Biyokimya

Biyokimya mezununun çalışacağı yer büyük olasılıkla bir laboratuvardır ve o laboratuvarda raftaki her madde eşit değildir. Bazı kimyasal maddeler yalnızca tedarik zinciri ya da güvenlik bakımından değil, doğrudan kamusal bir izin ve denetim rejimi bakımından ayrı bir yerde durur: kimin elinde bulunabilecekleri, hangi amaçla kullanılabilecekleri, hangi tesiste üretilebilecekleri ve bunun kim tarafından denetlendiği bir kanunla düzenlenir. Bu çerçeveye değen metinlerden biri 5564 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta iki satır hâlinde ve tümü büyük harfle yayımlanmıştır: birinci satır "KİMYASAL SİLAHLARIN GELİŞTİRİLMESİ, ÜRETİMİ, STOKLANMASI", ikinci satır "VE KULLANIMININ YASAKLANMASI HAKKINDA KANUN" biçimindedir. İki satırlık bu bölünme okumaların hepsinde aynı yerde görülmüştür ve bu rehberde birleştirilmemiştir.

Kanunun künyesinde şu satırlar birebir görülmüştür: "Kanun Numarası : 5564", "Kabul Tarihi : 14/12/2006", "Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih : 21/12/2006 Sayı : 26383" ve "Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 46". Bu satırlardaki iki nokta işaretlerinin önündeki ve ardındaki boşluklar kaynakta göründüğü gibi bırakılmıştır. Düstur satırında bir sayfa öğesi bu oturumun okumalarında görülmemiştir; kaynakta bulunup bulunmadığına dair bir iddia kurulmuyor, yalnızca okumaların bu öğeyi vermediği kaydediliyor.

Kanunun birinci maddesinin kenar başlığı kaynakta "Amaç ve kapsam" olarak yayımlanmıştır. Maddenin gövdesi iki fıkradır ve kaynakta şöyledir: "(1) Bu Kanunun amacı, kimyasal silahların geliştirilmesi, üretimi, stoklanması ve kullanımının yasaklanmasına ilişkin esas ve usûllerin düzenlenmesidir." ve "(2) Bu Kanun, izin verilen haller dışında, söz konusu fiilleri işleyenlere verilecek cezaları ve ilgili mercii tarafından alınacak önlemleri kapsar." Birinci fıkradaki "usûllerin" yazımı ile ikinci fıkradaki "mercii" yazımı kaynağa aittir ve düzeltilmemiştir.

Bu program bakımından kanunun en yoğun yeri ikinci maddedir. Maddenin kenar başlığı kaynakta "Tanımlar" olarak yayımlanmıştır ve madde, dizisini "(1) Bu Kanunda geçen;" ifadesiyle açıp "ifade eder." ifadesiyle kapatır. Aradaki bentler bir biyokimyacının gündelik sözlüğüyle birebir örtüşür.

Maddenin b) bendi kaynakta şöyledir: "b) Kimyasal silah: Bu Kanunla yasaklanmayan amaçlarla kullanıldıkları ve cins ve miktarlarının bu amaçlarla tutarlı olduğu durumlar hariç olmak üzere, toksik kimyasal maddeler ve bunların prekürsörlerini; toksik kimyasal maddelerin, savaş gereçleri ve aygıtlarının kullanımı sonucunda ortaya çıkacak olan zehirleyici nitelikleri yoluyla ölüme veya başka bir hasara yol açmak üzere özel olarak tasarımı yapılmış olan herhangi bir cihazı, aparatı veya düzeneği; bu savaş gereçleri ve aygıtlarının kullanımıyla doğrudan doğruya ilişkili bir biçimde kullanılmak üzere özel olarak tasarımı yapılmış olan herhangi bir cihazı, aparatı veya düzeneği,"

Maddenin c) bendi kaynakta şöyledir: "c) Toksik kimyasal madde: Kökenine veya üretim biçimine ve tesislerde, savaş gereçlerinde veya bir başka yerde üretilmelerine bağlı kalmaksızın, yaşam süreçleri üzerindeki kimyasal etkisi yoluyla, insanlarda veya hayvanlarda ölüme, geçici veya daimi engelliliğe neden olabilecek ve bu Kanunun eki cetvellerde yer alan kimyasal maddeleri," Bu bendin bu program için anlamı doğrudandır: bendin tanımı bir maddeyi "yaşam süreçleri üzerindeki kimyasal etkisi yoluyla" tarif eder, yani madde ile canlı arasındaki etkileşimi ölçüt yapar. Bu tam olarak biyokimyanın konusudur; kanun burada biyokimyasal bir etki tarifini hukuki bir sınıflandırmanın ölçütü olarak kullanmaktadır.

Maddenin ç) bendi kaynakta şöyledir: "ç) Prekürsör: Hangi yöntemle olursa olsun, bir zehirli kimyasal maddenin üretimi sırasında herhangi bir aşamada rol oynayan bir kimyasal reaktanı," Bir tepkime dizisinde ara ürünü ve girdiyi izleme alışkanlığı biyokimya laboratuvarının temel alışkanlığıdır; bu bent aynı izlemeyi hukuki bir kavram olarak kurar.

Maddenin d) bendi kaynakta şöyledir: "d) Farklı kimyasal maddeler (Diğer organik kimyasallar): Tüm karbon bileşimlerinden oluşan kimyasal bileşimler sınıfına ait olan karbonun oksitleri, sülfürleri, metal karbonatları ve metal-karbon bileşimleri hariç, bu Kanuna ekli cetvellere alınmamış, sentez yoluyla elde edilen farklı organik kimyasallar ve fosfor, kükürt ve fluorin elementlerini içeren organik maddeleri," Bendin içindeki "fluorin" yazımı ile parantezli ek kaynağa aittir ve düzeltilmemiştir. Bu bendin saydığı madde sınıfları bir organik kimya ve biyokimya laboratuvarında fiilen çalışılan sınıflardır.

Maddenin e) bendi "Toplumsal olayları denetim altında tutmakta kullanılan gereçler" başlığıyla açılır ve kaynakta bu gereçleri "insanlarda, kimyasal maddeye maruz kaldıktan kısa bir süre sonra ortadan kaybolan, duyusal tahriş veya güçsüz kılıcı fiziksel etkileri süratle meydana getirebilen herhangi bir kimyasal maddeyi," ifadesiyle tarif eder. Burada da ölçüt yine maddenin canlı üzerindeki etkisinin süresi ve niteliğidir.

Maddenin f) bendi ise bu programın çalışma alanını doğrudan izinli amaçlar arasına yazar. Bent kaynakta şöyledir: "f) Yasaklanmamış amaçlar: Sınaî, tarımsal, bilimsel araştırmayla ilgili, tıbbî, farmasötik veya diğer barışçı amaçlara yönelik etkinlikleri; toksik kimyasal maddelere karşı korunmayla ve kimyasal silahlara karşı korunmayla doğrudan doğruya ilişkili olan amaçları; kimyasal silahların kullanımıyla ilişkili olmayan ve kimyasal maddelerin zehirli özelliklerinin bir savaş yöntemi olarak kullanımına bağlı olmayan askerî amaçları; iç karışıklıkların bastırılması da dahil olmak üzere asayişin sağlanmasıyla ilgili amaçları," Bendin saydığı ilk küme, yani bilimsel araştırmayla ilgili, tıbbî ve farmasötik etkinlikler, bir biyokimya mezununun tipik çalışma alanıdır. Yani bu kanun bu programın mezununu yasaklamaz; onun işini izinli amaçlar arasında sayar ve o işi bir izin ve denetim düzenine bağlar.

Üçüncü maddenin kenar başlığı kaynakta "Toksik kimyasal maddeler ve bunların prekürsörlerine ilişkin cetveller" olarak yayımlanmıştır. Maddenin gövdesi kaynakta şöyledir: "(1) Toksik kimyasal maddeler ve bunların prekürsörleri bu Kanunun eki (1), (2) ve (3) sayılı cetvellerde gösterilmiştir. Bu cetvellerde Sözleşme uyarınca yapılması gereken değişiklikler Cumhurbaşkanınca tespit olunarak Resmî Gazetede yayımlanır." Bu madde, hangi maddenin bu rejimin içinde olduğunun bir listeye bağlandığını ve listenin değişebilir olduğunu gösterir. Cetvellerin kendi içeriği bu oturumda hiç istenmemiştir; bu rehberde hangi maddenin hangi cetvelde olduğuna dair hiçbir iddia yoktur.

Dördüncü maddenin kenar başlığı kaynakta "Yetki ve sorumluluklar" olarak yayımlanmıştır. Maddenin birinci fıkrası, bu maddelerin "geliştirilmesi, üretilmesi veya elde bulundurulması amacıyla ilgili her türlü tesisin kurulması, işletilmesi" ile ilgili bir izin rejimi kurar; aynı fıkrada "Söz konusu iznin verilmesine ilişkin esaslar yönetmelikte düzenlenir." denilmekte, izin alınmaksızın faaliyet gösterdiği tespit edilen tesislerin kapatılması, tesislerde denetim yapılabilmesi ve denetim sonucunda işletme izninin iptal edilebilmesi ile idarî para cezası uygulanması öngörülmektedir. Bu rehber söz konusu idarî para cezasının miktarını vermemektedir. Fıkranın son cümlesi verilen idarî cezaların ilgili işletenin bağlı olduğu meslek kuruluşuna bildirilmesini öngörür. Burada önemli bir uyarı gerekir: bu fıkranın ilk cümlesi okumaların hepsinde aynı biçimde, iki yüklem arasında bağlaç ya da noktalama olmadan gelmiştir; okumalar arasındaki bu uyum cümlenin kaynakta bu dizilişle bulunduğunu kanıtlamaz, çünkü kusur bütün okumalarda aynıdır. Bu nedenle fıkranın ilk cümlesi bu rehberde tam bir cümle olarak alıntılanmamış, yalnızca birebir çakışan parçaları aktarılmıştır.

Aynı maddenin ikinci fıkrası kaynakta şöyledir: "(2) Kanun hükümlerine aykırı olarak bulundurulduğu tespit edilen toksik kimyasal maddeler ve bunların prekürsörlerinin mülkiyeti 30/3/2005 tarihli ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu uyarınca kamuya geçirilir." Üçüncü fıkra ise kaynakta şöyledir: "(3) Bu madde, serbest bölgelerde ve özel mevzuatı gereği bu nitelikte kabul edilen yerlerdeki tesisler bakımından da uygulanır." Bu iki fıkra birlikte, rejimin yalnızca bir izin işlemi olmadığını, elde bulundurmanın ve bulundurulduğu yerin de rejimin içinde olduğunu gösterir.

Örtüşmenin sınırı aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun bir biyokimya kanunu değildir. Bu programı kurmaz, adını vermez, ders planını belirlemez, öğretim düzeyini ya da süresini düzenlemez ve mezununun meslek tanımına, unvanına ya da yetkilerine ilişkin bir hüküm içermez. Bu rehberin kanuna dayandırdığı bağ yalnızca şudur: mezunun çalışacağı laboratuvarda bulunabilecek madde sınıflarından bir bölümü bu kanunun tanımlarının ve izin rejiminin içindedir ve bu izin rejiminin sözcükleri, biyokimyanın kavramlarıyla birebir örtüşür. Bundan daha geniş bir bağ kurulmamıştır. Kanunun güncel hâli için kaynak listesindeki resmi adres esas alınmalıdır; bu rehber yürürlük durumu hakkında bir iddia kurmaz.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiştir: biri Türkçe istekle, biri İngilizce yazılmış ama Türkçe kaynak metnin çevrilmeden verilmesini isteyen bir istekle, biri farklı ifadeyle yazılmış ikinci bir Türkçe istekle. Yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır. Dördüncü okuma hiçbir aşamada yapılmamıştır. Yöntemin kendi sınırı ayrıca yazılmalıdır: üç okuma aynı adres üzerinde ve kısa bir zaman aralığında yapıldığı için, sayfa okuma aracının aynı adres için yanıtı bir süre önbelleğe alması nedeniyle büyük olasılıkla tek bir metin dönüşümü üzerinde çalışılmıştır; dolayısıyla okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Bu oturumda bu bozulmanın somut örnekleri de görülmüştür: iki okuma bazı sözcüklerin sonuna kaynamış dipnot rakamları getirmiş, bir okuma aynı yerleri rakamsız vermiştir; dördüncü maddenin birinci fıkrasının ilk cümlesi ise üç okumada da aynı kopuk dizilişle gelmiştir. Beşinci maddenin tamamı, yani kenar başlığı ve dokuz fıkralık gövdesi, yalnızca bir okumada görülmüştür; ikinci bir okumada birebir teyit edilmediği için kullanılamaz sayılmış, içindeki ceza ibareleri bilinçli olarak alıntı dışı tutulmuştur. Altıncı madde ve sonrası hiç istenmemiş ve hiç getirilmemiştir; bu maddeler hakkında bu rehberde hiçbir malzeme yoktur. Kanuna ekli (1), (2) ve (3) sayılı cetvellerin içeriği hiç istenmemiştir. Dipnotların gövde metinleri hiç istenmemiş, yalnızca sözcüğe kaynamış dipnot rakamları gözlenmiştir ve bu rakamlı biçimler bu rehberde alıntılanmamıştır. Madde numarası ile kenar başlığın aynı satırda mı ayrı satırda mı yayımlandığı okumalar arasında uyuşmamıştır; bu nedenle satır düzeni doğrulanmamış sayılmış ve bu rehberde kenar başlıkları satır biçimiyle değil, yalnızca metin olarak aktarılmıştır. Dördüncü maddenin kenar başlığının sonunda bir okumanın gördüğü fazladan boşluk doğrulanmamıştır. Bir okuma çıktısına belgede bulunmayan İngilizce üst başlıklar ve kendi ürettiği ara etiketler eklemiştir; bu satırlar kaynak metin sayılmamış ve alıntılanmamıştır. Bu numaraya ilişkin bu batch içinde ayrı bir yoklama kaydı da bulunmaktadır: o kayıtta adrese yalnızca erişim durumu yoklaması yapıldığı, üç okuma yapılmadığı ve bu nedenle kanunun adını vermenin açıkça reddedildiği yazılıdır. Bu rehberde kullanılan malzeme o yoklama kaydından değil, üç okumanın yapıldığı ayrı okuma raporundan gelmektedir; iki kaydın aynı numara için farklı derinlikte olduğu burada açıkça belirtilmektedir. Kanunun içinde geçen ve bu rehberde anılmayan hiçbir kavram için "bu kanunda tanımlı değildir" biçiminde olumsuz bir iddia kurulmamıştır; yalnızca bu oturumun okumalarında iki kez birebir görülmediği kaydedilmiştir. Kanunun yürürlük durumu, sonraki değişiklikleri ve uygulama yönetmelikleri bu rehberde hiç incelenmemiştir.

Bu programın somut bir örneği için Kütahya Dumlupınar Üniversitesi'nin bologna bilgi paketi ders planı sayfası okundu. Bu başlığa girmeden önce bir ifşa gereklidir, çünkü bu plan bu rehberde bütün olarak sunulamıyor: okunan ders planı sayfasında yalnızca dört yarıyıl yayımlanmıştır. Sayfada birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü yarıyıl başlıkları vardır; beşinci, altıncı, yedinci ve sekizinci yarıyıl başlıkları bu sayfada görünmemektedir ve bu durum iki ayrı okumada da doğrulanmıştır. Bu rehber bu nedenle sekiz yarıyıllık bir plan görmüş gibi yazılmamıştır. Bu yarıyıllarda ders bulunmadığı yönünde de hiçbir iddia kurulmamaktadır; yalnızca bu sayfada yayımlanmadığı kaydedilmektedir. Aşağıda anlatılan her şey bu dört yarıyılla sınırlıdır.

Sayfanın başlığı iki okumada da birebir "Fen Edebiyat Fakültesi / Biyokimya - Dersler" olarak bildirilmiştir; program adı bu sayfada Türkçe yazımıyla geçmektedir. Aynı programın program bilgileri sayfasında başlık "Biyokimya - Programı Bilgileri" biçimindedir; üniversitenin adı orada "Kütahya Dumlupınar Üniversitesi" yazımıyla yayımlanmıştır ve öğretim düzeyi orada "Kazanılan Derece" alanında "Lisans" olarak yazılıdır. Program süresi de o sayfada "4 yıl" olarak yazılıdır. Ders adları sayfada Türkçe yayımlanmıştır ve bu rehberde sayfadaki yazımıyla bırakılmıştır.

Birinci yarıyılın dersleri sayfada Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Türk Dili I, Genel Kimya I, Genel Biyoloji I ve Genel Matematik olarak yayımlanmıştır. Sayfada ayrıca bir "Yabancı Dil Seçmeli Ders Grubu I" başlığı bulunmaktadır; grubun varlığı iki okumada da bildirilmiştir, ancak grup içindeki dil derslerinin adları birebir Türkçe yazımıyla iki okumada doğrulanamadığı için bu rehberde bilerek yazılmamıştır. İlk yarıyıl alanın iki temel ayağını, kimyayı ve biyolojiyi, matematikle birlikte aynı anda açar.

İkinci yarıyılın dersleri sayfada Kariyer Planlaması, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Türk Dili II, Genel Kimya II, Genel Biyoloji II, Biyofizik ve Biyokimyaya Giriş olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyılda ayrıca bir "Yabancı Dil Seçmeli Ders Grubu II" başlığı bulunmaktadır ve o grubun üyeleri de aynı gerekçeyle yazılmamıştır. Bu yarıyıl planın dönüm noktasıdır: genel kimya ve genel biyoloji ikinci basamağa geçerken alanın kendi adını taşıyan ilk ders ile fiziksel yöntemlere açılan biyofizik dersi aynı dönemde devreye girer.

Üçüncü yarıyılın zorunlu dersleri sayfada Organik Kimya, Biyokimya I, Analitik Kimya ve Biyokimya Laboratuvarı olarak yayımlanmıştır. Burada bir işaret gereklidir: iki okumadan biri bu satırı "Biyokimya", öteki "Biyokimya I" olarak bildirmiştir; fark işaretlenmiş ve tek biçime düzeltilmemiştir. Bu yarıyılda ayrıca iki seçmeli grup yayımlanmıştır. "2. Sınıf Güz Seçmeli Ders Grubu III" içinde Histoloji ve Moleküler Biyoloji dersleri, "2. Sınıf Güz Seçmeli Ders Grubu IV" içinde Mikrobiyoloji ve Biyokimyada Etik İlkeler dersleri yer alır. Bu yarıyılın mantığı açıktır: organik kimya ile analitik kimya, biyokimyanın çekirdek dersiyle ve alanın ilk laboratuvar dersiyle aynı dönemde yürür.

Dördüncü yarıyılın zorunlu dersleri sayfada Organik Kimya Laboratuvarı, Analitik Kimya Laboratuvarı, Anorganik Kimya, Biyokimya II ve Çevre Biyokimyası olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyılda da iki seçmeli grup yayımlanmıştır. "2. Sınıf Bahar Seçmeli Ders Grubu V" içinde Bitki Fizyolojisi ve Biyoistatistik dersleri, "2. Sınıf Bahar Seçmeli Ders Grubu VI" içinde Genetik, Klinik Biyokimya ve Biyoelektrokimya dersleri yer alır. Bu yarıyılın belirgin yanı laboratuvarın ikiye çıkmasıdır: organik ve analitik kimyanın kuramsal dersleri bir dönem sonra kendi laboratuvarlarıyla eşlenir. Seçmeli gruplarda ise alanın farklı uygulama yönleri yan yana durur: bir yanda bitkiye, bir yanda kliniğe, bir yanda elektrokimyaya bakan üç ayrı yol.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Ders planı sayfası dört ayrı okumayla, farklı ifadeyle yazılmış dört ayrı istekle okunmuştur; aynı programın program bilgileri sayfası ise iki okumayla okunmuştur. Yalnızca en az iki okumada aynı çıkan malzeme kullanılmıştır. Bu sayfada yayımlanan yarıyıl sayısı dörttür ve bu rehber bu dört yarıyılın ötesine geçmemektedir; beşinci, altıncı, yedinci ve sekizinci yarıyıl başlıkları bu sayfada görünmemiştir ve bu yarıyıllarda ders bulunmadığı yönünde hiçbir iddia kurulmamıştır. Yukarıda sayılan otuz ders adı okumalar arasında sıra dâhil aynı çıkmıştır; hiçbir ders adı düşürülmemiştir, ancak üçüncü yarıyıldaki bir ders adında iki okuma arasında görülen fark yukarıda işaretlenmiş ve tek biçime düzeltilmemiştir. Öğretim düzeyi bakımından durum şudur: "Lisans" ifadesi ders planı sayfasında yazılı değildir ve bu iki okumada da açıkça doğrulanmıştır; düzey ifadesi aynı programın program bilgileri sayfasında yazılıdır ve bu rehberdeki düzey iddiası oraya dayanır. Yani düzey basılıdır, yarıyıl sayısından yapılmış bir çıkarım değildir; ancak ders planı sayfasının kendisinde basılı değildir ve bu ayrım burada açıkça yazılmaktadır. Üniversite adı bakımından durum aynıdır: ders planı sayfasında üniversite adı yazılı değildir ve o sayfa tek başına alınsaydı üniversite ancak alan adından çıkarım olurdu; buna karşılık aynı programın program bilgileri sayfasında üniversite adı birebir yayımlanmıştır ve bu rehberdeki üniversite adı oraya dayanır. Yani üniversite adı yayımlanmıştır, alan adından çıkarım değildir; ancak ders planı sayfasında basılı olmadığı burada açıkça yazılmaktadır. Seçmeli havuzlar doldurulmamıştır: "Yabancı Dil Seçmeli Ders Grubu I" ve "Yabancı Dil Seçmeli Ders Grubu II" içindeki dil derslerinin adları, bir okumanın bu adları çeviri hâlinde vermesi ve birebir Türkçe yazımın iki okumada doğrulanamaması nedeniyle yazılmamıştır; "Güz Üniversite Seçmeli Ders Grubu" ve "Bahar Üniversite Seçmeli Ders Grubu" içindeki uzun listeler ise iki okumanın da listeyi kesmesi nedeniyle yazılmamıştır, çünkü eksik bir liste yayımlamak yanlış bir bütünlük izlenimi verir. Ders kodu, kredi ve iş yükü değerleri sayfada yayımlanmış olsa bile toplanmamış ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfaya dayandırılmamıştır. Ders adları çevrilmemiş, kısaltmalar açılmamış, imla ve büyük harf kullanımı sayfada göründüğü gibi bırakılmıştır. Bu program için ikinci bir üniversitenin belgeleri de aranmış, bir üniversitenin iki ayrı ders içerikleri belgesi okunmuş, ancak birinci belgede iki okuma yarıyıl başlıklarının belgede bulunup bulunmadığı konusunda birbirini tutmadığı ve ikinci belgede iki okuma tamamlanmadığı için o kaynak kullanılmamış ve o belgelerden hiçbir ders adı bu rehbere alınmamıştır. Bu plan tek bir üniversitenin planıdır ve öteki üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez.