Almanca Öğretmenliği

Almanca Öğretmenliği, eğitim fakülteleri bünyesinde yürütülen dört yıllık bir lisans programıdır. Programın iki ayrı yükü vardır ve bu iki yük aynı anda taşınır: öğrenci bir yandan Almancayı ileri düzeyde kullanmayı öğrenir, diğer yandan bir yabancı dilin nasıl öğretildiğini öğrenir. Bu iki şey birbirinin yerine geçmez. Almancayı iyi bilen biri kendiliğinden Almanca öğretmeni olmaz; bir dilin nasıl edinildiğini, hangi sırayla sunulduğunu ve öğrencinin hatasının nereden geldiğini bilmek ayrı bir uzmanlıktır.

Programın birinci ayağı dil yetkinliğidir. Okuma, yazma, sözlü iletişim ve dilin yapısına ilişkin dersler bu ayağı oluşturur. Bu dersler birinci sınıftan başlar ve genellikle art arda gelen kademeler biçiminde ilerler; yani birinci yarıyılda başlayan bir beceri dersi ikinci yarıyılda bir üst düzeyde sürer. Amaç günlük konuşma değil, akademik ve mesleki düzeyde dili kullanabilmektir.

İkinci ayak dilbilim ve dil edinimi tarafıdır. Dilbilim dersleri dilin bir sistem olarak nasıl işlediğini, dil edinimi dersleri ise insanın bir dili nasıl öğrendiğini konu alır. Bu iki alan öğretmene, öğrencinin yaptığı hatanın rastgele olmadığını ve çoğu zaman sistemli bir nedene dayandığını gösterir. Bir öğretmenin hatayı düzeltmesi ile hatanın kaynağını görmesi farklı şeylerdir.

Üçüncü ayak öğretim bilgisidir. Öğretim ilke ve yöntemleri, öğretim teknolojileri, ölçme ve değerlendirme, sınıf yönetimi, eğitim psikolojisi gibi dersler bütün öğretmenlik programlarının ortak zeminidir. Almanca öğretmenliğinde bu zemin, alan öğretimi dersleriyle birleşir: dil becerilerinin öğretimi, ders kitabı incelemesi, öğretim programlarının okunması ve sınav hazırlama gibi dersler doğrudan Almanca dersinin nasıl yürütüleceğini konu alır.

Dördüncü ayak kültür ve edebiyat tarafıdır. Almanca konuşulan ülkelerin edebiyatı ve kültür aktarımı ile ilgili dersler, dilin bir kelime listesi olmadığını gösterir. Bir dili öğretmek, o dilin içinde kurulmuş anlam dünyasının bir kısmını da aktarmak anlamına gelir.

Beşinci ayak uygulamadır. Son yıllarda öğretmenlik uygulaması dersleri öğrenciyi gerçek bir sınıfın içine sokar. Bu dersler programın en belirleyici parçasıdır; çünkü öğrenilen yöntemin sınıfta ne kadar işlediği ancak orada görülür.

Alan, [İngilizce öğretmenliği](/bolum/ingilizce-ogretmenligi) ile yapı bakımından en yakın komşusudur; [mütercim tercümanlık](/bolum/mutercim-tercumanlik) ile dil yetkinliğini, [rehberlik ve psikolojik danışmanlık](/bolum/rehberlik-ve-psikolojik-danismanlik) ile eğitim bilimleri zeminini paylaşır. Paylaşmak aynı olmak değildir; üçüncü başlık bu farkları açıyor.

En yakın program [İngilizce öğretmenliği](/bolum/ingilizce-ogretmenligi) programıdır. İki program eğitim bilimleri ve alan öğretimi tarafında büyük ölçüde aynı mantıkla kurulur; ayrım öğretilen dildedir. Bu ayrım küçük görünse de sonuçları büyüktür: iki dilin yapısı, öğrencinin yaptığı hata türleri ve Türkiye'deki talep koşulları farklıdır.

[Mütercim tercümanlık](/bolum/mutercim-tercumanlik) ve [İngilizce mütercim ve tercümanlık](/bolum/ingilizce-mutercim-ve-tercumanlik) ile ayrım amaç ayrımıdır. O programların amacı metni ya da konuşmayı bir dilden diğerine aktarmaktır; öğretmenlik formasyonu zorunlu bir merkez değildir. Bu program ise dili öğretmeyi merkeze alır ve pedagojik formasyonu zorunlu kılar. Bir mezunun çeviri yapabilmesi ile çevirmen olarak yetiştirilmiş olması aynı şey değildir.

[İngiliz dili ve edebiyatı](/bolum/ingiliz-dili-ve-edebiyati) türünden filoloji programlarıyla ayrım da amaç ayrımıdır. O programlarda edebiyat ve dilbilim akademik bir inceleme konusudur; hedef öğretmen yetiştirmek değildir. Bu programda edebiyat vardır ama öğretimin hizmetindedir. Aynı biçimde [Türk dili ve edebiyatı](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati) ile [Türkçe öğretmenliği](/bolum/turkce-ogretmenligi) arasındaki ayrım da aynı mantıkla kurulur.

Diğer öğretmenlik programlarıyla ayrım alan ayrımıdır. [Sınıf öğretmenliği](/bolum/sinif-ogretmenligi) ilkokul düzeyinde bütün dersleri, [okul öncesi öğretmenliği](/bolum/okul-oncesi-ogretmenligi) okul öncesi dönemi, [özel eğitim öğretmenliği](/bolum/ozel-egitim-ogretmenligi) özel gereksinimli öğrencileri, [sosyal bilgiler öğretmenliği](/bolum/sosyal-bilgiler-ogretmenligi) ve [fen bilgisi öğretmenliği](/bolum/fen-bilgisi-ogretmenligi) kendi alanlarını konu alır. Bu programların eğitim bilimleri dersleri örtüşebilir; alan dersleri örtüşmez.

[Rehberlik ve psikolojik danışmanlık](/bolum/rehberlik-ve-psikolojik-danismanlik) ile ayrım işlev ayrımıdır. O program öğrencinin gelişimini ve uyumunu konu alır, ders anlatmayı merkeze almaz. [Psikoloji](/bolum/psikoloji) ile ayrım daha da nettir; orada insan davranışı bilimsel bir inceleme konusudur ve eğitim ortamı zorunlu bir çerçeve değildir. [Sosyoloji](/bolum/sosyoloji) ile temas noktası ise eğitimin toplumsal bağlamıdır. [Turizm rehberliği](/bolum/turizm-rehberligi) ile temas noktası yalnızca yabancı dil yetkinliğidir; işin kendisi bütünüyle farklıdır.

Alanın birinci ve en bilinen yolu devlet okullarında öğretmenliktir. Bu yol merkezi bir atama sürecine bağlıdır ve sürecin koşulları yıllara göre değişir. Bu rehberde atama sayısı, kontenjan ya da atanma olasılığına ilişkin hiçbir rakam verilmiyor; bu bilgiler yalnızca Millî Eğitim Bakanlığının kendi duyurularından izlenmelidir.

İkinci yol özel öğretim kurumlarıdır. Özel okullar, kolejler ve yabancı dil kursları Almanca öğretmeni çalıştırır. İkinci başlıkta aktarılan kanun, bu kurumların hangi çerçevede tanımlandığını gösterir. Almancanın Türkiye'de çoğu zaman ikinci yabancı dil olarak okutulması, bu tarafta çalışan bir öğretmenin farklı yaş gruplarıyla ve farklı başlangıç düzeyleriyle aynı dönemde çalışmasına yol açabilir.

Üçüncü yol dil yetkinliğinin kendisinin iş konusu olduğu alanlardır. Çeviri, yayıncılıkta düzelti ve redaksiyon, uluslararası ilişkiler yürüten şirketlerde yazışma ve iletişim işleri, Almanca konuşulan ülkelerle çalışan firmalarda müşteri ilişkileri bu kapsamdadır. Bu işler öğretmenlik değildir; mezunun diploması bu işlerde bir dil yetkinliği belgesi olarak işlev görür.

Dördüncü yol yetişkin eğitimi ve sınav hazırlığıdır. Yurt dışında eğitim ya da çalışma amacıyla Almanca öğrenen yetişkinlere yönelik kurslar ayrı bir çalışma alanıdır. Burada öğretmenin işi çocuk öğretiminden farklıdır; öğrencinin belirli bir hedefi ve genellikle sıkı bir takvimi vardır.

Beşinci yol akademik yoldur. Yabancı dil eğitimi, dilbilim ve karşılaştırmalı edebiyat alanlarında lisansüstü eğitim mümkündür. Üniversitelerin yabancı diller birimlerinde okutmanlık da bu yolun bir parçasıdır ve kendi koşullarına bağlıdır. Bu rehberde hiçbir pozisyon için maaş aralığı, istihdam oranı ya da iş bulma süresi verilmiyor.

Program, dil öğrenmeyi bitmeyen bir iş olarak kabul eden öğrenciye uygundur. Dört yılın sonunda dil öğrenimi tamamlanmaz; öğretmenin kendi dilini diri tutması meslek boyunca süren bir uğraştır. Bu sürekliliği yük olarak gören bir öğrenci için alan yorucu olacaktır.

İkinci olarak program, dilin kurallarına ilgi duymayı ister. Almancanın yapısı derslerinin ilk üç yarıyıla yayılması rastgele değildir. Kuralı sezgiyle kullanmak ile kuralı açıklayabilmek farklı şeylerdir; öğretmen ikincisini yapmak zorundadır.

Üçüncü olarak program, sınıfın önünde durmaya isteklilik ister. Bu alan bir dil uzmanlığı değil bir öğretmenlik programıdır. Anlatmak, sabretmek, aynı konuyu farklı yollardan bir kez daha açıklamak ve öğrencinin hatasını yıkıcı olmadan düzeltmek işin kendisidir.

Dördüncü olarak program, Almancanın Türkiye'deki konumunu bilerek seçilmelidir. Almanca çoğu okulda birinci değil ikinci yabancı dil olarak okutulur. Bu, öğretmenin sıklıkla dile yeni başlayan öğrencilerle ve haftada az saatle çalışması anlamına gelebilir. Bu koşulu baştan bilmek tercihin gerçekçi olmasını sağlar.

Beşinci olarak program, kültürel merak ister. Almanca konuşulan ülkelerin edebiyatı ve kültürüne ilişkin dersler planın parçasıdır. Dili yalnızca bir sınav konusu olarak gören bir öğrenci bu derslerden beklediği verimi almayacaktır.

Birinci not: Bu programın puan türü ve öğrenci alma biçimi yabancı dil sınavına dayalıdır ve programlar arasında farklılık gösterebilir. Bu rehberde hangi programın hangi puan türüyle öğrenci aldığı iddia edilmemektedir; her programın kendi koşulu ÖSYM kılavuzundan doğrulanmalıdır.

İkinci not: Ders planları üniversiteler arasında farklılaşır. Bazı planlar dil becerilerine, bazıları edebiyat ve kültür tarafına, bazıları ise öğretim teknolojilerine daha fazla yer verir. Tercih listesi yapılırken her programın kendi ders planı ayrı ayrı okunmalıdır.

Üçüncü not: Bu alanda hazırlık sınıfı uygulaması ve programa başlarken beklenen dil düzeyi üniversiteye göre değişebilir. Bir programın hazırlık sınıfı bulunup bulunmadığı ve bunun zorunlu olup olmadığı, o üniversitenin kendi yayımladığı bilgilerden doğrulanmalıdır.

Dördüncü not: Öğretmenlik uygulaması derslerinin nasıl yürütüldüğü, hangi okullarla çalışıldığı ve öğrencinin ne kadar süre sınıfta bulunduğu programlar arasında belirgin biçimde farklılaşır. Bu tarafı güçlü olan bir program ile zayıf olan bir program aynı hazırlığı vermez.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.