El Sanatları, dokuma, örgü, nakış, deri ve benzeri el üretimi tekniklerini tasarım, malzeme bilgisi ve sanat tarihi çerçevesiyle birlikte ele alan dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın içinde çalışılan kamusal çerçeveye değen metinlerden biri 3308 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- SÖZ
- Seviye
- Lisans
- Süre
- 4 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 199,46–305,47
- Üniversite
- 2
- Genel kontenjan
- 84
- Meslek çıktısı
- 9
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
El Sanatları Nedir?
El Sanatları, elin ve el aletinin belirleyici olduğu üretim tekniklerini bir tasarım disiplini içinde ele alan dört yıllık bir lisans programıdır. Bu programı yalnızca bir beceri kursundan ayıran şey kullanılan tekniğin kendisi değildir; dokuma tezgâhı, iğne, deri bıçağı ve kalıp bir çırak atölyesinde de vardır. Ayıran şey, o tekniğin arkasına konulan üç katmandır: tasarım kararının bilinçli verilmesi, malzemenin davranışının bilinmesi ve üretilen nesnenin bir sanat ve kültür tarihi içine yerleştirilebilmesi. Bu rehberde okunan ders planı bu üç katmanı ilk yarıyıldan başlayarak birbirine paralel yürütmektedir; el sanatlarına giriş dersiyle dokuma tekniklerinin, temel tasarım ile desenin ve sanat tarihi ile uygarlık tarihinin aynı dönemde durması bu nedenledir.
Alanın birinci ayağı tekniklerin kendisidir. Bu rehberde okunan planda dokuma teknikleri birinci yarıyılda, örgü teknikleri ikinci yarıyılda, deri teknikleri ile nakış teknikleri üçüncü ve dördüncü yarıyılda ikişer dönem hâlinde, yapma bebek teknikleri, aplike teknikleri, şapka yapım teknikleri, kalıp teknikleri ve hazır gereçlerle süsleme teknikleri ise ayrı ayrı yer almaktadır. Bu diziliş alanın tek bir teknik üzerine kurulmadığını gösterir: öğrenci ipliği, deriyi, kumaşı ve hazır gereci farklı el hareketleriyle işleyen birden çok üretim mantığıyla karşılaşır. Bir teknikte kazanılan el alışkanlığı bir başkasında doğrudan işe yaramaz; bu yüzden her teknik kendi dersini ister.
İkinci ayak tasarımdır. Planda temel tasarımın iki dönem, desenin iki dönem okutulması, ardından el sanatlarında motif ve kompozisyon ile tasarım ilke ve yöntemleri derslerinin gelmesi bu ayağı kurar. Buradaki soru bir motifi kopyalamak değil, motifin neden o ölçekte, o tekrarla ve o renk ilişkisiyle kurulduğunu çözebilmektir. Bir el sanatları ürününde yüzeyin bölünmesi, boşluğun bırakılması ve tekrarın ritmi teknik bir zorunluluk değil, bir tasarım kararıdır; ve o karar yanlış verildiğinde hiçbir el becerisi sonucu kurtarmaz.
Üçüncü ayak malzemedir. Planda malzeme bilgisi dersinin üçüncü yarıyılda, el sanatları teknolojisi dersinin dördüncü yarıyılda bulunması bu tarafa açılır. İpliğin bükümü, derinin tabaklanma biçimi, boyanın ışığa dayanımı ve kumaşın çekme davranışı ürünün ömrünü belirler. Malzemesini tanımayan bir üretici, teknik olarak kusursuz yaptığı bir işin birkaç yıl içinde bozulmasını seyretmek zorunda kalır. Bu yönüyle alan [tekstil teknolojisi](/bolum/tekstil-teknolojisi), [deri teknolojisi](/bolum/deri-teknolojisi) ve [tekstil mühendisliği](/bolum/tekstil-muhendisligi) gibi malzeme ve süreç odaklı alanlarla komşudur; ama oradaki soru üretim ölçeği, buradaki soru tek nesnenin niteliğidir.
Dördüncü ayak tarih ve kuramdır. Planda sanat tarihinin iki dönem, uygarlık tarihi, sanat kavramlarına giriş, tasarım tarihi, Türk sanatı, sanatlar arası etkileşim ve çağdaş sanat derslerinin bulunması, alanın kendini bir gelenek içinde konumlandırmak zorunda olduğunu gösterir. El sanatları üretimi tanım gereği devralınmış bir dil kullanır: bir motifin nereden geldiğini bilmeden onu dönüştürmek mümkün değildir. Bu yönüyle alan [sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi), [Türk halkbilimi](/bolum/turk-halkbilimi) ve [kültürel miras ve turizm](/bolum/kulturel-miras-ve-turizm) ile aynı malzemeye bakar, ama onu incelemek için değil yeniden üretmek için okur.
Beşinci ayak dijital araçlardır. Planda enformatik bilgisayar uygulamaları ikinci yarıyılda, bilgisayar destekli nakış tasarımına giriş dördüncü yarıyılda, bilgisayar destekli tasarım ise beşinci ve altıncı yarıyılda iki dönem hâlinde yer almaktadır. Bu, el üretiminin dijital tasarım araçlarından ayrı düşünülmediğini gösterir: desen sayısallaştırılabilir, tekrar dijital olarak denenebilir, üretim öncesi bir prova ekranda yapılabilir. Bu taraf alanı [bilgisayar destekli tasarım ve animasyon](/bolum/bilgisayar-destekli-tasarim-ve-animasyon) ve [grafik tasarımı](/bolum/grafik-tasarimi) gibi alanlara yaklaştırır, ama nihai ürün burada yine elden çıkar.
Altıncı ayak öğreticiliktir ve bu rehberde okunan planın en belirgin özelliklerinden biridir. Planda eğitime giriş ve eğitim psikolojisi üçüncü yarıyılda, eğitimde ölçme ve değerlendirme dördüncü yarıyılda, öğretim ilke ve yöntemleri beşinci, öğretim teknolojileri ile özel öğretim yöntemleri altıncı, sınıf yönetimi yedinci, rehberlik ve özel eğitim ile öğretmenlik uygulaması sekizinci yarıyılda basılıdır; ayrıca üçüncüden sekizinciye kadar her yarıyılda ortak pedagojik formasyon derslerine ait birer seçmeli yer tutucu satır yayımlanmıştır. Bu, sayfanın bastığı bir gerçektir. Buna karşılık bu rehber, bu derslerin hangi öğretmenlik yetkisini doğurduğu ya da hangi koşullara bağlı olduğu konusunda hiçbir iddia kurmamaktadır; öğreticiliğin koşulları için ilgili mevzuata ve yetkili kuruma bakılması gerekir. Bu ayak alanı [özel eğitim öğretmenliği](/bolum/ozel-egitim-ogretmenligi) ve [sınıf öğretmenliği](/bolum/sinif-ogretmenligi) gibi öğretmenlik programlarına komşu kılar, ama o programlarla aynı yapmaz.
Yedinci ayak üretimin mesleki hayata bağlanmasıdır. Planda yedinci ve sekizinci yarıyılda mezuniyet projesinin iki dönem hâlinde yürümesi, sekizinci yarıyılda portfolyo, işyeri eğitimi ve staj değerlendirme ile fikri mülkiyet ve telif hakları derslerinin bulunması, yedinci yarıyılda sürdürülebilir tasarım dersinin yer alması bu ayağı kurar. Portfolyo bu alanda diploma kadar belirleyicidir; telif ve fikri mülkiyet ise bir motifin, desenin ya da ürünün kime ait olduğunu tartışmaya açar. Bu yönüyle alan [hukuk](/bolum/hukuk) ve [sanat ve kültür yönetimi](/bolum/sanat-ve-kultur-yonetimi) ile temas eder. Alanın kamusal çerçevesi ise bir sonraki başlıkta ele alınmaktadır.
Bu yedi ayak programı hem [geleneksel el sanatları](/bolum/geleneksel-el-sanatlari), [geleneksel Türk sanatları](/bolum/geleneksel-turk-sanatlari) ve [halıcılık ve kilimcilik](/bolum/halicilik-ve-kilimcilik) gibi doğrudan komşu alanlara, hem [tekstil ve moda tasarımı](/bolum/tekstil-ve-moda-tasarimi), [moda tasarımı](/bolum/moda-tasarimi) ve [seramik ve cam tasarımı](/bolum/seramik-ve-cam-tasarimi) gibi malzemeye göre ayrışan tasarım alanlarına, hem de [kuyumculuk ve takı tasarımı](/bolum/kuyumculuk-ve-taki-tasarimi) ve [mimari dekoratif sanatlar](/bolum/mimari-dekoratif-sanatlar) gibi el üretiminin başka yüzlerine yakın kılar.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 3308 Sayılı Kanun
El sanatları alanının Türkiye'deki hukuki hafızası yalnızca yükseköğretim düzenlemelerinde değil, zanaatın kademelerini adlandıran mesleki eğitim mevzuatında da durur. Bu çerçeveye doğrudan değen metinlerden biri 3308 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta MESLEKİ EĞİTİM KANUNU olarak yayımlanmıştır ve bu ad üç ayrı okumada aynı sözcük dizisiyle, tek satır hâlinde gelmiştir. Ad satırının yanında parantezli bir ek ibare veya dipnot işareti hiçbir okumada gelmemiştir; böyle bir işaretin bulunup bulunmadığına dair burada hiçbir iddia kurulmamaktadır, yalnızca üç okumanın da böyle bir işaret getirmediği kaydedilmektedir.
Bu başlıktaki doğrulamanın yöntemi ve sınırı baştan yazılmalıdır. Doğrulama üç okuma ile yapılmıştır, dördüncü okuma yapılmamıştır ve aynı adresin okuma aracı tarafından yaklaşık on beş dakika önbelleğe alınması nedeniyle üç okumanın da büyük olasılıkla tek bir metne dönüştürme çıktısı üzerinde çalıştığı kabul edilmektedir; bu nedenle okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Belge tertip 5 adresinden ilk denemede açılmıştır; bu nedenle tertip 3 ve tertip 4 adresleri hiç denenmemiştir, koşul doğmamıştır.
Künye değerleri üç okumada özdeştir: Kanun Numarası : 3308, Kabul Tarihi : 5/6/1986, Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih : 19/6/1986 Sayı : 19139 ve Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 26. Üç okuma da künye satırlarını boşluklu iki nokta biçiminde ve aynı sırayla vermiştir. Düstur satırında Sayfa değeri hiçbir okumada gelmemiştir; bu bir kapsam eksikliğidir ve satırın basılı biçiminin bundan ibaret olduğu iddia edilmemektedir. Kabul tarihi Resmî Gazete tarihinden öncedir; bu tutarlıdır.
Belgenin katman başlıkları da doğrulanmıştır. BİRİNCİ KISIM ve alt başlığı Genel Hükümler, ÜÇÜNCÜ KISIM ve alt başlığı Çıraklık, Kalfalık ve İşletmelerde Mesleki Eğitim, BİRİNCİ BÖLÜM ve alt başlığı Çıraklık ve Kalfalık Eğitimi üç okumada da aynı gelmiştir. ÜÇÜNCÜ BÖLÜM başlığı ile alt başlığı Ücret, Sosyal Güvenlik ve izin ve DÖRDÜNCÜ KISIM başlığı ile alt başlığı Ustalık ise yalnızca birinci ve ikinci okumada görülmüştür; üçüncü okuma bu başlıkları hiç getirmediği için o kalemlerde tanık olmamıştır ve bu bir kapsam eksikliğidir, bir red değildir. Ücret, Sosyal Güvenlik ve izin alt başlığındaki son sözcüğün küçük harfle gelmesi düzeltilmemiştir; iki okumanın aynı çıktıyı üretmesi bu biçimin kaynakta basılı olduğunu kanıtlamaz. Madde kenar başlıklarından Amaç, Kapsam ve Tanımlar üç okumada da aynıdır.
Kanunun birinci maddesi alanın kamusal çerçevesini tek cümlede kurar: Madde 1 – Bu Kanunun amacı; çırak, kalfa ve ustaların eğitimi ile okullarda, yükseköğretim kurumlarında ve işletmelerde yapılacak mesleki eğitime ilişkin esasları düzenlemektir. Bu cümlenin el sanatları bakımından önemi şudur: zanaatın geleneksel usta-çırak yolu ile yükseköğretim kurumlarında yapılan mesleki eğitim aynı amaç cümlesi içinde anılmaktadır.
İkinci madde kapsamı çizer: Madde 2 – (Değişik: 29/6/2001-4702/5 md.) Bu Kanun, Yükseköğretim Kurulu ve Mesleki Eğitim Kurulunun belirleyeceği mesleklerde, kamu ve özel sektöre ait kurum, kuruluş ve iş yerleri ile mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumlarındaki eğitim ve öğretimi kapsar. Kapsamın hangi meslekleri içerdiği kanunun kendisinde sayılmamakta, iki kurulun belirlemesine bırakılmaktadır; hangi mesleklerin belirlendiği bu rehberde doğrulanmamıştır.
Üçüncü madde alanın kademelerini adlandırır ve bu rehberin en çok malzeme aldığı yerdir. Maddenin gövdesinin tamamı yalnızca ikinci ve üçüncü okumanın mutabakatıyla doğrulanmıştır, çünkü birinci okuma maddeyi c) bendinden sonra kesmiş, d) ile s) arasındaki bentleri ve kapanış satırını hiç getirmemiştir; bu bir kapsam eksikliğidir, o bentlerin yokluğu değildir ve dördüncü okuma yasağı gereği okuma yeniden çalıştırılmamıştır. İlk üç bent ayrıca üç okumada da aynıdır. Madde Madde 3 – Bu Kanunda geçen; cümlesiyle açılır ve şu tanımları sıralar: a) "Bakanlık", Milli Eğitim Bakanlığını; b) "Aday çırak", çıraklığa başlama yaşını doldurmamış ve çıraklık döneminden önce kendisine işyeri ortamı tanıtılan, sanat ve mesleğinin ön bilgileri verilen kişiyi; c) "Çırak", çıraklık sözleşmesi esaslarına göre bir meslek alanında mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri ve iş alışkanlıklarını iş içerisinde geliştirilen kişiyi; d) (Değişik: 29/6/2001-4702/6 md.) "Öğrenci", işletmelerde, mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumlarında örgün eğitim görenleri; e) "Kalfa", bir mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri ve iş alışkanlıklarını kazanmış ve bu meslekle ilgili iş ve işlemleri ustanın gözetimi altında kabul edilebilir standartlarda yapabilen kişiyi; f) "Usta", bir mesleğin gerektirdiği bilgi, beceri ve iş alışkanlıklarını kazanmış ve bunları mal ve hizmet üretiminde iş hayatınca kabul edilebilecek standartlarda uygulayabilen; üretimi planlayabilen; üretim sırasında karşılaşılabilecek problemleri çözümleyebilen; düşüncelerini yazılı, sözlü ve resim ile açıklayabilen; üretimle ilgili pratik hesaplamaları yapabilen kişiyi; g) (Değişik: 29/6/2001-4702/6 md.) "Usta öğretici", ustalık yeterliğini kazanmış; aday çırak, çırak, kalfa ile mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumları öğrencilerinin işyerindeki eğitiminden sorumlu; mesleki eğitim tekniklerini bilen ve uygulayan kişiyi; h) (Değişik: 29/6/2001-4702/6 md.) "İşletmelerde Mesleki Eğitim", mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumları öğrencilerinin beceri eğitimlerini işletmelerde, teorik eğitimlerini ise mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumlarında veya işletme veya kurumlarca tesis edilen eğitim birimlerinde yaptıkları eğitim uygulamalarını; Maddenin i) bendi iki okumada da yalnızca bir mülga ibaresiyle gelmiştir; bu bent burada yalnızca mülga olarak anılmakta, gövdesinden hiçbir biçimde alıntı yapılmamaktadır ve zaten hiçbir okumada bir gövde gelmemiştir. Madde j) (Ek: 29/6/2001-4702/6 md.) "Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumları", mesleki ve teknik eğitim alanında, diplomaya götüren orta öğretim kurumları ve mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumları ile belge ve sertifika programlarının uygulandığı her tür ve derecedeki örgün ve yaygın eğitim-öğretim kurumlarını; bendiyle devam eder; ardından k) (Ek: 29/6/2001-4702/6 md.) "Personel", kamu ve özel kurum, kuruluş ve işyerlerinde maaş ya da ücret karşılığında çalışan kadrolu veya sözleşmeli elemanlar ile işçileri; l) (Ek: 29/6/2001-4702/6 md.) "İşletme", mal ve hizmet üreten kamu ve özel kurum, kuruluş ve işyerlerini; m) (Ek: 29/6/2001-4702/6 md.) "Eğitici Personel", mesleki yeterliğe sahip, öğrencilerin işyerindeki eğitiminden sorumlu, iş pedagojisi eğitimi almış, mesleki eğitim yöntem ve tekniklerini bilen ve uygulayan veya mesleki ve teknik eğitim okul ve kurumlarında atölye, laboratuvar, meslek dersleri öğretmenliği yapabilme yetkisine sahip kişiyi; n) (Ek: 29/6/2001-4702/6 md.) "Meslek Alanı", ortak özelliklere sahip birden fazla meslek dalını içeren; bilgi, beceri, tutum, davranış ve istihdam olanağı sağlayan alanı; o) (Ek: 29/6/2001-4702/6 md.) "Meslek Dalı", bir meslek alanı içinde yer alan ve belirli konularda uzmanlaşmaya yönelik bilgi, beceri, tutum, davranış gerektiren ve istihdam olanağı sağlayan iş kollarından her birini; p) (Ek: 2/12/2016-6764/38 md.) "Eğitim Birimi", bu Kanun kapsamında öğrencilerin teorik ve beceri eğitimi, staj veya tamamlayıcı eğitim ile işletme personelinin eğitimi amacıyla işletmeler tarafından oluşturulan, gerekli araç, gereç ve donanıma sahip eğitim ortamını; r) (Ek: 2/12/2016-6764/38 md.; Değişik: 18/6/2017-7033/31 md.) "Staj", Yükseköğretim Kurulunca, yükseköğretim kurumlarında verilmekte olan her düzeydeki alana özgü olarak belirlenen teorik ve uygulamalı dersler dışında, öğrencilerin öğretim programlarıyla kazandırılması öngörülen mesleki bilgi, beceri, tutum ve davranışlarını geliştirmeleri, sektörü tanımaları, iş hayatına uyumları, gerçek üretim ve hizmet ortamında yetişmeleri amacıyla işletmede yaptıkları mesleki çalışmayı; s) (Ek: 2/12/2016-6764/38 md.) "Tamamlayıcı Eğitim", açık öğretim yoluyla eğitimi yapılamayan alan veya dallarda, mesleki ve teknik orta öğretim programlarını tamamlayamadan okuldan ayrılanlar ile yurtdışında öğrenim görenlerin denklik işlemleri sonucunda tespit edilen eksik meslek alan veya dal derslerini işletmelerde mesleki eğitim esaslarına göre tamamlamalarına imkân sağlayan eğitimi; bentleri gelir ve madde İfade eder. satırıyla kapanır. Bent harflemesinin ç, ğ, ı, ö ve ş harflerini atlaması düzeltilmemiştir.
Bu tanımların el sanatları bakımından okunması gereken yerleri şunlardır. Aday çırak tanımı sanat ve mesleğinin ön bilgileri verilen kişi ifadesini kullanır; doğrulanmış malzeme içinde sanat sözcüğünün geçtiği yer burasıdır. Usta tanımı bir üreticinin yetkinliğini yalnızca el becerisiyle değil, üretimi planlayabilme, üretim sırasında karşılaşılan problemleri çözebilme ve düşüncelerini yazılı, sözlü ve resim ile açıklayabilme ile birlikte tarif eder; bir el sanatları üreticisinin tarifi hukuk metninde bu sözcüklerle kurulur. Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumları tanımı mesleki ve teknik eğitim yapan yükseköğretim kurumlarını açıkça kapsar. Staj tanımı ise doğrudan Yükseköğretim Kurulunca, yükseköğretim kurumlarında verilmekte olan her düzeydeki alana özgü olarak belirlenen derslerden söz eder. Meslek Alanı ve Meslek Dalı tanımları bir alanın alt dallara ayrılmasının hukuki karşılığını kurar; ancak hiçbir dal adı doğrulanmış maddelerde geçmemektedir.
Onuncu madde mesleki eğitim merkezi programına kayıt şartlarını yazar: Madde 10 – (Başlığı ile Birlikte Değişik:27/6/2019-7180/5 md.) Mesleki eğitim merkezi programına çırak öğrenci olarak kayıt olabilmek için aşağıdaki şartlar aranır: a) En az ortaokul veya imam-hatip ortaokulu mezunu olmak. b) Bünyesi ve sağlık durumu gireceği mesleğin gerektirdiği işleri yapmaya uygun olmak. Değişiklik ibaresindeki iki noktadan sonra boşluk bulunmaması üç okumada da aynıdır ve düzeltilmemiştir. Maddenin kapanışında Tehlikeli ve çok tehlikeli işler veya özellik arz eden mesleklere alınacak çırakların öğrenim ve yaş durumu, ilgili kuruluşların görüşü alınarak Bakanlıkça belirlenir. cümlesi yer alır; bu cümlenin ayrı bir fıkra olduğu yalnızca ikinci ve üçüncü okumanın mutabakatıyla doğrulanmıştır, çünkü birinci okuma aynı cümleyi b) bendinin içine kaynatarak vermiştir. Sözcük dizisi üç okumada da aynıdır; ayrışma cümlenin nereye ait olduğundadır ve birleşik biçim kullanılmamıştır.
On birinci madde çırağın statüsünü yazar: Madde 11 – Aday çırak ve çırak; öğrenci statüsünde olup, öğrencilik haklarından yararlanır. Bunlar işyerinde çalışan işçi sayısına dahil edilmezler.
Yirmi altıncı madde izin düzenini yazar: Madde 26 – Aday çırak, çırak ve işletmelerde mesleki eğitim gören öğrencilere işletmelerce her yıl tatil aylarında bir ay ücretli izin verilir. Ayrıca mazeretleri kabul edilenlere okul müdürlüğünün görüşü alınarak bir aya kadar ücretsiz izin de verilebilir. Bu madde yalnızca ikinci ve üçüncü okumanın mutabakatıyla doğrulanmıştır; birinci okumadan bu madde hiç istenmemiştir, dolayısıyla o okuma bu kalemde tanık değildir ve bu bir kapsam kararıdır, bir red değildir. Maddede geçen ücretli izin ve ücretsiz izin ibareleri bir para tutarı değil, iznin türünü belirten kanun terimleridir ve olduğu gibi bırakılmıştır.
Yirmi sekizinci madde alanın kapı bekçisini yazar: Madde 28 – a) Ustalık sınavı, adayın, kendi mesleğinde usta olarak çalışabilmesi için gerekli bilgi, beceri ve iş alışkanlıklarını mal ve hizmet üretiminde iş hayatınca kabul edilebilir standartlara göre bağımsız olarak uygulayıp uygulayamadığını ölçmek amacı ile düzenlenir. Sınavın esas ve usulleri yönetmelikle düzenlenir. b) (Değişik: 29/6/2001-4702/16 md.) Kalfaların, ustalık sınavlarına girebilmesi için ustalık eğitimini başarı ile tamamlamış olmaları gerekir. c) Kalfalık yeterliğini kazanmış olup mesleklerinde en az beş yıl çalışmış olanlar ustalık sınavlarına doğrudan katılabilirler. Maddenin kapanış fıkrası şudur: Bu sınavları başarı ile tamamlayanlara ustalık belgesi verilir. Ustalık belgesi bulunmayanlar usta unvanı ile çalışamaz ve çalıştırılamazlar. Usta unvanının kullanımını bir belgeye bağlayan hüküm budur.
Bu başlıkta doğrulanmış tam madde gövdesi sayısı yedidir: birinci, ikinci, üçüncü, onuncu, on birinci, yirmi altıncı ve yirmi sekizinci maddeler. Bunlardan üçüncü madde gövdesinin tamamı ve yirmi altıncı madde yalnızca ikinci ile üçüncü okumanın mutabakatıyla, onuncu maddenin kapanış fıkrasının ayrı fıkra biçimi de yalnızca aynı iki okumayla gelmiştir; geri kalan gövdeler üç okumanın tamamında aynıdır. Üçüncü maddenin ilk üç bendi ayrıca üç okumada da aynıdır.
Örtüşmenin sınırı da aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun El Sanatları programını kurmaz; El Sanatları diye bir bölüm, alan veya dal adı doğrulanmış hiçbir maddede geçmemektedir. Bu kanun bu programın ders planını belirlemez: doğrulanan malzemede tek bir ders adı yoktur ve staj tanımı yalnızca stajın hangi amaçlarla yapıldığını tarif eder, içeriğini yazmaz; bir dersin adı ile bir kanun teriminin örtüşmesi o dersi kanunun belirlediği anlamına gelmez. Bu kanun mezunun meslek tanımını da düzenlemez: doğrulanan maddelerde bir lisans mezununa unvan, yetkilendirme, sicil ya da imza yetkisi getirilmemektedir; ustalık belgesinin lisans diplomasıyla ilişkisi doğrulanmış hiçbir maddede kurulmamıştır. Hangi mesleklerin kapsama gireceğini kanun kendisi saymaz, iki kurulun belirlemesine bırakır. El sanatları, zanaat ya da geleneksel sanatlar gibi terimlerin bu kanunda geçip geçmediğine ya da tanımlanıp tanımlanmadığına dair hiçbir olumsuz iddia kurulmamaktadır; yalnızca bu oturumun üç okumasında böyle bir ibarenin iki okumada birebir teyit edilemediği kaydedilir. Kanunun güncel hâli, bugünkü uygulanışı, yürürlük durumu, metinde geçen kurum adlarının bugünkü karşılığı, ikincil mevzuatı ve değişiklik zincirinin bugünkü hâli hakkında bu rehber hiçbir hüküm vermez; bunlar için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü okuma yapılmamıştır, dolayısıyla tek okumada kalan hiçbir öğe ek bir denemeyle çözülmeye çalışılmamıştır. Yöntemin kendi sınırı da eksik olarak sayılmalıdır: üç okuma aynı kısa zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı yaklaşık on beş dakika önbelleğe aldığı için mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Bu belgede bunun somut izleri görülmüştür: birinci okuma üçüncü maddeyi bendin ortasında kesmiştir; birinci ile ikinci okuma bir kısım ve bir bölüm başlığını getirirken üçüncü okuma o başlıkları hiç getirmemiş, buna karşılık dört madde kenar başlığını yalnızca üçüncü okuma getirmiştir, yani okumaların kapsamı birbirini tamamlamakta, örtüşmemektedir; bir bölüm alt başlığının son sözcüğü iki okumada da küçük harfle gelmiştir ve bu mutabakatla elenememiştir. Bu durumların hiçbirinde kaynakta gerçekten böyle basılı olduğu iddia edilmemekte, yalnızca okumaların ne getirdiği kaydedilmektedir. Ayrıca birinci okuma künye satırlarını ve madde öneklerini kalın yazı işaretleriyle sarmalamış, başlık ve yatay çizgi işaretleri eklemiştir; bunlar biçim eklemesi sayılmış, kaynak metnin parçası olarak hiçbir yere aktarılmamıştır ve bu yüzden düz madde önek biçimi ikinci tanık bulamamış, önek yalnızca sözcük düzeyinde anılmıştır. Şu kalemler yalnızca tek okumada kaldığı için kullanılamaz sayılmıştır ve içerikleri hakkında hiçbir iddia kurulmamaktadır: onuncu, on birinci, yirmi altıncı ve yirmi sekizinci maddelerin kenar başlıkları, düz madde önek biçimi ve onuncu maddedeki kapanış cümlesinin bende bitişik biçimi. Yirmi beşinci madde tümüyle düşürülmüştür: bu madde ücretleri ve bunların oranlarını düzenlediği için para ve ücret yasağı gereği alınmamıştır, ayrıca yalnızca bir okumada göründüğü için iki tanık kuralını da geçememektedir; bu maddenin tek bir cümlesi, tek bir oranı ve tek bir tutarı bu rehbere aktarılmamıştır ve bu düşürme maddenin varlığı ya da içeriği hakkında hiçbir olumsuz iddia doğurmaz. Düstur satırındaki Sayfa değeri hiçbir okumada gelmemiştir; bu bir kapsam eksikliğidir. Hiçbir okumada dipnot işareti ya da dipnot gövdesi çıkmamıştır; kanunda dipnot bulunup bulunmadığına dair olumsuz bir iddia kurulmamıştır. İKİNCİ KISIM ve BEŞİNCİ KISIM gibi ara katman başlıkları hiçbir okumada gelmemiştir; kanunun kısım yapısı hakkında iddia yoktur. Doğrulanan yedi madde dışındaki maddeler hiçbir okumadan istenmemiştir; kanunun geri kalanı hakkında tek bir iddia yoktur. Üçüncü maddenin i) bendi mülga olarak anılmış, gövdesi hiçbir biçimde aktarılmamıştır. Bu kanunda hiçbir okuma gövde düzeyinde reddedilmemiştir; hiçbiri çeviri ya da özet üretmemiş, hiçbiri belgede karşılığı olmayan bir madde aralığı uydurmamıştır. Adres ilk denemede açıldığı için başka tertip adresleri hiç denenmemiş, atanan yedek numara ise bu oturumda hiç çekilmemiştir; bu bir ölü adres kaydı değildir, hiç denenmemişliktir ve o numara hakkında burada hiçbir künye, ad ya da madde iddiası yoktur. Bu oturumda hiçbir adres için curl, wget, istek kütüphanesi, arşiv, önbellek ya da ayna kullanılmamıştır. Kaynaktaki hiçbir kısaltma açılmamış, yazım, büyük ve küçük harf kullanımı ile noktalama düzeltilmemiştir. Son olarak taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, maaş, ücret ve işe girme oranı hiç toplanmamış, hiçbir para tutarı alınmamıştır.
El Sanatları ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır ve karışmanın nedeni çoğu zaman adların birbirine yakınlığıdır. En sık karıştığı yer geleneksel sanatlar başlığı altındaki programlardır. [Geleneksel el sanatları](/bolum/geleneksel-el-sanatlari) ve [geleneksel Türk sanatları](/bolum/geleneksel-turk-sanatlari) da el üretimini ve devralınmış bir motif dilini konu edinir. Bu rehberde okunan planın adı ise bunlardan farklı bir ad olarak basılıdır; ayrıca bu rehberin hazırlanmasında geleneksel Türk sanatları adını basan sayfalar yöntem gereği hedef dışı sayılmış ve kaynak olarak kullanılmamıştır. Bu rehber hangisinin daha iyi olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz; yalnızca adların ve dolayısıyla planların aynı olmadığını kaydeder ve tercih kararının ilgili üniversitenin kendi ders planına bakılarak verilmesi gerektiğini söyler.
İkinci karışma noktası malzemeye göre adlandırılmış tasarım programlarıdır. [Seramik ve cam tasarımı](/bolum/seramik-ve-cam-tasarimi), [endüstriyel cam ve seramik](/bolum/endustriyel-cam-ve-seramik), [kuyumculuk ve takı tasarımı](/bolum/kuyumculuk-ve-taki-tasarimi) ve [kuyumculuk ve mücevher tasarımı](/bolum/kuyumculuk-ve-mucevher-tasarimi) tek bir malzemenin etrafında derinleşir. Bu rehberde okunan planda ise iplik, kumaş, deri ve hazır gereç yan yana durmaktadır; ayrıca takı tasarımı ve imalatı adını basan sayfalar bu rehberde hedef dışı sayılmıştır. Ayrım derinlik ile genişlik arasındadır: bir malzemede uzmanlaşmak isteyen öğrenci için o programlar, birden çok teknikle çalışmak isteyen öğrenci için bu program daha uygundur.
Üçüncü karışma noktası tekstil ve giyim tarafıdır. [Tekstil ve moda tasarımı](/bolum/tekstil-ve-moda-tasarimi), [moda tasarımı](/bolum/moda-tasarimi), [tekstil teknolojisi](/bolum/tekstil-teknolojisi), [tekstil mühendisliği](/bolum/tekstil-muhendisligi) ve [giyim üretim teknolojisi](/bolum/giyim-uretim-teknolojisi) aynı hammaddeyle çalışır. Ayrım ölçekte ve amaçtadır: oradaki soru genellikle koleksiyon, seri üretim ve süreç verimliliği, buradaki soru tek nesnenin tekniği ve niteliğidir. Bu rehberde okunan planda kalıp teknikleri ve şapka yapım tekniklerinin bulunması programı bir hazır giyim programına dönüştürmez.
Dördüncü karışma noktası deri ve ayakkabı tarafıdır. [Deri teknolojisi](/bolum/deri-teknolojisi) ve [ayakkabı tasarım ve üretimi](/bolum/ayakkabi-tasarim-ve-uretimi) programları deriyi bir sanayi malzemesi olarak ele alır. Bu rehberde okunan planda deri tekniklerinin iki dönem okutulması, programı bir deri sanayii programı yapmaz; buradaki deri bilgisi bir el üretimi girdisidir.
Beşinci karışma noktası koruma ve onarım alanlarıdır. [Kültür varlıklarını koruma ve onarım](/bolum/kultur-varliklarini-koruma-ve-onarim), [eser koruma](/bolum/eser-koruma), [mimari restorasyon](/bolum/mimari-restorasyon) ve [müzecilik](/bolum/muzecilik) mevcut nesneyi korumaya ve belgelemeye bakar. Bu programda ise yeni bir nesne üretilir. Sanat tarihi derslerinin iki dönem okutulması, programı bir koruma programına çevirmez.
Altıncı karışma noktası kuram ve inceleme alanlarıdır. [Sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi), [Türk halkbilimi](/bolum/turk-halkbilimi) ve [kültürel miras ve turizm](/bolum/kulturel-miras-ve-turizm) el sanatları ürünlerini araştırma nesnesi olarak okur. Bu programda ürün bir sonuçtur, bir veri değildir. Aynı motife bakan iki taraf vardır: biri onu açıklar, öteki onu yeniden kurar.
Yedinci karışma noktası tasarımın endüstriyel ve mekân tarafıdır. [Endüstri ürünleri tasarımı](/bolum/endustri-urunleri-tasarimi), [endüstriyel tasarım](/bolum/endustriyel-tasarim), [iç mekân tasarımı](/bolum/ic-mekan-tasarimi) ve [mobilya ve dekorasyon](/bolum/mobilya-ve-dekorasyon) seri üretilebilirliği ve mekânı merkeze alır. Bu rehberde okunan planda sürdürülebilir tasarım ve bilgisayar destekli tasarım derslerinin bulunması, programı bir endüstriyel tasarım programıyla aynı yapmaz.
Sekizinci karışma noktası öğretmenlik programlarıdır. [Özel eğitim öğretmenliği](/bolum/ozel-egitim-ogretmenligi) ve [sınıf öğretmenliği](/bolum/sinif-ogretmenligi) baştan bir öğretmenlik programı olarak kurulmuştur. Bu rehberde okunan planda pedagojik içerikli derslerin ve öğretmenlik uygulamasının bulunması sayfanın bastığı bir gerçektir; ancak bu, programı bir öğretmenlik programıyla aynı yapmaz ve bu rehber öğretmenlik yetkisinin koşulları hakkında hiçbir iddia kurmamaktadır.
Dokuzuncu karışma noktası görsel iletişim ve grafik tarafıdır. [Grafik tasarımı](/bolum/grafik-tasarimi), [görsel iletişim tasarımı](/bolum/gorsel-iletisim-tasarimi) ve [bilgisayar destekli tasarım ve animasyon](/bolum/bilgisayar-destekli-tasarim-ve-animasyon) ekranda ve baskıda üretir. Bu programda dijital araç bir prova ortamıdır; nihai ürün elden çıkar.
Bir Üniversitenin Ders Planı: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
Bu programın somut bir örneği için bir üniversitenin öğrenci bilgi sistemi alan adında herkese açık biçimde yayımlanan Bologna ders paketi sayfası okundu. Sayfada program adı EL SANATLARI biçiminde, tümü büyük harf olarak basılıdır ve aranan ad bu başlıkla birebir örtüşmektedir; sayfanın büyük harfli yazımı hedef addaki yazıma düzeltilmemiştir. Üç okuma da sayfada sekiz yarıyıl bloğunun basılı olduğunu bildirmiştir. Buradaki plan tek bir üniversitenin yayımladığı plandır ve programın ülke çapındaki ortak müfredatı değildir; ayrıca sayfa puan türü yayımlamamaktadır, bu kayıttaki puan türü değeri Ö S Y M program tablosuna dayanır, bu sayfaya değil.
Öğretim düzeyi bu sayfada yazılı değildir. Üç okuma da lisans ya da önlisans sözcüklerinin plan sayfasında geçmediğini bildirmiştir; düzey yalnızca basılı sekiz yarıyıldan çıkarımdır. Aday adresi bulmak için kullanılan birim seçimi sayfasının programı lisans başlığı altında listelemesi, plan sayfasının düzey kanıtı sayılmamıştır. Üniversite adı da bu sayfada yayımlı sayılmamıştır: üç okumanın tek dayanağı alan adıdır, biri adı doğrudan alan adından çıkardığını söylemiş, biri kurum adının sayfada birebir basılı olmadığını söylemiş, biri basılıdır dedikten sonra kanıt olarak yine alan adını göstermiştir. Tam ad yalnızca ön adım sayfasında basılıydı ve bu bir ön adım gözlemidir, plan sayfasının kanıtı değildir. Bu nedenle üniversite adı burada alan adından çıkarım olarak anılmaktadır.
Birinci yarıyılın satırları EL SANATLARINA GİRİŞ, DOKUMA TEKNİKLERİ, İNGİLİZCE-I, TEMEL TASARIM I, DESEN I, SANAT TARİHİ I, UYGARLIK TARİHİ, SANAT KAVRAMLARINA GİRİŞ, ATATÜRK İLKELERİ ve İNKILAP TARİHİ-I ve TÜRK DİLİ-I olarak yayımlanmıştır. Alanın adını taşıyan giriş dersinin ilk yarıyılda bir dokuma tekniği dersiyle birlikte durması dikkat çekicidir: öğrenci alanla ilk karşılaştığı dönemde hem kavramsal çerçeveyle hem tezgâhla karşılaşmaktadır. Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi satırında bağlacın küçük harfle basılması sayfada bu biçimdedir ve düzeltilmemiştir.
İkinci yarıyılın satırları ÖRGÜ TEKNİKLERİ, ENFORMATİK BİLGİSAYAR UYGULAMALARI, İNGİLİZCE-II, TEMEL TASARIM II, DESEN II, SANAT TARİHİ II, TASARIM TARİHİ, ATATÜRK İLKELERİ ve İNKILAP TARİHİ-II ve TÜRK DİLİ-II olarak yayımlanmıştır. Örgü tekniklerinin dokumadan sonra gelmesi, iplikle çalışmanın iki farklı mantığının ayrı ayrı öğretildiğini gösterir; tasarım tarihinin sanat tarihinin ikinci dönemiyle aynı yarıyılda durması ise nesnenin iki ayrı tarih anlatısı içinden okunduğunu gösterir.
Üçüncü yarıyılın satırları MALZEME BİLGİSİ, EL SANATLARINDA MOTİF VE KOMPOZİSYON, DERİ TEKNİKLERİ I, NAKIŞ TEKNİKLERİ I, YAPMA BEBEK TEKNİKLERİ, TASARIM İLKE VE YÖNTEMLERİ, TÜRK SANATI, EĞİTİME GİRİŞ ve EĞİTİM PSİKOLOJİSİ olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyılda üç yeni tekniğin birden açılması ve aynı dönemde malzeme bilgisi ile motif ve kompozisyon derslerinin durması, tekniğin malzeme ve tasarım kararıyla birlikte öğretildiğini gösterir. Sayfa bu yarıyılda ayrıca ORTAK PEDAGOJİK FORMASYON DERSLER I - Seçmeli biçiminde bir yer tutucu satır basmaktadır; havuz doldurulmamıştır.
Dördüncü yarıyılın satırları EL SANATLARI TEKNOLOJİSİ, DERİ TEKNİKLERİ II, BİLGİSAYAR DESTEKLİ NAKIŞ TASARIMINA GİRİŞ, NAKIŞ TEKNİKLERİ II, APLİKE TEKNİKLERİ, ŞAPKA YAPIM TEKNİKLERİ, KALIP TEKNİKLERİ, SANATLAR ARASI ETKİLEŞİM ve EĞİTİMDE ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME olarak yayımlanmıştır. Deri ve nakış tekniklerinin ikinci dönemleriyle birlikte üç yeni tekniğin daha açılması, bu yarıyılın planın teknik bakımdan en yoğun yarıyılı olduğunu gösterir; bilgisayar destekli nakış tasarımına giriş dersinin tam bu noktada durması ise dijital aracın el tekniği öğrenildikten sonra devreye girdiğini gösterir. Sayfa bu yarıyılda ayrıca ORTAK PEDAGOJİK FORMASYON DERSLER II - Seçmeli biçiminde bir yer tutucu satır basmaktadır.
Beşinci yarıyılın satırları BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM I, HAZIR GEREÇLERLE SÜSLEME TEKNİKLERİ ve ÖĞRETİM İLKE VE YÖNTEMLERİ olarak yayımlanmıştır. Sayfa bu yarıyılda ayrıca ALAN DIŞI SEÇMELİ DERSLER - Seçmeli, ORTAK PEDAGOJİK FORMASYON DERSLER III - Seçmeli, SEÇMELİ 1 - Seçmeli, SEÇMELİ II - Seçmeli, SEÇMELİ 3 - Seçmeli, SEÇMELİ 4 - Seçmeli, SEÇMELİ 5 - Seçmeli ve SEÇMELİ 6 - Seçmeli biçiminde yer tutucu satırlar basmaktadır. Sayfanın SEÇMELİ 1 ile SEÇMELİ II satırları arasındaki rakam biçimi karışıklığı düzeltilmemiştir. Zorunlu ders sayısının burada düşüp seçmeli yer tutucularının artması, planın ikinci yarısında öğrencinin kendi yolunu kurmasının beklendiğini gösterir.
Altıncı yarıyılın satırları BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM II, ÇAĞDAŞ SANAT, ÖĞRETİM TEKNOLOJİLERİ ve ÖZEL ÖĞRETİM YÖNTEMLERİ olarak yayımlanmıştır. Sayfa bu yarıyılda ayrıca ALAN DIŞI SEÇMELİ DERSLER - Seçmeli, ORTAK PEDAGOJİK FORMASYON DERSLER IV - Seçmeli ve SEÇMELİ 7 ile SEÇMELİ 12 arasında altı yer tutucu satır basmaktadır. ALAN DIŞI SEÇMELİ DERSLER - Seçmeli satırı beşinci ve altıncı yarıyılda iki kez basılıdır; iki kez basıldığı burada kaydedilmekte, tekilleştirilmemektedir.
Yedinci yarıyılın satırları MEZUNİYET PROJESİ I, SÜRDÜRÜLEBİLİR TASARIM ve SINIF YÖNETİMİ olarak yayımlanmıştır. Sayfa bu yarıyılda ayrıca ORTAK PEDAGOJİK FORMASYON DERSLER V - Seçmeli ve SEÇMELİ 13 ile SEÇMELİ 15 arasında üç yer tutucu satır basmaktadır. Mezuniyet projesinin burada başlaması, son yılın tek bir üretim etrafında kurulduğunu gösterir.
Sekizinci yarıyılın satırları PORTFOLYO, MEZUNİYET PROJESİ II, İŞYERİ EĞİTİMİ VE STAJ DEĞERLENDİRME, FİKRİ MÜLKİYET VE TELİF HAKLARI, REHBERLİK VE ÖZEL EĞİTİM ve ÖĞRETMENLİK UYGULAMASI olarak yayımlanmıştır. Sayfa bu yarıyılda ayrıca ORTAK PEDAGOJİK FORMASYON DERSLER VI - Seçmeli ve SEÇMELİ 16 ile SEÇMELİ 19 arasında dört yer tutucu satır basmaktadır. Portfolyo ile mezuniyet projesinin ikinci bölümünün aynı dönemde durması, üretimin belgelenmesinin üretimin kendisi kadar önemsendiğini gösterir; fikri mülkiyet ve telif hakları dersinin son yarıyılda yer alması ise ürünün hukuki tarafının mezuniyet öncesinde ele alındığını gösterir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu sayfa üç okumayla, birbirinden farklı ifadelerle yazılmış üç ayrı istekle okunmuştur: iki genel okuma ve yalnızca beşinciden sekizinciye kadarki yarıyıllara ve havuz büyüklüğüne yönelen hedefli bir üçüncü okuma. Sayfadan alınan ders adı sayısı sekiz yarıyıl boyunca elli üçtür ve bunların yarıyıllara dağılımı sırasıyla on, dokuz, dokuz, dokuz, üç, dört, üç ve altıdır. Üçüncüden sekizinciye kadarki yarıyılların ders adları yalnızca ikinci okumadan gelmektedir: birinci okuma bu blokları hiç dökmemiş ve diğer yarıyılların benzer biçimde listelendiğini söylemekle yetinmiş, hedefli üçüncü okuma ise aynı bloklarda yalnızca ders kodu bildirmiş, ders adı vermemiştir. Bu blokların iki okumayla teyidi yoktur ve bu eksik burada açıkça kayıtlıdır; buna karşılık birinci ve üçüncü okumanın dökümü yanlış ilan edilmemiş, kaynak da reddedilmemiştir, çünkü üç okuma program adı, basılı yarıyıl sayısı, düzeyin yazılı olmayışı ve üniversite adının yalnızca alan adından gelişi noktalarında çelişmemiştir. Birinci ve ikinci yarıyılın ders adları ve sırası birinci ile ikinci okumada birebir aynı çıkmıştır. Yer tutucu satır sayısı üç okumada üç farklı çıkmıştır: ikinci okuma tüm sayfa için yirmi yedi, hedefli üçüncü okuma yalnızca beşinciden sekizinciye kadarki yarıyıllar için yirmi beş, birinci okuma ise blokları dökmediği için sıfır bildirmiştir. Üç sayı da burada yazılmıştır, tekleştirilmemiştir ve aralarında hakemlik yapılmamıştır. Alan dışı seçmeli dersler havuzunun içi doldurulmamıştır; havuzun büyüklüğü için iki farklı sayı bildirilmiştir, ikinci okuma kırktan fazla, hedefli üçüncü okuma yüzden fazla ders demiştir ve iki bildirim de burada yazılmıştır. Üçüncü okumanın havuz içinden andığı tek ad kesik alıntı olduğu için ders adı olarak alınmamıştır. Öğretim düzeyi sayfada basılı değildir ve sekiz yarıyıldan çıkarımdır; üniversite adı sayfada yayımlı sayılmamış, alan adından çıkarım olarak işaretlenmiştir. Program adının başına fakülte adının eklenmesi konusunda okumalar ayrışmıştır: yalnızca birinci okuma adı fakülte adıyla birlikte tek bir başlık olarak bildirmiştir; bu ayrışma çözülmemiş, yalnızca işaretlenmiştir. Ders adları tümüyle büyük harf yayımlanmıştır ve küçük harfe düzeltilmemiş, çevrilmemiş, kısaltmaları açılmamıştır. Ders kodu, kredi ve iş yükü sütunları sayfada basılıydı, alınmamıştır ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır ve taban puan ile kontenjan da yayımlamamaktadır. Bu program için ikinci bir plan kaynağı kullanılmamıştır; aynı üniversitenin ana alan adı üzerindeki dört ayrı yol açılmış ama ders adı vermemiştir, aynı öğrenci bilgi sistemi adı üzerindeki bir başka yol da ders planı vermemiş, buna karşılık aynı ad üzerindeki ders paketi yolu tam liste vermiştir; bu nedenle o ad engelli sayılmamıştır. Bir üniversitenin parantezli bir ek taşıyan ayrı programı, bir başka üniversitenin yalnızca alt program planı yayımlaması ve bir üçüncü üniversitenin birim listesinde geleneksel Türk sanatları adını basması nedeniyle üç kurum ertelenmiş ve o sayfalar hiç açılmamıştır; ayrıca üç ana makine adı bu turda erişim engeline takılmış ve başka hiçbir yolla denenmemiştir. Bu kurumların bu programa ait bir planı bulunmadığı yönünde hiçbir iddia kurulmamaktadır. Bu plan tek bir kurumun planıdır ve öteki kurumların planları için hiçbir şey söylemez.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk ve en belirgin çalışma alanı el sanatları üretimi ve tasarımıdır. Bir ürünün desenine, ölçüsüne, malzemesine ve tekniğine karar verilmesi ve o ürünün elle üretilmesi bu işin gövdesidir. Bu rehberde okunan planda dokuma, örgü, deri, nakış, aplike, şapka ve kalıp tekniklerinin ayrı dersler hâlinde bulunması bu alanla doğrudan ilişkilidir.
İkinci alan desen ve motif çalışmasıdır. Bir motifin çıkarılması, ölçeklenmesi, bir yüzeye kompozisyon olarak yerleştirilmesi ve tekrar düzeninin kurulması kendi başına bir uzmanlıktır. Planda el sanatlarında motif ve kompozisyon ile tasarım ilke ve yöntemleri derslerinin bulunması bu tarafa hazırlar.
Üçüncü alan dijital destekli tasarım ve nakış hazırlığıdır. Desenin sayısallaştırılması, dijital ortamda denenmesi ve üretime hazırlanması ayrı bir beceri ister; planda bilgisayar destekli nakış tasarımına giriş ile bilgisayar destekli tasarımın iki dönem okutulması bu tarafa açılır.
Dördüncü alan atölye üretimi ve girişimciliktir. Kendi atölyesini kuran, sipariş alan, malzeme tedarik eden ve ürününü satan bir üretici için tasarım kararı ile maliyet ve zaman kararı iç içedir. Bu taraf alanı [pazarlama](/bolum/pazarlama) ve [e-ticaret ve pazarlama](/bolum/e-ticaret-ve-pazarlama) gibi satış ve tanıtım alanlarına ve [işletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi) gibi yönetim alanlarına bağlar.
Beşinci alan kültürel ürün ve hediyelik eşya tasarımıdır. Bir yöreye, bir müzeye ya da bir kuruma ait bir motifin çağdaş bir ürüne dönüştürülmesi bu alanın işidir; planda Türk sanatı, çağdaş sanat ve sanatlar arası etkileşim derslerinin bulunması bu tarafa hazırlar.
Altıncı alan öğreticiliktir. Bu rehberde okunan planda eğitime giriş, eğitim psikolojisi, eğitimde ölçme ve değerlendirme, öğretim ilke ve yöntemleri, öğretim teknolojileri, özel öğretim yöntemleri, sınıf yönetimi, rehberlik ve özel eğitim ile öğretmenlik uygulaması dersleri basılıdır ve pedagojik formasyon derslerine ait yer tutucu satırlar altı yarıyıl boyunca yayımlanmıştır. Bu, sayfanın bastığı bir gerçektir; buna karşılık bu rehber hangi öğretmenlik ya da öğreticilik yetkisinin hangi koşula bağlı olduğu konusunda hiçbir iddia kurmamaktadır.
Yedinci alan kültür kurumlarındaki uygulama işleridir. Müze ve kültür merkezlerinde atölye yürütülmesi, örnek üretim yapılması ve tekniklerin gösterilmesi bu tarafa girer; bu, alanın [müzecilik](/bolum/muzecilik) ve [sanat ve kültür yönetimi](/bolum/sanat-ve-kultur-yonetimi) ile temas ettiği yerdir.
Sekizinci alan telif ve fikri mülkiyet tarafıdır. Bir desenin, bir kalıbın ya da bir ürünün kime ait olduğu, hangi koşulda çoğaltılabildiği ve nasıl korunduğu bugün bu alanın gündelik sorunudur; planda fikri mülkiyet ve telif hakları dersinin son yarıyılda bulunması bu tarafa açılır.
Alanın kamusal çerçevesini kuran kanun metninde ustalık sınavını başarıyla tamamlayanlara ustalık belgesi verildiği ve ustalık belgesi bulunmayanların usta unvanı ile çalışamayacağı yazılıdır; bu, unvanın belgeye bağlandığı bir düzene işaret eder. Buna karşılık bu belgenin bir lisans diplomasıyla ilişkisi doğrulanmış hiçbir maddede kurulmamıştır ve bu rehber böyle bir ilişki kurmamaktadır. Bu alanda bazı işlerin belirli belge, yeterlik, izin ya da yetki şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi işin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: elinizle uzun süre çalışmaktan hoşlanıyor musunuz? Bu alanın gündelik pratiği tekrar, sabır ve el alışkanlığıdır. Bu rehberde okunan planda birbirinden farklı yedi sekiz tekniğin ayrı dersler hâlinde okutulması bu nedenledir; oturup saatlerce aynı hareketi yapmayı sıkıcı bulan bir öğrenci burada sürekli bir dirençle karşılaşır.
İkinci soru görsel düşünmedir. Motif, oran, renk ilişkisi ve yüzey bölünmesi bu alanın dilidir. Planda temel tasarımın ve desenin ikişer dönem okutulması, ardından motif ve kompozisyon dersinin gelmesi bu tarafa işaret eder. Çizim yapmaktan çekinen bir öğrenci alanın tasarım tarafını kendine kapatmış olur.
Üçüncü soru tarihe merak duymaktır. Planda sanat tarihi iki dönem, ayrıca uygarlık tarihi, tasarım tarihi, Türk sanatı ve çağdaş sanat dersleri yer alır. Bu derslerden kaçmayı planlayan bir öğrenci, kendi ürettiği motifin nereden geldiğini bilmediği için ürününü yalnızca kopyalayabilir, dönüştüremez.
Dördüncü soru malzemeyle uğraşmaktır. İpliğin, derinin, kumaşın ve boyanın davranışını öğrenmek deneme, bozma ve yeniden yapma demektir. Planda malzeme bilgisi ile el sanatları teknolojisi derslerinin bulunması bu tarafa işaret eder. Hata yapmayı ve işi baştan almayı ağır bulan bir öğrenci bu alanda zorlanır.
Beşinci soru dijital araçlara açıklıktır. Planda enformatik bilgisayar uygulamaları, bilgisayar destekli nakış tasarımına giriş ve bilgisayar destekli tasarımın iki dönemi yer alır. Bilgisayarı alana yabancı sayan bir öğrenci, bugün alanın önemli bir bölümünü kendine kapatmış olur.
Altıncı soru öğreticiliğe ilgi duyup duymadığıdır. Bu rehberde okunan planın pedagojik içerikli derslerle ve öğretmenlik uygulamasıyla yürüdüğü sayfada basılıdır. Anlatmayı, göstermeyi ve bir başkasının öğrenmesini izlemeyi ilgisiz bulan bir öğrenci planın bu bölümünü zorlanarak geçer; bu rehber öğreticilik yetkisinin koşulları hakkında hiçbir şey söylemez.
Yedinci soru üretimi belgelemektir. Bu alanda diploma kadar portfolyo konuşur. Planda portfolyo dersinin son yarıyılda, mezuniyet projesinin iki dönem hâlinde bulunması bunu gösterir. Ürettiğini fotoğraflamayı, sıralamayı ve anlatmayı gereksiz gören bir öğrenci teknik olarak güçlü olsa bile işin yarısını yapmış olur. Son olarak bu programın dört yıllık bir lisans programı olduğu ve atölye yükünün ders dışı çalışmayı da gerektirdiği baştan bilinmelidir.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında farklılaşabilmektedir. Yakın bir içerik el sanatları, geleneksel el sanatları ya da geleneksel Türk sanatları başlıklı adlarla açılabilmekte ve bu adların altındaki ders planları birbirinden belirgin biçimde ayrışabilmektedir. Aynı adın bir üniversitede dokuma ve nakış ağırlıklı, başka bir üniversitede seramik, ahşap ya da takı ağırlıklı kurulması olağandır. Bu rehberde okunan planın kaynağı olan üniversitenin aynı fakültesinde, aynı adın parantezli bir ek taşıyan ayrı bir programının da listelendiği görülmüştür ve o programın planı bu rehbere hiç alınmamıştır. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir.
İkinci not: Bu programda pedagojik içerikli derslerin planda yer alıp almadığı ayrıca sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planda böyle derslerin ve öğretmenlik uygulamasının basılı olduğu görülmüştür; bunun her üniversitede aynı olduğu iddia edilmemektedir ve bu derslerin doğurduğu yetki hakkında bu rehberde hiçbir hüküm yoktur. Öğreticilik düşünen öğrencinin bu konuyu tercihten önce yetkili kurumdan öğrenmesi gerekir.
Üçüncü not: Atölye, malzeme ve staj düzeni bu alanda olağandan daha belirleyicidir. Öğrencinin tezgâh, nakış makinesi, deri atölyesi ve kalıp altyapısına erişip erişemediği, malzemenin okul tarafından mı öğrenci tarafından mı sağlandığı, bilgisayar destekli tasarım yazılımlarının derslerde fiilen kullanılıp kullanılmadığı ve işyeri eğitimi ile staj düzeninin nasıl kurulduğu sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planda mezuniyet projesi son yılda iki dönem hâlinde yer almaktadır ve seçmeli yer tutucu satırlarının sayısı beşinci yarıyıldan sonra belirgin biçimde artmaktadır; bu düzenin her üniversitede aynı olmadığı bilinmelidir. Bu rehber seçmeli havuzların içeriğini hiçbir yerde yayımlamamaktadır, çünkü kaynak sayfa havuzların içini doldurmamıştır.
Dördüncü not: Alanın komşularına bakmak isteyen öğrenci için doğrudan yakın programlar [geleneksel el sanatları](/bolum/geleneksel-el-sanatlari), [geleneksel Türk sanatları](/bolum/geleneksel-turk-sanatlari) ve [halıcılık ve kilimcilik](/bolum/halicilik-ve-kilimcilik); malzemeye göre uzmanlaşmak isteyen öğrenci için [seramik ve cam tasarımı](/bolum/seramik-ve-cam-tasarimi), [endüstriyel cam ve seramik](/bolum/endustriyel-cam-ve-seramik), [kuyumculuk ve takı tasarımı](/bolum/kuyumculuk-ve-taki-tasarimi), [kuyumculuk ve mücevher tasarımı](/bolum/kuyumculuk-ve-mucevher-tasarimi) ve [mimari dekoratif sanatlar](/bolum/mimari-dekoratif-sanatlar); tekstil ve giyim tarafına ilgi duyan öğrenci için [tekstil ve moda tasarımı](/bolum/tekstil-ve-moda-tasarimi), [moda tasarımı](/bolum/moda-tasarimi), [tekstil teknolojisi](/bolum/tekstil-teknolojisi), [tekstil mühendisliği](/bolum/tekstil-muhendisligi) ve [giyim üretim teknolojisi](/bolum/giyim-uretim-teknolojisi); deri ve ayakkabı tarafına ilgi duyan öğrenci için [deri teknolojisi](/bolum/deri-teknolojisi) ve [ayakkabı tasarım ve üretimi](/bolum/ayakkabi-tasarim-ve-uretimi); korumaya ve onarıma ilgi duyan öğrenci için [kültür varlıklarını koruma ve onarım](/bolum/kultur-varliklarini-koruma-ve-onarim), [eser koruma](/bolum/eser-koruma), [mimari restorasyon](/bolum/mimari-restorasyon) ve [müzecilik](/bolum/muzecilik); alanın kuramsal ve araştırma tarafına ilgi duyan öğrenci için [sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi), [Türk halkbilimi](/bolum/turk-halkbilimi), [kültürel miras ve turizm](/bolum/kulturel-miras-ve-turizm) ve [sanat ve kültür yönetimi](/bolum/sanat-ve-kultur-yonetimi); tasarımın endüstriyel ve mekân tarafına ilgi duyan öğrenci için [endüstri ürünleri tasarımı](/bolum/endustri-urunleri-tasarimi), [endüstriyel tasarım](/bolum/endustriyel-tasarim), [iç mekân tasarımı](/bolum/ic-mekan-tasarimi) ve [mobilya ve dekorasyon](/bolum/mobilya-ve-dekorasyon); görsel ve dijital tasarıma ilgi duyan öğrenci için [grafik tasarımı](/bolum/grafik-tasarimi), [görsel iletişim tasarımı](/bolum/gorsel-iletisim-tasarimi) ve [bilgisayar destekli tasarım ve animasyon](/bolum/bilgisayar-destekli-tasarim-ve-animasyon); öğretmenlik tarafına ilgi duyan öğrenci için [özel eğitim öğretmenliği](/bolum/ozel-egitim-ogretmenligi) ve [sınıf öğretmenliği](/bolum/sinif-ogretmenligi); üretimini kendi işine dönüştürmek isteyen öğrenci için [pazarlama](/bolum/pazarlama), [e-ticaret ve pazarlama](/bolum/e-ticaret-ve-pazarlama) ve [işletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi); alanın hukuki tarafına ilgi duyan öğrenci için [hukuk](/bolum/hukuk) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 2 üniversitede, 3 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.