Biyosistem Mühendisliği

Biyosistem Mühendisliği, canlı üretimin yapıldığı ortamı mühendislik gözüyle ele alan daldır. Buradaki "sistem" sözcüğü boşuna değildir: bir tarım işletmesi tek başına toprak ya da tek başına makine değildir; arazinin biçimi, suyun geliş yolu, yapıların düzeni, kullanılan makine ve enerji, hepsi birlikte çalışan tek bir düzendir. Bölümün işi bu düzenin parçalarını tek tek hesaplamak ve bütününü tasarlamaktır.

Alanın dört ana kümesi vardır. Birincisi su ve arazi: sulama ve drenaj sistemlerinin tasarımı, arazinin ölçülmesi ve düzenlenmesi, suyun taşınması ve dağıtılması. İkincisi tarımsal yapılar: seraların, depoların, hayvan barınaklarının ve üretim tesislerinin tasarımı. Üçüncüsü tarım makineleri ve mekanizasyon: toprak işleme, ekim, hasat ve taşıma makinelerinin çalışma ilkeleri ve seçimi. Dördüncüsü enerji ve otomasyon: yenilenebilir enerji kaynaklarının üretimde kullanılması, ölçme ve denetim düzenleri.

Bu bölüm, klasik ziraat bölümlerinden bir noktada ayrılır. Ziraatın diğer dalları çoğunlukla bitkinin ya da hayvanın kendisiyle uğraşırken, biyosistem mühendisliği o üretimin geçtiği fiziksel ortamı ve o ortamda kullanılan tekniği kurar. Bitkinin nasıl büyüdüğünü bilmek burada da gereklidir, ama asıl soru şudur: o bitkinin ihtiyaç duyduğu suyu, yapıyı ve makineyi nasıl hesaplarım.

Adların ilk hecesi aynı olduğu için bu iki bölüm tercih listelerinde sık sık karıştırılır. Biyosistem mühendisliği tarımsal üretim ortamıyla, yani arazi, su, yapı ve makineyle uğraşır. [Biyomedikal mühendisliği](/bolum/biyomedikal-muhendisligi) ise insan sağlığıyla ilgili cihaz ve sistemlerle uğraşır; çalışma yeri hastane ve tıbbi cihaz sanayidir. İkisi arasında ortak ders adları bulunabilir, ama uygulama alanları birbirinden uzaktır.

Biyosistem mühendisliğinin gerçek komşuları ziraat ve mühendislik alanlarındadır. [Toprak bilimi ve bitki besleme](/bolum/toprak-bilimi-ve-bitki-besleme) toprağın kendisini ve bitkinin beslenmesini konu alır. [Tarla bitkileri](/bolum/tarla-bitkileri), [bahçe bitkileri](/bolum/bahce-bitkileri), [bitki koruma](/bolum/bitki-koruma) ve [organik tarım](/bolum/organik-tarim) üretimin biyolojik tarafındadır. [Zootekni](/bolum/zootekni) hayvansal üretimi ele alır ve barınak tasarımı konusunda biyosistem mühendisliğiyle aynı masada bulunur. [Tarım ekonomisi](/bolum/tarim-ekonomisi) üretimin ekonomik tarafını taşır. Mühendislik tarafında ise [inşaat mühendisliği](/bolum/insaat-muhendisligi), [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi), [çevre mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi) ve [harita mühendisliği](/bolum/harita-muhendisligi) ile kesişen konular vardır. Arazi verisinin işlenmesi tarafında [coğrafi bilgi sistemleri](/bolum/cografi-bilgi-sistemleri), enerji tarafında [alternatif enerji kaynakları teknolojisi](/bolum/alternatif-enerji-kaynaklari-teknolojisi) programları komşu sayılabilir.

Bölümün adının geçmişte farklı olduğu da bilinir: aynı alan bir dönem tarımsal yapılar ve sulama ile tarım makineleri adları altında ayrı ayrı okutulmuştur. Bu sayfada hangi üniversitenin hangi yıl hangi adı kullandığı konusunda bir iddia yoktur; güncel program adları ÖSYM kılavuzundan kontrol edilmelidir.

Aşağıdaki ders adları tek bir üniversitenin yayımladığı ders planından alınmıştır: Bursa Uludağ Üniversitesi Ziraat Fakültesi Biyosistem Mühendisliği programının kendi bilgi paketinde yayımlanan planı. Kaynakta programın öğretim düzeyi lisans olarak yazılıdır; öğretim süresi bu kaynakta bir yıl İngilizce hazırlık dahil beş yıl olarak yayımlanmış, ders planı ise sekiz yarıyıl hâlinde görünmektedir. Bu iki bilgi kaynaktaki hâliyle aktarılmıştır. Başka üniversitelerin planları farklıdır; bu liste bir örnektir, ortalama değildir.

Kaynakta ders adlarının bir bölümü büyük harflerle, bir bölümü de İngilizce yayımlanmıştır. Aşağıda hepsi kaynaktaki yazımıyla aktarılmış; büyük harfler düzeltilmemiş, İngilizce adlar çevrilmemiştir.

Birinci yarıyılda METEOROLOGY, KARİYER PLANLAMA, GENEL BİYOLOJİ, BASIC PHYSICS I, GENERAL CHEMISTRY, MATEMATİK I, LABORATUVAR GÜVENLİĞİ, ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ I, TÜRK DİLİ I ve YABANCI DİL I (İNGİLİZCE) görünüyor. İkinci yarıyılda STATICS, BİYOSİSTEM MÜHENDİSLİĞİ VE ETİK, ARAZİ ÖLÇMELERİ, TECHNICAL DRAWING, BASIC PHYSICS II, MATEMATİK II, ECONOMICS, ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ II, TÜRK DİLİ II ve YABANCI DİL II (İNGİLİZCE) yer alıyor.

Üçüncü yarıyılda STRENGTH OF MATERIALS, AKIŞKANLAR MEKANİĞİ, TERMODİNAMİK, BİYOLOJİK MALZEMENİN TEKNİK ÖZELLİKLERİ, ÖLÇME-VERİ TOPLAMA VE DEĞERLENDİRME, İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ I, DİFERANSİYEL DENKLEMLER ve TOPRAK BİLGİSİ bulunuyor. Dördüncü yarıyılda BİLGİSAYAR DESTEKLİ TASARIM, BİLGİSAYAR PROGRAMLAMA, ELEKTRİK VE ELEKTRONİĞİN TEMELLERİ, DYNAMICS, İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ II, MÜHENDİSLİK MATEMATİĞİ, BİTKİ FİZYOLOJİSİ ve İSTATİSTİK var. Bu iki yarıyıl, planın mühendislik temelini kuran bölümüdür.

Beşinci yarıyılda HİDROLOJİ, SULAMA VE DRENAJ MÜHENDİSLİĞİNİN İLKELERİ, REINFORCED CONCRETE, MAKİNA ELEMANLARI, PRINCIPLES OF AGRICULTURAL MACHINES I ve seçmeli dersler görünüyor. Altıncı yarıyılda COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMİ UYGULAMALARI, ZEMİN MEKANİĞİ, AGRICULTURAL STRUCTURES, TARIM MAKİNALARI PRENSİPLERİ II ve seçmeli dersler yer alıyor. Kaynakta bu iki yarıyıldaki tarım makineleri dersinin birincisi İngilizce, ikincisi Türkçe adla yayımlanmıştır; her iki ad kaynaktaki hâliyle korunmuş ve bu farklılıktan hiçbir çıkarım yapılmamıştır. Aynı şekilde "MAKİNA ELEMANLARI" adının yazımı da kaynaktaki hâliyle bırakılmıştır.

Yedinci yarıyılda ARAZİ TOPLULAŞTIRMA PROJELEMESİ, TASARIM-PROJE I, BASINÇLI SULAMA SİSTEMLERİNİN TASARIMI, AGRICULTURAL BUILDINGS, TARIM TRAKTÖRLERİ, STAJ I ve seçmeli dersler; sekizinci yarıyılda TASARIM-PROJE II, İÇSEL TARIM MEKANİZASYONU, PRECISION AGRICULTURE TECHNOLOGIES, YENİLENEBİLİR ENERJİ, STAJ II ve seçmeli dersler bulunuyor. Sekizinci yarıyıldaki mekanizasyon dersinin adı kaynakta yazıldığı hâliyle aktarılmış, düzeltilmemiş ve yorumlanmamıştır. Yedinci yarıyılda yer alan arazi toplulaştırma dersinin, yukarıda anılan kanunun konusuyla doğrudan örtüştüğü görülmektedir.

Bu listeyle ilgili bilerek yapılmayan şeyler şunlardır. Ders kodu, kredi ve AKTS değeri hiç yazılmadı. Seçmeli havuzların içindeki ders adları kaynak açmadığı için açılmadı. Staj derslerinin süresi hakkında hiçbir bilgi verilmedi. Derslerin zorunlu mu seçmeli mi olduğu ders ders iddia edilmedi. İngilizce yayımlanan ders adlarının o derslerin öğretim dilini gösterdiği de iddia edilmiyor; kaynak bu bilgiyi bu biçimde vermiyor.

Biyosistem mühendisliği mezununun çalışma alanları, alanın dört kümesini izler. Su ve arazi tarafında sulama projeleri, arazi toplulaştırma çalışmaları, drenaj ve tarla içi geliştirme hizmetleri vardır; bu işlerin önemli bir bölümü kamu kurumları ile onlara proje üreten müşavirlik firmaları tarafından yürütülür. Yapı tarafında sera, depo, soğuk hava tesisi ve hayvan barınağı projeleri bulunur. Makine tarafında tarım makinesi üreten ve satan firmalarda tasarım, deneme, satış mühendisliği ve servis görevleri vardır. Enerji ve otomasyon tarafında ise tarımsal işletmelerde enerji verimliliği ve ölçme düzenleri üzerine çalışılır.

Bunların dışında tohum, gübre ve tarım girdisi şirketlerinin teknik kadroları, gıda sanayiinin üretim öncesi tarafı, bankaların ve sigorta şirketlerinin tarım birimleri, kooperatifler ve üretici birlikleri de mezunların girdiği alanlar arasında sayılabilir. Kamu kurumlarına giriş, ilgili kurumun kendi sınav ve atama usullerine tabidir; bu sayfada bu usuller hakkında bir iddia yoktur.

Proje tarafında çalışan bir biyosistem mühendisi sık sık [inşaat mühendisi](/meslek/insaat-muhendisi) ile aynı ekipte bulunur; makine tarafında çalışan bir mezunun komşusu ise [makine mühendisi](/meslek/makine-muhendisi) olur. Bu bölümde maaş rakamı bilerek yok.

Bu bölüm, hem araziye hem hesaba ilgi duyan öğrenciye uyar. Programın bir yüzü klasik mühendisliktir: statik, mukavemet, akışkanlar mekaniği, termodinamik ve matematik dersleri planın belkemiğini oluşturur. Diğer yüzü ise üretim ortamıdır: toprak, bitki, su ve iklim. Bu ikisini birlikte taşımaya istekli olmayan bir öğrenci için program yorucu gelebilir.

İkinci uyum ölçütü, tasarım yapmaktan hoşlanmaktır. Bir sulama sisteminin ya da bir seranın tasarımı, verilen koşullar altında bir çözüm üretme işidir; tek doğru yanıtı olmayan, ölçüt tartışmayı gerektiren bir çalışmadır. Üçüncüsü, arazide çalışmaya açık olmaktır: ölçme, uygulama ve denetim işleri masa başında bitmez.

Buna karşılık, tarımı yalnızca bitki yetiştirmek olarak düşünen bir öğrenci burada beklediğini bulamaz. Bitki fizyolojisi ve toprak bilgisi planın parçasıdır, ama bölümün ağırlığı hesap, tasarım ve tekniktedir.

Birinci not: bu sayfada taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan rakamı yoktur. Bu üç bilginin tek geçerli kaynağı ÖSYM'nin ilgili yıl için yayımladığı tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Biyosistem Mühendisliği bir lisans programı olduğu için kılavuzda Tablo-4'te aranır.

İkinci not: aynı adı taşıyan programların ders planları üniversiteden üniversiteye değişir. Yukarıda bir tek üniversitenin planı örnek olarak aktarıldı; tercih öncesinde ilgili üniversitenin kendi bilgi paketinden güncel planı okumak gerekir.

Üçüncü not: bu sayfada okunan kanun, yalnızca amaç maddesinin üç bendi ile tanımlar maddesinin bu sayfaya alınan bentleriyle sınırlıdır. Kanunun okunmayan bölümleri hakkında hiçbir iddia yoktur ve bir terimin kanunda tanımlı olmadığı yönünde de bir iddia yapılmamıştır.

Dördüncü not: bölümün öğretim dili, hazırlık şartı ve varsa özel koşulları üniversiteye göre değişir. Yukarıda anılan üniversitenin kendi sayfasında hazırlık sınıfı bulunduğu yazılıdır; bu durumun bütün üniversiteler için geçerli olduğu iddia edilmiyor. Bu koşullar ÖSYM kılavuzundaki program satırının açıklamalarından okunur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.