahut piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi, e) Münhasır bayilik hariç olmak üzere, eşit hak, yükümlülük ve edimler için eşit durumdaki kişilere farklı şartların uygulanması, f) Anlaşmanın niteliği veya ticari teamüllere aykırı olarak, bir mal veya hizmet ile birlikte diğer mal veya hizmetin satın alınmasının zorunlu kılınması veya aracı teşebbüs durumundaki alıcıların talep ettiği bir malın ya da hizmetin diğer bir mal veya hizmetin de alıcı tarafından teşhiri şartına bağlanması ya da arz edilen bir mal veya hizmetin tekrar arzına ilişkin şartların ileri sürülmesi, Maddenin son iki fıkrası ise şöyledir: Bir anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki fiyat değişmelerinin veya arz ve talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin, rekabetin engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi, teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil eder. Ekonomik ve rasyonel gerçeklere dayanmak koşuluyla taraflardan her biri uyumlu eylemde bulunmadığını ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir. Bu gövdelerin tamamı üç okumada aynıdır; tesbit ve kar yazımları düzeltilmemiştir. Bu maddedeki piyasaya yeni gireceklerin engellenmesi ifadesi, pazara yeni giren bir girişimin karşılaşabileceği davranışın hukuki adıdır.
Altıncı madde ise güçlü olanın sınırını yazar: Madde 6 – Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hakim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır. Kötüye kullanma halleri özellikle şunlardır: a) Ticari faaliyet alanına başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler, b) Eşit durumdaki alıcılara aynı ve eşit hak, yükümlülük ve edimler için farklı şartlar ileri sürerek, doğrudan veya dolaylı olarak ayırımcılık yapılması, c) Bir mal veya hizmetle birlikte, diğer mal veya hizmetin satın alınmasını veya aracı teşebbüsler durumundaki alıcıların talep ettiği bir malın veya hizmetin, diğer bir mal veya hizmetin de alıcı tarafından teşhiri şartına bağlanması ya da satın alınan bir malın belirli bir fiyatın altında satılmaması gibi tekrar satış halinde alım satım şartlarına ilişkin sınırlamalar getirilmesi, d) Belirli bir piyasadaki hakimiyetin yaratmış olduğu finansal, teknolojik ve ticari avantajlardan yararlanarak başka bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemler, e) Tüketicinin zararına olarak üretimin, pazarlamanın ya da teknik gelişmenin kısıtlanması. Bu gövdeler de üç okumada aynıdır; ayırımcılık yazımı düzeltilmemiştir. Bu maddede geçen belirli bir fiyatın altında satılmaması ifadesi bir tutar değil, kanunun soyut ifadesidir; bu rehbere hiçbir para tutarı aktarılmamıştır.
Örtüşmenin sınırı da aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun bu programı kurmaz; bir yükseköğretim düzenlemesi değildir ve doğrulanan maddelerde hiçbir üniversite, fakülte, bölüm, program, akreditasyon, staj ya da diploma hükmü yoktur. Bu programın ders planını belirlemez: bir dersin adı ile bir yasak ya da tanım başlığının örtüşmesi o dersi kanunun belirlediği anlamına gelmez. Mezunun meslek tanımını da düzenlemez: doğrulanan maddelerde girişimciye bir unvan, sicil, yetkilendirme ya da mesleğe giriş şartı getirilmemektedir; metnin muhatabı kişi değil teşebbüstür. Girişimci, girişimcilik ya da uluslararası girişimcilik terimlerinin bu kanunda ayrıca tanımlanıp tanımlanmadığına dair hiçbir olumsuz iddia kurulmamaktadır; yalnızca bu oturumda çekilen maddeler kapsamında böyle bir tanımın iki okumada birebir teyit edilmediği söylenebilir. Kanunun güncel hâli, bugünkü uygulanışı, yürürlük durumu, ikincil mevzuatı ve değişiklik zincirinin bugünkü hâli hakkında bu rehber hiçbir hüküm vermez; bunlar için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiştir: birincisi Türkçe istemli, ikincisi İngilizce yazılmış ama çeviri yasaklı, üçüncüsü farklı ifadeyle yazılmış ve düz metin istemli bir okumadır. Yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır ve dördüncü bir okuma yapılmamıştır; dolayısıyla tek okumada kalan hiçbir öğe ek bir denemeyle çözülmeye çalışılmamıştır. Bu belgede doğrulanan beş madde gövdesinin tümü üç okumanın ortak tanıklığıyla gelmiştir; yalnızca üçüncü maddenin giriş ile kapanış ibareleri ve tanım satırlarının boşluklu dizgi biçimi iki okumanın mutabakatına dayanır ve bu iki okuma birinci ile üçüncü okumadır. Üçüncü maddenin bu kalemlerinde ikinci okumanın tanık olmamasının nedeni açıkça yazılmalıdır: ikinci okuma giriş satırını kalınlaştırarak vermiş, iki nokta öncesindeki boşluğu düşürmüş ve kapanış ibaresini hiç getirmemiştir; bu bir ret değil, biçimsel ekleme ve kapsam eksikliğidir. Yöntemin kendi sınırı da eksik olarak sayılmalıdır: üç okuma aynı kısa zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı yaklaşık on beş dakika önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir metne dönüştürme çıktısı üzerinde çalışmıştır; bu nedenle okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Bu belgede bunun somut kanıtları görülmüştür: üçüncü maddenin içinde iki ayrı noktalama rejimi vardır, bir tanım satırı iki noktadan önce boşluksuz gelirken hemen ardından gelen satırlar boşukludur ve bu asimetri iki okumada da aynı çıktığı için mutabakatla elenememiştir; ayrıca bu belgenin madde öneki kısa tireyle gelirken aynı oturumda okunan öteki belgenin madde öneki uzun tireyle gelmiştir ve iki belgeden birinin doğru ötekinin bozuk olduğu iddia edilmemektedir. Üçüncü maddenin Bakanlık girdisi iki farklı biçimde gelmiştir, bir okumada virgüle bitişik bir rakamla, başka bir okumada rakamsız; iki biçim birbirini tutmadığı için bu girdi hiç alıntılanmamıştır ve rakamın ne olduğu hakkında hiçbir sonuç yazılmamıştır. Aynı okumanın akıttığı dipnot metni de tek okumada kaldığı için kullanılmamıştır. Beşinci madde tam gövdesiyle tek bir okumada mevcuttur ve içindeki değişiklik ibareleri ile bent dizisi dâhil hiçbir parçası ikinci bir tanıkla teyit edilmediği için kullanılmamıştır; o maddenin içeriği hakkında bu rehberde hiçbir iddia yoktur. Para tutarı taşıdığı bilinen bölümler üç okumanın hiçbirinde istenmemiştir; doğrulanıp sonra atılmaları yerine hiç çekilmemeleri tercih edilmiştir ve bu rehberde hiçbir tutar, ceza miktarı ya da eşik sayısı yoktur. Aynı oturumda okunan öteki belgede oran ve yüzde ifadesi taşıyan iki tanım girdisi, yalnızca bu biçim kuralı yüzünden hiç alıntılanmamıştır; bu bir doğrulama eksiği değildir. Yine aynı oturumda okunan öteki belgenin dönüşüm çıktısı belgenin bir bölümünü hiç getirmemiştir ve bu bir kapsam eksikliği sayılmıştır, hükmün yokluğu değil. Bu belgede üç okumanın da gördüğü en büyük madde numarası altmış beştir; bu, dönüşüm çıktısının belgenin tamamını getirdiği anlamına gelmez ve belgenin orada bittiği iddia edilmemektedir. Geçici maddeler, ek maddeler ile yürürlük ve yürütme maddeleri hiç istenmemiştir; varlıkları ya da yoklukları hakkında hiçbir iddia yoktur. Doğrulanan gövdelerin hiçbiri mülga ibaresi taşımamaktadır. Bu oturumda hiçbir okuma topluca reddetmemiş, hiçbir okuma Türkçe gövde yerine yabancı dilde özet ya da parafraz üretmemiş ve hiçbir okuma yeniden ifade edilip tekrar çalıştırılmamıştır; okumaların eklediği başlık, kalınlaştırma ve bölüm etiketleri ise biçimsel ekleme sayılmış, kaynak metin sayılmamıştır. Adres ilk denemede açıldığı için başka tertip adresleri hiç denenmemiştir ve o adreslerin ölü olduğuna dair hiçbir iddia kurulmamıştır. Bu kanuna atanmış yedek numara hiç çekilmemiştir; o numara hakkında bu rehberde hiçbir künye, ad ya da madde iddiası yoktur. Bu oturumda hiçbir adres için curl, wget, istek kütüphanesi, arşiv, önbellek ya da ayna kullanılmamıştır. Kaynaktaki hiçbir kısaltma açılmamış, yazım, büyük ve küçük harf kullanımı ile noktalama düzeltilmemiştir. Son olarak taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, maaş, ücret ve işe girme oranı hiç toplanmamıştır.
Uluslararası Girişimcilik ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır ve karışmanın nedeni çoğu zaman adların benzerliğidir. En sık karıştığı yer dış ticarettir. [Uluslararası ticaret](/bolum/uluslararasi-ticaret), [uluslararası ticaret ve işletmecilik](/bolum/uluslararasi-ticaret-ve-isletmecilik), [uluslararası ticaret ve finansman](/bolum/uluslararasi-ticaret-ve-finansman) ve [dış ticaret](/bolum/dis-ticaret) programları malın ve hizmetin sınır ötesine taşınmasını, bunun belgelerini ve finansmanını merkeze alır. Bu programda ise merkezdeki nesne işlem değil, kurulan teşebbüstür. Bu rehber hangisinin daha iyi olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz; yalnızca kapsamların aynı olmadığını kaydeder.
İkinci karışma noktası genel işletmedir. [İşletme](/bolum/isletme), [işletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi) ve [uluslararası işletme yönetimi](/bolum/uluslararasi-isletme-yonetimi) yönetim, örgüt ve karar süreçlerini geniş bir çerçevede öğretir. Bu programda okunan planlarda girişimciliğin ayrı ve tekrar eden bir ders dizisi hâlinde bulunması, vurgunun kurulu bir şirketin yönetiminden çok yeni bir işin başlatılmasına kaydığını gösterir.
Üçüncü karışma noktası iktisattır. [İktisat](/bolum/iktisat), [ekonomi](/bolum/ekonomi) ve [ekonomi ve finans](/bolum/ekonomi-ve-finans) programları piyasayı bir çözümleme nesnesi olarak ele alır. Bu programda mikroekonomi ve makroekonomi dersleri bulunması, programı bir iktisat programına dönüştürmez; buradaki iktisat bilgisi bir karar girdisidir.
Dördüncü karışma noktası finanstır. [Uluslararası finans](/bolum/uluslararasi-finans), [uluslararası finans ve bankacılık](/bolum/uluslararasi-finans-ve-bankacilik), [finans ve bankacılık](/bolum/finans-ve-bankacilik) ve [sermaye piyasası](/bolum/sermaye-piyasasi) sermayenin kendisini konu edinir. Bu programda finansal yönetim ve uluslararası finans başlıklı derslerin bulunması, mezunu bir finans uzmanı yapmaz; girişimci için finans, kurulan işin yakıtıdır.
Beşinci karışma noktası lojistiktir. [Lojistik](/bolum/lojistik), [lojistik yönetimi](/bolum/lojistik-yonetimi), [uluslararası ticaret ve lojistik](/bolum/uluslararasi-ticaret-ve-lojistik) ve [gümrük işletme](/bolum/gumruk-isletme) yükün, deponun ve gümrüğün akışını yönetir. Okunan planlardan birinde lojistik yönetimi ile tedarik ve satın alma derslerinin bulunması, programı bir lojistik programı hâline getirmez.
Altıncı karışma noktası pazarlama ve dijital ticarettir. [Pazarlama](/bolum/pazarlama), [e-ticaret ve pazarlama](/bolum/e-ticaret-ve-pazarlama) ve [elektronik ticaret ve yönetimi](/bolum/elektronik-ticaret-ve-yonetimi) satış kanalını merkeze alır. Bu programda küresel pazarlama ve elektronik ticaret derslerinin bulunması, kanalın işin bütünü olduğu anlamına gelmez.
Yedinci karışma noktası uluslararası ilişkilerdir. [Uluslararası ilişkiler](/bolum/uluslararasi-iliskiler) ve [siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler](/bolum/siyaset-bilimi-ve-uluslararasi-iliskiler) devletlerarası düzeni inceler. Okunan planlardan birinde uluslararası ilişkiler ve hukuk sistemleri dersinin, ötekinde uluslararası ticaret hukuku dersinin bulunması bu programı bir siyaset programına çevirmez; buradaki amaç iş kararının çerçevesini görmektir.
Sekizinci karışma noktası insan ve örgüt tarafıdır. [İnsan kaynakları yönetimi](/bolum/insan-kaynaklari-yonetimi) ve [çalışma ekonomisi ve endüstri ilişkileri](/bolum/calisma-ekonomisi-ve-endustri-iliskileri) çalışma ilişkilerini derinlemesine ele alır. Okunan planlarda insan kaynakları yönetimi ve örgütsel davranış derslerinin bulunması, bunların bir uzmanlık değil kurucu için gerekli bir asgari donanım olduğunu gösterir.
İki Üniversitenin Ders Planları: TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi
Bu programın somut örnekleri için iki ayrı kurumun herkese açık biçimde yayımladığı ders planı sayfaları okundu. İki plan birleştirilmemiş, karşılaştırılmamış ve biri ötekinin doğrulaması olarak kullanılmamıştır; her biri ayrı ayrı aktarılmaktadır.
Birinci kaynak TOBB Ekonomi ve Teknoloji Üniversitesinin lisans ders müfredatı sayfasıdır. Aranan program adı sayfada birebir basılıdır ve öğretim düzeyi de sayfada yazılıdır, yarıyıl sayısından yapılmış bir çıkarım değildir. Sayfa iki ayrı müfredat basmaktadır; aşağıya yalnızca sonraki yıllara ait olan müfredatın ders adları alınmış, öteki müfredatın satırları hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Plan on bir dönem bloğu üzerine kuruludur. Birinci yıl güz döneminin satırları Mikroekonomi, Girişimcilik ve İşletmecilik, Programlamaya Giriş ve Veri Analizi, Matematik I, Türk Dili I, Ortak Eğitime Giriş ve İngilizce I olarak yayımlanmıştır. Birinci yıl bahar döneminin satırları Makroekonomi, Uygulamalı İstatistik, Uluslararası İlişkiler ve Hukuk Sistemleri, Genel Matematik II, Türk Dili II ve İngilizce II biçimindedir. Birinci yıl yaz döneminde Rusça/Arapça/Çince Giriş, Pazarlama Prensipleri, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I ve İngilizce Yazma Becerileri dersleri ile iki yer tutucu satır bulunmaktadır. İkinci yıl güz döneminin satırları Rusça/Arapça/Çince Okuma I, Rusça/Arapça/Çince Yazma I, Rusça/Arapça/Çince Dinleme I, Rusça/Arapça/Çince Konuşma I, Rusça/Arapça/Çince Gramer I ve Girişimcilik ve Liderlik biçimindedir. İkinci yıl bahar döneminde aynı beş dil dersinin ikinci düzeyi, yani Rusça/Arapça/Çince Okuma II, Rusça/Arapça/Çince Yazma II, Rusça/Arapça/Çince Dinleme II, Rusça/Arapça/Çince Konuşma II ve Rusça/Arapça/Çince Gramer II yer alır. İkinci yıl yaz döneminin satırları Rusça/Arapça/Çince Dil Dersleri, Rusya'da/Ortadoğu'da/Uzakdoğu'da Kültür Toplum ve Hayat, Rusya'da/Ortadoğu'da/Uzakdoğu'da Devlet Yönetimi ve Politikası, Genel Rusya/Ortadoğu/Uzakdoğu Hukuku: Temel Akademik Bilgiler ve Rusya/Ortadoğu/Uzakdoğu Ekonomisinden Güncel Konular biçimindedir. Üçüncü yıl güz döneminde Akademik Rusça/Arapça/Çince, Bölgesel Enerji Ekonomisi ve Politikası, Yapay Zekâ ve Karşılaştırmalı Ekonomik Analiz, Genel Muhasebeye Giriş, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II ve İngilizce Sunum Teknikleri dersleri ile iki yer tutucu satır vardır. Üçüncü yıl bahar döneminde İş Dünyası İçin Rusça/Arapça/Çince I, İş Planı ve Girişimcilik Uygulamaları, İnsan Kaynakları Yönetimi ve Finansal Yönetim dersleri ile iki yer tutucu satır bulunur. Üçüncü yıl yaz döneminde tek bir ders adı, Uluslararası Ekonomi ve Finans, ve dört yer tutucu satır vardır. Dördüncü yıl güz döneminde hiç ders adı yoktur; bu blokta yalnızca dört yer tutucu satır basılıdır ve bu durum olduğu gibi kaydedilmiştir. Dördüncü yıl bahar döneminde ise tek bir ders adı, Ortak Eğitim III, yer alır. İkinci yıl bahar, ikinci yıl yaz ve dördüncü yıl güz bloklarının başlığında bir yurt dışı niteleyicisi bulunduğu ikinci okumada bildirilmiş, birinci okumada bildirilmemiştir; bu fark işaretlenmiş, düzeltilmemiştir.
İkinci kaynak İstanbul Üniversitesinin eğitim bilgi sistemi üzerinde yayımlanan ders programı sayfasıdır. Program adı sayfada ULUSLARARASI GİRİŞİMCİLİK, LİSANS PROGRAMI, (AÇIKÖĞRETİM) biçiminde basılıdır ve bu niteleyici burada korunmuştur: sayfanın bastığı ad budur ve bu programın örgün bir programla aynı olup olmadığı doğrulanmamış, iddia edilmemiştir. Ders adlarının tamamı büyük harfle basılıdır ve büyük ile küçük harf kullanımı değiştirilmemiştir. Plan sekiz dönem bloğu üzerine kuruludur. Birinci sınıf güz döneminin satırları ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ I, GİRİŞİMCİLİK, HUKUKUN TEMEL KAVRAMLARI, İSTATİSTİK, TEMEL EKONOMİ, TÜRK DİLİ I ve YABANCI DİL I biçimindedir. Birinci sınıf bahar döneminde ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ II, DIŞ TİCARETLE GİRİŞ, MUHASEBE, ÖRGÜTSEL DAVRANIŞ, TÜRK DİLİ II, ULUSLARARASI İŞLETMECİLİK ve YABANCI DİL II yer alır; bu bloktaki ikinci satırı ikinci okuma DIŞTICARETE GİRİŞ biçiminde bildirmiştir ve iki yazım tek biçime getirilmemiştir. İkinci sınıf güz döneminin satırları BİLGİ TEKNOLOJİLERİ, E-TİCARET VE MÜŞTERİ DAVRANIŞI, FİNANSAL YÖNETİM, LOJİSTİK YÖNETİMİ, PAZARLAMA İLKELERİ ve SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK biçimindedir. İkinci sınıf bahar döneminde DİJİTAL EKONOMİ, İNOVATİF GİRİŞİMCİLİK, ÖRGÜT KÜLTÜRÜ, PAZARLAMA STRATEJİLERİ, TEMEL PERFORMANS GÖSTERGELERİ ve ULUSLARARASI İNSAN KAYNAKLARI YÖNETİMİ dersleri vardır. Üçüncü sınıf güz döneminin satırları DİJİTAL İLETİŞİM YÖNETİMİ, KÜRESEL PAZARLAMA, MÜŞTERİ İLİŞKİLERİ YÖNETİMİ, START-UPLAR VE YALIN GİRİŞİMCİLİK, ULUSLARARASI TİCARET HUKUKU ve ÜRÜN VE MARKA YÖNETİMİ biçimindedir. Üçüncü sınıf bahar döneminde ÇALIŞMA HAYATI VE SORUNLARI, KURUMSAL BİLGİ SİSTEMLERİ, TEDARİK VE SATIN ALMA, ULUSLARARASI FİNANS, ÜRETİM YÖNETİMİ ve YÖNETİM VE ORGANİZASYON yer alır. Dördüncü sınıf güz döneminin satırları E-TİCARET VE YAPAY ZEKA, PROJE YÖNETİMİ, STRATEJİK YÖNETİM, TOPLAM KALİTE YÖNETİMİ, ULUSLARARASI İŞLETMELERDE LİDERLİK ve ULUSLARARASI MUHASEBE biçimindedir. Dördüncü sınıf bahar döneminde ise DİJİTAL DÖNÜŞÜM YÖNETİMİ, KURUMSAL SOSYAL SORUMLULUK, SOSYAL İNOVASYON VE GİRİŞİMCİLİK, ULUSLARARASI İŞLETMELERDE EĞİTİM VE YETENEK YÖNETİMİ, ULUSLARARASI SATIŞ YÖNETİMİ ve YENİ YÖNETİM TEKNİKLERİ VE YAPAY ZEKA dersleri bulunur.
İki planın yan yana durması şunu gösterir: aynı ad altında birbirinden belirgin biçimde ayrışan iki kurgu vardır. Birinci plan yabancı dili beş ayrı beceri dersine bölerek ve yurt dışı dönemleriyle birleştirerek kurmuş, ikinci plan ise dijital ekonomi, elektronik ticaret ve marka yönetimi eksenini öne çıkarmıştır. Bu, tercih kararının adın değil planın okunmasıyla verilmesi gerektiğinin doğrudan kanıtıdır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. İki kaynağın her biri, birbirinden farklı ifadelerle yazılmış iki ayrı okumayla okunmuştur; bu iki kaynak için üçüncü bir okuma yapılmamıştır. Birinci kaynaktan on bir blok boyunca elli dokuz satır alınmıştır; bunların on dördü seçmeli havuz yer tutucusudur ve geriye kırk beş ders adı kalmaktadır. Düşürülen yer tutucuların dağılımı birinci yıl yaz döneminde iki, üçüncü yıl güz döneminde iki, üçüncü yıl bahar döneminde iki, üçüncü yıl yaz döneminde dört ve dördüncü yıl güz döneminde dörttür; sayfa bu satırlarda bölüm, fakülte ve üniversite seçmeli dersi ile yurt dışı havuzu ifadelerini kullanmaktadır ve bu farklı biçimler tek biçime getirilmemiş, havuzların hiçbiri doldurulmamıştır. İkinci kaynaktan sekiz blok boyunca elli satır alınmıştır ve bu sayfada yer tutucu satır yoktur, düşürülen yer tutucu sıfırdır. Hiçbir ders adı düşürülmemiş, okunamayan blok kalmamıştır. Öğretim düzeyi her iki sayfada da basılıdır ve bu iki okumanın uyuştuğu bir tespittir; yarıyıl ya da blok sayısından yapılmış bir çıkarım değildir. Üniversite adı her iki sayfada da yayımlanmıştır, alan adından çıkarım değildir; ancak birinci kaynakta iki okuma adın tam dizgesinde ayrışmış, biri kısaltmayla birlikte kurulmuş bir biçim, öteki uzun biçim bildirmiştir ve hangisinin görünür gövdedeki tam biçim olduğu kesinleştirilmemiştir, iki biçim de düzeltilmeden bırakılmıştır. İkinci kaynakta gövde başlığı büyük harfle basılıdır ve bir okumanın buna eklediği normalleştirilmiş yazım sayfadan doğrulanmış ayrı bir dizge sayılmamıştır. İkinci kaynakta iki yazım ayrışması bırakılmıştır: program adının parantez içindeki niteleyicisinde Türkçe karakter farkı ve birinci sınıf bahar bloğundaki bir ders adında hem boşluk hem ek farkı; hiçbirinde taraf tutulmamıştır. Birinci kaynakta bir ders adının virgüllü ve virgülsüz iki yazımı ile blok başlıklarının iki ayrı biçimi de aynı nedenle tek biçime indirilmemiştir; ayrıca birinci kaynağın bir okuması metninde altı dönem bulunduğunu söylediği hâlde on bir blok listelemiştir ve bu özet beyanı kullanılmamış, olduğu gibi kaydedilmiştir. Birinci kaynakta sayfanın bastığı iki müfredattan yalnızca biri alınmıştır; ötekinin satırları hiçbir okumada yazılmadığı için o müfredatın ders adları hakkında hiçbir iddia kurulmamış ve iki müfredat birleştirilmemiştir. Sayfa aynı ders adını iki kez basmamıştır, bu nedenle tekilleştirme sorusu bu iki kaynakta doğmamıştır; yalnızca yer tutucu satırlar aynı metinle birden çok kez basıldığı yerde o kadar kez yazılmıştır. Ders kodu, kredi ve iş yükü sütunları sayfalarda basılıydı, hiçbiri alınmamıştır ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Sayfaların hiçbiri puan türü, taban puan ya da kontenjan yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfalara dayandırılmamıştır. Aynı çalışmada okunan plan doğrulama raporu bir ikinci programı daha kapsamaktadır ve orada tek kaynağın ikinci okuması ders adlarını yazmak yerine sayısal bir özet verdiği, sayıları birinci okumayla tutmadığı için o beyan atılmış, yerine üçüncü bir okuma çalıştırılmış ve bu üçüncü okuma birinci okumayla satır satır birebir tutmuştur; bu süreç burada kayda geçirilmektedir ve bu rehberde kullanılan iki kaynağa değil, o ayrı kaynağa ilişkindir. Bu iki plan yalnızca iki kurumun planıdır ve öteki kurumların planları için hiçbir şey söylemez; başka bir üniversitenin bu programa ait yayımlanmış bir planının bulunmadığı yönünde hiçbir iddia kurulmamaktadır. Aday sayfaları bulmak için okunan tanıtım ve liste sayfaları okuma sayılmamış, ön adım olarak işaretlenmiştir. Kaynak listesindeki yükseköğretim program arama adresi yalnızca okuyucuya yönlendirmedir ve bu batch'te ders planı kaynağı olarak hiç açılmamıştır. Engellenen ya da içerik vermeyen hiçbir adres başka bir yolla çekilmemiş, arşiv, önbellek ya da ayna kullanılmamıştır.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk ve en belirgin çalışma alanı kendi işini kurmaktır. Fikrin doğrulanması, iş modelinin kurulması, iş planının yazılması ve ilk müşterinin bulunması bu işin gövdesidir. Okunan planlarda iş planı ve girişimcilik uygulamaları ile inovatif girişimcilik derslerinin bulunması bu alanla doğrudan ilişkilidir.
İkinci alan kurulu bir şirketin yurt dışı açılımıdır. Yeni bir pazarın seçilmesi, o pazarın hukuki ve kültürel koşullarının çıkarılması, yerel iş ortağının bulunması ve giriş biçiminin belirlenmesi ayrı bir uzmanlıktır. Okunan planlarda uluslararası işletmecilik, küresel pazarlama ve uluslararası ticaret hukuku derslerinin bulunması bu tarafa hazırlar.
Üçüncü alan iş geliştirme ve ortaklık yönetimidir. Tedarikçi, bayi ve dağıtım ağının kurulması, sözleşmelerin yürütülmesi ve ilişkinin sürdürülmesi bu işin içeriğidir; planlarda tedarik ve satın alma ile müşteri ilişkileri yönetimi dersleri buraya değer.
Dördüncü alan dijital ticaret ve büyüme tarafıdır. Elektronik ticaret kanalının kurulması, dijital pazarlama ölçümünün yapılması ve performans göstergelerinin izlenmesi bir uzmanlık hâline gelmiştir; planlarda elektronik ticaret, dijital ekonomi ve temel performans göstergeleri dersleri bu alana açılır.
Beşinci alan finans ve yatırımcı ilişkileridir. Finansman ihtiyacının hesaplanması, yatırımcıya sunum yapılması ve şirketin finansal tablolarının okunabilir tutulması kurucunun sürekli işidir; planlarda finansal yönetim, uluslararası finans ve muhasebe dersleri bu tarafı besler.
Altıncı alan uyum ve rekabet politikasıdır. Kanun metninde teşebbüsler arası anlaşmaların, uyumlu eylemlerin ve hakim durumun kötüye kullanılmasının hukuka aykırı ve yasak olduğu yazılıdır; bu, şirketlerin ticari kararlarını bu sınırlara göre gözden geçiren bir çalışma alanına işaret eder.
Yedinci alan kurumsal girişimcilik ve proje yönetimidir. Büyük bir şirketin içinde yeni bir iş biriminin kurulması, projenin bütçelenmesi ve yürütülmesi bu alanın işidir; planlarda proje yönetimi, stratejik yönetim ve yeni yönetim teknikleri dersleri buraya bağlanır.
Sekizinci alan girişimcilik ekosisteminin destek kurumlarıdır. Kuluçka merkezleri, hızlandırıcılar, teknoloji transfer ofisleri ve odalar gibi yapılarda çalışmak da bu eğitimin açtığı yollardan biridir.
Bu alanda bazı işlerin belirli belge, yeterlik, izin ya da yetki şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi işin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: belirsizliğe dayanabiliyor musunuz? Girişimcilik, sonucu baştan bilinmeyen kararlar dizisidir. Her adımın karşılığını önceden görmek isteyen bir öğrenci bu alanda sürekli bir rahatsızlık duyar.
İkinci soru sayılardır. Okunan planlarda matematik, istatistik, muhasebe ve finansal yönetim dersleri vardır ve bunlar programın süsü değil omurgasıdır. Sayıdan kaçmayı planlayan bir öğrenci aynı konuları finans ve maliyet derslerinde daha zor bir biçimde yeniden karşılar.
Üçüncü soru dildir. Okunan planlardan biri yabancı dili beş ayrı beceri dersine bölmüş, üç dil seçeneğini birlikte basmış ve yurt dışı dönemleriyle birleştirmiştir. Yabancı dil öğrenmeye isteksiz bir öğrenci bu kurguda kendini zorda bulur; öte yandan dil öğrenmeyi seven bir öğrenci için bu, alanın en güçlü tarafıdır.
Dördüncü soru insanla çalışmaktır. Bu alanda iş, ikna etmek, pazarlık yapmak, ekip kurmak ve anlaşmazlık yönetmekle ilerler. Okunan planlarda örgütsel davranış, insan kaynakları yönetimi ve liderlik derslerinin bulunması bu tarafa işaret eder.
Beşinci soru kurallara dikkat edip etmediğinizdir. Bir sonraki bölümde ayrıca yazıldığı gibi, bu alanda ticari yaratıcılık hukuki sınırlarla birlikte çalışır. Sözleşme okumayı, kural izlemeyi ve belge hazırlamayı gereksiz gören bir öğrenci işin yarısını yapmış olur.
Altıncı soru uygulamadır. Bu programın öğrenimi yalnızca sınıfta geçmez; iş yerinde eğitim, staj, proje ve saha çalışmaları işin parçasıdır. Okunan planlardan birinde ortak eğitim başlıklı derslerin birinci yıldan son yıla kadar uzanması bunu göstermektedir.
Yedinci soru merak ve okumadır. Farklı ülkelerin pazarlarını, tüketici alışkanlıklarını ve düzenlemelerini takip etmek bu alanda bir hobi değil bir görevdir. Son olarak bu programın dört yıllık bir lisans programı olduğu ve ders dışı çalışmanın önemli bir yer tuttuğu baştan bilinmelidir.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı ve kurgusu üniversiteler arasında belirgin biçimde farklılaşmaktadır. Bu rehberde okunan iki plandan biri yabancı dil ve yurt dışı dönemleri üzerine kurulmuş, öteki dijital ekonomi ve pazarlama ekseninde ilerlemektedir. Aynı ad altında bu kadar farklı iki kurgunun bulunması, tercih listesi yapılırken adın değil ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerektiğini gösterir.
İkinci not: Programın öğretim biçimi ayrıca sorulmalıdır. Bu rehberde okunan ikinci plan sayfası program adının içinde bir açıköğretim niteleyicisi basmaktadır ve bu niteleyici burada korunmuştur; bu programın örgün bir programla aynı olup olmadığı doğrulanmamış ve iddia edilmemiştir. Örgün, ikinci öğretim ve uzaktan öğretim seçeneklerinin hangisinin söz konusu olduğu tercihten önce öğrenilmelidir.
Üçüncü not: Yabancı dil düzeni bu alanda olağandan daha belirleyicidir. Hazırlık sınıfının bulunup bulunmadığı, hangi derslerin hangi dilde okutulduğu, ikinci bir yabancı dilin zorunlu olup olmadığı ve yurt dışı dönemi ya da değişim programı bulunup bulunmadığı sorulmalıdır. Okunan planlardan birinde bir dönemin bütünüyle yurt dışına bağlanmış görünmesi, bu düzenin her üniversitede aynı olmadığını hatırlatır.
Dördüncü not: Alanın komşularına bakmak isteyen öğrenci için ticaretin işlem tarafına ilgi duyuluyorsa [uluslararası ticaret](/bolum/uluslararasi-ticaret), [uluslararası ticaret ve işletmecilik](/bolum/uluslararasi-ticaret-ve-isletmecilik), [uluslararası ticaret ve finansman](/bolum/uluslararasi-ticaret-ve-finansman), [uluslararası ticaret ve lojistik](/bolum/uluslararasi-ticaret-ve-lojistik), [dış ticaret](/bolum/dis-ticaret) ve [gümrük işletme](/bolum/gumruk-isletme); yönetimin geniş çerçevesine ilgi duyuluyorsa [işletme](/bolum/isletme), [işletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi), [uluslararası işletme yönetimi](/bolum/uluslararasi-isletme-yonetimi), [işletme mühendisliği](/bolum/isletme-muhendisligi) ve [endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi); iktisadi çözümlemeye ilgi duyuluyorsa [iktisat](/bolum/iktisat), [ekonomi](/bolum/ekonomi), [ekonomi ve finans](/bolum/ekonomi-ve-finans) ve [ekonometri](/bolum/ekonometri); paranın ve sermayenin tarafına ilgi duyuluyorsa [uluslararası finans](/bolum/uluslararasi-finans), [uluslararası finans ve bankacılık](/bolum/uluslararasi-finans-ve-bankacilik), [finans ve bankacılık](/bolum/finans-ve-bankacilik), [bankacılık ve sigortacılık](/bolum/bankacilik-ve-sigortacilik), [sermaye piyasası](/bolum/sermaye-piyasasi), [muhasebe ve finans yönetimi](/bolum/muhasebe-ve-finans-yonetimi) ve [maliye](/bolum/maliye); pazarlama ve dijital kanala ilgi duyuluyorsa [pazarlama](/bolum/pazarlama), [e-ticaret ve pazarlama](/bolum/e-ticaret-ve-pazarlama), [elektronik ticaret ve yönetimi](/bolum/elektronik-ticaret-ve-yonetimi), [perakende satış ve mağaza yönetimi](/bolum/perakende-satis-ve-magaza-yonetimi) ve [halkla ilişkiler ve reklamcılık](/bolum/halkla-iliskiler-ve-reklamcilik); tedarik ve akış tarafına ilgi duyuluyorsa [lojistik](/bolum/lojistik) ve [lojistik yönetimi](/bolum/lojistik-yonetimi); insan ve örgüt tarafına ilgi duyuluyorsa [insan kaynakları yönetimi](/bolum/insan-kaynaklari-yonetimi) ve [çalışma ekonomisi ve endüstri ilişkileri](/bolum/calisma-ekonomisi-ve-endustri-iliskileri); hukuk ve kamu tarafına ilgi duyuluyorsa [hukuk](/bolum/hukuk), [uluslararası ilişkiler](/bolum/uluslararasi-iliskiler) ve [siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler](/bolum/siyaset-bilimi-ve-uluslararasi-iliskiler); bilgi sistemleri tarafına ilgi duyuluyorsa [yönetim bilişim sistemleri](/bolum/yonetim-bilisim-sistemleri) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 3 üniversitede, 7 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.