Almanca Mütercim ve Tercümanlık

Almanca Mütercim ve Tercümanlık, Almanca ile Türkçe arasında yazılı ve sözlü çeviri yapma işini bir meslek olarak öğreten dört yıllık bir lisans programıdır. Programın adındaki iki sözcük işin iki ayrı yüzünü gösterir: mütercim yazılı metni çeviren kişiyi, tercüman ise konuşmayı anında ya da art arda aktaran kişiyi anlatır. Bu iki iş aynı dili paylaşır ama aynı beceri değildir ve plan bu ikisini baştan itibaren ayrı çizgiler hâlinde yürütür.

Alanın birinci ayağı dil edincidir. Yazılı dil edinci, sözlü dil edinci, ek dil dersleri ve çevirmenler için Türkçe bu ayağın konularıdır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta şudur: bu program bir dil kursu değildir. Almanca burada öğrenilecek bir konu olmaktan çok, üzerinde çalışılacak bir malzemedir; aynı özen Türkçe için de gösterilir, çünkü çevirinin kalitesi çoğu zaman hedef dildeki yazma becerisiyle sınırlanır.

İkinci ayak metin çözümlemesidir. Çeviri amaçlı metin çözümlemesi ve karşılaştırmalı dil incelemeleri bu ayağın konularıdır. Bir metni çevirmeden önce onun türünü, işlevini, kime seslendiğini ve hangi kalıplarla kurulduğunu görmek gerekir. İki dilin yapılarının nerede örtüştüğü ve nerede ayrıldığı da bu ayakta çalışılır.

Üçüncü ayak kuram ve yöntemdir. Çeviribilime giriş, genel dilbilim, çeviride araştırma yöntemleri, çeviri değerlendirme, terimbilgisi ve çeviribilimin güncel yaklaşımları bu ayağın konularıdır. Çeviri kararlarının gerekçelendirilebilir olması, yani bir seçimin neden yapıldığının anlatılabilmesi bu ayağın kazandırdığı şeydir.

Dördüncü ayak uzmanlık alanıdır. Özel alan çevirileri, uzmanlık bilgisi ve uzmanlık çevirisi dersleri, teknik çeviri uygulamaları, uluslararası kurumlar ve Avrupa Birliği metinlerinin çevirisi bu ayağın konularıdır. Çevirmen yalnızca dili değil, çevirdiği metnin konusunu da tanımak zorundadır; hukuk metni ile teknik kılavuz ya da tıp metni aynı bilgiyle çevrilmez. Planların uzmanlık derslerini iki ayrı alan hâlinde kurgulaması bu gerçeğin karşılığıdır.

Beşinci ayak teknolojidir. Çevirmenler için bilgi teknolojileri, temel bilgi teknolojileri ve terim çalışmasının araçları bu ayağın konularıdır. Bugün çeviri işinin gövdesi çeviri belleği, terim veritabanı ve son okuma araçlarıyla yürür; bu araçları tanımayan bir mezun piyasada eksik kalır.

Altıncı ayak kültür ve meslek bilgisidir. Alman yazını ve kültürü, geçmişte çeviri ve çevirmenlik, çevirmenlik meslek bilgisi, öğrenci grup projeleri, staj değerlendirme, çeviri ve yazı atölyesi ile bitirme tezi bu ayağın konularıdır. Bu ayak mezunu bir dil bileni olmaktan çıkarıp bir meslek sahibine dönüştüren yerdir: iş alma, teslim etme, gizlilik, sorumluluk ve mesleki ölçütler burada konuşulur.

Bu altı ayak alanı hem filoloji hem de uygulama tarafına yakın kılar. Aynı işi başka bir dil çiftinde yapmak isteyen öğrenci için [ingilizce mütercim ve tercümanlık](/bolum/ingilizce-mutercim-ve-tercumanlik), [arapça mütercim ve tercümanlık](/bolum/arapca-mutercim-ve-tercumanlik) ve [mütercim tercümanlık](/bolum/mutercim-tercumanlik), Almancanın edebiyat ve kültür tarafına ilgi duyan öğrenci için [alman dili ve edebiyatı](/bolum/alman-dili-ve-edebiyati), aynı dili öğretmek isteyen öğrenci için [almanca öğretmenliği](/bolum/almanca-ogretmenligi), hukuk metinlerinin kendisine ilgi duyan öğrenci için [hukuk](/bolum/hukuk) bu alanın komşularıdır.

Bu program birkaç alanla karıştırılır. En sık karıştığı yer aynı dilin filoloji programıdır. [Alman dili ve edebiyatı](/bolum/alman-dili-ve-edebiyati) Almancayı bir edebiyat, kültür ve dil tarihi nesnesi olarak inceler; bu program aynı dili bir aktarma işinin malzemesi olarak ele alır. Filolojinin sorusu metnin ne anlattığıdır; bu programın sorusu o anlamın başka bir dilde nasıl yeniden kurulacağıdır.

İkinci karışma noktası öğretmenlik programlarıdır. [Almanca öğretmenliği](/bolum/almanca-ogretmenligi) dili öğretmenin yöntemine odaklanır ve kendi eğitim bilimleri dersleriyle yürür; bu programda ders anlatma değil, metin ve konuşma aktarma çalışılır. Aynı ayrım [ingilizce öğretmenliği](/bolum/ingilizce-ogretmenligi) ile [ingilizce mütercim ve tercümanlık](/bolum/ingilizce-mutercim-ve-tercumanlik) arasında da geçerlidir. Türkçenin öğretimine ilgi duyan öğrenci için [türkçe öğretmenliği](/bolum/turkce-ogretmenligi) ve [türk dili ve edebiyatı öğretmenliği](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati-ogretmenligi) ayrı yollardır.

Üçüncü karışma noktası aynı işin başka dil çiftleridir. [Mütercim tercümanlık](/bolum/mutercim-tercumanlik), [ingilizce mütercim ve tercümanlık](/bolum/ingilizce-mutercim-ve-tercumanlik) ve [arapça mütercim ve tercümanlık](/bolum/arapca-mutercim-ve-tercumanlik) aynı mesleğe başka bir dil üzerinden hazırlar. Buradaki fark bir üstünlük farkı değil, piyasa ve metin türü farkıdır: her dil çiftinin kendi yoğun olduğu sektörü, kendi belge türleri ve kendi rekabet düzeni vardır. Türkçenin kendi tarafına ilgi duyan öğrenci için [türk dili ve edebiyatı](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati) ve [çağdaş türk lehçeleri ve edebiyatları](/bolum/cagdas-turk-lehceleri-ve-edebiyatlari), başka dillerin filolojileri için [ingiliz dili ve edebiyatı](/bolum/ingiliz-dili-ve-edebiyati), [arap dili ve edebiyatı](/bolum/arap-dili-ve-edebiyati), [rus dili ve edebiyatı](/bolum/rus-dili-ve-edebiyati) ve [amerikan kültürü ve edebiyatı](/bolum/amerikan-kulturu-ve-edebiyati) ayrı programlardır.

Dördüncü karışma noktası hukuk tarafıdır. Bu programın planında hukuk metinlerine ve uluslararası kurumlara değen dersler bulunması, programı bir hukuk programının yerine geçirmez. [Hukuk](/bolum/hukuk) hukukun kendisini, [adalet](/bolum/adalet), [mahkeme büro hizmetleri](/bolum/mahkeme-buro-hizmetleri) ve [hukuk büro yönetimi ve sekreterliği](/bolum/hukuk-buro-yonetimi-ve-sekreterligi) yargı örgütünün büro ve usul tarafını konu edinir. Çevirmen bu metinlerin dilini tanır; ama hukuki görüş vermek onun işi değildir ve bu rehber bu sınır konusunda bir ayrıcalık iddiası kurmaz.

Beşinci karışma noktası uluslararası ilişkiler ve ticaret tarafıdır. [Uluslararası ilişkiler](/bolum/uluslararasi-iliskiler) ve [siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler](/bolum/siyaset-bilimi-ve-uluslararasi-iliskiler) devletler arası ilişkinin kuramına, [uluslararası ticaret](/bolum/uluslararasi-ticaret), [dış ticaret](/bolum/dis-ticaret) ve [uluslararası ticaret ve lojistik](/bolum/uluslararasi-ticaret-ve-lojistik) malın ve paranın sınır ötesi hareketine bakar. Bu programda yabancı dil bir yan araç değil, işin kendisidir.

Altıncı karışma noktası iletişim ve içerik programlarıdır. [Gazetecilik](/bolum/gazetecilik), [yeni medya ve iletişim](/bolum/yeni-medya-ve-iletisim), [medya ve iletişim](/bolum/medya-ve-iletisim) ve [radyo televizyon ve sinema](/bolum/radyo-televizyon-ve-sinema) haberin ve yapımın üretimine bakar; altyazı ve seslendirme çevirisi bu alanlarla kesişse de bu programın çerçevesi metnin aktarılmasıdır. [Bilgi ve belge yönetimi](/bolum/bilgi-ve-belge-yonetimi) belgenin düzenlenmesine, [turist rehberliği](/bolum/turist-rehberligi) ve [turizm rehberliği](/bolum/turizm-rehberligi) ise misafirin bir güzergâh boyunca ağırlanmasına bakar; bu son iki alanın kendi giriş ve belge koşulları vardır ve bu rehber o koşullar hakkında bir iddia kurmaz.

Bu programın mezununun ilk ve en yaygın çalışma alanı çeviri bürolarıdır. Sözleşme, mahkeme kararı, şirket belgesi, kullanım kılavuzu, rapor ve yazışma çevirisi bu tarafın gündelik gövdesidir. Bu işin büyük bölümü serbest çalışma düzeninde yürür; teslim tarihine bağlı, dalgalı ve kendi kendini örgütlemeyi gerektiren bir iş ritmi vardır.

İkinci alan sözlü çeviridir. Toplantı, görüşme, fuar, saha gezisi ve resmî görüşmelerde art arda ya da eşzamanlı çeviri bu tarafa girer. Sözlü çeviri yazılı çeviriden ayrı bir dayanıklılık ister: hazırlık, terim çalışması, dikkat sürekliliği ve baskı altında karar verme bu işin araçlarıdır.

Üçüncü alan hukuk ve resmî belge tarafıdır. Yabancı bir kararın ya da belgenin Türkiye'de bir işleme konu olması hâlinde çeviri bir usul gerekliliğine dönüşür; bu rehberin okuduğu kanun metninin işaret ettiği yer tam olarak burasıdır. Ancak bu alandaki bazı işlerin belirli belge, yetki, yemin ya da onay şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi işin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir.

Dördüncü alan kurum içi dil işleridir. Almanca konuşulan ülkelerle çalışan sanayi şirketleri, ithalat ve ihracat birimleri, bankalar, danışmanlık firmaları ve kamu kurumlarının dış ilişkiler birimleri bu tarafa girer. Burada mezun yalnızca çeviri yapmaz; yazışmayı yürütür, toplantıyı taşır ve iki tarafın birbirini yanlış anlamasını önler.

Beşinci alan yerelleştirmedir. Yazılım, oyun, web sitesi ve ürün arayüzlerinin bir dilden diğerine taşınması, terim tutarlılığının kurulması ve son okumanın yapılması bu tarafa girer. Bu iş çeviri belleği ve terim veritabanı araçlarıyla yürüdüğü için planın teknoloji dersleri doğrudan bu tarafa bakar.

Altıncı alan yayıncılık ve görsel işitsel çeviridir; kitap çevirisi, redaksiyon, son okuma, altyazı ve seslendirme metni bu tarafa girer. Yedinci alan akademik yoldur; yüksek lisans ve doktora ile çeviribilim tarafında kalmak bu alanda mümkündür. Kamu kurumlarında ve uluslararası kuruluşlarda çalışmanın kendi giriş sınavları ve koşulları vardır; bu rehber o koşullar hakkında bir iddia kurmaz.

Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez. Bunlar sektöre, metin türüne, dil çiftinin o yıldaki hareketine ve kişinin kendi birikimine göre değişir; bu rehberin kaynakları bu tür sayıları yayımlamamaktadır.

Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: Türkçenizle ilgileniyor musunuz? Bu alanda en sık yapılan hata yabancı dili ölçüt saymaktır. Oysa çevirinin okunabilirliği hedef dildeki yazma becerisiyle sınırlanır; planda çevirmenler için Türkçe adlı bir dersin bulunması bu gerçeğin karşılığıdır. Kendi dilinde yazmaktan hoşlanmayan bir öğrenci bu alanda tavan yapamaz.

İkinci soru ayrıntı sabrıyla ilgilidir. Bu iş bir cümlenin üzerinde uzun süre durmayı, sözlüğe ve terim kaynağına tekrar tekrar bakmayı, aynı metni birkaç kez okumayı ve kendi yazdığını acımasızca gözden geçirmeyi gerektirir. Hızlı bitirip geçmek isteyen bir öğrenci için bu ritim yorucudur.

Üçüncü soru genel kültürle ilgilidir. Çevirmen hukuktan tekniğe, tıptan iktisada kadar çok farklı konularda metinle karşılaşır ve her seferinde o konunun dilini kısa sürede tanımak zorundadır. Planın uzmanlık bilgisi ve uzmanlık çevirisi dersleri bunun içindir. Yalnızca edebiyat okumak isteyen bir öğrenci için bir filoloji programı daha uygun olabilir.

Dördüncü soru sözlü çeviriyle ilgilidir. Bu planda sözlü dil edinci, sözlü çeviri becerileri ve uygulamalı sözlü çeviri türleri dizileri vardır; yani kalabalık önünde ve baskı altında konuşmak bu programın kaçınılmaz bir parçasıdır. Yazılı çalışmayı sevip sözlü tarafa hiç yaklaşmak istemeyen öğrenci bunu baştan bilmelidir.

Beşinci soru teknolojiyle ilgilidir. Bu mesleğin araçları hızla değişmektedir ve bugünün çevirmeni bilgisayar destekli çeviri araçlarını, terim yönetimini ve makine çevirisi çıktısının son okumasını tanımak durumundadır. Bu araçlara ilgisiz bir öğrenci alanın en hareketli tarafını kaçırır. Son olarak bu programa girişin dil puanıyla yürüdüğü ve programın ilk yılından itibaren ileri düzeyde Almanca çalışmayı gerektirdiği baştan bilinmelidir; bu rehber giriş için gereken puanı ya da sıralamayı vermez.

Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında farklılaşır. Aynı iş için "Almanca Mütercim ve Tercümanlık", dil adı ayrı bir etiket olarak verilen "Mütercim-Tercümanlık" ve "Çeviribilim" adları kullanılabilmektedir; bu adların altındaki ders planları da birbirinden ayrışır. Bu rehberin okuduğu sayfada program adı doğrudan "ALMANCA MÜTERCİM VE TERCÜMANLIK, LİSANS PROGRAMI, (ÖRGÜN ÖĞRETİM)" biçiminde yayımlanmıştır ve bu ad "Çeviribilim" değildir, "Almanca Öğretmenliği" de değildir. Tercih listesi yapılırken adın değil, planın okunması gerekir.

İkinci not: Programın ikinci yabancı dil düzeni sorulmaya değer. Bu rehberde okunan planda dört yıl boyunca süren bir ek dil çizgisi bulunmaktadır ve bu çizgi dil edincinden dil ve kültüre, oradan çeviriye ilerlemektedir. Ek dilin hangi dil olduğu, kaç dönem sürdüğü ve gerçekten çeviri düzeyine çıkıp çıkmadığı üniversiteden üniversiteye değişir; bu, mezunun piyasadaki hareket alanını doğrudan etkileyen bir ayrıntıdır.

Üçüncü not: Uzmanlık alanı düzeni ve uygulama imkânları sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planda iki ayrı uzmanlık alanı, bunlara eşlik eden uzmanlık bilgisi dersleri, iki öğrenci grup projesi, bir staj değerlendirme dersi, iki dönemlik bir çeviri ve yazı atölyesi ile iki dönemlik bir bitirme tezi bulunmaktadır. Hangi uzmanlık alanlarının açıldığı, sözlü çeviri için bir kabin ya da laboratuvar bulunup bulunmadığı, hangi çeviri araçlarının öğretildiği ve stajın hangi kurumlarla yürüdüğü tercihten önce sorulmaya değer.

Dördüncü not: Aynı mesleğe başka bir dil üzerinden hazırlanmak isteyen öğrenci için [mütercim tercümanlık](/bolum/mutercim-tercumanlik), [ingilizce mütercim ve tercümanlık](/bolum/ingilizce-mutercim-ve-tercumanlik) ve [arapça mütercim ve tercümanlık](/bolum/arapca-mutercim-ve-tercumanlik); dilin edebiyat ve kültür tarafına ilgi duyan öğrenci için [alman dili ve edebiyatı](/bolum/alman-dili-ve-edebiyati), [ingiliz dili ve edebiyatı](/bolum/ingiliz-dili-ve-edebiyati), [arap dili ve edebiyatı](/bolum/arap-dili-ve-edebiyati), [rus dili ve edebiyatı](/bolum/rus-dili-ve-edebiyati), [amerikan kültürü ve edebiyatı](/bolum/amerikan-kulturu-ve-edebiyati), [türk dili ve edebiyatı](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati) ve [çağdaş türk lehçeleri ve edebiyatları](/bolum/cagdas-turk-lehceleri-ve-edebiyatlari); öğretmenliğe yönelmek isteyen öğrenci için [almanca öğretmenliği](/bolum/almanca-ogretmenligi), [ingilizce öğretmenliği](/bolum/ingilizce-ogretmenligi), [türkçe öğretmenliği](/bolum/turkce-ogretmenligi) ve [türk dili ve edebiyatı öğretmenliği](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati-ogretmenligi); hukuk metinlerinin kendisine ilgi duyan öğrenci için [hukuk](/bolum/hukuk), [adalet](/bolum/adalet), [mahkeme büro hizmetleri](/bolum/mahkeme-buro-hizmetleri) ve [hukuk büro yönetimi ve sekreterliği](/bolum/hukuk-buro-yonetimi-ve-sekreterligi); devletler arası ilişkilere ilgi duyan öğrenci için [uluslararası ilişkiler](/bolum/uluslararasi-iliskiler), [siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler](/bolum/siyaset-bilimi-ve-uluslararasi-iliskiler) ve [kamu yönetimi](/bolum/kamu-yonetimi); ticaretin sınır ötesi tarafına ilgi duyan öğrenci için [uluslararası ticaret](/bolum/uluslararasi-ticaret), [dış ticaret](/bolum/dis-ticaret), [uluslararası ticaret ve lojistik](/bolum/uluslararasi-ticaret-ve-lojistik) ve [uluslararası işletme yönetimi](/bolum/uluslararasi-isletme-yonetimi); habere ve içeriğe ilgi duyan öğrenci için [gazetecilik](/bolum/gazetecilik), [yeni medya ve iletişim](/bolum/yeni-medya-ve-iletisim), [medya ve iletişim](/bolum/medya-ve-iletisim), [radyo televizyon ve sinema](/bolum/radyo-televizyon-ve-sinema) ve [halkla ilişkiler ve tanıtım](/bolum/halkla-iliskiler-ve-tanitim); yerelleştirmenin teknik tarafına ilgi duyan öğrenci için [yazılım geliştirme](/bolum/yazilim-gelistirme), [bilgisayar programcılığı](/bolum/bilgisayar-programciligi) ve [veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi); belgenin düzenlenmesine ilgi duyan öğrenci için [bilgi ve belge yönetimi](/bolum/bilgi-ve-belge-yonetimi) ve [büro yönetimi ve yönetici asistanlığı](/bolum/buro-yonetimi-ve-yonetici-asistanligi); insanı ve kültürü anlamaya ilgi duyan öğrenci için [felsefe](/bolum/felsefe), [sosyoloji](/bolum/sosyoloji), [tarih](/bolum/tarih), [sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi) ve [antropoloji](/bolum/antropoloji); misafiri bir güzergâh boyunca ağırlamak isteyen öğrenci için [turist rehberliği](/bolum/turist-rehberligi), [turizm rehberliği](/bolum/turizm-rehberligi) ve [kültürel miras ve turizm](/bolum/kulturel-miras-ve-turizm) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.