Arap Dili ve Edebiyatı

Arap Dili ve Edebiyatı, Arapçayı hem bir dil sistemi hem de bin beş yüz yılı aşan bir yazılı gelenek olarak inceleyen dört yıllık bir lisans programıdır. Programın konusu tek başına konuşma becerisi değildir: dilin kendi iç kurallarının öğrenilmesi, bu kuralların metinde nasıl işlediğinin görülmesi ve metnin ait olduğu dönemin kültürüyle birlikte okunması aynı planın içinde yan yana durur. Bu üçlü yapı alanın karakterini belirler; mezun yalnızca Arapça konuşan değil, Arapça yazılmış bir metnin önünde ne yapacağını bilen kişidir.

Alanın birinci ayağı dilin yapısıdır. Kelimenin nasıl türediği, kökten hangi kalıplarla hangi anlamların çıktığı ve cümlenin öğelerinin birbirine hangi kurallarla bağlandığı bu ayağın konularıdır. Arapça öğretiminde bu iki taraf geleneksel olarak ayrı ayrı adlandırılır ve ders planlarında da çoğunlukla ayrı ayrı ilerler; bu ayak alanın en sabırlı ve en birikimli tarafıdır, çünkü ilk yılda öğrenilen bir kalıp dördüncü yılda okunan bir şiirde karşımıza çıkar.

İkinci ayak dört temel beceridir: okuma, yazma, dinleme ve konuşma. Metni sesli okuyabilmek, duyduğunu yazabilmek, kendi cümlesini kurabilmek ve bir konuyu Arapça anlatabilmek bu ayağın konularıdır. Bu beceriler alanın günlük pratiğidir ve ilk iki yılda yoğun biçimde tekrarlanır.

Üçüncü ayak çeviridir. Arapçadan Türkçeye ve Türkçeden Arapçaya çeviri, iki dilin yalnızca sözcüklerini değil cümle kurma alışkanlıklarını da karşı karşıya getirir. Çeviri dersleri bu alanda bir teknik ders olduğu kadar bir anlama dersidir: bir metnin neyi söylediğine karar vermeden onu başka bir dile aktarmak mümkün değildir.

Dördüncü ayak edebiyat tarihidir. Arap edebiyatının dönemlere ayrılarak okunması, her dönemin kendi türlerinin, kendi biçim kurallarının ve kendi büyük adlarının tanınması bu ayağın konusudur. Bu ayak alanın omurgasıdır ve programın son yıllarına doğru ağırlığı artar.

Beşinci ayak metin çözümlemesidir. Şiirin, hikâyenin, nesrin ve dinî metnin ayrı ayrı okunması, bir metnin edebî sanatlarının tanınması ve eleştirel bir okuma dilinin kurulması bu ayağa düşer. Klasik metinle modern metnin aynı planda yan yana durması bu alanın ayırt edici özelliğidir.

Altıncı ayak komşu diller ve kültür tarihidir. Farsça, İbranice ve Osmanlı Türkçesi gibi yakın gelenekler, Arap dünyasının bölge bölge kültür tarihi ve lehçelerin tanınması bu ayağın konularıdır. Bu ayak alanı bir dil kursundan ayırır: burada dil, bir coğrafyanın ve bir tarihin içinden okunur.

Bu altı ayak alanı hem dil hem metin tarafına yakın kılar. Çeviri mesleğine ilgi duyan öğrenci için [Arapça Mütercim ve Tercümanlık](/bolum/arapca-mutercim-ve-tercumanlik) ve [Mütercim ve Tercümanlık](/bolum/mutercim-tercumanlik), dinî ilimlerin metin geleneğine ilgi duyan öğrenci için [İlahiyat](/bolum/ilahiyat) ve [İslami İlimler](/bolum/islami-ilimler), kendi dilinin edebiyatına ilgi duyan öğrenci için [Türk Dili ve Edebiyatı](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati) bu alanın en yakın komşularıdır.

Bu program birkaç alanla karıştırılır. En sık karıştığı yer çeviri tarafıdır. [Arapça Mütercim ve Tercümanlık](/bolum/arapca-mutercim-ve-tercumanlik) ve [Mütercim ve Tercümanlık](/bolum/mutercim-tercumanlik) iki dil arasında aktarım yapmayı meslek olarak merkeze alır; bu program ise metnin kendisini, tarihini ve edebî yapısını merkeze alır. Çeviri burada bir amaç değil, anlamanın araçlarından biridir.

İkinci karışma noktası dinî ilimlerdir. [İlahiyat](/bolum/ilahiyat) ve [İslami İlimler](/bolum/islami-ilimler) Arapçayı kaynak dili olarak yoğun biçimde kullanır; ama bu programların sorusu inanç geleneğinin kendisidir. Bu program ise Arapçayı ve Arap edebiyatını başlı başına bir konu olarak alır; dinî metin, buradaki metin türlerinden yalnızca biridir.

Üçüncü karışma noktası diğer dil ve edebiyat programlarıdır. [Türk Dili ve Edebiyatı](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati), [İngiliz Dili ve Edebiyatı](/bolum/ingiliz-dili-ve-edebiyati), [Rus Dili ve Edebiyatı](/bolum/rus-dili-ve-edebiyati) ve [Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları](/bolum/cagdas-turk-lehceleri-ve-edebiyatlari) aynı yöntemi başka dillere uygular. Yöntem benzer, malzeme farklıdır; bu fark tercihte belirleyicidir çünkü öğrenci dört yıl boyunca o dilin içinde yaşayacaktır.

Dördüncü karışma noktası öğretmenlik ve beşeri bilimler tarafıdır. [Almanca Öğretmenliği](/bolum/almanca-ogretmenligi), [İngilizce Öğretmenliği](/bolum/ingilizce-ogretmenligi) ve [Türkçe Öğretmenliği](/bolum/turkce-ogretmenligi) doğrudan öğretmen yetiştirmeyi konu edinen programlardır ve kendi giriş ile mezuniyet düzenleri vardır. Geçmişin metinlerine ilgi duyan öğrenci için [Tarih](/bolum/tarih), [Sanat Tarihi](/bolum/sanat-tarihi) ve [Arkeoloji](/bolum/arkeoloji); düşünce ve toplum tarafına ilgi duyan öğrenci için [Felsefe](/bolum/felsefe) ve [Sosyoloji](/bolum/sosyoloji); bölgenin siyasetine ilgi duyan öğrenci için [Uluslararası İlişkiler](/bolum/uluslararasi-iliskiler) ve [Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler](/bolum/siyaset-bilimi-ve-uluslararasi-iliskiler); metnin saklanması ve düzenlenmesi tarafına ilgi duyan öğrenci için [Bilgi ve Belge Yönetimi](/bolum/bilgi-ve-belge-yonetimi) ayrı yollardır.

Bu programın mezununun ilk yerleşme alanı çeviri ve dil hizmetleridir. Yazılı metnin bir dilden diğerine aktarılması, sözlü ortamlarda aktarım yapılması, kurum yazışmalarının hazırlanması ve yayınevleri için metin denetimi bu işin gündelik gövdesidir.

İkinci alan yayıncılık ve medyadır. Arapça yayınların izlenmesi, haber ve içerik derlenmesi, altyazı ve seslendirme metinlerinin hazırlanması ve kültürel içerik üretimi bu tarafın işleridir. Üçüncü alan turizm ve ticarettir: Arapça konuşulan ülkelerle çalışan firmalarda müşteri ilişkileri, yazışma ve saha eşliği mezunun katkı yaptığı yerlerdir.

Dördüncü alan akademik yoldur. Lisansüstü eğitimle dilbilim, edebiyat tarihi ya da çeviribilim tarafında ilerlemek bu alanın kendi içinden çıkan bir yoldur. Beşinci alan kültür kurumları ve arşivlerdir; el yazması ve basılı Arapça malzemenin tanınması, tasnifi ve künyelenmesi burada işin teknik ayağıdır. Kamu kurumlarında ve öğretmenlik alanında çalışmanın kendi giriş koşulları, kendi sınavları ve kendi belge şartları vardır; bu rehber o koşullar hakkında bir iddia kurmaz.

Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez. Bunlar kuruma, bölgeye, sektöre ve kişinin kendi dil düzeyine göre değişir; bu rehberin kaynakları bu tür sayıları yayımlamamaktadır. Bu programın mezunu için yasa ile kurulmuş bir unvan ve yetki çerçevesi de bu rehberde iddia edilmemektedir.

Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: yeni bir alfabeyle ve yeni bir yazı yönüyle baştan başlamak size uygun mu? Arapça, Türkçeden farklı bir yazı sistemi ve farklı bir ses düzeni getirir; ilk yılın büyük bölümü bu temelin kurulmasıyla geçer.

İkinci soru düzenli çalışmayla ilgilidir. Bu alanda ilerleme, her gün az ama kesintisiz tekrar yapan öğrencinin lehinedir. Kalıpların, köklerin ve kelime dağarcığının biriktirilmesi zaman ister; sınav haftasına sıkıştırılan bir çalışma düzeni burada karşılık vermez.

Üçüncü soru metinle kurulan ilişkidir. Bu alanın gündelik pratiği uzun metinlerin önünde oturmak, sözlük açmak, bir cümlenin neden o anlama geldiğini tartışmaktır. Okumaktan hoşlanmayan bir öğrenci için dördüncü yıl uzun geçer.

Dördüncü soru hedefle ilgilidir. Çeviri yapmak, öğretmenlik yapmak, akademik yolda ilerlemek ya da Arapçayı bir kurumda araç olarak kullanmak birbirinden farklı hazırlıklar gerektirir ve bu hazırlık lisans yıllarında başlar. Son olarak bu programın bir dil puan türüyle yerleşilen bir lisans programı olduğu ve mezuniyetin tek başına bir öğretmenlik ya da tercümanlık yetkisi anlamına gelmediği baştan bilinmelidir; bu rehber o yolların kolay ya da zor olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz.

Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında aynı olsa da ders planları farklılaşır. Bazı planlar klasik edebiyat tarafını, bazıları modern metin ve çeviriyi, bazıları da dilbilim tarafını ağırlıklandırır. Tercih listesi yapılırken her programın kendi ders planı ayrı ayrı okunmalıdır; bu rehberdeki plan yalnızca bir örnektir.

İkinci not: Hazırlık sınıfı düzeni sorulmaya değer. Bir yıllık hazırlığın bulunup bulunmadığı, hazırlıkta hangi becerilerin ağırlıklandırıldığı ve muafiyet sınavının nasıl işlediği öğrencinin ilk yılını doğrudan belirler. Bu bilgi programdan programa değişir ve tercihten önce öğrenilmelidir.

Üçüncü not: Konuşma pratiği düzeni de sorulmalıdır. Anadili Arapça olan öğretim elemanı bulunan, değişim programı yürüten ya da yoğun konuşma dersleri koyan bir program ile bu imkânları olmayan bir program aynı eğitimi vermez. Dil alanlarında pratik imkânı doğrudan sonuca yansır.

Dördüncü not: Çeviriyi meslek edinmek isteyen öğrenci için [Arapça Mütercim ve Tercümanlık](/bolum/arapca-mutercim-ve-tercumanlik) ve [Mütercim ve Tercümanlık](/bolum/mutercim-tercumanlik); dinî metin geleneğine ilgi duyan öğrenci için [İlahiyat](/bolum/ilahiyat) ve [İslami İlimler](/bolum/islami-ilimler); aynı yöntemi başka bir dilde uygulamak isteyen öğrenci için [Türk Dili ve Edebiyatı](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati), [İngiliz Dili ve Edebiyatı](/bolum/ingiliz-dili-ve-edebiyati), [Rus Dili ve Edebiyatı](/bolum/rus-dili-ve-edebiyati) ve [Çağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları](/bolum/cagdas-turk-lehceleri-ve-edebiyatlari); öğretmenlik yolunu düşünen öğrenci için [Almanca Öğretmenliği](/bolum/almanca-ogretmenligi), [İngilizce Öğretmenliği](/bolum/ingilizce-ogretmenligi) ve [Türkçe Öğretmenliği](/bolum/turkce-ogretmenligi); geçmişin metinlerine ilgi duyan öğrenci için [Tarih](/bolum/tarih), [Sanat Tarihi](/bolum/sanat-tarihi) ve [Arkeoloji](/bolum/arkeoloji); düşünce ve toplum tarafına ilgi duyan öğrenci için [Felsefe](/bolum/felsefe) ve [Sosyoloji](/bolum/sosyoloji); bölge siyasetine ilgi duyan öğrenci için [Uluslararası İlişkiler](/bolum/uluslararasi-iliskiler) ve [Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler](/bolum/siyaset-bilimi-ve-uluslararasi-iliskiler); metnin arşivlenmesine ilgi duyan öğrenci için [Bilgi ve Belge Yönetimi](/bolum/bilgi-ve-belge-yonetimi); anlatma ve yayın tarafına ilgi duyan öğrenci için [Gazetecilik](/bolum/gazetecilik) ve [Yeni Medya ve İletişim](/bolum/yeni-medya-ve-iletisim); gezginlere eşlik etme tarafına ilgi duyan öğrenci için [Turist Rehberliği](/bolum/turist-rehberligi) ve [Turizm Rehberliği](/bolum/turizm-rehberligi) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.