Acil Yardım ve Afet Yönetimi

Acil Yardım ve Afet Yönetimi, afetin bir doğa olayı değil bir yönetim sorunu olduğu kabulünden yola çıkan bir lisans programıdır. Deprem, sel, heyelan, çığ, kaya düşmesi ve büyük yangınlar doğada gerçekleşir; ancak bunların afete dönüşmesi yapı stokuna, yerleşim kararlarına, hazırlık düzeyine ve müdahalenin hızına bağlıdır. Program bu nedenle hem teknik hem yönetsel bir eğitim verir: bir yandan insan vücudunun ve yapının nasıl zarar gördüğünü, öte yandan bu zararı azaltacak örgütlenmenin nasıl kurulduğunu öğretir.

Alanın birinci ekseni afet öncesidir. Risk azaltma, tehlike haritalarının okunması, yapı ve altyapı zayıflıklarının belirlenmesi, tahliye ve toplanma planlarının hazırlanması, tatbikat düzeni ve kurumlar arası görev paylaşımı bu eksene girer. Bu tarafta yapılan iş görünmez ama en belirleyici olanıdır: afet anında ortaya çıkan başarısızlıkların çoğu, afet anında değil yıllar önce alınan kararlarda oluşur.

İkinci eksen afet anıdır. Arama ve kurtarma, ilk yardım ve triyaj, yangına müdahale, kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer tehlikelere karşı korunma, haberleşme ve lojistik bu eksenin başlıklarıdır. Burada iş fiziksel ve zaman baskılıdır. Programın müfredatında beden eğitimi ve vücut geliştirme, kurtarma araçları eğitimi, travma ve resüsitasyon gibi derslerin bulunması bu tarafın karşılığıdır.

Üçüncü eksen afet sonrasıdır. Barınma, sağlık koşullarının korunması, altyapının geçici olarak ayağa kaldırılması, hasar tespiti, yardımın dağıtımı ve toplumun psikolojik olarak toparlanması bu aşamanın işleridir. Afet yönetiminin en uzun süren, en az konuşulan bölümü budur ve genellikle en çok kaynak da burada harcanır.

Dördüncü eksen hukuk ve mevzuattır. Afet yönetimi baştan sona kamusal yetki ve görev dağılımı üzerine kuruludur: hangi kurum neyi yapar, kim kime rapor verir, hangi bölge hangi kararla afet bölgesi sayılır. Programın planında afet ve acil durum mevzuatı ve planlaması ile afet hukuku derslerinin bulunması bu nedenledir.

Alan, ön lisans düzeyindeki [acil durum ve afet yönetimi](/bolum/acil-durum-ve-afet-yonetimi) ve [sivil savunma ve itfaiyecilik](/bolum/sivil-savunma-ve-itfaiyecilik) programlarıyla saha tarafını, [ilk ve acil yardım](/bolum/ilk-ve-acil-yardim) ile hasta tarafını, [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi) ile risk mantığını, [şehir ve bölge planlama](/bolum/sehir-ve-bolge-planlama) ile mekân tarafını paylaşır. Paylaşmak aynı olmak değildir; ayrım başlığı bu farkı açar.

Ön lisans düzeyindeki [acil durum ve afet yönetimi](/bolum/acil-durum-ve-afet-yonetimi) programı ile ayrım düzey ayrımıdır. O program iki yıllık ve TYT puanıyla öğrenci alan bir tekniker programıdır; bu program dört yıllık ve sayısal puanla öğrenci alan bir lisans programıdır. İki programın saha becerileri örtüşür; ayrım, planlama, mevzuat ve yönetim derslerinin lisans tarafında daha geniş yer tutmasıdır.

[İlk ve acil yardım](/bolum/ilk-ve-acil-yardim) ile ayrım öznenin kimliğindedir. O program hastaya müdahaleyi ve hasta nakil sürecini merkeze alır; sağlık hizmeti sunumunun içindedir. Bu program ise olayın tamamını, yani tehlikeyi, alanı, kaynakları ve kurumlar arası koordinasyonu merkeze alır. İki alan aynı olay yerinde bulunur; biri hastaya, diğeri olaya bakar.

[Sivil savunma ve itfaiyecilik](/bolum/sivil-savunma-ve-itfaiyecilik) ile ayrım kapsamdır. İtfaiyecilik yangın ve kurtarma müdahalesinde uzmanlaşır; afet yönetimi yangını kendisine dahil eden daha geniş bir çerçeve kurar. Programın planında yangın güvenliği ve kimyası ile itfaiyecilik ve yangına müdahale teknikleri derslerinin bulunması bu içerme ilişkisinin göstergesidir.

[İş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi) ile ayrım ölçektedir. İş sağlığı ve güvenliği bir işletmenin içindeki riski yönetir; afet yönetimi bir yerleşimin, bölgenin ya da ülkenin ölçeğinde çalışır. Risk değerlendirme mantığı aynıdır, uygulandığı alan farklıdır.

[Şehir ve bölge planlama](/bolum/sehir-ve-bolge-planlama), [inşaat mühendisliği](/bolum/insaat-muhendisligi) ve [çevre mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi) ile temas noktası afet öncesi taraftır: yerleşim kararı, yapı dayanımı ve altyapı. Bu programın mezunu bu alanların hiçbirinin yerine geçmez; bu alanların ürettiği bilgiyi afet planına çeviren taraftadır. [Coğrafi bilgi sistemleri](/bolum/cografi-bilgi-sistemleri) ve [harita mühendisliği](/bolum/harita-muhendisligi) ile temas noktası ise mekânsal veridir; programın planında harita bilgisi ve coğrafi bilgi sistemleri dersinin bulunması bu temasın karşılığıdır.

Aşağıdaki bilgiler Bayburt Üniversitesi'nin Acil Yardım ve Afet Yönetimi Bölümü için yayımladığı program bilgi paketi sayfasından alınmıştır. Kaynak sayfada bölümün Uygulamalı Bilimler Fakültesi içinde yer aldığı yazılıdır. Kazanılan derece sayfada "Acil Yardım ve Afet Yönetimi Bölümü, 4 Yıllık Lisans Derecesi" biçiminde, derecenin düzeyi ise Lisans olarak yazılıdır. Öğretim süresi aynı sayfada dört yıl olarak yazılmıştır. Mezuniyette kazanılan unvan da bu sayfada Acil Yardım ve Afet Yöneticisi olarak yazılıdır.

Kaynak sayfa birden fazla müfredat sürümü yayımlamaktadır; aşağıdaki listeler sayfada öntanımlı olarak görüntülenen müfredattan alınmıştır. Sayfada ayrıca yıl belirten ayrı bir müfredat sürümü daha bulunmaktadır; o sürümün ders listesi bu sayfaya aktarılmadı ve içeriği hakkında hiçbir iddia yok.

Birinci dönemde şu dersler yazılıdır: Türk Dılı I, Yabancı Dıl I, Atatürk İlkelerı ve İnkılap Tarıhı I, Acıl Durum ve Afet Yönetımıne Gırış, Anatomı, Bılgı Teknolojılerıne Gırış, Genel Kımya, Mıkrobıyolojı, Temel İlkyardım Bılgısı.

İkinci dönemde şu dersler yazılıdır: Türk Dılı II, Yabancı Dıl II, Atatürk İlkelerı ve İnkılap Tarıhı II, Afet Psıkolojısı ve Sosyolojısı, Bıyokımya, Epıdemıyolojının İlkelerı, Fızyolojı, Genel Matematık, Kentleşme ve Çevre Sorunları, Dıjıtal Okur Yazarlık.

Üçüncü dönemde şu dersler yazılıdır: Acıl Hasta Bakımı, Acıl Yardım ve Kurtarma Çalışmaları I, Beden Eğıtımı ve Vücut Gelıştırme I, Kurtarma Araçları Eğıtımı I, Meslekı Termınolojı, Travma ve Resusıtasyon, Yönetım ve Organızasyon, Seçmelı Ders Grubu I.

Dördüncü dönemde şu dersler yazılıdır: Acıl Yardım ve Kurtarma Çalışmaları II, Afetlerde Lojıstık Yönetımı, Afetlerın Toplum Üzerıne Etkılerı, Beden Eğıtımı ve Vücut Gelıştırme II, Genel Farmakolojı, Kurtarma Araçları Eğıtımı II, Yaz Stajı I, Seçmelı Ders Grubu II.

Beşinci dönemde şu dersler yazılıdır: Afet ve Acıl Durum Mevzuatı ve Planlaması, Afet Yönetımı, Doğal Afetler ve Yönetımı, Yangın Güvenlığı ve Kımyası, Seçmelı Ders Grubu III.

Altıncı dönemde şu dersler yazılıdır: Afetlerde Rısk ve Krız Yönetımı, İnsan Kaynaklı Afetler ve Yönetımı, İtfaıyecılık ve Yangına Müdahale Teknıklerı, Temel Strüktür ve Yapı Bılgısı, Yaz Stajı II, Seçmelı Ders Grubu IV.

Yedinci dönemde şu dersler yazılıdır: Afet Bılgı Sıstemlerı ve Haberleşme, Çevre Yönetımı ve Halk Sağlığı İşlemlerı, Harıta Bılgısı ve Coğrafı Bılgı Sıstemlerı, İş Sağlığı ve Güvenlığı, KBRN I, Seçmelı Ders Grubu V, Ünıversıte Seçmelı Dersler Grubu.

Sekizinci dönemde şu dersler yazılıdır: Afet Hukuku, Afet Yönetımı Senaryo Uygulamaları, Doğada Yaşam ve Temel Kuralları, KBRN II, Rısk ve Krız Yönetımı, Seçmelı Ders Grubu VI, Fakülte Seçmelı Ders Grubu.

Bu listelerle ilgili sınırlar açıkça yazılmalıdır. Ders adları kaynakta noktalı ve noktasız Türkçe harflerin karışık kullanıldığı bir yazımla yayımlanmıştır ve bu yazım düzeltilmeden aktarılmıştır; örneğin "Türk Dılı", "Anatomı", "Mıkrobıyolojı", "Resusıtasyon" ve "İtfaıyecılık" yazımları kaynaktaki haliyle durmaktadır. "KBRN" kısaltması kaynakta açılmadığı için bu sayfada da açılmadı. Seçmeli ders gruplarının içindeki ders adları kaynakta bu listede açılmadığı için burada da açılmadı ve bu gruplarda hangi derslerin bulunduğu konusunda hiçbir iddia yapılmadı. Ders kodu, kredi ve AKTS değerleri bilerek aktarılmadı; yaz stajı derslerinin süresine ilişkin hiçbir bilgi yazılmadı. Bu liste tek bir üniversitenin ders planıdır ve her üniversitenin planı farklıdır.

Listelerin akışı programın mantığını gösterir: birinci yıl kimya, matematik, anatomi, fizyoloji ve mikrobiyoloji ile temel bilim ve sağlık zemini; ikinci yıl kurtarma, travma ve lojistik ile saha becerisi; üçüncü yıl mevzuat, planlama, yangın ve risk yönetimi ile yönetim tarafı; dördüncü yıl afet hukuku, senaryo uygulaması ve kimyasal, biyolojik, radyolojik ve nükleer tehlike başlıkları ile bütünleşme.

Programın hedeflediği işlerin merkezinde afet ve acil durum yönetimi yapan kamu birimleri bulunur. Bu birimlerde planlama, tatbikat, koordinasyon, hasar tespiti ve saha yönetimi gibi görevler yürütülür. Belediyelerin afet ve itfaiye birimleri ile il düzeyindeki afet ve acil durum yapıları da bu alanın içindedir.

İkinci alan özel sektörün iş sürekliliği tarafıdır. Büyük tesisler, enerji ve altyapı işletmeleri, organize sanayi bölgeleri, alışveriş merkezleri, hastaneler ve oteller için acil durum planı hazırlamak, tahliye düzenini kurmak, tatbikat yapmak ve müdahale ekibini eğitmek bir uzmanlık alanıdır. Bu tarafta iş sağlığı ve güvenliği mevzuatının öngördüğü belge ve nitelik koşulları bulunabilir; bu rehber böyle bir koşulun bulunup bulunmadığı hakkında iddia yapmıyor.

Üçüncü alan sivil toplum ve uluslararası yardım kuruluşlarıdır. Arama kurtarma dernekleri, insani yardım kuruluşları ve uluslararası afet müdahale ekipleri bu alanda çalışır. Burada iş genellikle proje tabanlıdır ve saha deneyimi belirleyicidir.

Dördüncü alan sigorta ve risk tarafıdır. Hasar tespiti, risk modellemesi ve afet riskinin finansal olarak değerlendirilmesi bu alanın konusudur. Bu tarafta çalışmak genellikle ek eğitim ya da uzmanlaşma gerektirir.

Lisans mezunları için akademik süreklilik yolu yüksek lisans ve doktora programlarıdır. Afet yönetimi, acil durum yönetimi ve ilgili mühendislik ve sağlık alanlarında lisansüstü programlar bulunmaktadır. Hangi programa hangi koşulla başvurulabileceği üniversitelere ve yıllara göre değiştiği için bu sayfada program listesi verilmiyor.

Bu rehberde hiçbir pozisyon için maaş aralığı, istihdam oranı ya da iş bulma süresi verilmiyor. Bu rakamlar yıla, şehre ve kuruma göre değişir ve doğrulanmış kaynak olmadan yazılması yanlış bilgi üretmek olur. Programın mezunlarının belirli bir kamu kadrosuna atanma hakkı kazandığı da iddia edilmiyor.

Program, hem masa başında hem sahada çalışmayı kabul eden öğrenciye uygundur. Bu alanın işi tek bir yerde geçmez: planı masada yazan kişi, tatbikatta sahada koşan kişi ile aynı kişidir. Yalnızca ofis işi ya da yalnızca saha işi arayan bir öğrenci için program yarım kalır.

İkinci koşul temel bilim ve sağlık derslerine dayanmaktır. Müfredatta genel kimya, genel matematik, anatomi, fizyoloji, biyokimya, mikrobiyoloji, farmakoloji ve epidemiyoloji derslerinin bulunması, programın sayısal puan türüyle öğrenci almasının nedenini açıklar. Bu derslerden uzak durmak isteyen öğrenci için program uygun değildir.

Üçüncü koşul fiziksel dayanıklılık ve takım çalışmasıdır. Beden eğitimi ve vücut geliştirme ile kurtarma araçları eğitimi derslerinin iki dönem sürmesi tesadüf değildir. Kurtarma işi bireysel kahramanlıkla değil ekip disipliniyle yapılır; komutu almayı ve vermeyi bilmek mesleki bir beceridir.

Dördüncü koşul kriz anında karar verebilmektir. Afet yönetiminde bilgi eksik, zaman kısa ve kaynak sınırlıdır. Böyle bir ortamda karar vermeyi öğrenmenin yolu senaryo çalışmasıdır; programın son yılında afet yönetimi senaryo uygulamaları dersinin bulunması bu nedenledir. Belirsizlikten rahatsız olan, her koşulda kesin bilgi bekleyen bir öğrenci bu alanda zorlanır.

Birinci not: Program adı üniversiteler arasında farklı yazılabilir ve ders planı farkı belirgindir. Bazı programlar sağlık ve acil bakım tarafını, bazıları mühendislik ve yapı tarafını, bazıları ise yönetim ve mevzuat tarafını ağırlıklandırır. Tercih listesi yapılırken her programın kendi ders planı ayrı ayrı okunmalıdır.

İkinci not: Bu programın bulunduğu fakülte üniversiteden üniversiteye değişir; aynı ad altındaki programlar sağlık bilimleri, uygulamalı bilimler ya da mühendislik çatısı altında bulunabilir. Fakülte adı ders planını doğrudan etkilediği için tercih öncesi bakılması gereken ayrıntılardan biridir.

Üçüncü not: Ön lisans düzeyinde benzer işi hedefleyen öğrenci için [acil durum ve afet yönetimi](/bolum/acil-durum-ve-afet-yonetimi), [ilk ve acil yardım](/bolum/ilk-ve-acil-yardim) ve [sivil savunma ve itfaiyecilik](/bolum/sivil-savunma-ve-itfaiyecilik) programları ayrı yollar oluşturur. Bu programlar TYT puanıyla öğrenci alır; bu lisans programı ise sayısal puan türüyle öğrenci alır. Bu ayrım tercih stratejisini doğrudan etkiler.

Dördüncü not: Alanın kurumsal yapısı ve mevzuatı zaman içinde değişir. Programın kalıcı kazanımı belirli bir kurumun adı ya da belirli bir yönetmelik maddesi değil, risk düşünme biçimi, planlama disiplini, saha becerisi ve koordinasyon alışkanlığıdır. Ders adlarına bakarken bu ayrımı gözden kaçırmamak gerekir.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.