Bilişim Sistemleri ve Teknolojileri

Bilişim Sistemleri ve Teknolojileri, bir kurumun bilgiyle çalışan bütün parçalarını tek bir sistem olarak ele alan lisans programıdır. Buradaki sistem yalnızca yazılım değildir: veriyi toplayan uygulama, veriyi saklayan veritabanı, bunları birbirine bağlayan ağ, kullanıcıya ulaştıran arayüz, hepsinin üzerinde çalıştığı sunucu ve bütün bunların hizmet ettiği iş süreci birlikte düşünülür. Programın iddiası tek bir parçanın en derin uzmanı olmak değil, parçaları birbirine bağlayan resmi görebilmektir.

Alanın adındaki iki kelime iki farklı bakışı temsil ediyor. "Bilişim sistemleri" ifadesi kurumsal ve süreç tarafına bakar: hangi veri nereden gelir, kim hangi bilgiyi hangi yetkiyle görür, bir sipariş ya da bir başvuru sistemin içinde hangi adımlardan geçer. "Teknolojiler" ifadesi ise teknik tarafa bakar: programlama, veri tabanı, ağ, işletim sistemi, mobil ve web geliştirme. Mezunun gündelik işi çoğunlukla bu ikisinin kesiştiği yerdedir; ne saf bir iş analizi ne de saf bir mühendislik işidir.

Programın ÖSYM'deki yeri lisans programlarının gösterildiği Tablo-4'tür ve sayısal puan türüyle yer alır. Öğretim süresi dört yıl, yani sekiz yarıyıldır. Bu rehberde hangi üniversitede kaç kontenjan olduğu, taban puanın kaç olduğu ya da sıralamanın nereye düştüğü yazılmıyor; bunların tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır.

Bir noktayı baştan açık söylemek gerekiyor: bilişim, Türkiye'de tek bir kanunun konusu olarak toplanmış bir alan değil. Yazılım geliştirmeyi, veri işlemeyi ya da bilgi sistemleri yönetimini tek başına düzenleyen bir kanun bulunmuyor. Bu rehber, alanın altyapı ve şebeke tarafıyla en somut biçimde kesişen düzenlemeyi, elektronik haberleşme mevzuatını harfi harfine okuyup aktarıyor. Kişisel verilerin korunması, elektronik ticaret ya da fikri mülkiyet gibi diğer mevzuat başlıkları bu sayfada incelenmedi; incelenmemiş bir mevzuat hakkında da hiçbir iddia yazılmadı.

Bu iki program adı birbirine çok benzer ve gerçekten de kesişen dersleri vardır. Ayrıldıkları yer, hangi tarafın merkezde olduğudur.

[Yönetim Bilişim Sistemleri](/bolum/yonetim-bilisim-sistemleri) merkezine işletmeyi koyar: muhasebe, pazarlama, yönetim ve karar süreçleri ağırlıklıdır, teknoloji bu süreçlerin aracı olarak öğretilir. Bilişim Sistemleri ve Teknolojileri ise merkezine teknik sistemi koyar; programlama, veri tabanı, ağ ve sistem analizi dersleri daha ağırlıklıdır ve pek çok üniversitede sayısal puan türüyle öğrenci alır. Aynı işi farklı uçtan tutan iki programdır: biri iş biriminden teknolojiye, diğeri teknolojiden iş birimine bakar.

Mühendislik tarafında da ayrım net. [Bilgisayar Mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi) hesaplama teorisi, algoritma, işletim sistemi ve donanım mimarisi gibi temellere iner; [Yazılım Mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi) büyük yazılımın süreç ve kalite disiplinini merkeze alır. Bilişim Sistemleri ve Teknolojileri bu iki programın kısaltılmış hâli değildir; teorik derinlik yerine sistemin bütününü kurma ve işletme becerisine konumlanmış ayrı bir programdır. Önlisans tarafındaki [Bilgisayar Programcılığı](/bolum/bilgisayar-programciligi) ise iki yıllıktır ve doğrudan uygulama geliştirmeye odaklanır.

[İşletme](/bolum/isletme) ve [Endüstri Mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi) programlarıyla da temas noktaları vardır; süreç iyileştirme ve karar destek konuları üçünde de geçer. Ancak bu programın çıktısı bir işletme yöneticisi ya da üretim sistemleri mühendisi değil, kurumun bilgi sistemini kuran ve işleten kişidir.

Aşağıdaki bilgiler Nişantaşı Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Yüksekokulu Bilişim Sistemleri ve Teknolojileri programının yayımladığı ders planından alınmıştır. Kaynak sayfada programın lisans düzeyinde olduğu, öğretim süresinin dört yıl ve sekiz yarıyıl olduğu ve öğretim dilinin Türkçe olduğu yayımlanmıştır. Tek bir üniversitenin planıdır; her üniversitenin planı farklıdır ve tercih öncesinde ilgili üniversitenin kendi bilgi paketi okunmalıdır.

Birinci yarıyılda Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Algoritma ve Programlamanın Temelleri, İşletmeye Giriş, Matematik I, Temel Bilgi Teknolojileri ve Yazılım Geliştirme, Veri Bilimine Giriş, Türk Dili I ve İngilizce I dersleri yer alır. İlk yarıyılın kurgusu programın karakterini baştan gösteriyor: aynı dönemde hem algoritma hem işletmeye giriş, hem matematik hem veri bilimine giriş okutuluyor. Yani teknik temel ile kurumsal bakış paralel başlatılıyor.

İkinci yarıyılda Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Ayrık Matematik, Matematik II, Nesne Tabanlı Programlama, Olasılık ve İstatistik, Türk Dili II ve İngilizce II dersleri okutulur. Ayrık matematik ile olasılık ve istatistiğin aynı yarıyılda bulunması, üst sınıflardaki veri ve analiz derslerinin matematiksel zeminini kuruyor. Nesne tabanlı programlama ise ilk yarıyılda başlayan kod yazma çizgisini sürdürüyor.

Üst yarıyıllar için burada bir dürüstlük notu gerekiyor. Kaynak sayfadan alınan üçüncü, dördüncü ve beşinci yarıyıl ders adları, sistematik bir karakter hatasıyla geldi: Türkçe metindeki noktalı harfler yerine yer yer noktasız harfler görünüyor, bu yüzden ders adlarının bir kısmı okunabilir olsa da doğru yazımıyla aktarılamıyor. Bu rehber, bozuk gelen ders adlarını olduğu gibi yazmak ya da tahminle düzeltmek yerine hiç yazmamayı tercih etti; ders adı uydurmamak, eksik bırakmaktan daha kötü bir sonuç doğurur.

Bunun yerine üst yarıyılların hangi konu alanlarını kapsadığı, kaynakta okunabilir biçimde görünen başlıklara dayanılarak burada konu adıyla anlatılıyor: web tasarımı ve ileri web geliştirme, Python ile programlama, istatistiksel analiz, bilgisayar ağları ve veri iletişimi, mobil cihaz programlama, sistem analizi, veri tabanı uygulamaları, yazılım mühendisliği temelleri, yönetim bilişim sistemleri ve genel eğitim seçmeli ders grubu. Bu konu adları ders adı olarak değil, konu alanı olarak yazılmıştır; ilgili üniversitenin resmî ders adları için kaynak sayfanın kendisi okunmalıdır. Kaynakta karakter hatası olmadan görünen tek üst yarıyıl dersi "Araştırma Yöntemleri" olmuştur.

Altıncı, yedinci ve sekizinci yarıyıl dersleri bu rehberin hazırlanmasında kullanılan okumada alınamadı ve bu üç yarıyıl hakkında hiçbir iddia yazılmadı. Ders kodları da bu sayfaya aktarılmadı. Staj varsa süresine ilişkin gün ya da hafta bilgisi bu rehbere alınmadı; süre iddiası üniversitenin kendi staj yönergesinden okunmalıdır.

Bu programın mezununun çalıştığı yerler üç kümede toplanır. Birincisi kurumların kendi bilgi işlem tarafıdır: bankaların, sigorta şirketlerinin, perakende zincirlerinin, hastanelerin ve kamu kurumlarının bilgi sistemleri birimleri. İkincisi teknoloji sağlayıcılarıdır: yazılım evleri, sistem entegratörleri, veri merkezi ve bulut hizmeti sağlayıcıları, elektronik haberleşme işletmecileri. Üçüncüsü veri ve analitik tarafıdır: raporlama ve iş zekâsı birimleri, veri ambarı ve veri kalitesi işleri.

İşin gerçek içeriği çoğu zaman iki tarafın arasında durmaktır. Bir yanda ihtiyacı iş diliyle anlatan birim, öte yanda o ihtiyacı çalışan bir sisteme çevirecek teknik ekip vardır. Gereksinimi yazmak, veri modelini kurmak, hangi verinin nereden geleceğini çözmek, yetkilendirmeyi tasarlamak, testi planlamak ve devreye alma sonrası aksaklıkları takip etmek bu işin gündelik döngüsüdür. [Yazılım geliştirici](/meslek/yazilim-gelistirici) ve [veri bilimci](/meslek/veri-bilimci) mesleklerinin gündelik pratiğiyle bu noktada doğrudan komşuluk kurar.

Bu rehberde hiçbir meslek için maaş, ücret, atama, kadro ya da unvan iddiası yazılmıyor. Bu tür bilgiler işverene, sektöre, şehre ve yıla göre değişir; doğrulanmış tek bir kaynağı olmadığı için burada rakam verilmiyor. Kamu tarafında çalışmak isteyen bir mezunun hangi kadroya hangi şartla başvurabileceği ise ilgili kurumun kendi ilanından okunmalıdır; bu sayfada varsayım yürütülmedi.

Lisans sonrası akademik yol da açıktır. Bilişim sistemleri, yönetim bilişim sistemleri, bilgisayar mühendisliği ve veri bilimi alanlarında yüksek lisans programları bulunur. Hangi programın hangi lisans mezununu kabul ettiği o programın kendi başvuru koşullarında yazılıdır; bu rehberde kabul koşulu iddiası yok.

Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: bir sistemin tek bir parçasını derinleştirmek mi, parçaların birbirine nasıl bağlandığını çözmek mi ilgimi çekiyor? Bilişim sistemleri ikinciye daha yakındır. Tek bir dilin en iyi programcısı olmak isteyen öğrenci başka programlarda daha çok bulur aradığını; bir kurumun veri akışını baştan sona görmek isteyen öğrenci burada bulur.

Sayısal puan türünden gelen, matematikle arası fena olmayan ve aynı zamanda insanla konuşmaktan sıkılmayan öğrenciler bu alanda rahat eder. Bu ikinci nokta hafife alınmamalı: bu işin büyük bölümü karşı tarafın ne istediğini anlamak ve anladığını doğrulamakla geçer. Yazılı anlatımı düzgün olan, soru sormaktan çekinmeyen öğrenci belirgin biçimde avantajlıdır.

Kendi kendine öğrenmeye açık olmak bu alanda neredeyse zorunlu. Araçlar hızlı değişiyor ve dört yıllık bir plan her aracı öğretmeye yetmiyor; öğretilen şey daha çok mantık ve yöntemdir. Dersin dışında bir proje kurmayı, bir veri kümesiyle oynamayı, küçük bir uygulamayı yayına almayı deneyen öğrenci mezuniyette çok daha güçlü durur.

Buna karşılık, laboratuvarda deney yapmayı ya da fiziksel bir ürün tasarlamayı bekleyen öğrenci için bu program uygun olmaz. Alanın donanım ve fiziksel sistem tarafını merkeze almak isteyen öğrenci mühendislik programlarına, işletme ve karar tarafını merkeze almak isteyen öğrenci yönetim bilişim sistemlerine bakmalıdır.

Birinci not: bu program adı üniversiteden üniversiteye ciddi biçimde değişiyor. Bazı üniversitelerde "Bilişim Sistemleri ve Teknolojileri", bazılarında yalnızca "Bilişim Sistemleri", bazılarında "Yönetim Bilişim Sistemleri" adıyla benzer bir müfredat açılabiliyor; bağlı olduğu birim de uygulamalı bilimler yüksekokulu, iktisadi ve idari bilimler fakültesi ya da mühendislik ve doğa bilimleri fakültesi olabiliyor. Puan türü de bu nedenle her üniversitede aynı olmak zorunda değil. Tercih listesi yapılırken programın tam adı, bağlı olduğu birim ve puan türü ÖSYM tercih kılavuzundan kontrol edilmelidir.

İkinci not: müfredat farkı bu alanda gerçekten büyük. Aynı ada sahip iki program, birinde programlama ve ağ dersleri ağırlıkta, diğerinde işletme ve yönetim dersleri ağırlıkta olacak şekilde kurulabiliyor. Yukarıdaki plan yalnızca bir üniversitenin yayımladığı plandır ve genelleme yapılamaz; aday, tercih ettiği üniversitenin ders planını kendi gözüyle okumalıdır.

Üçüncü not: bu rehberin ders bölümünde üst yarıyıl ders adlarının bir kısmı bilinçli olarak yazılmadı. Kaynak sayfadan alınan adlar karakter hatasıyla geldiği için doğru yazımıyla aktarılamadı ve tahminle düzeltilmedi. Aday, üst sınıf derslerinin resmî adlarını üniversitenin kendi bilgi paketinden okumalıdır. Bu sayfada olmayan bir bilgi, uydurulmuş bir bilgiden daha az zarar verir.

Dördüncü not: yukarıda okunan kanun bir mesleki yetki belgesi değil. Elektronik haberleşme mevzuatı sektörün düzenlenmesini, işletmecilerin yetkilendirilmesini ve şebeke ile hizmetlerin tanımını konu alır; bir diploma sahibine belirli bir şebekeyi işletme, bir sistem kurma ya da bir belge imzalama yetkisi vermez. Hangi işin hangi yetkilendirmeyi gerektirdiği kendi özel mevzuatından okunmalıdır ve bu sayfada bu konuda hiçbir yetki iddiası yapılmadı.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.