Uluslararası Ticaret ve İşletmecilik

Uluslararası Ticaret ve İşletmecilik, bir işletmenin temel fonksiyonlarını öğrettikten sonra o fonksiyonların ülke sınırını geçtiğinde nasıl değiştiğini çalışan dört yıllık bir lisans programıdır. Programın çekirdek sorusu şudur: aynı mal, aynı fiyat ve aynı müşteri iki farklı ülkede olduğunda hangi maliyetler, hangi belgeler, hangi hukuk ve hangi riskler devreye girer.

Bu sorunun cevabı dört ayrı bilgi katmanından oluşur. Birinci katman işletmenin kendisidir: muhasebe, pazarlama, finans, yönetim. İkinci katman iktisattır; çünkü kur, faiz, dış ticaret hadleri ve ödemeler dengesi ithalat ve ihracat kararının doğrudan girdisidir. Üçüncü katman hukuktur: satış sözleşmesi hangi ülkenin hukukuna tabi olacak, uyuşmazlık nerede çözülecek, eşya gümrükte hangi statüye girecek. Dördüncü katman ise fiziksel akıştır: taşıma, sigorta, depolama, tedarik zinciri ve teslim şekli.

Bu dört katmanın aynı programda toplanmasının nedeni pratiktir. Yurt içi bir satışta sözleşme, ödeme ve teslim genellikle tek bir hukukun ve tek bir para biriminin içinde kalır. Sınır geçildiğinde bunların her biri ayrışır: sözleşme bir hukuka, ödeme bir bankacılık pratiğine, teslim bir taşıma ve gümrük rejimine bağlanır. Mezunun işi bu ayrışmayı yönetmektir.

Programın ÖSYM'deki açılışı eşit ağırlık puan türüyle öğrenci alan dört yıllık lisans programıdır. Aynı adın iki yıllık bir ön lisans varyantı bulunmaz; buna karşılık meslek yüksekokullarında dış ticaret ve lojistik alanlarında ayrı adlarla açılan ön lisans programları vardır ve bunlar bu programla aynı şey değildir. Bazı üniversitelerde program tamamen ya da kısmen İngilizce yürütülür; bu ayrım tercih kılavuzunda program adının yanında belirtilir ve tercih listesi yapılmadan önce kılavuzdan doğrulanması gerekir.

Tercih listelerinde bu program en sık işletme ile karıştırılır ve ikisi arasındaki fark yüzeysel değildir.

[İşletme](/bolum/isletme) programı bir kurumun içindeki bütün fonksiyonları dengeli biçimde öğretir: insan kaynağı, üretim, pazarlama, muhasebe, finans, strateji. Mezunun bakış açısı kurumun içinden dışarıya doğrudur ve sektör bağımsızdır. Uluslararası Ticaret ve İşletmecilik ise aynı temeli kurar, sonra bir yöne uzmanlaşır: kurumun sınır ötesindeki işlemleri. Yani ilki genişlik, ikincisi belirli bir derinliktir.

[İktisat](/bolum/iktisat) tarafı ise işletmenin değil sistemin kendisini çalışır. Kur, enflasyon, dış ticaret dengesi, uluslararası iktisat teorisi ve politikası orada asıl konudur; ithalat dosyasının hangi belgeyle kapanacağı orada konu değildir. Bu program iktisadın teorik çerçevesini alır, ama kararı firma düzeyinde verir.

[Lojistik](/bolum/lojistik) tarafı ile ilişki de sıkça yanlış kurulur. Lojistik, eşyanın fiziksel hareketini ve tedarik zincirini merkeze alır. Bu program o hareketi bir girdi olarak kullanır; asıl merkezi ise ticari kararın kendisidir: hangi pazara, hangi fiyatla, hangi ödeme biçimiyle ve hangi hukuki güvenceyle satılacağı. İki alan aynı dosyada karşılaşır ama sorumlulukları farklıdır.

Kamu maliyesi ve vergi tarafına ilgi duyanların [maliye](/bolum/maliye), ödeme ve finansman tarafına ilgi duyanların ise [bankacılık ve sigortacılık](/bolum/bankacilik-ve-sigortacilik) programlarına ayrıca bakması yerinde olur. Dış ticarette ödeme yöntemleri, akreditif ve sigorta konuları bu iki alanla doğrudan kesişir.

Ders planı üniversiteden üniversiteye değişir. Aşağıdaki plan Bursa Uludağ Üniversitesi İnegöl İşletme Fakültesi'nin Uluslararası Ticaret ve İşletmecilik lisans programına aittir; sekiz yarıyıl ve toplam iki yüz kırk AKTS üzerinden kuruludur ve her yarıyıl otuz AKTS taşır. Kaynak bilgi paketinde ders adları büyük harflerle yazılmıştır; burada Türkçe başlık düzenine çevrilerek aktarılmıştır. Tercih edeceğiniz üniversitenin kendi bilgi paketini ayrıca açıp karşılaştırmanız gerekir.

Birinci yarıyıl işletmenin ve iktisadın diline giriş dönemidir: İşletme I, Muhasebe I, İktisat I, Yönetim Sosyolojisi, Matematik I, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Türk Dili I ve İngilizce I. İkinci yarıyıl aynı üçlüyü sürdürür ve hukuku devreye sokar: İşletme II, Muhasebe II, Hukuka Giriş, İktisat II, Matematik II, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Türk Dili II ve İngilizce II. Hukuka Giriş dersinin ikinci yarıyılda olması bu programda tesadüf değildir; sözleşmenin ne olduğunu bilmeyen kişi dış ticaret sözleşmesini okuyamaz.

Üçüncü yarıyıl programın kendi kimliğine geçer: Uluslararası İşletmecilik, Ticaret Hukuku, İktisadi Analiz I, Bilim ve Teknoloji Politikası ve Siyaset Bilimi. Dördüncü yarıyıl ölçme ve pazar tarafını ekler: İstatistik, Pazarlama, Uluslararası Ticaret Hukuku ve İktisadi Analiz II. Ticaret Hukuku ile Uluslararası Ticaret Hukuku derslerinin ardışık iki yarıyıla yerleştirilmesi programın omurgasıdır: önce yurt içi ticari ilişkinin hukuku, sonra aynı ilişkinin sınır geçtiğinde ne olduğu.

Beşinci yarıyıl finansman ve akış tarafını açar: Uluslararası Finansman, Uluslararası İktisat Teorisi, Uluslararası Ticaret I ve Tedarik Zinciri Yönetimi ve Lojistik. Altıncı yarıyıl politika boyutunu ve mesleki sorumluluğu ekler: Uluslararası Ticaret II, Uluslararası İktisat Politikası ve Meslek Etiği. Yedinci yarıyıl dijital ve bankacılık tarafını kapatır: E-Ticaret, Uluslararası Bankacılık ve Kambiyo İşlemleri ve Proje Geliştirme I. Sekizinci yarıyıl uygulamaya bağlar: Uluslararası Pazarlama ve Proje Geliştirme II.

Programın seçmeli dersleri dördüncü yarıyıldan sekizinci yarıyıla kadar her dönemde bulunur. Seçmeli ders adları bilerek yazılmadı; seçmeli havuzları her yıl ve her üniversitede değişiyor, bu yüzden burada sabit bir liste vermek yanıltıcı olur.

Mezunların çalıştığı alanlar ihracat ve ithalat yapan üretici firmaların dış ticaret birimleri, dış ticaret sermaye şirketleri, gümrük müşavirlik firmalarının operasyon ekipleri, uluslararası taşımacılık ve lojistik şirketleri, bankaların dış ticaret ve kambiyo birimleri, ticaret odaları ile ihracatçı birlikleri, elektronik ticaret üzerinden sınır ötesi satış yapan şirketler ve danışmanlık firmalarıdır. Kamu tarafında Ticaret Bakanlığı ve gümrük idarelerinin ilgili kadroları da mezunların girdiği alanlar arasındadır.

Bu istihdamın bir kısmı doğrudan mevzuattan doğuyor. 2976 sayılı Kanunun kurduğu düzende dış ticaret işlemleri üzerine konulan mali yükümlülükler kararla değişebildiği için, firmaların bu değişimi takip edip işlem maliyetini yeniden hesaplayabilecek personele ihtiyacı yapısaldır. 4458 sayılı Kanunun kurduğu gümrük rejimi ise her sevkiyatın belge ve statü doğruluğunu gerektirir; bu doğruluğu üreten kişi mezunun tam olarak yaptığı iştir.

Buna karşılık, izne bağlı mesleklere geçiş bu diplomayla otomatik olmaz. Gümrük müşavirliği gibi alanlarda ayrı bir kabul ve izin süreci vardır; bu sürecin öğrenim şartını ve sınav usulünü bu rehber yazmıyor, çünkü ilgili kanun maddelerine bu rehber hazırlanırken erişilemedi. Doğru kaynak yürürlükteki Gümrük Kanunu metni ile Ticaret Bakanlığının düzenlemeleridir.

Bu rehberde bilerek hiçbir maaş rakamı yok. Kazanç firmanın ölçeğine, ihracat hacmine, çalışılan pazara ve yabancı dil düzeyine göre çok geniş bir aralıkta değişiyor; buraya bir sayı yazmak bilgi vermek değil, yanlış beklenti üretmek olurdu.

Bu programı, yabancı dili bir ders olarak değil bir çalışma aracı olarak kullanmaya hazır öğrenciler için düşünmek doğru olur. Mesleğin günlük pratiğinde sözleşme okumak, yabancı müşteriyle yazışmak ve belgeyi ikinci bir dilde kontrol etmek işin kendisidir. Yabancı dile isteksiz bir öğrenci bu programda diploma alabilir, ama mesleğin en iyi kapılarını açamaz.

İkinci belirleyici özellik ayrıntıya tahammüldür. Dış ticarette bir belgedeki tek bir tutarsızlık sevkiyatı durdurabilir, ödemeyi askıya alabilir ve maliyeti değiştirebilir. Büyük resmi sevip ayrıntıdan sıkılan bir öğrenci için işin operasyon tarafı yorucu olur; bu durumda pazarlama ya da strateji tarafına yönelmek daha uygundur.

Üçüncü özellik belirsizliğe dayanma kapasitesidir. Kur, mevzuat, taşıma maliyeti ve karşı ülkenin uygulaması dışsal olarak değişir. Sabit kuralları olan, öngörülebilir bir iş arayan öğrenci için bu alan huzursuz gelebilir.

Alanın sistem tarafı sizi daha çok çekiyorsa [iktisat](/bolum/iktisat), kurumun tamamını yönetmek istiyorsanız [işletme](/bolum/isletme), eşyanın fiziksel akışı ilginizi çekiyorsa [lojistik](/bolum/lojistik) programlarına bakmak daha doğru olur.

Birinci not: bu rehberde hiçbir taban puan, başarı sıralaması ya da kontenjan sayısı yok. Bu üç veri her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Kontenjan ve puan bilgisini oradan, tercih dönemi içinde kontrol etmeniz gerekir.

İkinci not: program adı üniversiteler arasında yakın ama aynı olmayan biçimlerde açılabiliyor. Tercih listesine kod yazarken program adını ve öğretim dilini kılavuzdan harfi harfine doğrulayın; İngilizce yürütülen varyantlarda hazırlık sınıfı zorunluluğu bulunabilir ve bu ayrım da kılavuzda yer alır.

Üçüncü not: bu programda okulun konumu ve iş birlikleri ders planından daha belirleyici olabilir. Yakınında liman, sınır kapısı, gümrüklü saha, organize sanayi bölgesi ya da ihracat yoğunluklu bir sanayi bulunan bir okul staj ve işe geçiş bakımından avantaj sağlar. Bu bilgiyi ilgili fakültenin kendi sayfasından araştırmanız gerekir.

Dördüncü not: mevzuat tarafındaki durumu doğru anlayın. Bu alanda çok sıkı bir mevzuat vardır ama bu mevzuat eşyayı, işlemi ve şirketi düzenler; bu programı bitiren kişiye kanunla korunan bir unvan vermez. Gümrük müşavirliğinin şartlarını bu rehber bilerek yazmadı, çünkü 4458 sayılı Kanunun ilgili maddelerine erişilemedi. Bu şartları Ticaret Bakanlığının güncel düzenlemesinden doğrulayın.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.