Bilişim Sistemleri Mühendisliği

Bilişim sistemleri mühendisliği, bilgiyi üreten, taşıyan, saklayan ve işleyen sistemleri hem teknik hem de kurumsal tarafıyla birlikte kurmayı konu edinen dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın çekirdeğindeki soru şudur: bir kurumun işi yazılım, donanım ve veriyle nasıl yürütülür ve bu yürütme nasıl ölçülebilir, güvenilir ve sürdürülebilir hâle getirilir. Programın dersleri bu sorunun teknik yanı ile örgütsel yanını aynı planda buluşturur.

Alanın birinci ayağı programlama ve algoritmadır. Bir problemin adımlara ayrılması, bu adımların bir dilde yazılması, verinin bellekte nasıl düzenleneceği ve bir çözümün ne kadar hızlı çalıştığı bu ayağın konularıdır. Bu ayak alanın ortak dilidir; sonraki bütün derslerin üstüne kurulduğu zemin burasıdır.

İkinci ayak matematik ve olasılıktır. Sürekli ve ayrık matematiğin araçları, doğrusal cebir, istatistik ve olasılık hesapları bu ayağın konularıdır. Veri üzerinde çalışan her yöntem, en sonunda bu araçların üstünde durur; bu nedenle bu ayak alanın sayısal omurgasıdır.

Üçüncü ayak sistem tarafıdır: işletim sistemleri, bilgisayar mimarisi, mantık devreleri, mikrobilgisayar sistemleri ve bilgisayar ağları. Bu ayak, yazılan programın hangi makinenin üzerinde ve hangi kaynak sınırları içinde çalıştığını gösterir. Bir yazılımın neden yavaşladığını ya da neden çöktüğünü anlamak çoğu zaman bu ayağın bilgisini gerektirir.

Dördüncü ayak veri tarafıdır: veritabanı yönetim sistemleri, veri madenciliği, veri bilimi ve öğrenme yöntemleri. Bu ayak, kurumun elindeki kaydın nasıl saklanacağını, nasıl sorgulanacağını ve içinden nasıl anlam çıkarılacağını konu edinir. Alanın son yıllardaki genişlemesi büyük ölçüde bu ayakta yaşanmaktadır.

Beşinci ayak alanın ayırt edici ayağıdır: yönetim bilişim sistemleri, sistem analizi ve tasarımı, yönetim ve organizasyon, mühendislik ekonomisi, tedarik zinciri ve yöneylem araştırması. Bu ayak, teknik çözümün bir kurumun içinde nereye oturduğunu sorar. Bilişim sistemleri mühendisliğini yalnızca bilgisayar tarafına odaklanan programlardan ayıran şey büyük ölçüde bu ayaktır.

Altıncı ayak yazılım mühendisliği ve güvenliktir: bir yazılımın nasıl planlandığı, nasıl test edildiği, nasıl sürdürüldüğü ve ağ ile uygulamanın nasıl korunduğu bu ayağın konularıdır. Bir sistemin doğru çalışması yetmez; kötüye kullanıma karşı da dayanıklı olması beklenir.

Bu altı ayak alanı hem mühendislik hem işletme tarafına yakın kılar. Donanıma ve çekirdek bilgisayar bilimine daha yakın durmak isteyen öğrenci için [bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi), yazılımın süreç tarafına yoğunlaşmak isteyen öğrenci için [yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi), kurumsal süreç tarafına ilgi duyan öğrenci için [yönetim bilişim sistemleri](/bolum/yonetim-bilisim-sistemleri) ve [bilişim sistemleri ve teknolojileri](/bolum/bilisim-sistemleri-ve-teknolojileri), veriye yoğunlaşmak isteyen öğrenci için [veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi) bu alanın komşularıdır.

Bu program en sık [bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi) ile karıştırılır. İki plan programlama, veri yapıları, işletim sistemleri ve ağ derslerinde büyük ölçüde örtüşür; ayrışma, bilgisayar mühendisliğinin donanım, derleyici ve çekirdek bilgisayar bilimi tarafında daha derine inmesi, bu programın ise yönetim, süreç ve kurumsal uygulama derslerini plana eklemesiyle olur. Bu bir üstünlük sıralaması değil, bir ağırlık farkıdır ve tercih öncesinde ilgili üniversitenin kendi planından okunmalıdır.

İkinci karışma noktası yazılım tarafıdır. [Yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi) bir yazılımın gereksinimden bakıma kadar olan yaşam döngüsünü merkezine alır; bu program yazılım mühendisliğini bir ders olarak içerir ama merkezine kurumun bilgi sistemini bütün olarak koyar. [Yazılım geliştirme](/bolum/yazilim-gelistirme) ve [bilgisayar programcılığı](/bolum/bilgisayar-programciligi) ise farklı öğrenim düzeylerinde yürüyen programlardır ve süreleri bu programla aynı değildir.

Üçüncü karışma noktası işletme tarafıdır. [Yönetim bilişim sistemleri](/bolum/yonetim-bilisim-sistemleri) ve [bilişim sistemleri ve teknolojileri](/bolum/bilisim-sistemleri-ve-teknolojileri) bilgiyi kurumun karar süreçleri açısından ele alır ve genellikle işletme derslerine daha çok yer verir; bu program mühendislik matematiği, devre ve sistem derslerini de taşır. [Endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi) ise süreci ve kaynağı optimize etmeyi merkezine alır ve bilişimi bu amacın aracı olarak kullanır.

Dördüncü karışma noktası veri ve güvenlik tarafıdır. [Veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi) ve [büyük veri analistliği](/bolum/buyuk-veri-analistligi) veriden anlam çıkarmayı, [siber güvenlik](/bolum/siber-guvenlik), [bilgi güvenliği teknolojisi](/bolum/bilgi-guvenligi-teknolojisi) ve [bilişim güvenliği teknolojisi](/bolum/bilisim-guvenligi-teknolojisi) ise sistemin korunmasını merkezine alır; bu program her ikisine de değer ama hiçbirinin yerine geçmez. Yapay zekâ ve robotik tarafına ilgi duyan öğrenci için [robotik ve yapay zeka](/bolum/robotik-ve-yapay-zeka), sayısal temele ilgi duyan öğrenci için [matematik](/bolum/matematik) ve [istatistik](/bolum/istatistik), donanım ve elektrik tarafına ilgi duyan öğrenci için [elektrik elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi) karşılaştırılmaya değer alanlardır.

Bu programın mezununun ilk çalışma alanı yazılım geliştirmedir. Bir uygulamanın tasarlanması, kodlanması, test edilmesi ve yayına alınması; web ve mobil tarafta arayüz ile sunucu tarafının birlikte kurulması bu işin gövdesidir. Plandaki programlama, nesne yönelimli tasarım, web ve mobil dersleri doğrudan bu tarafa bakar.

İkinci alan veri tarafıdır: veritabanlarının tasarlanması ve yönetilmesi, raporlama düzeninin kurulması, veriden model çıkarılması ve bu modellerin bir iş sürecine bağlanması. Bu tarafta çalışan kişi hem sorgu diliyle hem de istatistik ve öğrenme yöntemleriyle çalışır.

Üçüncü alan sistem ve ağ tarafıdır: sunucuların, ağların ve bulut kaynaklarının kurulması ve işletilmesi, sistemlerin izlenmesi ve sürekliliğinin sağlanması. Dördüncü alan güvenlik tarafıdır; ağ ve uygulama güvenliğinin kurulması, açıkların değerlendirilmesi ve erişim düzeninin yönetilmesi bu tarafın işleridir.

Beşinci alan analiz ve proje tarafıdır: bir kurumun ihtiyacının çözümlenmesi, bu ihtiyacın bir sistem tasarımına çevrilmesi, tedarikçi ile geliştirici arasında köprü kurulması ve projenin yürütülmesi. Alanın işletme derslerinin karşılığı en çok bu tarafta görünür. Altıncı alan kurumsal uygulama tarafıdır; kaynak planlaması, elektronik ticaret ve karar destek sistemlerinin kurulması ve işletilmesi bu tarafa girer. Yedinci alan akademik yoldur; yüksek lisans ve doktora ile araştırma tarafında kalmak mümkündür. Kamu kurumlarında ve öğretmenlik gibi ayrı bir atama düzeni bulunan alanlarda çalışmanın kendi koşulları vardır; bu rehber o koşullar hakkında bir iddia kurmaz. Mühendislik unvanına ve bazı görevlere bağlı belge ya da kayıt şartları da bu rehberin konusu değildir; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir.

Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez. Bunlar şirketin büyüklüğüne, bölgeye, çalışılan tarafa ve kişinin kendi birikimine göre değişir; bu rehberin kaynakları bu tür sayıları yayımlamamaktadır.

Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: bir problemi adım adım parçalayıp yeniden kurmak sizi tatmin ediyor mu? Bu alanın günlük işi budur. Programlama bir yetenek değil, tekrarla kazanılan bir alışkanlıktır; ancak bu tekrarın kendisinden zevk almayan bir öğrenci için dört yıl uzun geçer.

İkinci soru matematikle ilgilidir. Planda ayrık matematik, doğrusal cebir, olasılık ve istatistik yan yana durur ve öğrenme yöntemleri derslerinin tamamı bu zemine oturur. Sayısal derslerle arası iyi olmayan bir öğrenci, üçüncü yılda bu derslerin üstüne kurulan konularda zorlanır.

Üçüncü soru kurumla ilgilidir. Bu programın ayırt edici tarafı, teknik çözümü bir kurumun süreci içinde düşünmesidir; yönetim, organizasyon, ekonomi ve tedarik zinciri dersleri bu nedenle plandadır. Yalnızca kod yazmak isteyen ve iş sürecine, maliyete ya da insan tarafına hiç ilgi duymayan bir öğrenci, bu derslerde kendini yabancı hissedebilir; böyle bir öğrenci için daha teknik ağırlıklı planlar daha uygun olabilir.

Dördüncü soru öğrenmenin sürekliliğiyle ilgilidir. Bu alanda kullanılan araçlar ve diller hızlı değişir; mezuniyetten sonra da öğrenmeye devam etmeyi gerektiren bir alandır. Bir kez öğrenip uzun süre aynı bilgiyle çalışmayı uman bir öğrenci için bu alan yorucu olabilir. Son olarak sabır meselesi vardır: bir hatanın nedenini bulmak bazen o hatayı düzeltmekten çok daha uzun sürer ve bu arayış bu işin ayrılmaz parçasıdır.

Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında farklılaşır. Benzer bir eğitim için "Bilişim Sistemleri Mühendisliği", "Bilgisayar Mühendisliği", "Yazılım Mühendisliği", "Yönetim Bilişim Sistemleri" ve "Bilişim Sistemleri ve Teknolojileri" gibi adlar kullanılabilmektedir; bu adların altındaki planlar birbirinden ayrışır. Tercih listesi yapılırken adın değil, planın okunması gerekir.

İkinci not: Planın ağırlığı sorulmaya değer. Bazı planlar donanım ve sistem tarafını, bazıları veri ve öğrenme yöntemlerini, bazıları da yönetim ve süreç tarafını öne çıkarır. Bu üç yönelim aynı mezun profilini üretmez ve tercihten önce ilgili üniversitenin kendi ders planından okunmalıdır.

Üçüncü not: Uygulama düzeni sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planda iki ayrı meslek stajı dersi ile son yarıyılda bir işyeri eğitimi ve buna bağlı bir izleme ve raporlama dersi bulunmaktadır; bu, sahanın plan içinde ne kadar yer tuttuğunu gösterir. Stajın hangi kurumlarla yürüdüğü, işyeri eğitiminin nasıl düzenlendiği, laboratuvar imkânları ve öğretim dilinin ne olduğu ayrıca sorulmalıdır. Ayrıca bu planda eğitim fakültesi dersleri de görünmektedir; bu derslerin kimler için ve hangi şartla açıldığı üniversiteye sorulması gereken bir konudur.

Dördüncü not: Çekirdek bilgisayar bilimine ve donanıma yakın durmak isteyen öğrenci için [bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi) ve [elektrik elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi); yazılımın süreç tarafına ilgi duyan öğrenci için [yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi) ve [yazılım geliştirme](/bolum/yazilim-gelistirme); kurumsal bilgi sistemlerine ilgi duyan öğrenci için [yönetim bilişim sistemleri](/bolum/yonetim-bilisim-sistemleri) ve [bilişim sistemleri ve teknolojileri](/bolum/bilisim-sistemleri-ve-teknolojileri); süreç ve kaynak optimizasyonuna ilgi duyan öğrenci için [endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi); veriye ilgi duyan öğrenci için [veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi), [büyük veri analistliği](/bolum/buyuk-veri-analistligi), [istatistik](/bolum/istatistik) ve [matematik](/bolum/matematik); güvenliğe ilgi duyan öğrenci için [siber güvenlik](/bolum/siber-guvenlik), [bilgi güvenliği teknolojisi](/bolum/bilgi-guvenligi-teknolojisi) ve [bilişim güvenliği teknolojisi](/bolum/bilisim-guvenligi-teknolojisi); yapay zekâ ve robotiğe ilgi duyan öğrenci için [robotik ve yapay zeka](/bolum/robotik-ve-yapay-zeka) ve [yapay zeka operatörlüğü](/bolum/yapay-zeka-operatorlugu); ağ ve altyapı tarafına ilgi duyan öğrenci için [internet ve ağ teknolojileri](/bolum/internet-ve-ag-teknolojileri) ve [bilgisayar teknolojisi](/bolum/bilgisayar-teknolojisi); oyun ve grafik tarafına ilgi duyan öğrenci için [oyun geliştirme ve programlama](/bolum/oyun-gelistirme-ve-programlama) ve [dijital oyun tasarımı](/bolum/dijital-oyun-tasarimi); web tarafına ilgi duyan öğrenci için [web tasarımı ve kodlama](/bolum/web-tasarimi-ve-kodlama); bilişimin eğitim tarafına ilgi duyan öğrenci için [bilgisayar ve öğretim teknolojileri öğretmenliği](/bolum/bilgisayar-ve-ogretim-teknolojileri-ogretmenligi) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.