Uluslararası Ticaret ve Lojistik

Uluslararası Ticaret ve Lojistik, bir malın ya da hizmetin sınır ötesine satılmasını ve fiziksel olarak taşınmasını aynı çatı altında öğreten dört yıllık bir lisans programıdır. İktisadi ve idari bilimler ile uygulamalı bilimler fakültelerinde açılır, puan türü Eşit Ağırlık'tır.

Bölümün iki yarısı var. Ticaret yarısı sözleşmeyi, ödemeyi, kambiyoyu, gümrük mevzuatını ve riski yönetir; lojistik yarısı depoyu, stoğu, taşıma modunu, filoyu ve teslim süresini yönetir. Mezunun değeri genellikle bu iki yarının kesiştiği yerde ortaya çıkıyor: bir akreditif ile bir konşimentonun aynı işlemin iki yüzü olduğunu görebilmek.

Bu rehberin ilgilendiği soru şudur: bu diploma mevzuatta bir yere yazılı mı, yoksa sadece işverenin takdirine mi bağlı? Cevap her iki türden de örnek içeriyor ve ikisi de kaynağından aktarılıyor.

Bölümü tercih eden adayın en sık kurduğu denklem "dış ticaret okursam gümrük müşaviri olurum" şeklindedir. Gümrük müşavirliği kendi kanuni rejimine tabi bir meslektir; şartları 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 227. maddesinde düzenlenir ve mesleğe giriş sınavla olur. Öğrenim şartı ise belirli bilim dalları üzerinden tanımlanmıştır.

Ticaret Bakanlığının gümrük müşavir yardımcılığı sınav duyurusunda öğrenim şartı şöyle sayılıyor: "Hukuk, iktisat, maliye, işletme, muhasebe, bankacılık, kamu yönetimi, siyasal bilgiler ve endüstri mühendisliği dallarında eğitim veren fakülte ve yüksek okullardan veya denkliği Yüksek Öğretim Kurumunca tasdik edilmiş yabancı yüksek öğretim kurumlarından en az lisans seviyesinde mezun olmak". Duyuru bir alternatif de veriyor: "Diğer öğretim kurumlarından lisans seviyesinde mezun olduktan sonra" bu bilim dallarından lisansüstü seviyede diploma almış olmak ya da "ön lisans eğitimi veren gümrük, dış ticaret ve Avrupa Topluluğu konularında uzmanlık programı olan meslek yüksek okullarından mezun olmak".

Bu liste dikkatle okunmalı. "Uluslararası ticaret ve lojistik" ifadesi listede kendi adıyla sayılmıyor; sayılanlar iktisat, işletme, hukuk gibi bilim dallarıdır. Bu yüzden bu bölümün mezununun gümrük müşavirliği yolunu planlaması hâlinde, kendi programının bu dallardan hangisi kapsamında değerlendirildiğini ve alternatif bendin kendisine uygulanıp uygulanmadığını sınav duyurusundan ve Bakanlıktan teyit etmesi gerekir. Buradaki alıntı kanunun kendi metni değil, Bakanlığın duyuru ve rehber metinlerinin ifadesidir; bu rehber ikisini karıştırmıyor ve kanun maddesine yalnızca numarasıyla atıf yapıyor.

Kısacası aynı diploma bir yerde açıkça adıyla muafiyet kazandırıyor, başka bir yerde adıyla geçmiyor. Mesleki hayatta bu ikisini bilmek, bölümün adına güvenmekten daha değerlidir.

Ders planı örneği Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Uluslararası Ticaret ve Lojistik lisans programının ders planından alındı. Üniversiteler arasında ad ve sıra değişir; iskelet benziyor.

Birinci yıl ortak zemin kuruyor: İktisada Giriş I ve II, İşletme Bilimine Giriş, Hukukun Temel Kavramları, Kalkülüs I ve II, Finansal Muhasebe, Ticaret Hukuku, Yönetim ve Organizasyon, ayrıca alana ilk iki giriş dersi olan Uluslararası Ticarete Giriş ve Lojistik Yönetimine Giriş. Zorunlu ortak dersler ile Kariyer Planlama ve Çalışma Hayatına Giriş de bu yılda.

İkinci yıl bölümün iki yarısını paralel yürütüyor. Lojistik tarafında Tedarik Zinciri Yönetimi, Ulaştırma Sistemleri ve Yönetimi, Depolama ve Stok Yönetimi; ticaret tarafında Dış Ticaret Muhasebesi, Dış Ticaret Finansmanı, Uluslararası İşletmecilik ve Lojistik ve Taşımacılık Hukuku. Yanına iktisadın çekirdeği (Mikro İktisat, Makro İktisat), İstatistik, Örgütsel Davranış, İş ve Sosyal Güvenlik Hukuku ve mesleki İngilizce dersleri geliyor.

Üçüncü yıl yönetim ve yöntem yılı: Stratejik Yönetim, Üretim Yönetimi, Araştırma Yöntemleri, Uluslararası İktisat, Satın Alma ve Sözleşme Yönetimi ve bu bölümün en pratik derslerinden biri olan Gümrük ve Dış Ticaret Mevzuatı. Seçmeli havuzu bu yıldan itibaren genişliyor.

Dördüncü yıl uygulamaya ve uzmanlaşmaya ayrılmış: Gümrük Rejimleri ve Serbest Bölgeler, Uluslararası Ekonomik Örgütler, Elektronik Ticaret, İş Sağlığı ve Güvenliği ve son yarıyılda İş Yerinde Eğitim. Bu son ders planın en belirleyici parçasıdır, çünkü bu bölümün mezunu mülakatta soyut bilgiyle değil işlem tecrübesiyle ayrışır.

Seçmeli havuzları üniversiteye göre büyük fark yaratıyor; havayolu ve denizyolu taşımacılığı, tehlikeli madde lojistiği, tersine lojistik, filo yönetimi, kurumsal kaynak planlaması gibi dersler bazı programlarda var, bazılarında yok. Tercih öncesinde ders planının seçmeli kısmına bakmak, zorunlu kısmına bakmaktan daha ayırt edicidir.

En yoğun istihdam alanı dış ticaret ve lojistik şirketleridir: ithalat ve ihracat operasyon uzmanlığı, akreditif ve kambiyo işlemleri, satın alma, tedarik planlama, depo ve envanter yönetimi, taşıma modu seçimi ve navlun yönetimi, müşteri hizmetleri ve saha operasyon yöneticiliği. Üretici firmaların ihracat departmanları ile perakende zincirlerinin tedarik zinciri birimleri ikinci büyük alan.

Taşımacılık tarafında yöneticilik yolu yukarıda anlatılan mesleki yeterlilik rejimine bağlıdır ve bu bölümün diploması bu rejimde adıyla anılıyor. Gümrük müşavirliği yolu ise ayrı bir sınav ve öğrenim şartı rejimi; hedefleyen adayın şartları önceden teyit etmesi gerekiyor.

Kamu tarafında Ticaret Bakanlığı ve ilgili kurumların uzman ve memur kadroları, serbest bölgeler, liman ve gümrük idarelerine bağlı birimler söz konusudur; giriş genel olarak merkezi sınav ve kurumların kendi ilanlarına bağlıdır. Bu rehber hangi kadroya hangi bölümün başvurabileceğini saymıyor; her ilan kendi bölüm listesini yayımlar.

Girişimcilik bu bölümde gerçek bir seçenek: mezunun kendi ihracat, e-ihracat ya da tedarik danışmanlığı işini kurması alışılmış bir yol. Lisansüstü tarafta uluslararası ticaret, lojistik ve tedarik zinciri yönetimi programları ile veri ve optimizasyon ağırlıklı programlar açık.

Bu bölüm ayrıntıya tahammülü olan, yabancı dili araç olarak kullanmaya niyetli ve sayı ile sözleşmeyi aynı masada tutabilen adaya uygundur. Bir gecikmenin nerede oluştuğunu bulmak, bir maliyet kalemini aşağı çekmek ya da bir belgedeki eksiği fark etmek bu işin günlük tatminidir.

Yabancı dili sevmeyen aday bu bölümde zorlanır; sektörün ortak dili yazışmadır. Sürekli aynı masada oturmak isteyen aday da zorlanır; operasyon işi telefonla, limanla, depoyla ve saatle uğraşmayı gerektirir.

Mevzuat okumaktan hoşlanmayan adayın da bu bölümde eksik kalacağı bir yer var: bu meslek kendi kurallarını bilenle bilmeyeni hızlı ayırır.

Program adı üniversiteye göre Uluslararası Ticaret ve Lojistik, Uluslararası Ticaret ve Lojistik Yönetimi ya da Uluslararası Ticaret olarak farklılaşıyor. Ad farkı ders planında da karşılığını buluyor; özellikle lojistik derslerinin ağırlığı programlar arasında değişiyor. Bölümün hangi fakülteye bağlı olduğu, staj ve iş yerinde eğitim uygulamasının zorunlu olup olmadığı ve şehrin liman, sınır kapısı, lojistik üssü ya da organize sanayi bakımından konumu tercihte gerçek fark yaratır.

Bu bölümün ön lisans karşılıkları (dış ticaret, lojistik, ulaştırma ve trafik hizmetleri) mevzuatta ayrı bir yerde duruyor; ön lisanstan lisansa geçiş düşünen aday güncel Dikey Geçiş Sınavı kılavuzundan kendi programının hangi lisans programlarını tercih edebildiğini kontrol etmelidir.

Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.