İçeriğe geç
ünileniyorum
SÖZLisans · 4 yıl

Arkeoloji ve Sanat Tarihi

Arkeoloji ve Sanat Tarihi, maddi kalıntıyı kazıyla açığa çıkarma ile yapıtı biçim, üslup ve dönem üzerinden okuma yaklaşımlarını tek bir dört yıllık lisans programında birleştiren bir alandır. Alanın içinde çalışılan kamusal çerçeveye değen metinlerden biri 4848 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.

Kısaca

Arkeoloji ve Sanat Tarihi, maddi kalıntıyı kazıyla açığa çıkarma ile yapıtı biçim, üslup ve dönem üzerinden okuma yaklaşımlarını tek bir dört yıllık lisans programında birleştiren bir alandır. Alanın içinde çalışılan kamusal çerçeveye değen metinlerden biri 4848 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.

Puan türü
SÖZ
Seviye
Lisans
Süre
4 yıl
ÖSYM 2025 taban
226,87476,41
Üniversite
2
Genel kontenjan
40
Meslek çıktısı
9

Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.

Arkeoloji ve Sanat Tarihi Nedir?

Arkeoloji ve Sanat Tarihi, adında iki disiplin taşıyan dört yıllık bir lisans programıdır. Bu iki disiplin aynı nesneye bakar ama farklı sorular sorar. Arkeoloji, geçmişin maddi kalıntısını yer altından, yer üstünden ya da su altından açığa çıkarmayı ve o kalıntının bulunduğu bağlamı bir kanıt olarak okumayı iş edinir. Sanat tarihi ise ortaya çıkan ya da zaten ayakta duran yapıtı biçim, teknik, üslup, ikonografi ve dönem üzerinden okur. Bir çanak parçası arkeoloğun elinde bir tabaka, bir tarih ve bir yerleşme sorusudur; aynı parça sanat tarihçisinin elinde bir bezeme geleneği, bir atölye ve bir etkileşim sorusudur. Bu programın kurduğu şey, aynı öğrencinin bu iki soruyu aynı anda sorabilmesidir.

Alanın birinci ayağı kuram ve yöntemdir. Bu rehberde okunan planda ilk dönemde Arkeolojiye Giriş ve Teori ile Sanat Tarihi ve Metodolojisi derslerinin yan yana bulunması bu ayağı kurar. İki dersin aynı dönemde durması rastlantı değildir: öğrenci daha ilk yarıyılda iki ayrı disiplinin kendi soru sorma biçimini ve kendi kanıt anlayışını öğrenmeye başlar. Yöntem tarafı ikinci dönemde Kazı-Yüzey Araştırma Metodları ve Belgeleme dersiyle sürer; üçüncü dönemdeki Arkeoloji ve Sanat Tarihinde Belgeleme dersi ise iki disiplinin ortak zorunluluğunu, yani kaydı, tek bir ders adı içinde birleştirir. Bu alanda kayıt tutulmamış bir gözlem yok sayılır; belgeleme süs değildir, kanıtın kendisidir.

İkinci ayak insan ve toplum bilimleridir. Planda birinci dönemde Biyolojik Antropoloji, ikinci dönemde Sosyal ve Kültürel Antropoloji derslerinin yer alması, maddi kalıntının arkasında bir insan topluluğu bulunduğunu baştan hatırlatır. Bir mezarlık kazısı iskeletsiz okunamaz, bir yerleşme planı akrabalık ve iş bölümü sorusu sorulmadan anlaşılamaz. Bu yüzden [antropoloji](/bolum/antropoloji) ile bu program arasındaki bağ yüzeysel değil yapısaldır.

Üçüncü ayak dönemleştirmedir. Planda Kültür ve Uygarlık Tarihi ile başlayan zincir, Türkiye Arkeolojisi, Kıbrıs Arkeolojisi, Mezopotamya Arkeolojisi, Akdeniz Dünyası Arkeolojisi, Roma Kültürü ve Sanatı, Geç Antik Dönem ve Bizans Sanatının Oluşum Süreci, Bizans Kültürü ve Sanatı, İslamiyet Öncesi Türk Arkeolojisi ve Sanat Tarihi, İslam Sanatına Giriş, Anadolu Selçuklu Kültürü ve Sanatı, Osmanlı Kültürü ve Sanatı, Ortaçağ Avrupa Sanatı, Ortaçağ Sonrası Avrupa Sanatı ve Modern Çağdaş Sanat Akımları derslerine kadar uzanır. Bu sıralamanın kendisi programın iddiasıdır: alan tek bir dönemin uzmanlığı değil, tarih öncesinden bugüne uzanan bir sürekliliğin okunmasıdır. Bu yönüyle program [tarih](/bolum/tarih) ile de doğrudan komşudur.

Dördüncü ayak malzeme ve teknolojidir. Planda Tarım ve Yerleşik Hayat, Madenciliğin Gelişimi ve Teknolojik Uygulamaları, Seramik Üretimi ve Teknolojisi ile Mimari Yapı Sistemleri ve Değişim Süreci derslerinin bulunması, buluntunun yalnızca bir biçim değil aynı zamanda bir üretim kararı olduğunu gösterir. Bir kabın hamuru, bir madenin alaşımı, bir duvarın örgü tekniği tarihsel bilgi taşır. Bu yüzden alanın kenarında [kimya](/bolum/kimya), [biyoloji](/bolum/biyoloji) ve [jeoloji mühendisliği](/bolum/jeoloji-muhendisligi) gibi doğa bilimleri durur; bu programın öğrencisi bu bilimlerin uzmanı olmaz, ama onların ürettiği veriyi okumayı öğrenir.

Beşinci ayak anlam ve ikonografidir. Planda Antik Dünyada İnanç ve Toplumsal Kimlik ile Mitoloji ve İkonografi derslerinin bulunması, sanat tarihinin çekirdek işine işaret eder: bir sahnede kimin betimlendiğini, hangi öykünün anlatıldığını ve bunun hangi izleyici için yapıldığını sormak. Bu soru olmadan bir mozaik yalnızca renkli taşlardan ibaret kalır.

Altıncı ayak mirasın bugünkü yönetimidir. Planda Kültürel Miras Alan Çalışması I ve II, Kültürel Miras Yönetimi, Müze ve Müzecilik, Kentleşme ve Kent Arkeolojisi ile Sanat Galerisi ve Müzayede Yönetimi derslerinin bulunması, alanın yalnızca geçmişe değil bugüne de baktığını gösterir. Bir ören yeri ziyarete açılacaksa, bir kentin altındaki kalıntı imar kararıyla karşılaşacaksa, bir koleksiyon sergilenecekse orada bir karar verilir ve o kararın teknik dayanağını bu alanın uzmanı hazırlar. Bu ayak programı [müzecilik](/bolum/muzecilik) ve [kültürel miras ve turizm](/bolum/kulturel-miras-ve-turizm) gibi alanlara yaklaştırır.

Yedinci ayak bağımsız çalışmadır. Planın son iki döneminde Dönem Projesi I ve II derslerinin bulunması, öğrencinin dört yıl boyunca öğrendiği yöntemi kendi seçtiği bir soruya uygulamasını bekler. Alanın kamusal çerçevesi ise bu rehberin bir sonraki başlığında ele alınmaktadır; çünkü bu alanda üretilen bilginin büyük bölümü izne, denetime ve kamusal bir görev tanımına bağlı bir ortamda üretilir.

Bu yedi ayak programı hem [arkeoloji](/bolum/arkeoloji) ve [klasik arkeoloji](/bolum/klasik-arkeoloji) gibi kazı eksenli alanlara, hem [sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi) ve [geleneksel Türk sanatları](/bolum/geleneksel-turk-sanatlari) gibi yapıt eksenli alanlara, hem de [kültür varlıklarını koruma ve onarım](/bolum/kultur-varliklarini-koruma-ve-onarim), [eser koruma](/bolum/eser-koruma) ve [mimari restorasyon](/bolum/mimari-restorasyon) gibi uygulama alanlarına yakın kılar.

Alanın Kamusal Çerçevesi: 4848 Sayılı Kanun

Bir höyükte kazı yapılır, bir camide bezeme belgelenir, bir müzede envanter tutulur. Bu işlerin hiçbiri boşlukta olmaz; her biri kamusal bir görev tanımının içinde durur. Bu çerçeveye doğrudan değen metinlerden biri 4848 sayılı kanundur. Bu başlıkta kullanılan bütün gövdeler bu oturumda, sıfırdan, üç ayrı okuma ile yeniden çekilmiştir; hiçbir kalem bir başka kayıttan, bir başka rapordan ya da hatırdan alınmamıştır. Doğrulama üç okuma ile yapılmıştır, dördüncü okuma yapılmamıştır ve okuma aracı aynı adresi yaklaşık on beş dakika önbelleğe aldığı için okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez.

Kanunun adı kaynakta KÜLTÜR VE TURİZM BAKANLIĞI TEŞKİLÂT VE GÖREVLERİ HAKKINDA KANUN olarak yayımlanmıştır ve bu ad sözcük düzeyinde üç okumada da aynı gelmiştir. Ad satırının dipnot işaretli biçimi, yani sonunda bir işaret taşıyan biçim, yalnızca ikinci ve üçüncü okumada görülmüştür; birinci okuma bu işareti getirmemiştir. Bu nedenle ad sözcük düzeyinde doğrulanmış, satır biçimi ise iki okumanın mutabakatıyla kaydedilmiştir ve işaretin satırın parçası olup olmadığına dair bir iddia kurulmamaktadır. TEŞKİLÂT yazımı kaynakta göründüğü hâlde bırakılmış, düzeltilmemiştir.

Künye değerleri ve künye satırlarının tamamı üç okumada özdeştir: Kanun Numarası : 4848, Kabul Tarihi : 16/4/2003, Yayımlandığı R.Gazete : Tarih : 29/4/2003 Sayı : 25093 ve Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 42. Künye değerinin taşıdığı Tertip : 5 bilgisi, belgenin açıldığı adresin tertibiyle tutarlıdır; bu, adresin doğru tertipten açıldığının belge içi teyididir. R.Gazete kısaltması açılmamıştır. Düstur satırında bir sayfa değeri hiçbir okumada gelmemiştir; bu bir kapsam eksikliğidir ve satırın basılı biçiminin bundan ibaret olduğu iddia edilmemektedir.

Madde kenar başlıkları üç okumada aynı gelmiştir: Amaç, Görev, Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğü, Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğü, Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğü. Madde önekleri Madde 1- , Madde 2- biçiminde, kısa tire ile ve boşluksuz bitişik olarak üç okumada aynıdır; düzeltilmemiştir. Bölüm başlıkları bu belgede hiçbir okumadan istenmemiş ve hiçbir okuma getirmemiştir; belgenin bölüm yapısı hakkında burada hiçbir iddia yoktur.

Birinci madde alanın kamusal amacını yazar: Madde 1- Bu Kanunun amacı; kültürel değerleri yaşatmak, geliştirmek, yaymak, tanıtmak, değerlendirmek ve benimsetmek, tarihî ve kültürel varlıkların tahribini ve yok edilmesini önlemek, yurdun turizme elverişli bütün imkânlarını ülke ekonomisine olumlu katkı sağlayacak şekilde değerlendirmek, turizmin geliştirilmesi, pazarlanması, teşvik ve desteklenmesi için gerekli önlemleri almak, kültür ve turizm konularıyla ilgili kamu kurum ve kuruluşlarını yönlendirmek ve bu kuruluşlarla işbirliğinde bulunmak, yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve özel sektör ile iletişimi geliştirmek ve işbirliği yapmak üzere Kültür ve Turizm Bakanlığının kurulmasına, teşkilât ve görevlerine ilişkin esasları düzenlemektir. Bu madde üç okumada da birebir aynı gelmiştir.

İkinci madde görev listesini kurar. Giriş cümlesi ve bentlerin çoğu üç okumada aynıdır: Madde 2- Kültür ve Turizm Bakanlığının görevleri şunlardır: a) Millî, manevî, tarihî, kültürel ve turistik değerleri araştırmak, geliştirmek, korumak, yaşatmak, değerlendirmek, yaymak, tanıtmak, benimsetmek ve bu suretle millî bütünlüğün güçlenmesine ve ekonomik gelişmeye katkıda bulunmak, c) Tarihî ve kültürel varlıkları korumak, d) Turizmi, millî ekonominin verimli bir sektörü haline getirmek için yurdun turizme elverişli bütün imkânlarını değerlendirmek, geliştirmek ve pazarlamak, e) Kültür ve turizm alanlarında her türlü yatırım, iletişim ve gelişim potansiyelini yönlendirmek, f) Kültür ve turizm yatırımları ile ilgili taşınmazları temin etmek, gerektiğinde kamulaştırmak, bunların etüt, proje ve inşaatını yapmak, yaptırmak, g) Türkiye'nin turistik varlıklarını her alanda tanıtıcı faaliyetler ile her türlü imkân ve araçlardan faydalanarak kültür ve turizmle ilgili tanıtma hizmetlerini yürütmek, h) Kanunlarla verilen diğer görevleri yapmak. Aynı maddenin b bendi yalnızca ikinci ve üçüncü okumanın mutabakatıyla verilmektedir, çünkü birinci okuma bendin sonundaki dipnot işaretini getirmemiştir: b) Kültür ve turizm konuları ile ilgili kamu kurum ve kuruluşlarını yönlendirmek, bu kuruluşlarla işbirliğinde bulunmak, yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve özel sektör ile iletişimi geliştirmek ve işbirliği yapmak ; yerel yönetimler, kamu kurum ve kuruluşları tarafından kurulan veya kamupersonelini desteklemek için kurulan dernekler ve aynı amaçlarla Türk Medeni Kanununa göre kurulan vakıflar dışındaki asıl amacı kültür, sanat, turi zm ve tanıtım faaliyeti olan dernek ve vakıflar ile özel tiyatrolar tarafından gerçekleştirilecek projelere nakdi yardımda bulunmak (2), Bu bentteki yapmak ; kamupersonelini ve turi zm biçimleri üç okumada da aynı yerde gelmiştir; düzeltilmemiştir ve kaynakta gerçekten böyle basılı olduğu iddia edilmemektedir.

Sekizinci madde bu programın sanat tarihi kanadının kamusal karşılığını yazar ve üç okumada da bütünüyle aynı gelmiştir: Madde 8- Güzel Sanatlar Genel Müdürlüğünün görevleri şunlardır: a) Klasik, çağdaş ve geleneksel sanat akımlarını takip ederek, yurt içindeki sanat faaliyetlerinin millî kültür ve çağdaş anlayışa uygun olarak yürütülmesi ve yayılmasını, milletin bu yönden bilgi sahibi olmasını sağlamak, b) Ulusal resim ve heykel sanatları ile geleneksel Türk süsleme ve el sanatları koleksiyonlarını geliştirmek, c) Güzel sanatlara ilişkin çalışmaların sosyal ve kültürel gelişme bakımından verimli olması için tedbirler almak, d) Güzel sanatlar galerileri ile orkestralar, korolar, çalgı, ses ve halk oyunları toplulukları, resim ve heykel müzeleri kurulmasını teklif etmek ve bunlara ilişkin hizmetleri yürütmek, e) Diğer ülke sanatlarının yurt içinde tanıtılması amacıyla tedbirler almak, f) Bakanlık makamınca verilecek benzeri görevleri yapmak. Bu maddenin okunması gereken yeri şudur: klasik, çağdaş ve geleneksel akımların birlikte sayılması ile ulusal resim ve heykel sanatlarının geleneksel Türk süsleme ve el sanatlarıyla aynı bentte anılması, sanat tarihi müfredatının dönemleştirme ve nesne çeşitliliği eksenlerinin hukuk metnindeki karşılığıdır.

Dokuzuncu madde ise arkeoloji kanadının karşılığıdır. Bu maddenin giriş cümlesi ile b, c ve ı bentleri üç okumada aynı gelmiştir; a, d, e, f ve g bentleri ise yalnızca ikinci ve üçüncü okumanın mutabakatıyla verilmektedir, çünkü birinci okuma bu beş bentte metinde görünen elips ve dipnot işareti çiftini getirmemiş, yani kaynağı sadeleştirerek aktarmıştır. Madde 9- Kültür Varlıkları ve Müzeler Genel Müdürlüğünün görevleri şunlardır: a) Yurdumuzdaki korunması gerekli taşınır ve taşınmaz kültür (…)(2) varlıklarının arkeolojik araştırma ve kazılarla açığa çıkarılmasını, korunmasını, değerlendirilmesini ve tanıtılmasını sağlamak, tahribini ve kaçırılmasını önleyici tedbirleri almak, b) Gerekli görülen yerlerde müzeler, rölöve ve anıtlar müdürlükleri, restorasyon ve konservasyon laboratuvarları kurulmasını teklif etmek ve bunların idare ve ihtisas işlerini düzenlemek ve yürütmek, özel müzelerin kurulmasına rehberlik etmek, desteklemek ve belirli esaslar çerçevesinde bunları kontrol altında bulundurmak, c) Millî sınırlarımız dışında kalan, korunması gerekli, ata yadigarı taşınmaz kültür varlıklarını tespit etmek, karşılıklı kültürel anlaşmalar ve kültürel mübadele programları çerçevesinde bunların bakım ve onarımlarını sağlayıcı tedbirleri almak, d) Müzelerin geliştirilmesi, korunması gerekli kültür (…)(2) varlıklarının bakımı ve restorasyonu konularında gerekli tedbirleri almak ve uygulamak, e) 21/7/1983 tarihli ve 2863 sayılı Kanun ile Kültür (…)(2) Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu ve koruma kurullarına verilen görevlerin yerine getirilmesini sağlamak amacıyla araştırma, inceleme, tespit, değerlendirme ve plânlamaya yönelik hizmetleri yapmak veya yaptırmak(1), f) Kültür (…)(2) Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu ve koruma kurulları kararlarının alınmasına ve uygulanmasına dair işlemlerin yürütülmesini ve koordinasyonunu sağlamak, g) Gerekli görülen yerlerde kültür (…)(2) varlıkları koruma kurulları ile büro müdürlükleri kurulmasını Bakanlık makamına teklif etmek ve bunların idare ve ihtisas işlerini düzenlemek ve yürütmek, ı) Bakanlık makamınca verilecek benzeri görevleri yapmak. Bu maddenin h bendi bu rehberde kullanılmamıştır; gerekçesi aşağıda ayrıca yazılıdır. Elips işaretinin bulunduğu beş yerde işaretin arkasında ne bulunduğu ya da bulunmadığı hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır; işaret olduğu gibi bırakılmıştır. Bentlerin ı harfiyle sürmesi de kaynakta göründüğü hâlde bırakılmıştır.

Onuncu madde iki kanadı bilimsel yayın ve kaynak üzerinden birleştirir. Giriş ile aşağıdaki bentler üç okumada aynı gelmiştir; yalnızca c bendi ikinci ve üçüncü okumanın mutabakatıyla verilmektedir, çünkü birinci okuma bendin başındaki değişiklik ibaresini getirmemiştir. Madde 10- Kütüphaneler ve Yayımlar Genel Müdürlüğünün görevleri şunlardır: c) (Değişik: 28/12/2010-6093/14 md.) Yurt içinde ve yurt dışında basılmış, okuyucuya faydalı yayınları, Türk kültürü ile ilgili belgeleri ve diğer kütüphane malzemelerini temin etmek, kütüphanelerin koleksiyonlarını zenginleştirmek, e) Halkımızın geçmişteki her çeşit eserlerimizi kolaylıkla bulmasını ve onlardan faydalanmasını sağlamak, g) Bakanlığın görevleri ile ilgili konularda bilgilerin değerlendirilmesi ve ilgili kuruluş ve birimlere ulaştırılması amacıyla dokümantasyon merkezi kurmak, h) Kültür ve turizm alanlarında mesleki eğitim için kaynak oluşturmak üzere ihtisas kütüphanesi ve dokümantasyon merkezi kurmak, yayın, araç ve gereç sağlamak ve üretmek, ı) Millî kültürümüzün yazılı belgelerini, fikir, sanat ve edebi eserler ile turizm ve tanıtım amaçlı yayınlar hazırlatarak yayımlamak ve yayımlatmak, j) Eski eserler ve müzelerle ilgili bilimsel faaliyetleri yansıtan yayınlar yapmak, k) Kültürümüzün gelişmesine iştiraki sağlamak için yeni kültür eserleri vermeyi teşvik edici ve destekleyici tedbirleri almak, m) Bakanlık makamınca verilecek benzeri görevleri yapmak. Bu maddenin d bendi üç okumada da yalnızca mülga olarak gelmiştir; mülga bir bendin gövdesi bu rehbere aktarılmamıştır ve eski metni ne alıntılanmış ne aranmıştır.

Örtüşmenin sınırı da aynı açıklıkla durmaktadır. Bu kanun bu programı kurmaz; bir yükseköğretim düzenlemesi değildir ve doğrulanan maddelerde hiçbir üniversite, fakülte, bölüm, program ya da diploma hükmü yoktur. Bu programın ders planını belirlemez: sekizinci ve dokuzuncu maddelerdeki alan ve işlem listeleri bir görev tanımıdır, bir müfredat değildir; bir dersin adı ile bir görev kaleminin örtüşmesi o dersi kanunun belirlediği anlamına gelmez. Onuncu maddenin h bendinde geçen mesleki eğitim ibaresi de Bakanlığın kendi kaynak oluşturma faaliyetine ilişkindir, bir üniversite ders planına değil. Mezunun meslek tanımını da düzenlemez: doğrulanan maddelerde arkeoloğa ya da sanat tarihçisine bir unvan, atanma koşulu, sicil, yeterlik belgesi ya da meslek icrası şartı getirilmemektedir; ihtisas işlerini düzenlemek gibi ibareler kurum içi düzenlemeye ilişkindir ve bu işleri yapacak kişilerin hangi programdan mezun olacağı düzenlenmemiştir. Arkeoloji, sanat tarihi, arkeolog, müzeci ya da restoratör terimlerinin bu kanunda ayrıca tanımlanıp tanımlanmadığına dair hiçbir olumsuz iddia kurulmamaktadır: yalnızca bu oturumda çekilen birinci, ikinci, sekizinci, dokuzuncu ve onuncu maddeler kapsamında böyle bir tanımın iki okumada birebir teyit edilemediği söylenebilir. Kanunun güncel hâli, bugünkü uygulanışı, yürürlük durumu, metinde geçen genel müdürlük adlarının bugünkü karşılığı, ikincil mevzuatı ve değişiklik zincirinin bugünkü hâli hakkında bu rehber hiçbir hüküm vermez; bunlar için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü bir okuma yapılmamıştır, dolayısıyla tek okumada kalan hiçbir öğe ek bir denemeyle çözülmeye çalışılmamıştır. Yöntemin kendi sınırı da eksik olarak sayılmalıdır: üç okuma aynı kısa zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı yaklaşık on beş dakika önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir metne dönüştürme çıktısı üzerinde çalışmıştır; bu nedenle mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, dönüşüm hatasını elemez. Bu belgede bunun somut kanıtları görülmüştür: turi zm biçiminde sözcük ortasında açılmış bir boşluk, kamupersonelini biçiminde düşmüş bir boşluk ve yapmak ; biçiminde noktalama işaretinden önce duran bir boşluk üç okumada da birebir aynı yerde gelmiştir ve bu nedenle mutabakatla elenememiştir; bunların kaynakta gerçekten böyle basılı olduğu iddia edilmemekte, yalnızca üç okumanın aynı çıktığı kaydedilmektedir. Etiketlerin hangi okumalardan geldiği ayrıca yazılmalıdır: bu kayıttaki bazı gövdeler üç okumanın tamamıyla değil, yalnızca ikinci ve üçüncü okumanın mutabakatıyla doğrulanmıştır. Bunlar ad satırının işaretli biçimi, ikinci maddenin b bendi, dokuzuncu maddenin a, d, e, f ve g bentleri ile onuncu maddenin c bendidir. Bu kalemlerde birinci okuma tanık sayılmamıştır, çünkü o okuma metni sistematik olarak sadeleştirmiştir: ad satırındaki işareti, ikinci maddenin b bendinin sonundaki işareti, dokuzuncu maddenin e bendinin sonundaki işareti, dokuzuncu maddenin beş bendindeki elips ve dipnot çiftlerini ve onuncu maddenin c bendindeki değişiklik ibaresini hiç getirmemiştir. Bu bir red değil, bir normalleştirmedir; birinci okuma hiçbir gövde cümlesini kırpmamış, belgede karşılığı olmayan bir yapı üretmemiştir, bu nedenle öteki kalemlerde tanık sayılmıştır. Dokuzuncu maddenin h bendi adıyla dışarıda bırakılmıştır: üç okuma bu bent için üç farklı bileşim vermiş, bendin tam metni hiçbir iki okumada birebir aynı gelmemiştir; bileşenlerinin farklı okuma çiftlerinde eşik geçmesi bir gövde kurmaya yetmediği için bent hiçbir biçimde alıntılanmamış ve içeriği hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır; bu bendin ne dediği değil, yalnızca doğrulanamadığı söylenmektedir. Onuncu maddenin d bendi mülgadır ve yalnızca bu sıfatla anılmıştır. Düstur satırındaki sayfa değeri hiçbir okumada gelmemiştir; bu bir kapsam eksikliğidir, Düstur kaydında sayfa numarası bulunmadığı iddia edilmemektedir. Dipnot işaretleri metinde görülmüş ama dipnotların gövde metinleri hiçbir okumada gelmemiş ve ayrıca talep edilmemiştir; kanunda dipnot bulunup bulunmadığına dair olumsuz bir iddia kurulmamıştır. Dokuzuncu maddedeki elipslerin arkasında ne bulunduğu sorulmamış, tahmin edilmemiş ve araştırılmamıştır. Üçüncü ile yedinci maddeler arası ve on birinci maddeden sonrası hiçbir okumada istenmemiş ve getirilmemiştir; o maddelerin içeriği hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Bölüm başlıkları hiçbir okumadan istenmemiş ve gelmemiştir; belgenin bölüm yapısı hakkında da iddia yoktur. Onuncu maddenin bazı bentleri üç okumada doğrulandığı hâlde konu dışı oldukları için buraya alınmamıştır; bu bir sunum kısaltmasıdır, doğrulama eksiği değildir. Birinci okumanın çıktısına eklediği kendi sıra numaraları kaynak metnin parçası sayılmamış ve alıntılanmamıştır. Oturumlar arası kararlılık da varsayılmamıştır: aynı belgenin daha önceki bir oturumdaki birinci okuması ikinci maddenin b bendindeki dipnot işaretini vermişken bu oturumun birinci okuması aynı işareti düşürmüştür; aynı adres, farklı oturum, farklı çıktı. Bu nedenle bu kayıttaki hiçbir kalem önceki bir oturumun doğrulamasına dayandırılmamış, hepsi yeniden çekilmiştir. Adres ilk denemede açıldığı için başka tertip adresleri hiç denenmemiştir; denenmemiş bir adres hakkında ne çalıştığı ne ölü olduğu söylenebilir. Bu oturumda hiçbir adres için curl, wget, istek kütüphanesi, arşiv, önbellek ya da ayna kullanılmamıştır. Kaynaktaki hiçbir kısaltma açılmamış, yazım, büyük ve küçük harf kullanımı ile noktalama düzeltilmemiştir. Doğrulanan gövdelerin hiçbirinde para tutarı geçmemiştir, bu gerekçeyle düşürülen bir madde olmamıştır ve doğrulanan gövdelerde yüzde ifadesi de görülmemiştir; yorum olarak yüzde üretilmemiştir. Son olarak taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, maaş, ücret ve işe girme oranı hiç toplanmamıştır.

Arkeoloji ve Sanat Tarihi ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil

Bu program birkaç alanla karıştırılır ve karışmanın nedeni çoğu zaman adların ortak sözcük taşımasıdır. En sık karıştığı yer düz arkeolojidir. [Arkeoloji](/bolum/arkeoloji) ve [klasik arkeoloji](/bolum/klasik-arkeoloji) programları da kazıyı, buluntuyu ve dönemleştirmeyi konu edinir. Bu rehberde okunan planın adı ise iki disiplini birlikte taşır ve plan, arkeoloji derslerinin yanına Ortaçağ Avrupa Sanatı, Osmanlı Kültürü ve Sanatı, Modern Çağdaş Sanat Akımları gibi doğrudan sanat tarihi başlıkları koyar. Bu rehber hangisinin daha iyi olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz; yalnızca kapsamların aynı olmadığını kaydeder ve kararın ilgili üniversitenin kendi ders planı okunarak verilmesi gerektiğini söyler.

İkinci karışma noktası düz sanat tarihidir. [Sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi) programı yapıtı, üslubu ve dönemi merkezine alır ve kazı yöntemini zorunlu bir çekirdek olarak taşımayabilir. Bu programda ise Kazı-Yüzey Araştırma Metodları ve Belgeleme dersinin bulunması, öğrencinin sahayı da öğrenmesinin beklendiğini gösterir. İki alan aynı nesneye bakabilir, ama nesneye ulaşma yolları farklı ağırlıktadır.

Üçüncü karışma noktası koruma ve onarım alanlarıdır. [Kültür varlıklarını koruma ve onarım](/bolum/kultur-varliklarini-koruma-ve-onarim), [eser koruma](/bolum/eser-koruma) ve [mimari restorasyon](/bolum/mimari-restorasyon) programları nesnenin fiziksel olarak korunmasına ve müdahale tekniğine odaklanır. Bu programda Kültürel Miras Alan Çalışması ve Kültürel Miras Yönetimi derslerinin bulunması, programı bir konservasyon programına dönüştürmez; buradaki bilgi çoğunlukla tanımlama, değerlendirme ve karar tarafındadır.

Dördüncü karışma noktası müze ve miras yönetimidir. [Müzecilik](/bolum/muzecilik) ve [kültürel miras ve turizm](/bolum/kulturel-miras-ve-turizm) programları koleksiyonun, sergilemenin ve ziyaretçinin yönetimini merkeze alır. Bu programda Müze ve Müzecilik dersinin bulunması bu tarafa açılır, ama programın çekirdeği hâlâ nesnenin tarihsel okunmasıdır.

Beşinci karışma noktası tarih ve toplum bilimleridir. [Tarih](/bolum/tarih), [tarih öğretmenliği](/bolum/tarih-ogretmenligi), [sosyoloji](/bolum/sosyoloji), [felsefe](/bolum/felsefe) ve [antropoloji](/bolum/antropoloji) geçmişi ve toplumu konu edinir; ancak bu programın birincil kanıtı yazılı belge ya da anket değil, maddi kalıntı ve yapıttır. Aynı soruya farklı kanıt türüyle yaklaşmak, farklı bir eğitim demektir.

Altıncı karışma noktası mekân ve yapı disiplinleridir. [Mimarlık](/bolum/mimarlik), [iç mimarlık](/bolum/ic-mimarlik) ve [şehir ve bölge planlama](/bolum/sehir-ve-bolge-planlama) yapıyı ve kenti tasarım nesnesi olarak ele alır. Bu programda Mimari Yapı Sistemleri ve Değişim Süreci ile Kentleşme ve Kent Arkeolojisi derslerinin bulunması, programı bir tasarım programı yapmaz; buradaki yapı bilgisi tarihsel okumanın aracıdır.

Yedinci karışma noktası el sanatları ve üretim alanlarıdır. [Geleneksel Türk sanatları](/bolum/geleneksel-turk-sanatlari), [geleneksel el sanatları](/bolum/geleneksel-el-sanatlari), [seramik ve cam tasarımı](/bolum/seramik-ve-cam-tasarimi), [halıcılık ve kilimcilik](/bolum/halicilik-ve-kilimcilik), [kuyumculuk ve mücevher tasarımı](/bolum/kuyumculuk-ve-mucevher-tasarimi) ve [mimari dekoratif sanatlar](/bolum/mimari-dekoratif-sanatlar) üretimin kendisini öğretir. Bu programda Seramik Üretimi ve Teknolojisi dersinin bulunması, mezunu bir üretici yapmaz; amaç üretim mantığını okuyabilmektir.

Sekizinci karışma noktası rehberlik ve turizmdir. [Turist rehberliği](/bolum/turist-rehberligi), [turizm rehberliği](/bolum/turizm-rehberligi) ve [turizm işletmeciliği](/bolum/turizm-isletmeciligi) ziyaretçiyle kurulan ilişkiyi merkeze alır. Bu alanın bilgisi rehberlikte kullanılabilir; ancak rehberlik ayrı bir yetkilendirme ve eğitim düzenine bağlıdır ve bu rehber o düzen hakkında bir iddia kurmamaktadır.

Bir Üniversitenin Ders Planı: Doğu Akdeniz Üniversitesi

Bu başlığın önünde bir kapsam uyarısı durmaktadır ve uyarı gizlenmemektedir. Bu programın somut bir örneği için okunabilen ders planı sayfası Doğu Akdeniz Üniversitesi'ne aittir; bu kurum Gazimağusa'da, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ndedir ve Türkiye'de değildir. Dolayısıyla buradaki plan Türkiye'deki bir yükseköğretim kurumunun planı değildir ve bu kayıt bu kaynağı koşullu olarak kullanmaktadır. Türkiye'de bu adı taşıyan bir aday kurum için iki ayrı ana makine adı denenmiş, her ikisinden de erişim reddiyle karşılaşılmış ve denenen adreslerden ders adı alınamamıştır; brief kuralı gereği bu adresler başka hiçbir yolla çekilmemiş, arşiv, önbellek ya da ayna kullanılmamıştır. Buradan hiçbir olumsuz sonuç çıkarılmamaktadır: bu programın Türkiye'de bulunmadığı ya da denenen kurumun bir ders planı bulunmadığı bu rehberde iddia edilmemektedir. Söylenen yalnızca şudur: denenen adreslerden ders adı alınamamıştır.

İki nokta daha baştan açık olmalıdır. Buradaki plan tek bir üniversitenin yayımladığı plandır ve bu programın ülke çapındaki ortak müfredatı değildir; başka bir kurumun aynı adı taşıyan programı bambaşka bir ders dizisiyle kurulmuş olabilir. Ayrıca bu sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır; bu kaydın puan türü değeri ÖSYM program tablosuna dayanır, bu sayfaya değil.

Sayfada basılı program adı Arkeoloji ve Sanat Tarihi Lisans Programı (Türkçe) (B.A., 4 Yıl) biçimindedir ve iki okuma bu dizgede tam uyuşmuştur. Aranan program adı bu başlığın içinde birebir geçmektedir; sayfa düz Arkeoloji ya da düz Sanat Tarihi basmamaktadır. Öğretim düzeyi bu sayfada birebir yazılıdır: hem Lisans Programı ifadesi hem de B.A., 4 Yıl ifadesi başlıkta basılıdır; düzey yarıyıl sayısından çıkarılmamıştır. Üniversite adı da sayfada yayımlanmıştır; birinci okuma adın sayfada basılı olduğunu, ikinci okuma başlıkta ve sayfa altında göründüğünü bildirmiştir. Yani üniversite adı ne alan adından çıkarımdır ne de yayımlayan sayfadan alınan bir ara durumdur. Fakülte adını iki okuma da Fen ve Edebiyat Fakültesi olarak bildirmiştir; buna karşılık bir bölüm adı yalnızca ikinci okumada bildirilmiş, birinci okuma bunu hiç anmamıştır ve bu fark çözülmemiş, taraf tutulmamıştır. Sayfa dönem başlıklarını Dönem 1'den Dönem 8'e kadar basmaktadır ve bu başlıklar yarıyıl sözcüğüne çevrilmemiştir.

Dönem 1'in satırları Arkeolojiye Giriş ve Teori, Sanat Tarihi ve Metodolojisi, Kültür ve Uygarlık Tarihi, Türkiye Arkeolojisi, Biyolojik Antropoloji ve İngilizce - I olarak yayımlanmıştır. İki disiplinin giriş dersinin aynı dönemde durması bu programın kuruluş fikrini gösterir: öğrenci ilk günden itibaren iki ayrı soru sorma biçimini birlikte öğrenir. Biyolojik Antropoloji dersinin de bu dönemde yer alması, insan kalıntısının bir buluntu türü olarak baştan tanıtıldığına işaret eder.

Dönem 2'nin satırları Kazı-Yüzey Araştırma Metodları ve Belgeleme, Antik Dünyada İnanç ve Toplumsal Kimlik, Kıbrıs Arkeolojisi, Sosyal ve Kültürel Antropoloji, Mitoloji ve İkonografi ve İngilizce - II olarak yayımlanmıştır. Saha yönteminin daha ikinci dönemde gelmesi dikkat çekicidir; aynı dönemde ikonografi dersinin bulunması ise kazının yanına anlamın konulduğunu gösterir.

Dönem 3'ün satırları Arkeoloji ve Sanat Tarihinde Belgeleme, Mezopotamya Arkeolojisi, Tarım ve Yerleşik Hayat, Geç Antik Dönem ve Bizans Sanatının Oluşum Süreci, İslamiyet Öncesi Türk Arkeolojisi ve Sanat Tarihi ve Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi olarak yayımlanmıştır. Program adının bir ders adının içinde yeniden geçmesi bu dönemdedir: Arkeoloji ve Sanat Tarihinde Belgeleme dersi, iki disiplinin ortak zorunluluğunu tek bir başlıkta toplar.

Dönem 4'ün satırları Madenciliğin Gelişimi ve Teknolojik Uygulamaları, Akdeniz Dünyası Arkeolojisi, İslam Sanatına Giriş, Roma Kültürü ve Sanatı, Kültürel Miras Alan Çalışması - I ve Bizans Kültürü ve Sanatı olarak yayımlanmıştır. Alan çalışmasının ilk bölümünün bu dönemde yer alması, ikinci yılın sonunda öğrencinin sahayla temas etmesinin beklendiğini gösterir.

Dönem 5'in satırları Seramik Üretimi ve Teknolojisi, Ortaçağ Avrupa Sanatı, Bizans Resim ve El Sanatları ile iki yer tutucu satır olan Alan Seçmeli Dersi - I ve Üniversite Geneli Seçmeli - I olarak yayımlanmıştır. Bu dönemde ders sayısının düşmesi ve iki seçmeli havuz satırının açılması, üçüncü yıldan itibaren öğrenciye yönelim alanı bırakıldığına işaret eder.

Dönem 6'nın satırları Anadolu Selçuklu Kültürü ve Sanatı, Ortaçağ Sonrası Avrupa Sanatı, Osmanlı Kültürü ve Sanatı, Kültürel Miras Alan Çalışması - II ile iki yer tutucu satır olan Alan Seçmeli Dersi - II ve Üniversite Geneli Seçmeli - II olarak yayımlanmıştır. Selçuklu ve Osmanlı sanatının Avrupa sanatıyla aynı dönemde okutulması, programın karşılaştırmalı bir bakış kurmayı hedeflediğini düşündürür.

Dönem 7'nin satırları Mimari Yapı Sistemleri ve Değişim Süreci, Modern Çağdaş Sanat Akımları - I, Kültürel Miras Yönetimi, Müze ve Müzecilik, Dönem Projesi - I ile bir yer tutucu satır olan Alan Seçmeli Dersi - III olarak yayımlanmıştır. Miras yönetimi ile müzeciliğin aynı dönemde durması, mezuniyete yaklaşan öğrencinin mesleki ortamla tanıştırıldığını gösterir.

Dönem 8'in satırları Kentleşme ve Kent Arkeolojisi, Modern Çağdaş Sanat Akımları - II, Sanat Galerisi ve Müzayede Yönetimi, Dönem Projesi - II ile iki yer tutucu satır olan Alan Seçmeli Dersi - IV ve Üniversite Geneli Seçmeli - III olarak yayımlanmıştır. Son dönemde kent arkeolojisi ile galeri ve müzayede yönetiminin yan yana durması, programın alanın hem kamusal hem özel tarafına baktığını gösterir.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu sayfa iki ayrı okumayla, birbirinden farklı ifadelerle yazılmış iki ayrı istekle okunmuştur; üçüncü bir okuma yapılmamıştır. İki okuma dönem başlıklarında, ders sırasında ve her dönemin ders sayısında birebir aynı çıkmıştır; okunamayan dönem yoktur ve reddedilen okuma yoktur. Tek fark, ikinci okumanın ek olarak bir bölüm adı ile yer tutucu sayımını bildirmesi, birinci okumanın bunları hiç anmamasıdır; bu bir çelişki değil bir kapsam farkı olarak işaretlenmiş, çözülmemiştir. Sayfadan alınan satır sayısı sekiz dönem boyunca kırk yedidir; bunların yedisi seçmeli yer tutucu satırdır ve geriye kırk ders adı kalmaktadır. Düşürülen yer tutucu satırların dağılımı beşinci dönemde iki, altıncı dönemde iki, yedinci dönemde bir, sekizinci dönemde ikidir; havuzların hiçbiri doldurulmamış, havuzdan kaç ders seçileceği ve ders yükü hiç yazılmamıştır. İngilizce - I ve İngilizce - II satırları ayrıca işaretlenmiştir: sayfa bunları bir havuz başlığı olarak değil adlandırılmış birer ders olarak bastığı için yedilik yer tutucu sayımına dâhil edilmemişlerdir ve bu sınıflandırma kararı burada açıkça yazılmaktadır. Öğretim düzeyi bu sayfada birebir basılıdır; çıkarım değildir ve doğrulanamadı da değildir. Üniversite adı sayfada yayımlanmıştır; alan adından çıkarım değildir ve yayımlayan sayfadan alınan bir ara durum da değildir. Ders adlarının tamamı Türkçe yayımlanmıştır ve hiçbiri çevrilmemiştir; kısaltmalar açılmamış, yazım, büyük ve küçük harf kullanımı ile noktalama düzeltilmemiştir. Sayfa aynı ders adını iki kez basmamıştır; bu nedenle tekilleştirme sorusu bu kaynakta doğmamıştır. Ders kodu, kredi ve iş yükü sütunları sayfada basılıydı, alınmamıştır ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır ve taban puan ile kontenjan da yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfaya dayandırılmamıştır. Zorunlu ve seçmeli ayrımı sayfada yalnızca seçmeli havuz adlarının içinde görünmektedir; ayrı bir zorunlu ve seçmeli sütunu hiçbir okumada bildirilmemiştir ve bu sütunun sayfada bulunmadığı iddia edilmemektedir. Bu program için ikinci bir kullanılabilir kaynak bulunamamıştır; bulunamamış olması, başka bir kurumun yayımlanmış bir planının bulunmadığı anlamına gelmez ve bu rehberde böyle bir iddia kurulmamaktadır. Son olarak kapsam sapması yeniden yazılmalıdır: bu plan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ndeki bir kurumun planıdır, Türkiye'deki bir kurumun planı değildir ve kayıt bu nedenle koşulludur; Türkiye'deki kurumlar hakkında bu başlıkta hiçbir olumlu ya da olumsuz iddia kurulmamıştır.

Mezunlar Ne İş Yapar?

Bu programın mezununun ilk ve en belirgin çalışma alanı saha araştırmasıdır. Yüzey araştırması, sondaj ve kazı çalışmalarında ekip üyesi olarak yer almak, tabaka takibi yapmak, buluntuyu bağlamıyla birlikte kaydetmek bu işin gövdesidir. Planda Kazı-Yüzey Araştırma Metodları ve Belgeleme dersinin bulunması bu alana doğrudan hazırlık yapar.

İkinci alan müze ve koleksiyon işidir. Kanun metninde Bakanlığın görevleri arasında müzeler, rölöve ve anıtlar müdürlükleri ile restorasyon ve konservasyon laboratuvarları kurulmasını teklif etmek ve bunların idare ve ihtisas işlerini düzenlemek yazılıdır; ayrıca özel müzelerin kurulmasına rehberlik etmek de aynı bentte anılmaktadır. Planda Müze ve Müzecilik dersinin bulunması bu tarafa açılır.

Üçüncü alan envanter, belgeleme ve arşivdir. Bir yapının rölövesinin çıkarılması, bir buluntunun çizilmesi ve fotoğraflanması, bir koleksiyonun kayda geçirilmesi ayrı bir uzmanlıktır. Planda iki ayrı belgeleme dersinin bulunması bu tarafı kurar; bu iş [bilgi ve belge yönetimi](/bolum/bilgi-ve-belge-yonetimi) alanının yöntemleriyle de kesişir.

Dördüncü alan kültürel miras yönetimidir. Bir alanın korunması, ziyarete açılması, tanıtılması ve kentsel gelişmeyle ilişkisinin kurulması teknik olduğu kadar idari bir iştir. Planda Kültürel Miras Yönetimi ile Kültürel Miras Alan Çalışması derslerinin bulunması bu alana açılır.

Beşinci alan koruma ve onarım projelerinin uzmanlık tarafıdır. Kanun metninde korunması gerekli varlıkların bakımı ve restorasyonu konularında gerekli tedbirleri almak ve uygulamak bir kamu görevi olarak yazılıdır. Bu alandaki uygulamalı müdahale ayrı bir uzmanlık gerektirir; bu programın mezunu çoğunlukla tanımlama, dönemleme ve değerlendirme tarafında çalışır.

Altıncı alan yayın ve araştırmadır. Kanun metninde eski eserler ve müzelerle ilgili bilimsel faaliyetleri yansıtan yayınlar yapmak ayrı bir bent olarak yazılıdır. Kazı raporu, katalog, makale ve sergi metni bu alanın gündelik ürünleridir; planın son iki dönemindeki proje dersleri bu üretime hazırlık niteliğindedir.

Yedinci alan sanat piyasası ve sergilemedir. Planda Sanat Galerisi ve Müzayede Yönetimi dersinin bulunması, alanın özel sektör tarafına da bakıldığını gösterir; eserin tanımlanması, dönemlenmesi ve tarihsel bağlamının kurulması bu ortamda da aranan bir bilgidir.

Sekizinci alan kültür turizmi ve tanıtımdır. Kanun metninde kültür ve turizmle ilgili tanıtma hizmetlerini yürütmek Bakanlığın görevleri arasında yazılıdır. Bu alanda çalışan mezun, ören yerinin ve yapının anlatılabilir hâle getirilmesine katkı verir.

Bu alanda bazı işlerin belirli belge, yeterlik, izin ya da yetki şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi işin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez.

Kimler Tercih Etmeli?

Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: ayrıntıya sabrınız var mı? Bu alanda bir sonuç, çoğu zaman yüzlerce küçük gözlemin biriktirilmesiyle çıkar. Bir çanak parçasının hamuru, bir sütun başlığının profili, bir bezemenin tekrar aralığı tek başına önemsiz görünür; anlam bu ayrıntıların toplamında oluşur. Hızlı sonuç bekleyen bir öğrenci burada sürekli bir sabırsızlıkla karşılaşır.

İkinci soru görsel belleğe ilişkindir. Sanat tarihi kanadı biçim karşılaştırmasına dayanır; bir öğrencinin binlerce yapıtı görmesi, ayırt etmesi ve birbirine bağlaması beklenir. Planda dönem dönem ilerleyen uzun bir sanat dersleri dizisi bulunması bu nedenledir. Görsel malzemeyle çalışmayı yorucu bulan bir öğrenci bu kanadı zor bulur.

Üçüncü soru sahadır. Bu alanın öğrenimi yalnızca sınıfta geçmez; kazı alanı, müze deposu, arazi ve yapı ölçümü işin parçasıdır. Planda alan çalışması derslerinin iki dönem boyunca yer alması bu tarafa işaret eder. Tozlu, sıcak ve fiziksel bir çalışma ortamını baştan reddeden bir öğrenci alanın önemli bir bölümünü kendine kapatmış olur.

Dördüncü soru okuma yüküdür. Bu alanda kaynakların önemli bir bölümü yabancı dildedir ve eski dönem metinleriyle çalışmak isteyen öğrenci için dil çalışması ayrı bir yatırımdır. Bu ilgiyi taşıyanlar için [latin dili ve edebiyatı](/bolum/latin-dili-ve-edebiyati), [arap dili ve edebiyatı](/bolum/arap-dili-ve-edebiyati) ve [fars dili ve edebiyatı](/bolum/fars-dili-ve-edebiyati) alanları komşu bir yol oluşturur. Okumayı sevmeyen bir öğrenci bu alanda kendini sınırlı bulur.

Beşinci soru disiplinler arası çalışabilmektir. Bir kazı alanında aynı anda antropolog, jeolog, mimar, kimyager ve belgeleme uzmanı çalışır. Yalnızca kendi bakışına güvenip başkalarının verisini dinlemeyen bir öğrenci burada ekip içinde zorlanır.

Altıncı soru kayıt disiplinidir. Bu alanda kaydedilmemiş bir gözlem geri getirilemez; kazı yıkıcı bir yöntemdir ve bir tabaka bir kez kaldırıldığında yeniden okunamaz. Kayıt tutmayı gereksiz bir formalite sayan bir öğrenci teknik olarak yetenekli olsa bile işin yarısını yapmış olur.

Yedinci soru kamusal sorumluluktur. Bu alanda üretilen bilgi bir mülkiyet, bir imar kararı ya da bir koruma kararıyla karşılaşabilir. Kanun metninin tarihî ve kültürel varlıkların tahribini ve yok edilmesini önlemek ifadesini bir amaç olarak yazması bu sorumluluğun hukuki karşılığıdır. Son olarak bu programın dört yıllık bir lisans programı olduğu ve alan çalışmasının ders dışı zamanı da gerektirdiği baştan bilinmelidir.

Tercih Öncesi Notlar

Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında farklılaşmaktadır. Yakın bir içerik arkeoloji ve sanat tarihi, arkeoloji ya da sanat tarihi başlıklı adlarla açılabilmekte ve bu adların altındaki ders planları birbirinden belirgin biçimde ayrışabilmektedir. Aynı ad bir üniversitede kazı ve saha ağırlıklı, başka bir üniversitede üslup ve dönem ağırlıklı kurulabilir. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir.

İkinci not: Bu rehberde okunan plan Türkiye'deki bir kurumdan değildir. Kaynak Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'ndeki bir üniversitenin yayımladığı sayfadır ve bu kayıt onu koşullu olarak kullanmaktadır. Bu, planın bilgi değeri taşımadığı anlamına gelmez; ancak Türkiye'deki bir üniversiteyi tercih edecek öğrencinin o üniversitenin kendi planına bakması gerekir. Bu rehber Türkiye'de bu programın bulunup bulunmadığı konusunda hiçbir iddia kurmamaktadır.

Üçüncü not: Öğretim dili ve dil hazırlığı ayrıca sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planda ders adlarının tamamı Türkçe basılıdır ve planda ayrıca adlandırılmış iki dil dersi bulunmaktadır; bu, öğretim dili hakkında tek başına bir sonuç vermez. Hazırlık sınıfının bulunup bulunmadığı, hangi derslerin hangi dilde okutulduğu ve eski dil derslerinin seçmeli olarak sunulup sunulmadığı tercihten önce öğrenilmelidir.

Aynı başlık altında sorulması gereken bir şey daha vardır: kazı, staj ve alan çalışması düzeni bu alanda olağandan daha belirleyicidir. Üniversitenin yürüttüğü ya da katıldığı bir kazının bulunup bulunmadığı, öğrencinin hangi yıldan itibaren sahaya çıkabildiği, müze ve depo çalışmalarına erişim olup olmadığı, belgeleme ve çizim derslerinin uygulamalı yürütülüp yürütülmediği sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planda alan çalışması dersleri iki dönem hâlinde yer almaktadır ve seçmeli havuzların içeriği sayfada yayımlanmadığı için bu havuzlar hakkında burada hiçbir şey söylenmemektedir; bu düzenin her üniversitede aynı olmadığı bilinmelidir.

Dördüncü not: Alanın komşularına bakmak isteyen öğrenci için kazı ve buluntu eksenine yakın programlar [arkeoloji](/bolum/arkeoloji) ve [klasik arkeoloji](/bolum/klasik-arkeoloji); yapıt ve üslup eksenine ilgi duyan öğrenci için [sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi), [geleneksel Türk sanatları](/bolum/geleneksel-turk-sanatlari), [geleneksel el sanatları](/bolum/geleneksel-el-sanatlari), [mimari dekoratif sanatlar](/bolum/mimari-dekoratif-sanatlar) ve [grafik tasarımı](/bolum/grafik-tasarimi); nesnenin fiziksel korunmasına ilgi duyan öğrenci için [kültür varlıklarını koruma ve onarım](/bolum/kultur-varliklarini-koruma-ve-onarim), [eser koruma](/bolum/eser-koruma) ve [mimari restorasyon](/bolum/mimari-restorasyon); müze, koleksiyon ve mirasın yönetimine ilgi duyan öğrenci için [müzecilik](/bolum/muzecilik), [kültürel miras ve turizm](/bolum/kulturel-miras-ve-turizm), [bilgi ve belge yönetimi](/bolum/bilgi-ve-belge-yonetimi), [turist rehberliği](/bolum/turist-rehberligi), [turizm rehberliği](/bolum/turizm-rehberligi) ve [turizm işletmeciliği](/bolum/turizm-isletmeciligi); geçmişin yazılı ve toplumsal tarafına ilgi duyan öğrenci için [tarih](/bolum/tarih), [tarih öğretmenliği](/bolum/tarih-ogretmenligi), [antropoloji](/bolum/antropoloji), [sosyoloji](/bolum/sosyoloji), [felsefe](/bolum/felsefe), [Türk halkbilimi](/bolum/turk-halkbilimi) ve [ilahiyat](/bolum/ilahiyat); yapı, mekân ve kent tarafına ilgi duyan öğrenci için [mimarlık](/bolum/mimarlik), [iç mimarlık](/bolum/ic-mimarlik), [şehir ve bölge planlama](/bolum/sehir-ve-bolge-planlama), [harita mühendisliği](/bolum/harita-muhendisligi) ve [coğrafi bilgi sistemleri](/bolum/cografi-bilgi-sistemleri); malzemenin doğa bilimleri tarafına ilgi duyan öğrenci için [kimya](/bolum/kimya), [biyoloji](/bolum/biyoloji), [jeoloji mühendisliği](/bolum/jeoloji-muhendisligi), [coğrafya](/bolum/cografya) ve [doğal yapı taşları teknolojisi](/bolum/dogal-yapi-taslari-teknolojisi); üretim ve tasarım tarafına ilgi duyan öğrenci için [seramik ve cam tasarımı](/bolum/seramik-ve-cam-tasarimi), [halıcılık ve kilimcilik](/bolum/halicilik-ve-kilimcilik), [kuyumculuk ve mücevher tasarımı](/bolum/kuyumculuk-ve-mucevher-tasarimi) ve [endüstriyel tasarım](/bolum/endustriyel-tasarim); eski dillere ilgi duyan öğrenci için [latin dili ve edebiyatı](/bolum/latin-dili-ve-edebiyati), [arap dili ve edebiyatı](/bolum/arap-dili-ve-edebiyati) ve [fars dili ve edebiyatı](/bolum/fars-dili-ve-edebiyati) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.

ÖSYM 2025 Yerleştirme Sonuçları
Arkeoloji ve Sanat Tarihi 2025 taban puanları

ÖSYM bu programı 2 üniversitede, 4 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.

476,41
en yüksek taban
226,87
en düşük taban
40
genel kontenjan
2
üniversite
Üniversite bazlı taban puanları →

ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.

Bu Bölümden Hangi Mesleklere Gidilir?
ArkeologSanat tarihçisiMüze araştırmacısıKazı ve yüzey araştırması ekip üyesiEnvanter ve belgeleme uzmanıKültürel miras alan yönetimi uzmanıKoruma ve onarım projelerinde alan uzmanıSanat galerisi ve müzayede alanında uzmanKültür turizmi ve tanıtım uzmanı

Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.