Bilgisayar Bilimleri, hesaplamanın kendisini; yani algoritmaları, veri yapılarını, programlama dillerini ve bilgisayar sistemlerini kuram ve uygulama tarafından birlikte konu edinen dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın kamusal çerçevesine değen metinlerden biri 6114 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- SAY
- Seviye
- Lisans
- Süre
- 4 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 183,73–414,39
- Üniversite
- 7
- Genel kontenjan
- 313
- Meslek çıktısı
- 8
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Bilgisayar Bilimleri Nedir?
Bilgisayar Bilimleri, bir işin bilgisayarla nasıl yapılacağından önce o işin hesaplanabilir olup olmadığını, hesaplanabiliyorsa hangi adımlarla ve hangi maliyetle hesaplanacağını soran dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın çekirdeğinde tek bir kavram durur: algoritma. Bir problemi adım adım tanımlanmış, sonlu ve yürütülebilir bir yönteme çevirmek, o yöntemin doğruluğunu göstermek ve ne kadar zaman ile ne kadar bellek harcadığını hesaplamak bu alanın asıl işidir. Programın bütün dersleri bu çekirdeğin bir yanını tutar.
Alanın birinci ayağı matematiksel temeldir. Ayrık matematik, matematik dersleri, lineer cebir, olasılık ve istatistik, nümerik analiz ve sayısal çözümleme bu ayağın konularıdır. Bilgisayar biliminin kanıt dili buradan gelir: kümeler, bağıntılar, çizgeler, tümevarım, matrisler ve rastgelelik. Bir algoritmanın neden çalıştığı sorusuna yalnızca bu dille cevap verilir.
İkinci ayak programlamadır. Algoritmik düşünme, bilgisayar bilimlerine giriş, bilgisayar programlama dersleri, nesne tabanlı programlama ve veri yapıları bu ayağın konularıdır. Burada öğrenilen şey bir dil değil, bir düşünme biçimidir: veriyi hangi yapıda tuttuğunuz, ona hangi işlemleri hangi hızda uygulayabileceğinizi belirler. Aynı problemi çözen iki program arasındaki fark çoğu zaman dilin değil, seçilen veri yapısının farkıdır.
Üçüncü ayak sistemlerdir. Bilgisayar mimarisi, işletim sistemleri, bilgisayar ağları ve veri tabanı sistemleri bu ayağın konularıdır. Yazdığınız programın altında bir işlemci, bir bellek hiyerarşisi, bir zamanlayıcı, bir dosya sistemi ve bir ağ vardır. Bu katmanları tanımayan biri, programının neden yavaşladığını ya da neden çöktüğünü açıklayamaz.
Dördüncü ayak veridir. Veri tabanı yönetim sistemleri, veri madenciliği, öznitelik mühendisliği, optimizasyon yöntemleri ve veri ile çalışmanın araç ve teknikleri bu ayağın konularıdır. Büyük ölçekli bir veri kümesini saklamak, sorgulamak, temizlemek, ondan öznitelik üretmek ve bir modele hazır hâle getirmek bugün bu alanın en görünür işlerinden biridir.
Beşinci ayak kuramsal ve tarihsel çerçevedir. Felsefe ve mantık, bilgisayar biliminin tarihi, özgür yazılım felsefesi ile bilişim hukuku ve etik bu ayağın konularıdır. Bir hesaplama aracının nereden geldiğini, hangi lisans düzeniyle dolaştığını ve hangi hukuki çerçevede kullanıldığını bilmek bu alanda teknik bir yeterlik kadar önemlidir.
Altıncı ayak uygulama alanlarıdır. Temel bilimler için yapay zekâ, bilişimde yeni teknolojiler, dijital dönüşüm, sürdürülebilir bilişim sistemleri, geometrik tasarım ve mesleki İngilizce bu ayağın konularıdır. Bu ayak alanı bir laboratuvar dersinden çıkarıp başka her alanın içine sokar; çünkü bugün hesaplama, kendisi dışındaki hemen her alanın çalışma aracıdır.
Bu altı ayak alanı hem mühendisliğe hem temel bilimlere yakın kılar. Donanım ve mühendislik tasarımı tarafına ilgi duyan öğrenci için [bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi), büyük yazılımın üretim süreci tarafına ilgi duyan öğrenci için [yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi), kuramın matematik tarafına ilgi duyan öğrenci için [matematik](/bolum/matematik) ve [istatistik](/bolum/istatistik), veriden çıkarım tarafına ilgi duyan öğrenci için [veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi), güvenlik tarafına ilgi duyan öğrenci için [siber güvenlik](/bolum/siber-guvenlik) bu alanın komşularıdır.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 6114 Sayılı Kanun
Bilgisayar biliminin en görünür kamusal uygulama alanlarından biri büyük ölçekli ölçme ve veri işleme altyapısıdır: milyonlarca kayıt üreten bir işlemin soru havuzunun tutulması, elektronik ortamda yürütülmesi, sonuçların çözümlenmesi ve bunların hepsinin arkasındaki donanım, ağ ve yazılım düzeninin kurulması. Türkiye'de bu altyapının kamusal çerçevesine değen metinlerden biri 6114 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta "ÖLÇME, SEÇME VE YERLEŞTİRME MERKEZİ HİZMETLERİ HAKKINDA KANUN" olarak yayımlanmıştır. Künyede doğrulanan değerler kanun numarası olarak "6114", kabul tarihi olarak "17/2/2011", Resmî Gazete tarihi ve sayısı olarak "3/3/2011" ile "27863" ve Düstur bilgisi olarak beşinci tertip ile ellinci cilttir. Bu değerler üç ayrı okumanın üçünde de aynı çıkmıştır; künye satırlarının sayfadaki dizilişi ise doğrulanmadığı için burada bir satır biçimi olarak aktarılmamıştır.
Kanunun ilk bölümünün başlığı kaynakta "BİRİNCİ BÖLÜM" ve "Amaç ve Tanımlar" olarak yayımlanmıştır. Bu bölümün ilk iki maddesinin kenar başlıkları "Amaç" ve "Tanımlar" olarak yayımlanmıştır.
Birinci maddenin metni kaynakta şöyledir: "Bu Kanunun amacı; Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığının teşkilat, görev ve yetkilerine ilişkin usul ve esasları düzenlemektir." Bu cümle bir teşkilat cümlesidir: metnin konusu bir kurumun kuruluşu ve yetkisidir.
İkinci madde tanımlar maddesidir ve bu alan için en anlamlı bölüm burasıdır. Maddenin giriş cümlesi ile bentlerinin tamamı kaynakta şöyledir: "Bu Kanunun uygulanmasında;" "a) Başkan: Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanını," "b) Başkanlık: Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Başkanlığını," "c) Yönetim Kurulu: Ölçme, Seçme ve Yerleştirme Merkezi Yönetim Kurulunu," "ç) Değerlendirme: Ölçme sonucu ortaya çıkan verilerin uygun yöntemlerle çözümlemeye tâbi tutularak, adayların elde edilen sonuçlara göre sıralanmasını," "d) Aday: Başkanlık tarafından yapılan sınavlara katılan kişiyi," "e) Kılavuz: Başkanlık tarafından yapılacak sınav, yerleştirme ve diğer işlemlerle ilgili olarak adayların uyacakları usul ve esasların yer aldığı basılı veya elektronik ortamdaki bilgi paketini," "f) Ölçme: Adayların bilgi, beceri ve yeteneklerinin ölçülmesini," "g) Sınav: Başkanlık tarafından yapılan veya yapılmasına aracılık edilen ölçme işlemini," "ğ) Soru havuzu: Sınavlarda kullanılmak üzere hazırlanan soruların bulunduğu ortamı," "h) Yerleştirme puanı: Adayların yerleştirme işlemlerinde kullanılan puanını," "ı) Yerleştirme: Adayların, sınav sonuçlarına göre önceden belirlenen kontenjan ve şartlar dikkate alınarak yükseköğretim kurumlarına veya diğer kurum ve kuruluşlara yerleştirilmesini," "j) Bireyselleştirilmiş sınav: Elektronik ortamda her bir adaya aynı veya farklı zamanlarda adayın verdiği cevaplara ve seviyesine göre soru sayısının ve soruların niteliğinin değişebildiği sorulardan oluşan sınavı," "k) Deneme soru: Birbirine denk sonuçlar üreten sınavlar yapabilmek için benzer güçlük derecesi ve ayırt edicilik özellikleri olan soruları tespit etmek amacıyla gerçek sınavlarda sorulan fakat değerlendirme aşamasında puanlama dışı bırakılan soruyu," "ifade eder."
Bu bentlerin bilgisayar bilimiyle kesiştiği yer açıktır. "ğ) Soru havuzu" bendi bir veri deposunu, "j) Bireyselleştirilmiş sınav" bendi adayın verdiği cevaba göre sonraki sorunun değiştiği bir uyarlamalı yürütme mantığını, "k) Deneme soru" bendi güçlük derecesi ve ayırt edicilik özelliklerinin ölçülmesini, "ç) Değerlendirme" bendi ise verilerin uygun yöntemlerle çözümlemeye tâbi tutulmasını kanun metninin kendi diliyle tarif eder. Yani bu alanın kuramsal derslerinde geçen ölçme, veri çözümleme ve uyarlamalı sistem kavramları burada kamusal bir metnin tanım hükmüne yerleşmiş hâlde bulunur.
Üçüncü maddenin dördüncü fıkrası ise altyapı tarafını yazar. Fıkranın metni kaynakta şöyledir: "(4) Başkanlık, sınav, ölçme, değerlendirme ve yerleştirme hizmetlerini yerine getirirken ihtiyaç duyduğu aşamalarda, soru hazırlama, donanım ve yazılım olarak bilgisayar ve iletişim altyapısı, yazılım geliştirme ve güncelleme baskı, paketleme, taşıma, dağıtım, güvenlik ve işgücü hizmetleri satın alabilir. Sınav hizmetleriyle sınırlı kalmak üzere bu mal ve hizmetlerin temininde, Başkanlık ile Başkanlığın kuracağı veya iştirak edeceği şirketler tarafından gerçek kişiler, kamu tüzel kişileri veya özel hukuk tüzel kişilerinden alınan mal ve hizmetlerle ilgili olarak 4/1/2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu hükümleri uygulanmaz. Söz konusu mal ve hizmetlerin teminine ilişkin usul ve esaslar, Kamu İhale Kurumunun görüşü alınarak Yükseköğretim Kurulu tarafından hazırlanacak yönetmelikle belirlenir." Bu fıkra, donanım ve yazılım olarak bilgisayar ve iletişim altyapısı ile yazılım geliştirme ve güncelleme hizmetlerini bir kamusal hizmet zincirinin parçası olarak adlandırır; bu alanın mezununun kamusal ölçme altyapısıyla kurabileceği iş ilişkisi de bu adlandırmanın içinde görünür.
Buradan çıkarılması gereken sonuç şudur: bu metin bir teşkilat metnidir ve bir kurumun teşkilatını, görevlerini ve yetkilerini düzenlemeyi amaçlamaktadır. Bilgisayar Bilimleri bu metinle, büyük ölçekli ölçme ve veri işleme altyapısının kamusal olarak tanımlanmış olması noktasında aynı çerçeveye değer. Ancak bu, kanunun bu programı, bu programın ders planını ya da mezununun görev tanımını düzenlediği anlamına gelmez. Bir noktanın altı özellikle çizilmelidir: bu kayıt bir tercih rehberidir ve okuduğunuz sayfa hiçbir puan, sıralama ya da kontenjan bilgisi vermemektedir. Kanunun kendi diliyle "Kılavuz", adayların uyacakları usul ve esasların yer aldığı bilgi paketidir; puan, sıralama ve kontenjan konusunda tek geçerli kaynak da o kılavuzdur, yani ÖSYM'nin yayımladığı tercih kılavuzudur. Bu rehber o kılavuzun yerini almaz, onun yerine geçebilecek hiçbir rakam üretmez ve hiçbir rakamı yorumlamaz.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanunun metni üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan satırlar alıntılanmıştır; dördüncü okuma yapılmamıştır. Kanunun adı, künye değerleri, "Amaç" ve "Tanımlar" kenar başlıkları ile birinci maddenin gövdesi üç okumanın üçünde de aynı çıkmıştır. "BİRİNCİ BÖLÜM" ile "Amaç ve Tanımlar" bölüm başlığı, ikinci maddenin giriş cümlesi ile bütün bentleri ve kapanışı, üçüncü maddenin dördüncü fıkrası ise iki okumada aynı çıktığı için aktarılmıştır. Buna karşılık künye satırlarının sayfadaki biçimi düşürülmüştür: iki okuma bu satırları aynı biçimde bozduğu için ortaya çıkan benzerlik gerçek bir mutabakat sayılmamış, yalnızca değerler doğrulanmış kabul edilmiştir. Düstur bilgisinde bir sayfa numarası görülmemiştir; bunun belgede bulunup bulunmadığı konusunda hiçbir iddia kurulmamaktadır. Üçüncü maddenin kenar başlığı düşürülmüştür, çünkü okumalar büyük-küçük harf düzeninde çelişmiştir ve hangi biçimin kaynakta olduğu konusunda bir iddia kurulmamaktadır. Üçüncü maddenin birinci, ikinci ve üçüncü fıkraları hiçbir okumada birebir elde edilemediği için bu rehberde yoktur; dördüncü madde ve sonrası istenmemiştir. İkinci maddenin bazı bentlerinin başında bir okumada görülen ek ibaresi, ikinci bölüm başlığı ve kanun adının iki satıra bölünmüş biçimi tek okumada kaldığı için alınmamıştır. Bir okuma ikinci maddeyi bentler hâlinde değil özetleyerek verdiği için o okuma bu maddenin doğrulanmasına dahil edilmemiş, aynı okumanın üçüncü maddenin dördüncü fıkrasını üç noktayla kısaltarak verdiği satır da alınmamıştır. Fıkra metnindeki "yazılım geliştirme ve güncelleme baskı," dizisinde iki nokta arasında bir virgül bulunmaması iki okumada birebir aynı çıkmıştır; bunun kaynağın kendi yazımı mı yoksa belge dönüşümünde oluşmuş bir bozulma mı olduğu ayırt edilemediği için düzeltilmemiştir. Kaynakta geçen şapkalı harfler ve "tâbi" gibi yazımlar da düzeltilmeden bırakılmıştır. Fıkrada anılan diğer kanun numaraları yalnızca iç atıf ve değişiklik künyesi olarak geçmektedir; bu numaralar için ayrı bir belge açılmamış ve haklarında hiçbir malzeme doğrulanmamıştır. Son olarak: yukarıdaki alıntının bir bendinde geçen kontenjan sözcüğü kanunun kendi tanım metninin parçasıdır; bu rehber hiçbir kontenjan, taban puan, başarı sıralaması ya da yerleştirme rakamı toplamamış, aramamış ve yayımlamamıştır. Kanunun güncel hâli için kaynak listesindeki bağlantıya bakılmalıdır.
Bilgisayar Bilimleri ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır. En sık karıştığı yer mühendislik programlarıdır. [Bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi) aynı çekirdeği paylaşır ama donanım tasarımı, gömülü sistemler ve mühendislik tasarım süreci tarafını daha ağır kurar; [yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi) büyük yazılımın gereksinim, mimari, test ve süreç yönetimi tarafına yoğunlaşır; [bilişim sistemleri mühendisliği](/bolum/bilisim-sistemleri-muhendisligi) ise kurum içindeki bilgi sistemlerinin kurulmasına bakar. Bilgisayar Bilimleri bu üçünün de kullandığı kuramı üretir: hesaplanabilirlik, algoritma çözümlemesi ve veri yapıları. Türkiye'de bu adların altındaki planlar birbirine yaklaşıp uzaklaşabildiği için tercihten önce ilgili üniversitenin kendi ders planı okunmalıdır.
İkinci karışma noktası temel bilimlerdir. [Matematik](/bolum/matematik) ve [istatistik](/bolum/istatistik) bu alanın kanıt ve çıkarım dilini üretir; [fizik](/bolum/fizik) ve [ekonometri](/bolum/ekonometri) modellemenin başka alanlardaki karşılıklarıdır; [aktüerya bilimleri](/bolum/aktuerya-bilimleri) riskin ölçülmesine bakar. Bilgisayar Bilimleri bu alanlardan matematiği ödünç alır ama sorusu farklıdır: bu hesap bir makinede hangi adımlarla, hangi sürede ve hangi bellekle yapılır.
Üçüncü karışma noktası veri programlarıdır. [Veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi) veriden çıkarım üretmeyi merkeze alır, [büyük veri analistliği](/bolum/buyuk-veri-analistligi) bunun iki yıllık ve uygulamaya dönük bir yoludur, [robotik ve yapay zeka](/bolum/robotik-ve-yapay-zeka) öğrenen ve hareket eden sistemlere bakar, [yapay zeka operatörlüğü](/bolum/yapay-zeka-operatorlugu) ise bu araçların işletilmesine yönelik ayrı bir yoldur. Bu programda veri önemli bir ayaktır ama tek ayak değildir; işletim sistemi, ağ ve derleme tarafı da aynı planın içindedir.
Dördüncü karışma noktası yönetim ve kurum tarafıdır. [Yönetim bilişim sistemleri](/bolum/yonetim-bilisim-sistemleri) ve [bilişim sistemleri ve teknolojileri](/bolum/bilisim-sistemleri-ve-teknolojileri) bilişimi işletmenin karar düzeni içinde ele alır; [kurumsal bilişim uzmanlığı](/bolum/kurumsal-bilisim-uzmanligi) kurum içi bilişim işletmesine dönük bir yoldur; [endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi) süreçlerin ve kaynakların en iyilenmesine bakar. Bu programda yönetim değil, hesaplamanın kendisi merkezdedir.
Beşinci karışma noktası iki yıllık uygulama programlarıdır. [Bilgisayar programcılığı](/bolum/bilgisayar-programciligi), [yazılım geliştirme](/bolum/yazilim-gelistirme), [web tasarımı ve kodlama](/bolum/web-tasarimi-ve-kodlama), [internet ve ağ teknolojileri](/bolum/internet-ve-ag-teknolojileri), [bulut bilişim operatörlüğü](/bolum/bulut-bilisim-operatorlugu) ve [bilgisayar teknolojisi](/bolum/bilgisayar-teknolojisi) doğrudan uygulama becerisine ve daha kısa bir yola odaklanır. Bu programda ise kuramsal temel dört yıla yayılır ve mezun, aracı kullanmanın yanında aracın neden öyle çalıştığını da anlatmakla yükümlüdür.
Altıncı karışma noktası güvenlik ve donanım tarafıdır. [Siber güvenlik](/bolum/siber-guvenlik), [bilgi güvenliği teknolojisi](/bolum/bilgi-guvenligi-teknolojisi) ve [bilişim güvenliği teknolojisi](/bolum/bilisim-guvenligi-teknolojisi) saldırı ve savunma düzenine yoğunlaşır; [elektrik elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi), [elektronik ve haberleşme mühendisliği](/bolum/elektronik-ve-haberlesme-muhendisligi) ve [mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi) devrenin, sinyalin ve hareketin tarafına bakar. Yedinci karışma noktası öğretmenlik ve tasarım tarafıdır: [bilgisayar ve öğretim teknolojileri öğretmenliği](/bolum/bilgisayar-ve-ogretim-teknolojileri-ogretmenligi) öğretmen yetiştirmeye dönük ayrı bir programdır, [dijital oyun tasarımı](/bolum/dijital-oyun-tasarimi) ve [oyun geliştirme ve programlama](/bolum/oyun-gelistirme-ve-programlama) ise oyunun tasarım ve üretim tarafını merkeze alır.
Bir Üniversitenin Ders Planı: İstanbul Üniversitesi ve Çukurova Üniversitesi
Bu programın somut örnekleri için iki ayrı üniversitenin eğitim bilgi sistemi sayfaları okundu ve ikisi de burada ayrı ayrı aktarılmaktadır. Her iki sayfada da üniversitenin adı sayfanın kendi metninde yayımlanmaktadır; buradaki üniversite adları alan adından yapılmış birer çıkarım değildir. Aynı biçimde öğretim düzeyi de her iki sayfada yazılıdır; yarıyıl sayısından çıkarılmamıştır.
Birinci örnek İstanbul Üniversitesi'dir. Sayfada üniversitenin adı "İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ" olarak, programın adı ise "BİLGİSAYAR BİLİMLERİ, LİSANS PROGRAMI, (ÖRGÜN ÖĞRETİM)" olarak yayımlanmıştır; düzey ifadesi program adının içinde birebir geçmektedir. Sayfa dersleri sınıf ve dönem başlıkları altında toplar ve adları büyük harflerle yayımlar; bu rehberde adlar sayfadaki yazımıyla bırakılmıştır.
Birinci sınıfın güz döneminin dersleri ALGORİTMİK DÜŞÜNME, ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ I, AYRIK MATEMATİK, BİLGİSAYAR BİLİMLERİNE GİRİŞ, BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA I, DİJİTAL DÖNÜŞÜM, FELSEFE VE MANTIK, GÜZEL SANATLAR I, İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ, MATEMATİK I, TÜRK DİLİ I, YABANCI DİL I, YABANCI ÖĞRENCİLER İÇİN ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ I ve YABANCI ÖĞRENCİLER İÇİN TÜRK DİLİ I olarak yayımlanmıştır. İlk dönem algoritmayı ve ayrık matematiği aynı anda açar; felsefe ve mantık dersinin daha ilk dönemde plana girmesi bu programın kuram tarafını nasıl kurduğunu gösterir.
Birinci sınıfın bahar döneminin dersleri ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ II, BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA II, BİLİŞİM HUKUKU VE ETİK, BİLİŞİMDE YENİ TEKNOLOJİLER, GEOMETRİK TASARIM, GÜZEL SANATLAR II, LİNEER CEBİR, MATEMATİK II, SÜRDÜRÜLEBİLİR BİLİŞİM SİSTEMLERİ, TEMEL BİLİMLER İÇİN YAPAY ZEKA, TÜRK DİLİ II, YABANCI DİL II, YABANCI ÖĞRENCİLER İÇİN ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ II ve YABANCI ÖĞRENCİLER İÇİN TÜRK DİLİ II olarak yayımlanmıştır. Bu dönemde hukuk ve etik ile yapay zekâ aynı planın içinde yan yana durur.
İkinci sınıfın güz döneminin dersleri FİZİK I, BİLGİSAYAR BİLİMİNİN TARİHİ, BİLGİSAYAR MİMARİSİ, GÖNÜLLÜLÜK ÇALIŞMALARI, MESLEKİ İNGİLİZCE, NESNE TABANLI PROGRAMLAMA, OLASILIK VE İSTATİSTİK, ÖZGÜR YAZILIM FELSEFESİ ve VERİ YAPILARI olarak yayımlanmıştır. Bu dönem alanın iki taşıyıcı dersini, veri yapıları ile bilgisayar mimarisini, aynı yarıyılda karşı karşıya getirir.
İkinci sınıfın bahar döneminin dersleri BİLGİSAYAR AĞLARI, FİZİK II, İŞLETİM SİSTEMLERİ, KARİYER PLANLAMA, NÜMERİK ANALİZ, OPTİMİZASYON YÖNTEMLERİ, ÖZNİTELİK MÜHENDİSLİĞİ, VERİ İLE ÇALIŞMA: ARAÇLAR VE TEKNİKLER ve VERİ TABANI SİSTEMLERİ olarak yayımlanmıştır. Sistem tarafı ile veri tarafı burada aynı dönemde açılır.
İkinci örnek Çukurova Üniversitesi'dir. Sayfada üniversitenin adı "Çukurova Üniversitesi", birim adı "Fen-Edebiyat Fakültesi", program adı "Bilgisayar Bilimleri" ve düzey ifadesi "Lisans Programı" olarak yayımlanmıştır. Bu sayfa dersleri yarıyıl başlıkları altında toplar ve adları büyük harf düzeni bakımından İstanbul Üniversitesi sayfasından farklı bir yazımla verir; iki sayfanın yazımları burada tek bir biçime çekilmemiştir.
Birinci yarıyılın dersleri Algoritma ve Programlamaya Giriş I, Bilgisayar Sistemlerine Giriş, Fizik I, Matematik I, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, İngilizce I ve Türk Dili I olarak yayımlanmıştır. İkinci yarıyılın dersleri Algoritma ve Programlamaya Giriş II, Ayrık Matematik, Fizik II, Matematik II, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, İngilizce II ve Türk Dili II olarak yayımlanmıştır. Bu planda ilk yıl daha dar bir çekirdek kurar: algoritma, bilgisayar sistemleri, matematik ve fizik.
Üçüncü yarıyılın dersleri Nesne Tabanlı Programlama, Veri Yapıları, Olasılık ve İstatistik, Lineer Cebir, Mesleki İngilizce ve Alan Dışı Seçmeli Ders olarak yayımlanmıştır. Dördüncü yarıyılın dersleri Algoritma Tasarımı ve Analizi, Veri Tabanı Yönetim Sistemleri, Veri Madenciliği, Sayısal Çözümleme, Bilişim Hukuku ve Etiği ve Kariyer Planlama olarak yayımlanmıştır. İkinci yıl algoritma tasarımı ve analizini ayrı bir ders olarak öne çıkarır ve veri madenciliğini daha ikinci sınıfta plana sokar.
İki planı yan yana koymak şunu gösterir: aynı programın adı altında iki üniversite aynı çekirdeği farklı sıraya ve farklı yazıma yerleştirebilir. Algoritma, ayrık matematik, veri yapıları, nesne tabanlı programlama, olasılık ve istatistik, lineer cebir, veri tabanı ve bilişim hukuku her iki planda da vardır; buna karşılık İstanbul Üniversitesi planında bilgisayar mimarisi, işletim sistemleri, bilgisayar ağları, öznitelik mühendisliği, optimizasyon yöntemleri, özgür yazılım felsefesi ve bilgisayar biliminin tarihi gibi dersler, Çukurova Üniversitesi planında ise algoritma tasarımı ve analizi ile veri madenciliği ayrı adlarla görünmektedir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. İki sayfanın her biri iki ayrı okumayla okunmuş, yalnızca iki okumada birebir aynı çıkan malzeme aktarılmıştır. İstanbul Üniversitesi sayfasından kırk altı, Çukurova Üniversitesi sayfasından yirmi altı ders adı aktarılmıştır; bu adların hiçbiri düşürülmemiştir. Üniversite adları, program adları ve öğretim düzeyi ifadeleri her iki sayfada da basılıdır; hiçbiri alan adından ya da yarıyıl sayısından çıkarılmamıştır. Buna karşılık İstanbul Üniversitesi sayfasında üçüncü ve dördüncü sınıf blokları iki okumanın hiçbirinde bildirilmemiştir, Çukurova Üniversitesi sayfasında ise beşinci, altıncı, yedinci ve sekizinci yarıyıl blokları iki okumanın hiçbirinde bildirilmemiştir; bu yarıyıllar toplanamamış ve bu bölümde yer almamaktadır. Bu blokların programda bulunup bulunmadığı konusunda hiçbir iddia kurulmamaktadır. İstanbul Üniversitesi sayfasının sınıf başlıklarında iki okuma arasında yalnızca bir boşluk farkı bildirilmiştir; bu fark işaretlenmiş, tek biçime çekilmemiş ve bu rehberde başlıklar ders adlarının içine girmeyecek biçimde düz cümleyle anlatılmıştır. Ders adları her iki kaynakta da Türkçe yayımlanmıştır ve çevrilmemiştir; iki sayfa arasındaki büyük-küçük harf farkı ile "Bilişim Hukuku ve Etik" ve "Bilişim Hukuku ve Etiği" gibi adlandırma farkları düzeltilmemiştir. Ders kodları, kredi ve iş yükü değerleri bu rehberde hiçbir yerde verilmez. Hangi derslerin zorunlu hangilerinin seçmeli olduğu bu okumalarda ayırt edilebilir biçimde alınamadığı için bu ayrım yapılmamıştır; yalnızca Çukurova Üniversitesi planındaki "Alan Dışı Seçmeli Ders" adı sayfadaki hâliyle aktarılmıştır. Sayfalar bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfalara dayandırılmamıştır. Bu iki plan yalnızca iki üniversitenin planıdır ve diğer üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk ve en yaygın çalışma alanı yazılım geliştirmedir. Bir ürünün ya da kurum içi bir aracın tasarlanması, kodlanması, test edilmesi, sürüme alınması ve bakımı bu tarafın gündelik gövdesidir. Bu tarafta çalışan kişi hem bir dilin ayrıntılarıyla hem de seçtiği veri yapısının ve algoritmanın maliyetiyle aynı anda ilgilenir.
İkinci alan veri tarafıdır. Verinin toplanması, saklanması, temizlenmesi, sorgulanması, ondan öznitelik üretilmesi ve bir modele beslenmesi bu tarafın işleridir. Programın planında veri tabanı, veri madenciliği, öznitelik mühendisliği, olasılık ve istatistik ile optimizasyon derslerinin bulunması bu tarafın alanla ne kadar iç içe olduğunu gösterir.
Üçüncü alan sistem ve altyapı tarafıdır: sunucu, ağ, işletim sistemi ve dağıtık çalışan servislerin kurulması ve işletilmesi bu tarafa girer. Dördüncü alan güvenlik tarafıdır; bir sistemin nerede kırılabileceğini görebilmek, bu alanın mimari ve ağ derslerinin doğal bir uzantısıdır.
Beşinci alan büyük ölçekli ölçme, sınav ve kamusal veri işleme altyapılarıdır. Yukarıda alıntılanan kanun metninin kendisi, bir kamu kurumunun donanım ve yazılım olarak bilgisayar ve iletişim altyapısı ile yazılım geliştirme ve güncelleme hizmetleri satın alabileceğini yazar; bu tür altyapıların kurulması, güvenliği ve bakımı bu alanın mezununun işidir. Bu rehber bu tür işlere kimin hangi usulle alındığı konusunda bir iddia kurmaz; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir.
Altıncı alan uygulamalı araştırma ve akademik yoldur; yüksek lisans ve doktora ile kuram, algoritma ya da yapay zekâ tarafında kalmak bu alanda mümkündür. Yedinci alan başka disiplinlerin içindeki hesaplama işleridir: sağlık, finans, üretim, ulaşım ve doğa bilimlerinde çalışan ekiplerin hesaplama tarafı çoğu zaman bu alanın mezununa açılır. Alanda bazı görevlerin belirli belge, yetki ya da kurum kaydı şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi görevin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır.
Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez. Bunlar kurumun büyüklüğüne, bölgeye, çalışılan alt alana ve kişinin kendi birikimine göre değişir; bu rehberin kaynakları bu tür sayıları yayımlamamaktadır.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: bir problemi adım adım parçalamak sizi rahatlatıyor mu? Bu alanın günlük işi büyük bir işi küçük ve tanımlı adımlara indirgemektir. Belirsizliği parçalamaktan hoşlanmayan bir öğrenci için bu alanın çekirdeği yorucu olabilir.
İkinci soru matematikle ilgilidir. Her iki planda da ayrık matematik, lineer cebir, olasılık ve istatistik ile sayısal çözümleme dersleri bulunmaktadır. Bu alan "bilgisayar kullanmak" değil, hesaplamayı matematiksel olarak incelemektir; matematikle arası iyi olmayan bir öğrenci ilk iki yılda ciddi biçimde zorlanır ve programlama becerisi bu yükü hafifletmez.
Üçüncü soru sabırla ilgilidir. Bir programın çalışmadığı ama nedeninin görünmediği saatler bu işin olağan hâlidir; hata aramak, ölçmek, varsayımı sınamak ve yeniden denemek bu alanın gündelik yöntemidir. Bu döngüyü sıkıcı bulan bir öğrenci için alan zorlayıcıdır.
Dördüncü soru kuram ile uygulama arasındaki tercihle ilgilidir. Bu program hesaplamanın kuramına bir temel bilim programı gibi yaklaşır; donanım tasarımı, mühendislik projesi ve tasarım süreci ağırlığı arayan bir öğrenci için bir mühendislik programı daha uygun olabilir. Buna karşılık kısa yolla doğrudan uygulama becerisi isteyen bir öğrenci için iki yıllık programlar ayrı bir yoldur.
Beşinci soru okumayla ve dille ilgilidir. Bu alanın kaynaklarının önemli bir bölümü İngilizce yayımlanır; her iki planda da bir mesleki yabancı dil dersi bulunmaktadır. Ayrıca bu alanın işi çoğu zaman başka bir alanın problemini anlamakla başlar; yani teknik bilginin yanına dinleme ve yazma becerisi de gerekir. Son olarak bu alanın kendi araçlarının hızla değiştiği ve mezuniyetten sonra da öğrenmeye devam etmenin işin bir parçası olduğu baştan bilinmelidir.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında farklılaşır. Yakın bir içerik bilgisayar bilimleri, bilgisayar bilimi, bilgisayar bilimleri ve mühendisliği ya da bilgisayar mühendisliği başlıklı adlarla açılabilmekte ve bu adların altındaki ders planları birbirinden ayrışabilmektedir. Yukarıda okunan iki plan bunun somut örneğidir: aynı adı taşıyan iki program aynı çekirdeği farklı sıraya ve farklı ders adlarına yerleştirmiştir. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir.
İkinci not: Programın hangi fakültede yürütüldüğü sorulmaya değer. Bu ad kimi üniversitede fen ya da fen-edebiyat fakültesinde, kimi üniversitede mühendislik ya da bilişim tarafındaki bir birimde yürütülebilir. Bu ayrım planın matematik ağırlığını, seçmeli havuzunu, laboratuvar imkânını ve bitirme çalışmasının biçimini etkileyebilir; bu nedenle birim adı ve planın kendisi birlikte okunmalıdır.
Üçüncü not: Uygulama ve staj düzeni ayrıca sorulmalıdır. Bu rehberde okunan iki planın ilk iki yılı kuramsal çekirdeğe ayrılmıştır ve iki kaynakta da üst sınıfların blokları okunamamıştır; dolayısıyla bu rehber bu iki programın üst sınıf uygulama düzeni hakkında hiçbir şey söylemez. Laboratuvar ve donanım imkânı, bitirme projesinin nasıl yürüdüğü, sektörle kurulmuş bir iş birliği bulunup bulunmadığı ve staj zorunluluğunun olup olmadığı tercihten önce ilgili üniversiteden öğrenilmelidir.
Dördüncü not: Mühendislik tasarımı ve donanım tarafına ilgi duyan öğrenci için [bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi), [yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi), [bilişim sistemleri mühendisliği](/bolum/bilisim-sistemleri-muhendisligi) ve [elektrik elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi); kuramın matematik ve çıkarım tarafına ilgi duyan öğrenci için [matematik](/bolum/matematik), [istatistik](/bolum/istatistik) ve [fizik](/bolum/fizik); veriden çıkarım tarafına ilgi duyan öğrenci için [veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi), [büyük veri analistliği](/bolum/buyuk-veri-analistligi) ve [robotik ve yapay zeka](/bolum/robotik-ve-yapay-zeka); güvenlik tarafına ilgi duyan öğrenci için [siber güvenlik](/bolum/siber-guvenlik) ve [bilgi güvenliği teknolojisi](/bolum/bilgi-guvenligi-teknolojisi); kurumun karar ve süreç tarafına ilgi duyan öğrenci için [yönetim bilişim sistemleri](/bolum/yonetim-bilisim-sistemleri), [kurumsal bilişim uzmanlığı](/bolum/kurumsal-bilisim-uzmanligi) ve [endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi); iki yıllık ve uygulamaya dönük bir yol arayan öğrenci için [bilgisayar programcılığı](/bolum/bilgisayar-programciligi), [yazılım geliştirme](/bolum/yazilim-gelistirme), [web tasarımı ve kodlama](/bolum/web-tasarimi-ve-kodlama), [internet ve ağ teknolojileri](/bolum/internet-ve-ag-teknolojileri), [bulut bilişim operatörlüğü](/bolum/bulut-bilisim-operatorlugu), [bilgisayar teknolojisi](/bolum/bilgisayar-teknolojisi) ve [yapay zeka operatörlüğü](/bolum/yapay-zeka-operatorlugu); oyun ve görsel üretim tarafına ilgi duyan öğrenci için [dijital oyun tasarımı](/bolum/dijital-oyun-tasarimi), [oyun geliştirme ve programlama](/bolum/oyun-gelistirme-ve-programlama) ve [görsel iletişim tasarımı](/bolum/gorsel-iletisim-tasarimi); öğretmenliğe ilgi duyan öğrenci için [bilgisayar ve öğretim teknolojileri öğretmenliği](/bolum/bilgisayar-ve-ogretim-teknolojileri-ogretmenligi) ve [matematik öğretmenliği](/bolum/matematik-ogretmenligi); hesaplamanın başka alanlardaki karşılıklarına ilgi duyan öğrenci için [biyomedikal mühendisliği](/bolum/biyomedikal-muhendisligi), [coğrafi bilgi sistemleri](/bolum/cografi-bilgi-sistemleri) ve [bilgi ve belge yönetimi](/bolum/bilgi-ve-belge-yonetimi); kuramın felsefe ve hukuk tarafına ilgi duyan öğrenci için [felsefe](/bolum/felsefe) ve [hukuk](/bolum/hukuk) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 7 üniversitede, 9 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.