Aktüerya Bilimleri, sigorta ve finans alanındaki riskleri olasılık ve istatistik yöntemleriyle fiyatlandıran dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın kamusal çerçevesini kuran metinlerden biri 5684 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- SAY
- Seviye
- Lisans
- Süre
- 4 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 207,71–361,52
- Üniversite
- 7
- Genel kontenjan
- 352
- Meslek çıktısı
- 6
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Aktüerya Bilimleri Nedir?
Aktüerya Bilimleri, gelecekte gerçekleşmesi belirsiz olayların bugünkü parasal karşılığını hesaplayan dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın temel sorusu şudur: bir olayın ne zaman ve hangi büyüklükte gerçekleşeceği bilinmiyorsa, bu belirsizlik nasıl fiyatlanır ve bugünden ne kadar kaynak ayrılmalıdır. Bu soru bir sigorta poliçesinin priminde, bir emeklilik planının yükümlülüğünde ve bir portföyün risk ölçümünde aynı biçimde karşımıza çıkar.
Alanın birinci ayağı matematiktir. Analiz, doğrusal cebir ve diferansiyel denklemler bu ayağın konularıdır. Bu dersler alanın süsü değil aracıdır; bir yükümlülüğün bugünkü değeri bir integralle, bir portföyün davranışı bir denklem sistemiyle yazılır. Matematikten kaçan bir öğrencinin bu programda tutunması güçtür.
İkinci ayak olasılık ve istatistiktir. Rastgele değişkenler, dağılımlar, tahmin ve hipotez testi, regresyon ve zaman içindeki rastgele süreçler bu ayağın konularıdır. Aktüeryanın kendine özgü tarafı, bu araçların tek tek olaylara değil çok sayıda benzer riskin bir arada tutulmasına uygulanmasıdır; büyük sayılar ilkesi alanın örtük dayanağıdır.
Üçüncü ayak finansal matematiktir. Faiz, iskonto, anüite, tahvil değerlemesi ve nakit akışlarının zaman içinde karşılaştırılması bu ayağın konularıdır. Aktüeryayı sıradan istatistikten ayıran şey büyük ölçüde bu ayaktır: hesaplanan olasılık her zaman bir para akışına bağlanır ve para akışının zamanı önemlidir.
Dördüncü ayak sigortacılık bilgisidir. Hayat sigortası ile hayat dışı sigortanın hesap mantıkları farklıdır. Hayat tarafında ölüm ve yaşam olasılıkları uzun vadeli tablolarla çalışılır; hayat dışı tarafta hasar sıklığı ve hasar büyüklüğü ayrı ayrı modellenir. Reasürans, riskin bir bölümünün başka bir kuruluşa devredilmesini konu alır.
Beşinci ayak muhasebe, hukuk ve raporlama tarafıdır. Bir aktüerin hesabı bir bilançoda karşılık olarak görünür, bir sözleşme metnine dayanır ve bir denetime konu olur. Bu nedenle sigorta muhasebesi ve sigorta hukuku alanın çevresel dersleri değil, çıktının geçerli olmasını sağlayan dersleridir.
Alan, [istatistik](/bolum/istatistik) ve [matematik](/bolum/matematik) ile yöntem tarafını, [ekonometri](/bolum/ekonometri) ile modelleme tarafını, [bankacılık ve sigortacılık](/bolum/bankacilik-ve-sigortacilik) ile sektör tarafını paylaşır. Paylaşmak aynı olmak değildir; üçüncü başlık bu farkları açıyor.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 5684 Sayılı Kanun
Aktüerlik Türkiye'de yalnızca bir hesap uzmanlığı değildir; sigortacılık mevzuatında adı geçen ve sicile kaydı öngörülen bir konumdur. Bu düzenin çerçevesini kuran metinlerden biri 5684 sayılı kanundur. Kaynakta kanunun adı "SİGORTACILIK KANUNU" biçiminde yazılıdır. Kanun Numarası 5684, Kabul Tarihi 3/6/2007, yayımlandığı Resmî Gazete ise Tarih 14/6/2007, Sayı 26552 olarak yazılıdır.
Kanunun birinci maddesinin kenar başlığı "Amaç ve kapsam" biçiminde yazılıdır. Madde şöyledir: "(1) Bu Kanunun amacı, ülkemiz sigortacılığının geliştirilmesini sağlamak, sigorta sözleşmesinde yer alan kişilerin hak ve menfaatlerini korumak ve sigortacılık sektörünün güvenli ve istikrarlı bir ortamda etkin bir şekilde çalışmasını temin etmek üzere bu Kanuna tâbi kişi ve kuruluşların, faaliyete başlama, teşkilât, yönetim, çalışma esas ve usûlleri ile faaliyetlerinin sona ermesi ve denetlenmesine ilişkin hususlar ve sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkların çözümlenmesine yönelik olarak sigorta tahkim sistemi ile ilgili usûl ve esasları düzenlemektir." Metindeki şapkalı harfler kaynaktaki yazımıyla bırakılmıştır.
Bu madde bir öğrenci için üç şey söyler. Birincisi, kanunun amacı yalnızca şirketleri denetlemek değil, sözleşmedeki kişilerin hak ve menfaatlerini korumaktır; yani hesabın doğruluğu bir kamu meselesi olarak kurulmuştur. İkincisi, "güvenli ve istikrarlı bir ortam" ifadesi sektörün ödeme gücüne işaret eder; bir sigortacının yükümlülüğünü karşılayamaması bireysel değil sistemik bir sorun sayılır. Üçüncüsü, uyuşmazlıkların çözümü için tahkim sisteminin aynı kanunda anılmasıdır.
Kanunun ikinci maddesinin kenar başlığı "Tanımlar" biçiminde yazılıdır. Bu maddede alanın adı doğrudan tanımlanır: "a) Aktüer: Sigortacılık tekniği ile buna ilişkin yatırım, finansman ve demografi konularında olasılık ve istatistik teorilerini uygulayarak, yasal düzenlemelere uygun prim, karşılık ve kâr paylarını hesaplayan, tarife ve teknik esasları hazırlayan kişiyi,"
Bu tanım bir ders planından daha açıklayıcıdır. Tanımda dört alan bir arada anılır: sigortacılık tekniği, yatırım, finansman ve demografi. Kullanılacak araç olarak olasılık ve istatistik teorileri gösterilir. Hesaplanacak şeyler prim, karşılık ve kâr paylarıdır; hazırlanacak şeyler ise tarife ve teknik esaslardır. Bu programın neden hem matematik hem muhasebe hem sigortacılık dersi içerdiği bu tek cümleyle açıklanır. Tanımda "yasal düzenlemelere uygun" ifadesinin yer alması da önemlidir: aktüerin hesabı yalnızca matematiksel olarak değil, mevzuata uygunluk bakımından da geçerli olmak zorundadır.
Kanunun yirmi birinci maddesinin birinci fıkrası şöyledir: "(1) Sigorta şirketleri ile reasürans şirketleri, yeterli sayıda aktüerle çalışmak zorundadır. Müsteşarlık tarafından aktüerlerin kaydedildiği bir Aktüerler Sicili tutulur. Sicile kaydolunmadan aktüerlik yapılamaz. Aktüerlik unvanının kazanılması ile aktüerlerin görev ve yetkilerine ilişkin usûl ve esaslar yönetmelikle belirlenir."
Bu fıkra bir tercih adayı için en önemli bilgidir. Birincisi, şirketlerin aktüerle çalışması bir tercih değil zorunluluk olarak yazılmıştır. İkincisi, bir sicil öngörülmüş ve sicile kaydolmadan aktüerlik yapılamayacağı açıkça yazılmıştır. Üçüncüsü, unvanın nasıl kazanılacağı kanunda değil yönetmelikte düzenlenmiştir; yani lisans diploması ile unvan arasındaki ilişkinin ayrıntısı bu kanun metninden değil, ilgili yönetmelikten öğrenilir. Bu sayfada o yönetmelik incelenmemiştir ve unvanın kazanılma koşulları hakkında hiçbir iddia yapılmamaktadır. Fıkrada geçen "Müsteşarlık" ifadesi kaynakta yazıldığı gibi aktarılmıştır; bu ifadenin bugün hangi kuruma karşılık geldiği konusunda bu sayfada hiçbir iddia yapılmamaktadır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanunun yalnızca birinci maddesi, tanımlar maddesinin aktüer bendi ve yirmi birinci maddesinin birinci fıkrası okundu ve aktarıldı; kanunun geri kalan maddeleri okunmadı ve onlar hakkında hiçbir iddia yok. Yirmi birinci maddenin kenar başlığı iki okumada birbirinden farklı çıktığı için alıntılanmadı ve bu başlık hakkında hiçbir iddia yapılmadı. Yirmi birinci maddenin birinci fıkradan sonraki kısımları aktarılmadı. Tanımlar maddesinin diğer bentleri aktarılmadı ve onlar hakkında olumlu ya da olumsuz iddia yapılmadı; bentlerin sayısına ilişkin bir iddiada da bulunulmadı. Kanunda geçen bir terimin tanımlı olmadığı yönünde hiçbir negatif iddia yapılmadı. Kanunda süre, oran, tutar ya da sayı içeren hiçbir hüküm bu sayfaya alınmadı. Aktüerlik unvanını, sınavını ve sicil kaydını düzenleyen yönetmelik bu sayfada incelenmedi. Bireysel emeklilik, sigorta acenteliği ve eksperlik gibi konuları düzenleyen diğer kanun ve yönetmelikler incelenmedi. Mezunun bu kanun kapsamında doğrudan bir unvan ya da yetki kazanacağı yönünde iddia yapılmadı.
Aktüerya Bilimleri ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
En yakın alan [istatistik](/bolum/istatistik) programıdır. Ayrım amaçtadır. Orada yöntemin kendisi merkezdedir ve uygulama alanı değişkendir. Burada yöntem sabit bir amaca bağlanır: belirsizliğin parasal karşılığını hesaplamak. Bu nedenle bu programda istatistik derslerinin yanında faiz, karşılık ve sigorta muhasebesi dersleri de bulunur.
[Matematik](/bolum/matematik) ile ayrım daha da nettir. Orada yapının kendisi incelenir ve uygulama zorunlu değildir. Burada her hesap bir sözleşmeye ve bir bilanço kalemine bağlanmak zorundadır. Matematik bölümü mezununun aktüeryaya geçişi olağandır; bu, iki programın aynı olduğu anlamına gelmez.
[Ekonometri](/bolum/ekonometri) ile temas noktası modellemedir. Orada ekonomik ilişkilerin veriyle sınanması esastır. Burada modelin çıktısı bir fiyat ya da bir karşılık tutarıdır ve mevzuata uygun olmak zorundadır.
[Bankacılık ve sigortacılık](/bolum/bankacilik-ve-sigortacilik) ile ayrım düzey ve kapsam ayrımıdır. O program sektörün işleyişini, ürünlerini ve operasyonunu merkeze alır. Bu program riskin fiyatlanmasının teknik tarafındadır. Aynı şirkette çalışan iki mezunun işi yan yana yürür ama aynı iş değildir.
[Finans ve bankacılık](/bolum/finans-ve-bankacilik) ve [muhasebe ve finans yönetimi](/bolum/muhasebe-ve-finans-yonetimi) ile ayrım da benzerdir; oralarda finansal karar ve kayıt düzeni merkezdedir. [İktisat](/bolum/iktisat) ile ayrım ölçek ayrımıdır; orada bütün olarak ekonomi incelenir.
[Veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi) ile temas noktası veriden çıkarım yapmaktır; ancak o alan yöntem ve araç çeşitliliğine, bu alan ise düzenlenmiş bir hesap disiplinine yakındır. [Endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi) ile temas noktası olasılık ve stokastik modellerdir. [Hukuk](/bolum/hukuk) ile temas noktası ise sözleşme ve sigorta hukukudur; bu programda hukuk bir araç dersidir, alanın kendisi değildir.
Bir Üniversitenin Ders Planı: Doğu Akdeniz Üniversitesi
Aşağıdaki plan yalnızca tek bir üniversitenin yayımladığı plandır ve bütün programlar için geçerli değildir. Kaynak, Doğu Akdeniz Üniversitesinin ilgili program sayfasının müfredat bölümüdür. Sayfada programın adı "Aktüerya Bilimleri Lisans Programı (B.S., 4 Yıl)" biçiminde yazılıdır ve program Fen ve Edebiyat Fakültesi ile Matematik Bölümü altında yayımlanmıştır. Programın matematik bölümü altında yer alması, alanın kurumsal olarak nereye yakın durduğunu gösteren bir ayrıntıdır.
Birinci dönemde kaynakta yazılı dersler şunlardır: Analiz - I, Ekonomiye Giriş - I, İşletmeye Giriş - I, Bilgisayar Biliminin Temelleri - I, Akademik İngilizce - I, İngilizce'de İletişim - I, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi, İkinci Dil Olarak Türkçe. İkinci dönemde Analiz - II, Doğrusal Cebir, Ekonomiye Giriş - II, Sigortacılığın Esasları ve Aktüerya, Akademik İngilizce - II, Ingilizce'de İletişim - II yazılıdır. İlk yıl iki taban birlikte kurulur: matematik tabanı ile ekonomi ve işletme tabanı. Alanın adını taşıyan ilk ders ikinci dönemde görünür.
Üçüncü dönemde Olağan Diferansiyel Denklemler, Muhasebe İlkeleri - I, İstatistik - I, Hayat Sigortasının Esasları, Yönetim İlkeleri yazılıdır. Dördüncü dönemde Aktüerya Matematiği, Finansal Matematik, Sigorta Muhasebesi, Olasılık ve İstatistiksel Metodlar, Üniversite Geneli Seçmeli - I yazılıdır. İkinci yıl programın omurgasıdır: aktüerya matematiği ile finansal matematik aynı dönemde başlar ve muhasebe tarafı sigortaya özgü biçimde ele alınır.
Beşinci dönemde İstatistik, Sigorta Hukuku, İşletme Finansmanı, Hayat Dışı Sigorta, Sigorta Yazılım Uygulamaları, Üniversite Geneli Seçmeli - II yazılıdır. Altıncı dönemde Stokastik Kalkülüs, Regresyon Analizi, Uluslararası Finans, Para ve Bankacılık, Yatırımlar, Üniversite Geneli Seçmeli - III ve Staj yazılıdır. Üçüncü yılda hayat dışı sigorta tarafı açılır, hukuk devreye girer ve stokastik araçlar ileri düzeye taşınır.
Yedinci dönemde Risk Teorisi, Reasürans, Veri Madenciliği, Alan Seçmeli Dersi - I, Alan Seçmeli Dersi - II yazılıdır. Sekizinci dönemde Portföy Yönetimi, Finansal Modelleme, Alan Seçmeli Dersi - III, Davranışsal Finans, Alan Seçmeli Dersi - IV yazılıdır. Son yıl iki yöne birlikte açılır: risk ve reasürans tarafı ile portföy ve modelleme tarafı.
Planda dikkat çeken bir ayrıntı, ikinci dönemdeki dersin adının "Ingilizce'de İletişim - II" biçiminde, yani birinci dönemdeki karşılığından farklı bir ilk harfle yazılmış olmasıdır. Bu yazım kaynakta bu biçimdedir ve burada düzeltilmeden aktarılmıştır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Ders adları kaynaktaki yazımıyla, kısaltmaları açılmadan ve düzeltme yapılmadan aktarıldı. Hangi derslerin zorunlu hangilerinin seçmeli olduğu ayrımı sayfadan güvenle doğrulanamadığı için bu ayrım yapılmadı; seçmeli olduğu adından anlaşılan dersler ise adlarıyla listeye alındı. Bu nedenle yukarıdaki listeler bir öğrencinin aldığı derslerin tamamı olarak sunulmamaktadır. Ders kodu, kredi ve AKTS değerleri sayfaya alınmadı. Stajın süresine, kapsamına ve yapılacağı kuruluşlara ilişkin hiçbir bilgi sayfadan aktarılmadı. Programın öğretim dili, hazırlık sınıfı düzeni ve mezuniyet koşulları hakkında bu sayfada iddia yapılmadı. Programın bulunduğu ülke ve yerleştirme düzeni hakkında da hiçbir iddia yapılmadı; bu bilgiler yalnızca ÖSYM kılavuzundan doğrulanmalıdır.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Alanın birincil çalışma yeri sigorta şirketleridir. Hayat ve hayat dışı branşlarda tarife hazırlama, prim hesaplama, teknik karşılık hesaplama, hasar sıklığı ve büyüklüğü analizi ile ürün geliştirme işleri bu kapsamdadır. Bu işlerde çıktı bir rapor değil, doğrudan satılan bir ürünün fiyatıdır.
İkinci yol reasürans tarafıdır. Riskin bir bölümünün devredilmesi, devir koşullarının belirlenmesi ve devredilen kısmın fiyatlanması bu kapsamdadır. Bu iş, tek bir şirketin portföyünden daha geniş bir bakış ister.
Üçüncü yol emeklilik ve fon tarafıdır. Bireysel emeklilik planlarının yükümlülük hesapları, fon getirisi ile yükümlülük arasındaki ilişkinin izlenmesi ve uzun vadeli senaryo çalışmaları bu kapsamdadır. Zaman ufkunun uzunluğu bu tarafın en belirleyici özelliğidir.
Dördüncü yol bankacılık ve risk yönetimi tarafıdır. Kredi riski, piyasa riski ve operasyonel risk modellemesi, sermaye yeterliliği hesapları ve stres testleri bu kapsamdadır. Sigortadan farklı olarak burada riskin kaynağı sözleşme değil piyasa ve karşı taraftır.
Beşinci yol danışmanlık, denetim ve veri tarafıdır. Bağımsız denetim kuruluşlarının aktüeryal doğrulama işleri, danışmanlık şirketlerinin model kurma ve gözden geçirme işleri ile şirket içi veri analitiği birimleri bu kapsamdadır. Akademik yol ise lisansüstü eğitimle sürer. Bu rehberde hiçbir pozisyon için maaş aralığı, istihdam oranı ya da iş bulma süresi verilmiyor.
Kimler Tercih Etmeli?
Program, matematikten hoşlanan ama matematiği bir amaca bağlamak isteyen öğrenciye uygundur. Burada bir integralin karşılığı bir kavram değil bir para tutarıdır. Soyut yapılarla uğraşmayı kendi başına yeterli bulan bir öğrenci için bu bağlanma sınırlayıcı gelebilir.
İkinci olarak alan belirsizlikle rahat çalışmayı ister. Aktüerin ürettiği sayı kesin bir gerçek değil, bir varsayım kümesinin sonucudur. Varsayımı açıkça yazmayı ve gerektiğinde değiştirmeyi öğrenmek mesleğin merkezindedir. Tek doğru cevap arayan bir öğrenci için bu durum zorlayıcı olur.
Üçüncü olarak alan uzun vadeli düşünmeyi ister. Hayat sigortası ve emeklilik hesapları on yıllara yayılır. Bu ölçekte küçük bir varsayım hatası büyük bir sapmaya dönüşür; dolayısıyla dikkat ve tutarlılık alanın temel erdemidir.
Dördüncü olarak alan yazılım ve veri becerisi ister. Hesaplar elle değil kod ve tablo ortamında yapılır. Programlamaya baştan uzak durmayı planlayan bir öğrenci mezuniyette önemli bir eksikle çıkar.
Beşinci olarak alan mevzuat okumaya dayanıklılık ister. Hesabın geçerliliği yalnızca doğruluğuna değil, düzenlemeye uygunluğuna da bağlıdır. Metin okumaktan hoşlanmayan bir öğrenci için mesleğin bu tarafı sürekli bir yük olur.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Program adı üniversiteler arasında farklı yazılabilir ve ders planları belirgin biçimde farklılaşır. Bazı planlar matematik ve olasılık tarafını, bazıları sigortacılık ve finans tarafını ağırlıklandırır. Tercih listesi yapılırken her programın kendi ders planı ayrı ayrı okunmalıdır.
İkinci not: Bu alanda programın bağlı olduğu birim belirleyicidir. Matematik bölümü altında yürütülen bir program ile işletme ya da bankacılık ağırlıklı bir birime bağlı program arasında ders ağırlıkları farklılaşabilir. Hangi yapının kendisine uygun olduğunu öğrenci baştan düşünmelidir.
Üçüncü not: Aktüerlik unvanının kazanılmasına ilişkin usul ve esasların yönetmelikle belirlendiği kanunda yazılıdır. Bu rehberde o yönetmelik incelenmemiştir; unvan, sınav ve sicil koşulları hakkında hiçbir iddia yapılmamaktadır ve bu koşullar ilgili mevzuattan doğrulanmalıdır.
Dördüncü not: Yöntemin kendisine ilgi duyan öğrenci için [istatistik](/bolum/istatistik) ve [matematik](/bolum/matematik); ekonomik modellemeye ilgi duyan öğrenci için [ekonometri](/bolum/ekonometri) ve [iktisat](/bolum/iktisat); sektör operasyonuna ilgi duyan öğrenci için [bankacılık ve sigortacılık](/bolum/bankacilik-ve-sigortacilik) ve [finans ve bankacılık](/bolum/finans-ve-bankacilik); kayıt ve raporlama tarafına ilgi duyan öğrenci için [muhasebe ve finans yönetimi](/bolum/muhasebe-ve-finans-yonetimi) ve [maliye](/bolum/maliye); veriden çıkarım tarafına ilgi duyan öğrenci için [veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi) ve [yönetim bilişim sistemleri](/bolum/yonetim-bilisim-sistemleri); stokastik modellemenin üretim ve hizmet tarafına ilgi duyan öğrenci için [endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 7 üniversitede, 11 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.