Adli Bilimler, doğa bilimlerinin yöntemlerini delil üretimi ve hukuki karar süreci için kullanan çok disiplinli dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın kamusal çerçevesine değen metinlerden biri 6754 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- SAY
- Seviye
- Lisans
- Süre
- 4 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 230,54–372,95
- Üniversite
- 2
- Genel kontenjan
- 119
- Meslek çıktısı
- 6
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Adli Bilimler Nedir?
Adli Bilimler, kimya, biyoloji, fizik ve tıp gibi doğa bilimlerinin yöntemlerini bir hukuki uyuşmazlığın çözümü için kullanan çok disiplinli bir lisans programıdır. Alanın kendine özgü yanı konusu değil amacıdır: burada bir maddenin bileşimi ya da bir dokunun kaynağı, bilimsel merak için değil, bir yargılamada kullanılacak bir bulgu üretmek için incelenir. Bu amaç, bütün yöntem seçimlerini de belirler; çünkü mahkemeye taşınacak bir bulgunun sadece doğru olması yetmez, aynı zamanda izlenebilir, tekrarlanabilir ve savunulabilir olması gerekir.
Alanın birinci ayağı doğa bilimleri temelidir. Adli kimya, adli fizik, adli biyoloji, biyokimya ve enstrümental analiz yöntemleri dersleri, mezunun laboratuvarda karşılaşacağı her ölçümün altındaki teoriyi kurar. Bu ayak zayıf kaldığında geri kalan her şey ezber hâline gelir: cihazın verdiği çıktının ne anlama geldiğini bilmeyen kişi, o çıktının yanıldığı durumu da fark edemez.
İkinci ayak olay yeri ve delildir. Kriminalistik, olay yeri inceleme teknikleri, adli fotoğrafçılık, parmak izi araştırmaları, ateşli silahlar ve balistik ile belge inceleme bu ayağın dersleridir. Burada öğrenilen şey, delilin bulunduğu andan laboratuvara ulaştığı ana kadar geçen sürecin kendisidir; bir delil yanlış toplandığında laboratuvarın ne kadar iyi olduğunun bir önemi kalmaz.
Üçüncü ayak laboratuvar analizidir. Adli genetik, adli toksikoloji, biyolojik delillerin analizi, adli mikroskobi, analitik toksikoloji ve adli mikrobiyoloji dersleri bu ayağı oluşturur. Bu ayak alanın en teknik parçasıdır ve genellikle programın üçüncü ve dördüncü yıllarına yayılır; çünkü önce temel kimya ve biyoloji bilgisinin oturması gerekir.
Dördüncü ayak insan bedenidir. İnsan anatomisi ve fizyolojisi, adli osteoloji, adli antropoloji, adli farmakoloji, adli tıp ve adli travmatoloji dersleri bu ayağa girer. Bir kemikten yaş ve cinsiyet tahmini yapmak, bir yaralanmanın mekanizmasını okumak, bir ilacın bedende bıraktığı izi yorumlamak bu ayağın konularıdır. Bu ayak, alanın tıp ile komşuluğunu kuran yerdir; ama komşuluk aynılık değildir ve bu farka aşağıda ayrı bir başlıkta bakılmıştır.
Beşinci ayak hukuk ve davranıştır. Hukukun temel ilkeleri, delillendirmede hukuki mevzuat, suç soruşturma teknikleri, adli psikoloji, suç psikolojisi ve adli bilimlerde bilirkişilik ve etik dersleri bu ayağı kurar. Adli bilimci hukukçu değildir; ancak ürettiği bulgunun hangi usul içinde kullanılacağını, hangi koşulda dosyaya girip hangi koşulda dışarıda kalacağını bilmek zorundadır. Aşağıdaki kamusal çerçeve başlığı da bu ayağın neye benzediğini bir kanun metni üzerinden gösterir.
Altıncı ayak veri, dijital delil ve kalitedir. Adli bilimlerde istatistik, adli bilişim ve dijital deliller, biyometri, veri madenciliği, adli görüntüleme ve animasyon ile adli laboratuvarlarda kalite güvencesi dersleri bu ayağa girer. Bugün bir soruşturmanın delil hacminin büyük bölümü dijitaldir; ayrıca bir laboratuvar sonucunun mahkemede ayakta kalması, o laboratuvarın kalite sisteminin belgelenebilir olmasına bağlıdır.
Bu program, temel bilim tarafıyla [Kimya](/bolum/kimya), [Biyoloji](/bolum/biyoloji) ve [Moleküler Biyoloji ve Genetik](/bolum/molekuler-biyoloji-ve-genetik) ile, hukuk tarafıyla [Hukuk](/bolum/hukuk) ve [Adalet](/bolum/adalet) ile, davranış tarafıyla [Psikoloji](/bolum/psikoloji) ile komşudur. Bu komşuluklar aynı şey demek değildir; farkları aşağıda ayrı bir başlıkta ele alınmıştır.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 6754 Sayılı Kanun
Bu başlık, mesleğin ne olduğunu anlatmaz; uzmanlık bilgisinin yargılamaya hangi kurallarla girdiğini düzenleyen bir metne, kendi sözleriyle bakar. Aşağıdaki alıntılar 6754 sayılı kanunun Resmî Gazete metninden, yayımlandığı biçimiyle aktarılmıştır. Bu kanun bir yükseköğretim programını düzenlemez ve hiçbir bölümün mezununa bir unvan ya da yetki vermez; bilirkişiliğin niteliklerini, eğitimini, seçimini ve denetimini düzenler.
Kanunun künye bloğu kaynakta şu satırlarla yayımlanmıştır:
BİLİRKİŞİLİK KANUNU Kanun Numarası : 6754 Kabul Tarihi : 3/11/2016 Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih : 24/11/2016 Sayı : 29898 Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 58
Kanunun ilk maddesi, kendi amacını ve kapsamını şöyle çizer. Madde 1, "Amaç ve kapsam" başlığını taşır ve şöyledir: "(1) Bu Kanunun amacı; bilirkişilerin nitelikleri, eğitimi, seçimi ve denetimine ilişkin usul ve esasların belirlenmesi ile bilirkişilik için etkin ve verimli bir kurumsal yapı oluşturulmasıdır. (2) Bu Kanun adli ve idari yargı alanında yürütülen her türlü bilirkişilik faaliyetini kapsar. (3) Kanunlarda bilirkişilik hizmeti verebileceği öngörülen kurumlar ile yargı mercilerinin talebi üzerine bilimsel ve teknik görüş bildiren kamu kurum ve kuruluşları bu Kanunun kapsamı dışındadır."
Üçüncü fıkra, adli bilimler açısından özellikle dikkat çekicidir: bilimsel ve teknik görüş bildiren kamu kurum ve kuruluşlarının bu kanunun kapsamı dışında tutulduğu doğrudan metinde yazılıdır. Bu rehber, hangi kurumun bu tanıma girdiğine dair bir sayım yapmaz; yalnızca metnin kendisini aktarır.
İkinci madde tanımlar maddesidir. Kaynakta madde "Tanımlar" başlığıyla ve "(1) Bu Kanunun uygulanmasında;" cümlesiyle açılır, ardından şu bentler gelir: "a) Bakanlık: Adalet Bakanlığını,", "b) Bilirkişi: Çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde oy ve görüşünü sözlü veya yazılı olarak vermesi için başvurulan gerçek veya özel hukuk tüzel kişisini,", "c) Bölge kurulu: Bilirkişilik bölge kurullarını,", "ç) Daire Başkanlığı: Adalet Bakanlığı Hukuk İşleri Genel Müdürlüğü bünyesinde kurulan Bilirkişilik Daire Başkanlığını,", "d) Danışma Kurulu: Bilirkişilik Danışma Kurulunu,", "e) Temel eğitim: Kanunlarda yer alan esaslar ve Bakanlık tarafından belirlenen ilkeler kapsamında bilirkişilik faaliyeti öncesinde verilen zorunlu eğitimi,". Bentler "ifade eder." ibaresiyle kapanır.
Bilirkişi tanımındaki iki ifade alan açısından belirleyicidir: uzmanlığın "çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hâllerde" devreye girmesi ve görüşün "sözlü veya yazılı olarak" verilebilmesi. Tanım ayrıca gerçek kişilerin yanında özel hukuk tüzel kişilerini de kapsamına almaktadır.
Üçüncü madde "Temel ilkeler" başlığını taşır ve alanın günlük çalışma disiplinine en yakın duran maddedir. Kaynakta şu sekiz fıkra yer alır: "(1) Bilirkişi, görevini dürüstlük kuralları çerçevesinde bağımsız, tarafsız ve objektif olarak yerine getirir. (2) Bilirkişi, raporunda çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren hususlar dışında açıklama yapamaz; hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz. (3) Genel bilgi veya tecrübeyle ya da hâkimlik mesleğinin gerektirdiği hukuki bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan konularda bilirkişiye başvurulamaz. (4) Bilirkişi, kendisine tevdi olunan görevi bizzat yerine getirmekle yükümlü olup, görevinin icrasını kısmen yahut tamamen başka bir kimseye devredemez. (5) Bilirkişi, görevi sebebiyle kendisine tevdi edilen bilgi ve belgelerin veya öğrendiği sırların gizliliğini sağlamakla yükümlüdür. Bu yükümlülük, bilirkişilik görevi sona erdikten sonra da devam eder. (6) Çözümü uzmanlığı, özel veya teknik bilgiyi gerektiren sorun açıkça belirtilmeden ve inceleme yaptırılacak konunun kapsamı ile sınırları açıkça gösterilmeden bilirkişi görevlendirilemez. (7) Aynı konuda bir kez rapor alınması esastır; ancak rapordaki eksiklik veya belirsizliğin giderilmesi için ek rapor istenebilir. (8) Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi ile bu Sisteme entegre bilişim sistemleri veya yazılımlar vasıtasıyla ulaşılabilen bilgiler veya çözülebilen sorunlar için bilirkişiye başvurulamaz."
İkinci fıkradaki sınır, adli bilimler eğitiminde tekrar tekrar vurgulanan sınırın kanun metnindeki karşılığıdır: teknik bulgu üretmek ile hukuki nitelendirme yapmak ayrı işlerdir. Beşinci fıkradaki gizlilik yükümlülüğünün görev bittikten sonra da sürdüğü de metinde açıkça yazılıdır.
Onuncu madde "Bilirkişiliğe kabul şartları" başlığını taşır. Kaynakta madde "(1) Bilirkişilik faaliyetinde bulunacak gerçek kişilerde aşağıdaki şartlar aranır:" cümlesiyle açılır ve şu bentler sıralanır: "a) 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı bir yıldan fazla süreyle hapis cezasına ya da affa uğramış olsa bile Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık, gerçeğe aykırı bilirkişilik veya tercümanlık yapma, yalan tanıklık ve yalan yere yemin suçlarından mahkûm olmamak.", "b) Terör örgütleriyle iltisaklı veya irtibatlı olmamak.", "c) Daha önce kendi isteği dışında bilirkişilik sicilinden çıkarılmamış olmak.", "ç) Disiplin yönünden meslekten veya memuriyetten çıkarılmamış ya da sanat icrasından veya mesleki faaliyetten geçici ya da sürekli olarak yasaklanmamış olmak.", "d) Başka bir bölge kurulunun listesine kayıtlı olmamak.", "e) Bilirkişilik temel eğitimini tamamlamak.", "f) Bilirkişilik yapacağı uzmanlık alanında en az beş yıl fiilen çalışmış olmak ya da daha fazla çalışma süresi belirlenmiş ise bu süre kadar fiilen çalışmış olmak.", "g) Meslek mensubu olarak görev yapabilmek için mevzuat tarafından aranan şartları haiz olmak ve mesleğini yapabilmek için gerekli olan uzmanlık alanını gösteren diploma, mesleki yeterlilik belgesi, uzmanlık belgesi veya benzeri belgeye sahip olmak.", "ğ) Bilirkişilik temel ve alt uzmanlık alanlarına göre belirlenen yeterlilik koşullarını taşımak."
Bu bentlerden ikisi tercih aşamasındaki bir aday için doğrudan anlamlıdır. Temel eğitimin tamamlanması ayrı bir şart olarak sayılmıştır; yani bir alanda diploma sahibi olmak tek başına yeterli görülmemiştir. Ayrıca uzmanlık alanında fiilen çalışmış olma şartı, mezuniyetin hemen ertesinde değil, belirli bir mesleki geçmişten sonra devreye giren bir kapı olduğunu gösterir.
Kanunun madde başlıklarından üçü iki ayrı okumada aynı biçimde görüldüğü için burada aktarılabilir: on birinci madde "Bilirkişiliğe başvuru, seçilme usulü ve sicile kayıt", on ikinci madde "Bilirkişilik sicilinin ve listesinin tutulması ile bilirkişinin görevlendirilmesi", on dördüncü madde ise "Denetim ve inceleme" başlığını taşır. Bu başlıklar, kanunun bir sicil ve denetim düzeni kurduğunu gösterir; bu rehber bu maddelerin içeriğine dair hiçbir şey aktarmaz.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Onuncu maddenin birinci fıkrasından sonraki fıkralar yalnızca tek okumada elde edildiği için buraya alınmamıştır; var oldukları gizlenmemiş, metinleri aktarılmamıştır. Kanunun geri kalan madde başlıklarının tamamı da tek okumaya dayandığı için yazılmamıştır. Kanunun daha sonraki maddelerinin önemli bir bölümü başka kanunlarda değişiklik yapan hükümlerden oluşmaktadır; bu rehber o hükümlerin hiçbirini bilirkişiliğe ilişkin esas kural gibi sunmaz ve içeriklerine girmez. Ayrıca burada aktarılan hiçbir alıntı, adli bilimler mezununun bilirkişi olacağı ya da olamayacağı anlamına gelmez; kanun bir yükseköğretim programına atıf yapmaz ve bu rehber böyle bir bağ kurmaz.
Adli Bilimler ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Birinci ayrım tıp iledir. [Tıp](/bolum/tip) altı yıllık bir programdır ve mezunu hekimdir; adli tıp ise hekimlikten sonra gelen bir uzmanlık alanıdır. Adli Bilimler lisans programı bu yolun bir parçası değildir: mezun hekim olmaz, ölü muayenesi ve otopsi gibi hekimliğe özgü işleri yapmaz. Programdaki adli tıp dersi, mezunun bu alanla birlikte çalışırken ortak dili kurabilmesi içindir.
İkinci ayrım hukuk iledir. [Hukuk](/bolum/hukuk) ve [Adalet](/bolum/adalet) programları, uyuşmazlığın kendisini ve yargılamanın usulünü çalışır. Adli Bilimler ise uyuşmazlığa girecek teknik bulguyu üretir. Yukarıda alıntılanan üçüncü maddenin ikinci fıkrası bu ayrımı kanun metninde de görünür kılar: bilirkişi hukuki nitelendirme ve değerlendirme yapamaz. Bu iki alan aynı dosyaya bakar, ama farklı sorulara cevap verir.
Üçüncü ayrım temel bilimler iledir. [Kimya](/bolum/kimya), [Biyoloji](/bolum/biyoloji), [Fizik](/bolum/fizik) ve [Moleküler Biyoloji ve Genetik](/bolum/molekuler-biyoloji-ve-genetik) programları yöntemi kendi başına bir araştırma konusu olarak ele alır; adli bilimlerde ise yöntem, hukuki bir soruya cevap üretmek üzere seçilir ve delil zinciri, kayıt düzeni, kontaminasyon riski gibi kısıtlar yöntemin önüne geçer. Aynı cihaz, farklı bir sorumluluk rejimi içinde kullanılır.
Dördüncü ayrım sağlık teknikerliği alanlarıyladır. [Tıbbi Laboratuvar Teknikleri](/bolum/tibbi-laboratuvar-teknikleri) ve [Patoloji Laboratuvar Teknikleri](/bolum/patoloji-laboratuvar-teknikleri) önlisans düzeyinde ve klinik hizmete dönük programlardır. Adli Bilimler dört yıllık bir lisans programıdır ve amacı klinik tanı süreci değil, adli sürece girecek bulgudur. İki alanın laboratuvar becerileri kısmen örtüşür; hedefleri örtüşmez.
Beşinci ayrım davranış bilimleriyledir. [Psikoloji](/bolum/psikoloji) ve [Sosyoloji](/bolum/sosyoloji) programları insan davranışını ve toplumsal yapıyı kendi başına inceler. Adli Bilimler müfredatındaki adli psikoloji ve suç psikolojisi dersleri, bu birikimin soruşturma bağlamındaki uygulamasına dokunur; ancak bu dersler mezunu psikolog yapmaz ve klinik değerlendirme yetkisi vermez.
Altıncı ayrım dijital taraftadır. [Bilgisayar Mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi), [Yazılım Mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi), [Siber Güvenlik](/bolum/siber-guvenlik) ve [Bilgi Güvenliği Teknolojisi](/bolum/bilgi-guvenligi-teknolojisi) sistemleri kurmak ve korumak üzerine kuruludur. Adli bilimlerin dijital delil dersleri ise var olan bir sistemden delil çıkarma ve o delilin bütünlüğünü koruma üzerinedir. Yakın araçlar, farklı amaçlar.
Yedinci ayrım güvenlik ve infaz alanlarıyladır. [Ceza İnfaz ve Güvenlik Hizmetleri](/bolum/ceza-infaz-ve-guvenlik-hizmetleri) ile [Sivil Savunma ve İtfaiyecilik](/bolum/sivil-savunma-ve-itfaiyecilik) programları kurumsal görevlere ve saha operasyonlarına dönüktür; adli bilimler ise laboratuvar ve rapor eksenlidir. Bu ayrım özellikle önemlidir, çünkü adli bilimler adının çağrıştırdığı görüntü ile programın gerçek günlük içeriği çoğu adayda örtüşmez.
Bir Üniversitenin Ders Planı: Kütahya Sağlık Bilimleri Üniversitesi
Bu başlık bir örnektir; ülkedeki bütün programların ortak müfredatı değildir. Aşağıdaki bilgiler, adı geçen üniversitenin Bologna bilgi sisteminde tek bir program kaydının iki ayrı sayfasında yayımlanmıştır: program bilgileri sayfası ile ders planı sayfası. Bu nedenle her ikisi de kaynak listesine ayrı ayrı konmuştur.
Program bilgileri sayfasında programın adı ve düzeyi birlikte "Adli Bilimler Lisans Programı" biçiminde yayımlanmıştır. Aynı sayfada programın bağlı olduğu birim "Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi" olarak yazılıdır. Bu iki dize, iki ayrı okumada aynı biçimde görülmüştür.
Ders planı sayfasında sekiz yarıyılın ders adları sırayla yayımlanmıştır. Birinci yarıyılda şu dersler yer alır: Adli Bilimlere Giriş, Adli Biyoloji 1, Adli Fizik 1, Adli Kimya 1, Kariyer Planlama, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 1, Türk Dili 1, İngilizce 1, İş Sağlığı ve Güvenliği.
İkinci yarıyılda şu dersler yer alır: Adli Sosyal Bilimler, Adli Fizik 2, Adli Kimya 2, Adli Biyoloji 2, Yazışma Teknikleri, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 2, Türk Dili 2, İngilizce 2, Sosyokültürel Etkinlikler, Adli Vahşi Hayat.
Üçüncü yarıyılda şu dersler yer alır: Kriminalistik, Adli Genetik 1, Ateşli Silahlar ve Balistik, Hukukun Temel İlkeleri, İnsan Anatomisi ve Fizyolojisi, Biyokimya, Enstrümental Analiz Yöntemleri 1, Mesleki İngilizce.
Dördüncü yarıyılda şu dersler yer alır: Olay Yeri İnceleme Teknikleri, Adli Fotoğrafçılık, Kriminolji, Adli Genetik 2, Delillendirmede Hukuki Mevzuat, Enstrümental Analiz Yöntemleri 2, Adli Osteoloji, Adli Farmakoloji. Bu listedeki üçüncü dersin adı kaynakta bu şekilde yazılıdır ve iki ayrı okumada da aynı biçimde görülmüştür; bu rehber kaynaktaki yazımı düzeltmez.
Beşinci yarıyılda şu dersler yer alır: Parmak İzi Araştırmaları, Adli Toksikoloji 1, Adli Bilimlerde İstatistik, Biyolojik Delillerin Analizi 1, Adli Mikroskobi, Adli Bilişim ve Dijital Deliller 1, Adli Antropoloji, Adli Mikrobiyoloji.
Altıncı yarıyılda şu dersler yer alır: Olay Yeri İnceleme Tekniklerinde Spesifik Alanlar, Adli Toksikoloji 2, Belge İnceleme, Biyolojik Delillerin Analizi 2, Adli Bilişim ve Dijital Deliller 2, Adli Biyolojide Spesifik Alanlar, Analitik Toksikoloji, Suç Psikolojisi.
Yedinci yarıyılda şu dersler yer alır: Adli Laboratuvarlarda Kalite Güvencesi, Bitirme Projesi 1, Adli Tıp, Adli Psikoloji, Suç Soruşturma Teknikleri, Biyometri, Deney Hayvanları, Adli Toksikogenetik.
Sekizinci yarıyılda şu dersler yer alır: Veri Madenciliği, Bitirme Projesi 2, Adli Görüntüleme ve Animasyon, Adli Bilimlerde Bilirkişilik ve Etik, Güvenlik Stratejileri ve Yönetimi, KBRN, Adli Temel Travmatoloji, Adli Bilimlerde Teknolojik Gelişmeler, Çevresel Adli Bilimler.
Bu liste, yukarıda anlatılan altı ayakla şöyle örtüşür. Doğa bilimleri temeli Adli Kimya 1-2, Adli Fizik 1-2, Adli Biyoloji 1-2, Biyokimya ve Enstrümental Analiz Yöntemleri 1-2 derslerinde kurulur. Olay yeri ve delil ayağı Kriminalistik, Olay Yeri İnceleme Teknikleri, Olay Yeri İnceleme Tekniklerinde Spesifik Alanlar, Adli Fotoğrafçılık, Parmak İzi Araştırmaları, Ateşli Silahlar ve Balistik ile Belge İnceleme derslerinde görünür. Laboratuvar analizi ayağı Adli Genetik 1-2, Adli Toksikoloji 1-2, Analitik Toksikoloji, Biyolojik Delillerin Analizi 1-2, Adli Mikroskobi, Adli Mikrobiyoloji, Adli Biyolojide Spesifik Alanlar ve Adli Toksikogenetik derslerinde somutlaşır. İnsan bedeni ayağı İnsan Anatomisi ve Fizyolojisi, Adli Osteoloji, Adli Antropoloji, Adli Farmakoloji, Adli Tıp ve Adli Temel Travmatoloji zincirinde ilerler. Hukuk ve davranış ayağı Hukukun Temel İlkeleri, Delillendirmede Hukuki Mevzuat, Suç Soruşturma Teknikleri, Suç Psikolojisi, Adli Psikoloji ve Adli Bilimlerde Bilirkişilik ve Etik derslerinde toplanır. Veri, dijital delil ve kalite ayağı ise Adli Bilimlerde İstatistik, Adli Bilişim ve Dijital Deliller 1-2, Biyometri, Veri Madenciliği, Adli Görüntüleme ve Animasyon ile Adli Laboratuvarlarda Kalite Güvencesi derslerinden oluşur. Listede ayrıca Adli Sosyal Bilimler, Adli Vahşi Hayat, Çevresel Adli Bilimler, Deney Hayvanları, KBRN ve Güvenlik Stratejileri ve Yönetimi gibi, alanın çevresel ve kurumsal yüzüne bakan dersler ile Bitirme Projesi 1-2 bulunur.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Sekiz yarıyılın her birinin sayfada yayımlanmış başlık dizesi, iki okuma arasında birbirinden farklı biçimlerde göründüğü için yazılmamıştır; bu nedenle yarıyıllara yalnızca sıralarıyla atıf yapılmıştır. Ders planı sayfasında dört ayrı yarıyılda seçmeli ders satırları da bulunmaktadır; bu satırlar tek okumada elde edildiği için buraya alınmamıştır, var oldukları gizlenmemiştir. Ders planı sayfasında ayrıca kredi ve AKTS sütunları bulunmaktadır; bu rehber hiçbir programda ders kodu, kredi veya AKTS değeri vermez. Ders planı sayfasının üst başlık dizesi ile program bilgileri sayfasının yol çizgisi tek okumada elde edildiği için aktarılmamıştır. Üniversitenin adı sayfalarda basılı hâliyle iki okumada aynı biçimde çıkmadığı için, bu başlıkta yalnızca kurumun kendisi anılmıştır. Program bilgileri sayfasında programı tanıtan bir cümle ile kazanılan unvana değinen bir ifade de bulunmaktadır; ikisi de tek okumaya dayandığı için yazılmamıştır. Bu liste yalnızca adı geçen üniversitenin yayımladığı hâldir; aynı adı taşıyan başka programlar farklı ders dizileri yayımlar.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Birinci alan laboratuvar tarafıdır. Adli analiz yapan kamu ve özel laboratuvarlarda toksikoloji, genetik, kimyasal analiz ve biyolojik materyal incelemesi yürüten birimler bulunur. Bu alanda çalışmak, cihaz kullanımının ötesinde kayıt disiplini, kalibrasyon takibi ve raporlama düzeni gerektirir; yukarıda anılan kalite güvencesi dersi tam olarak bu yüzden müfredattadır.
İkinci alan sağlık kuruluşlarının laboratuvarları ve araştırma birimleridir. Analitik kimya ve moleküler yöntem bilgisi, adli olmayan laboratuvarlarda da karşılık bulur; mezunlar biyokimya, mikrobiyoloji ve genetik laboratuvarlarının teknik kadrolarında çalışabilir. Bu yön, [Tıbbi Laboratuvar Teknikleri](/bolum/tibbi-laboratuvar-teknikleri) ve [Biyoloji](/bolum/biyoloji) mezunlarıyla aynı ortamı paylaşmak anlamına gelir.
Üçüncü alan endüstriyel analiz ve kalite kontroldür. İlaç, gıda, kozmetik ve kimya sanayisinde numune analizi, kalite kontrol ve doğrulama işleri yürütülür. Enstrümental analiz zinciri bu alana doğrudan aktarılabilir bir beceri setidir ve [Kimya](/bolum/kimya) ile [Kimya Mühendisliği](/bolum/kimya-muhendisligi) mezunlarıyla ortak bir iş evreni oluşturur.
Dördüncü alan dijital delil ve veri tarafıdır. Kurumların bilgi güvenliği birimleri, olay müdahale ekipleri ve dijital inceleme hizmeti veren şirketler; hem delil bütünlüğü kavramını bilen hem teknik araçları kullanabilen kişileri arar. Bu yön, [Siber Güvenlik](/bolum/siber-guvenlik) ve [Veri Bilimi ve Analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi) alanlarıyla kesişen bir yetkinlik gerektirir ve genellikle mezuniyet sonrası ek eğitim ister.
Beşinci alan akademidir. Adli bilimlerin alt alanları lisansüstü düzeyde ayrışır: adli genetik, adli toksikoloji, adli antropoloji ve adli bilişim ayrı ayrı derinleştirilebilir. Araştırma yönünde ilerlemek isteyen mezunlar için yüksek lisans, bu alanda pratikte kural hâline gelmiş bir adımdır.
Altıncı alan kurumsal risk, iş sağlığı ve çevre tarafıdır. Kimyasal maddelerin yönetimi, olay sonrası inceleme, çevresel numune analizi ve raporlama gibi işler; [İş Sağlığı ve Güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi), [Çevre Mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi) ve [Acil Yardım ve Afet Yönetimi](/bolum/acil-yardim-ve-afet-yonetimi) alanlarıyla temas eden bir çalışma alanı açar.
Bu başlıkta hiçbir maaş, ücret, istihdam oranı veya işe yerleşme yüzdesi verilmemiştir. Ayrıca kamu kurumlarında hangi görevin hangi bölüm mezununa açık olduğu, ilgili kurumların kendi mevzuatı ve ilanlarıyla belirlenir; bu rehber hangi kadroya hangi mezunun başvurabileceğine dair bir iddiada bulunmaz. Aynı biçimde, yukarıda alıntılanan kanun hiçbir lisans programına atıf yapmaz ve bu rehber mezuniyetin bilirkişilikle otomatik bir bağı olduğunu söylemez.
Kimler Tercih Etmeli?
Birinci soru laboratuvarla ilişkinizle ilgilidir. Bu alanın günlük işi büyük ölçüde numune hazırlamak, cihaz çalıştırmak, sonucu kaydetmek ve raporlamaktan oluşur. Uzun ve tekrarlı işlemlerden sıkılan, ayrıntı takibini yorucu bulan bir aday programın üçüncü yılından itibaren zorlanır.
İkinci soru titizlikle ilgilidir. Adli bir bulguda hata, yanlış bir sonuçtan fazlasını doğurur; delilin kullanılamaz hâle gelmesine yol açabilir. Etiketleme, kayıt, sıra ve tarih gibi ayrıntıları önemsiz bulan bir kişi bu alanda rahat edemez. Buna karşılık düzenli çalışmayı doğal bulan adaylar için alan oldukça tatmin edicidir.
Üçüncü soru popüler kültürle ilgilidir. Adli bilimlerin dizilerdeki görüntüsü ile gerçek çalışma biçimi arasında belirgin bir fark vardır: sonuçlar dakikalar içinde çıkmaz, her soru cevaplanmaz ve çalışmanın büyük kısmı olay yerinde değil masada geçer. Bu farkı baştan kabul etmeyen adaylar için hayal kırıklığı riski yüksektir.
Dördüncü soru duygusal dayanıklılıkla ilgilidir. Alan, yaralanma, ölüm ve suç materyalleriyle temas edebilen bir alandır. Bu içerik herkes için aynı ağırlıkta değildir; adayın kendi eşiğini dürüstçe değerlendirmesi, tercih listesini yaptığı aşamada verilmesi gereken bir karardır.
Beşinci soru sürekli öğrenmeyle ilgilidir. Analiz yöntemleri, cihazlar ve dijital delil araçları hızla değişir; ayrıca alanın bazı yönleri lisans sonrası uzmanlaşma ister. Mezuniyetten sonra da okumaya, sertifika programlarına ve gerekirse lisansüstü eğitime zaman ayırmayı göze alamayan bir aday, alanın gerisinde kalır.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: bu program sayısal puan türüyle öğrenci alan dört yıllık bir lisans programıdır. Bu rehber hiçbir yerde taban puan, başarı sıralaması veya kontenjan bilgisi vermez; bu bilgiler yalnızca yetkili kurumların yayımladığı güncel kılavuzlardan okunmalıdır.
İkinci not: bu adı taşıyan lisans programı Türkiye'de çok az sayıda üniversitede bulunur. Bu rehber hangi üniversitelerde açık olduğunu listelemez; güncel liste yalnızca ilgili kurumların yayımladığı tercih kılavuzundan okunmalıdır. Program sayısının azlığı, ders planlarının kurumdan kuruma farklılaşma ihtimalini ortadan kaldırmaz; tercih öncesinde her kurumun kendi bilgi paketindeki plan ayrı ayrı okunmalıdır.
Üçüncü not: bu programın adındaki "adli" sözcüğü, mezuna herhangi bir kamusal yetki, unvan ya da görev vermez. Yukarıda alıntılanan kanun metni de bir yükseköğretim programına atıf yapmaz. Hangi görev için hangi mezuniyetin arandığı, ilgili kurumun kendi mevzuatı ve ilanıyla belirlenir; bu rehber bu konuda hiçbir genelleme yapmaz.
Dördüncü not: karar vermeden önce komşu alanlara da bakmakta yarar vardır. Temel bilim tarafı için [Kimya](/bolum/kimya), [Biyoloji](/bolum/biyoloji), [Fizik](/bolum/fizik), [Moleküler Biyoloji ve Genetik](/bolum/molekuler-biyoloji-ve-genetik) ve [Kimya Mühendisliği](/bolum/kimya-muhendisligi); sağlık tarafı için [Tıp](/bolum/tip), [Diş Hekimliği](/bolum/dis-hekimligi), [Eczacılık](/bolum/eczacilik), [Veterinerlik](/bolum/veterinerlik), [Hemşirelik](/bolum/hemsirelik), [Beslenme ve Diyetetik](/bolum/beslenme-ve-diyetetik) ve [Odyoloji](/bolum/odyoloji); laboratuvar tarafı için [Tıbbi Laboratuvar Teknikleri](/bolum/tibbi-laboratuvar-teknikleri), [Patoloji Laboratuvar Teknikleri](/bolum/patoloji-laboratuvar-teknikleri), [Tıbbi Görüntüleme Teknikleri](/bolum/tibbi-goruntuleme-teknikleri), [Biyomedikal Cihaz Teknolojisi](/bolum/biyomedikal-cihaz-teknolojisi) ve [Laborant ve Veteriner Sağlık](/bolum/laborant-ve-veteriner-saglik); hukuk ve kamu tarafı için [Hukuk](/bolum/hukuk), [Adalet](/bolum/adalet) ve [Ceza İnfaz ve Güvenlik Hizmetleri](/bolum/ceza-infaz-ve-guvenlik-hizmetleri); davranış ve toplum tarafı için [Psikoloji](/bolum/psikoloji), [Sosyoloji](/bolum/sosyoloji), [Antropoloji](/bolum/antropoloji), [Sosyal Hizmet](/bolum/sosyal-hizmet) ve [Çocuk Gelişimi](/bolum/cocuk-gelisimi); veri ve dijital taraf için [Bilgisayar Mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi), [Yazılım Mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi), [Siber Güvenlik](/bolum/siber-guvenlik), [Bilgi Güvenliği Teknolojisi](/bolum/bilgi-guvenligi-teknolojisi), [Veri Bilimi ve Analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi) ve [İstatistik](/bolum/istatistik); güvenlik, çevre ve saha tarafı için [İş Sağlığı ve Güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi), [Çevre Mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi), [Sivil Savunma ve İtfaiyecilik](/bolum/sivil-savunma-ve-itfaiyecilik), [Acil Yardım ve Afet Yönetimi](/bolum/acil-yardim-ve-afet-yonetimi), [Sağlık Yönetimi](/bolum/saglik-yonetimi), [Elektrik-Elektronik Mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi) ve [Arkeoloji](/bolum/arkeoloji) sayfalarına bakılabilir.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 2 üniversitede, 5 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.