Biyoteknoloji

Biyoteknolojinin en belirgin yanı, laboratuvarda yapılan işin laboratuvarda kalmamasıdır. Gen aktarılmış bir organizma üretildiği anda o organizmanın nereye gideceği, nasıl taşınacağı, kimin izniyle kullanılacağı ve hangi testlerden geçeceği bir düzenleme rejiminin konusu hâline gelir. Bu rejimin çerçevesine doğrudan değen metinlerden biri 5977 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta BİYOGÜVENLİK KANUNU olarak yayımlanmıştır ve bu ad üç ayrı okumada karakter düzeyinde aynı çıkmıştır.

Kanunun künye satırları iki okumada birebir aynı çıktığı için satır olarak aktarılabilmektedir: "Kanun Numarası : 5977", "Kabul Tarihi : 18/3/2010", "Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih : 26/3/2010 Sayı : 27533" ve "Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 49". Etiket öneklerindeki ve iki nokta önündeki boşluklar kaynakta göründüğü hâldedir ve düzeltilmemiştir. Düstur satırı hakkında açık bir kayıt düşülmelidir: üç okuma da satırı cilt bilgisiyle bitirmiş, hiçbirinde sayfa öğesi görünmemiştir; satırın kaynakta böyle bir öğe taşıyıp taşımadığına dair burada hiçbir iddia kurulmamaktadır.

Belgenin ilk iki bölüm başlığı üç okumada da aynı görünmüştür: BİRİNCİ BÖLÜM ve alt başlığı Amaç, Kapsam ve Tanımlar; İKİNCİ BÖLÜM ve alt başlığı Temel Esaslar. İlk beş maddenin kenar başlıkları sırasıyla amaç ve kapsam, tanımlar, başvuru, değerlendirme ve karar verme, risk değerlendirme, sosyo-ekonomik değerlendirme ve risk yönetimi ile yasaklar biçimindedir. Bu başlıklardan üçü üç okumada, ikisi iki okumada teyit edilmiştir; ikinci ve dördüncü maddenin kenar başlıklarını okumalardan biri hiç getirmemiştir. Bu kanunda kenar başlıkları iki nokta ile bitmemektedir ve madde önekleri büyük harfli olarak uzun tireyle yazılmıştır; üç okuma bu konuda hemfikirdir.

Kanunun birinci maddesi üç fıkralı olarak üç okumada aynı çıkmıştır. Birinci fıkra kaynakta şöyledir: "MADDE 1 – (1) Bu Kanunun amacı; bilimsel ve teknolojik gelişmeler çerçevesinde, modern biyoteknoloji kullanılarak elde edilen genetik yapısı değiştirilmiş organizmalar ve ürünlerinden kaynaklanabilecek riskleri engellemek, insan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevrenin ve biyolojik çeşitliliğin korunması, sürdürülebilirliğinin sağlanması amacıyla biyogüvenlik sisteminin kurulması ve uygulanması, bu faaliyetlerin denetlenmesi, düzenlenmesi ve izlenmesi ile ilgili usul ve esasları belirlemektir." Bu tek cümlede programın adı geçer: modern biyoteknoloji bir kanunun amaç maddesinde, üretim değil risk ekseninde anılmaktadır. İkinci fıkra kapsamı sayar: "(2) Bu Kanun; genetik yapısı değiştirilmiş organizmalar ve ürünleri ile ilgili olarak araştırma, geliştirme, işleme, piyasaya sürme, izleme, kullanma, ithalat, ihracat, nakil, taşıma, saklama, paketleme, etiketleme, depolama ve benzeri faaliyetlere dair hükümleri kapsar." Bu sayım, bir laboratuvar çalışmasının araştırma aşamasından depolamaya kadar hangi halkalarının düzenlemenin içinde olduğunu tek cümlede gösterir. Üçüncü fıkra ise dışarıda kalanı yazar: "(3) Veteriner tıbbî ürünler ile Sağlık Bakanlığınca ruhsat veya izin verilen beşeri tıbbî ürünler ve kozmetik ürünleri bu Kanun kapsamı dışındadır." Şapkalı harfli yazımlar kaynakta göründüğü hâlde bırakılmış, düzeltilmemiştir.

İkinci madde tanımlar maddesidir ve bu programın sözlüğüyle örtüşür. Madde "MADDE 2 – (1) Bu Kanunun uygulanmasında;" cümlesiyle açılır ve "ifade eder." cümlesiyle kapanır; her iki satır da üç okumada aynıdır. Üç okumada teyit edilen bentlerden biri alanın adını taşır: "s) Modern biyoteknoloji: Geleneksel ıslah ve seleksiyonda kullanılan teknikler dışında, doğal fizyolojik üreme engelini aşarak, rekombinant deoksiribonükleik asidin (rDNA) ve nükleik asidin hücrelere ya da organallere doğrudan aktarılmasını sağlayan in vitro nükleik asit tekniklerinin ya da taksonomik olarak sınıflandırılmış familyanın dışında, farklı tür ve sınıflar arasında hücre füzyonu tekniklerinin uygulanmasını,". Bu bent, moleküler biyoloji teknikleri dersinde öğretilen işlemlerin hukuki karşılığını verir ve modern biyoteknolojiyi klasik ıslahtan ayıran çizgiyi bir kanun metninde çizer. İkinci bent bu tekniğin ürününü tanımlar: "i) Genetik yapısı değiştirilmiş organizma (GDO): Modern biyoteknolojik yöntemler kullanılmak suretiyle gen aktarılarak elde edilmiş, insan dışındaki canlı organizmayı,". Üçüncüsü ise alanın güvenlik kavramını yazar: "d) Biyogüvenlik: İnsan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevre ve biyolojik çeşitliliği korumak için GDO ve ürünleri ile ilgili faaliyetlerin güvenli bir şekilde yapılmasını,". Ders planında biyogüvenlik ve biyoetik adıyla okutulan dersin ilk yarısının kanuni karşılığı bu bentte durmaktadır. Kaynaktaki kısaltmalar açılmamıştır.

Aynı maddenin iki okumada teyit edilen bentleri laboratuvar pratiğine daha da yaklaşır. Canlı organizma tanımı şöyledir: "h) Canlı organizma: Mikroorganizma, steril organizma, virüs, virion ve viroidler de dahil olmak üzere genetik materyali çoğaltabilen ya da aktarabilen herhangi bir biyolojik varlığı,". Kapalı alanda kullanım tanımı ise doğrudan bir laboratuvarın kurulum mantığını yazar: "o) Kapalı alanda kullanım: İnsan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevre ve biyolojik çeşitlilik üzerinde genetiği değiştirilmiş organizmalardan kaynaklanabilecek olumsuz etkilerin biyolojik, kimyasal ve fiziksel engellerle tamamen önlenerek kontrol edilen laboratuvar ve tesislerdeki işlemlerini,". Deneysel amaçlı serbest bırakma tanımı da aynı eşikte teyit edilmiştir: "ı) Deneysel amaçlı serbest bırakma: GDO ile ilgili deneysel amaçlarla yapılacak faaliyetlerin, harici çevre ile temasını önleyecek şekilde, kontrollü şartlar altında, sınırlandırılmış belirli bir alanda yürütülmesini,". Risk değerlendirme ise dört aşamalı bir süreç olarak tanımlanmıştır: "ü) Risk değerlendirme: GDO ve ürünlerinin, genetik değişiklikten dolayı, insan, hayvan ve bitki sağlığı, biyolojik çeşitlilik ve çevre üzerinde sebep olabileceği risklerin ve risk kaynağının test, analiz, deneme gibi bilimsel yöntemlerle tanımlanması, niteliklerinin belirlenmesi, değerlendirilmesi ve risk unsurlarının belirlenmesini kapsayan dört aşamalı süreci,".

Üçüncü madde başvuru ve karar rejimini kurar. Maddenin birinci fıkrası iki okumada şu biçimde çıkmıştır: "MADDE 3 – (1) İnsan, hayvan ve bitki sağlığı ile çevrenin ve biyolojik çeşitliliğin korunması ve sürdürülebilir kullanımı gözönünde bulundurularak GDO veya ürünlerinin ithalatı, ihracatı, deneysel amaçlı serbest bırakılması, piyasaya sürülmesi ile genetiği değiştirilmiş mikroorganizmaların kapalı alanda kullanımına, bilimsel esaslara göre yapılacak risk değerlendirlemesine göre karar verilir. Risk değerlendirme sonuçlarına göre risk oluşturmayacağı belirlenen başvurular için verilen kararın geçerlilik süresi on yıldır." Bitişik yazılmış gözönünde biçimi ile fıkranın ortasındaki sözcük kaynakta göründüğü hâlde bırakılmış, düzeltilmemiştir; bu sözcüğün okumalar arasında ayrıştığı aşağıda ayrıca kaydedilmiştir. Aynı maddenin araştırmaya ilişkin fıkrası bu programın öğrencisini en yakından ilgilendiren yerdir: "(11) Araştırma yapmaya yetkili kuruluşlar tarafından bilimsel araştırma amacıyla ithal edilecek GDO ve ürünleri için Bakanlıktan izin alınır. İthalat, yazılı izinle belirlenen koşullara uygun olarak gerçekleştirilir. Araştırma amaçlı olan GDO ve ürünleri ile genetiği değiştirilmiş mikroorganizmaların kapalı alanda kullanımı için, faaliyeti yürüteceklerin kapalı alanda kullanım koşullarını ve standartlarını karşılaması ve kaza ile çevreye yayılması durumunda uygulanabilecek tedbirlerin mevcut olması gerekir. Araştırma amaçlı yapılacak faaliyet ve sonucundan Bakanlığa bilgi verilmesi zorunludur."

Dördüncü madde değerlendirme yöntemini yazar. Birinci fıkra üç okumada aynıdır: "MADDE 4 – (1) Bu Kanuna göre yapılan her bir başvuru için bilimsel esaslara göre risk değerlendirmesi ve sosyo-ekonomik değerlendirme ayrı ayrı yapılır. Başvuruda verilen bilgilerin yeterli görülmemesi durumunda başvuru sahibinden yeniden deney, test, analiz ve araştırma yapılması talep edilebilir. Risk değerlendirmesi ve sosyo-ekonomik değerlendirme işlemleri ile ilgili masraflar başvuru sahibi tarafından karşılanır." İkinci fıkra iki okumada teyit edilmiştir ve mezunun fiilen üreteceği veri setini sayar: "(2) Yapılan başvurularda her bir başvuru için ayrı risk değerlendirmesi yapılır. Risk değerlendirmesinde laboratuvar, sera ve tarla testlerini içeren alan denemeleri ile gıda analizleri, toksisite ve alerji testleri yanında gerekli görülen diğer testlerin sonuçlarının başvuru sahibi tarafından verilmesi zorunludur." Üçüncü fıkra sosyo-ekonomik değerlendirmenin gerekçesini yazar: "(3) Her bir başvuru hakkında karar vermede esas alınmak üzere GDO'ların, biyolojik çeşitliliğin korunması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması, tüketici ve kullanıcılar üzerindeki etkilerinin belirlenmesi için sosyo-ekonomik değerlendirme yapılır." Dördüncü fıkra ise sorumluluğu adreslendirir: "(4) Başvurusu yapılan GDO ve ürünleri için risk ve sosyo-ekonomik değerlendirme sonuçlarına dayanarak risk yönetimi esasları belirlenir. Risk yönetimi ile ilgili detaylı bir plan hazırlanır. Risk yönetim planının hazırlanması ve uygulanmasından başvuru sahibi sorumludur."

Beşinci madde alanın yasak sınırlarını çizer ve tamamı üç okumada aynı çıkmıştır: "MADDE 5 – (1) GDO ve ürünlerine ilişkin aşağıdaki fiillerin yapılması yasaktır:", "a) GDO ve ürünlerinin onay alınmaksızın piyasaya sürülmesi.", "b) GDO ve ürünlerinin, Kurul kararlarına aykırı olarak kullanılması veya kullandırılması.", "c) Genetiği değiştirilmiş bitki ve hayvanların üretimi.", "ç) GDO ve ürünlerinin Kurul tarafından piyasaya sürme kapsamında belirlenen amaç ve alan dışında kullanımı." ve "d) GDO ve ürünlerinin bebek mamaları ve bebek formülleri, devam mamaları ve devam formülleri ile bebek ve küçük çocuk ek besinlerinde kullanılması." Bu maddenin bir biyoteknoloji öğrencisi için anlamı açıktır: alanın teknik olarak yapılabilir olanı ile hukuken yapılabilir olanı aynı küme değildir ve bu ayrım kanun metninde yazılıdır.

Örtüşmenin sınırı da aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun bu programı kurmaz; bir yükseköğretim düzenlemesi değildir. Bu programın ders planını belirlemez: doğrulanan maddelerde hiçbir müfredat, ders, staj, kredi ya da yükseköğretim kurumu hükmü geçmemektedir; in vitro nükleik asit teknikleri ve hücre füzyonu ibareleri bir tanım unsurudur, bir ders listesi değildir. Mezunun meslek tanımını da düzenlemez: doğrulanan maddelerde biyoteknoloji mezununa herhangi bir unvan, sicil, yetki belgesi, diploma şartı ya da meslek icrası koşulu getirilmemektedir; yükümlü taraf başvuru sahibi ve araştırma yapmaya yetkili kuruluşlardır, bir meslek grubu değildir. Biyoteknolog ya da biyoteknoloji mühendisi gibi bir unvanın bu kanunda geçip geçmediğine dair burada hiçbir olumsuz iddia kurulmamaktadır: yalnızca bu oturumda çekilen ilk beş madde kapsamında böyle bir ibarenin iki okumada birebir teyit edilemediği söylenebilir. Kanunun güncel hâli, bugünkü uygulanışı, yürürlük durumu, metinde anılan kurum adlarının bugünkü karşılıkları ve değişiklik zinciri hakkında bu rehber hiçbir hüküm vermez; bunlar için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü bir okuma yapılmamıştır, dolayısıyla tek okumada kalan hiçbir öğe ek bir denemeyle çözülmeye çalışılmamıştır. Yöntemin kendi sınırı en başta sayılmalıdır: üç okuma aynı kısa zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı bir süre önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir metne dönüştürme çıktısı üzerinde çalışmıştır; bu nedenle okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Bu sınırın bu belgedeki somut kanıtı iki yerdedir. Üçüncü maddenin birinci fıkrasında birinci ve ikinci okuma bir sözcüğü değerlendirlemesine biçiminde, üçüncü okuma değerlendirmesine biçiminde vermiştir; eşiği ilk iki okumanın birleştiği varyant geçtiği için gövde o biçimde alıntılanmış, üçüncü okumanın varyantı tek okumada bırakılmıştır ve kaynak belgede hangisinin basılı olduğuna dair hiçbir iddia kurulmamaktadır. Dördüncü maddenin ikinci fıkrasında ise aynı sözcük ters yönde ayrışmıştır: bu kez birinci okuma değerlendirlemesinde, ikinci ve üçüncü okuma değerlendirmesinde vermiştir. Yani ikinci okuma aynı belgede bir yerde birinci okumayla, başka bir yerde üçüncü okumayla hizalanmıştır; bu, iki okumada aynı olma eşiğinin dönüşüm katmanını denetlemediğinin açık kanıtıdır ve o fıkra için birinci okuma tanık sayılmamıştır. Etiketlerin hangi okumalardan geldiği tek tek kaydedilmelidir: kanunun adı, künye değerleri, birinci madde, ikinci maddenin giriş ve kapanış satırları ile d, i ve s bentleri, dördüncü maddenin birinci ve üçüncü fıkraları ve beşinci maddenin tamamı üç okumada da aynıdır. Buna karşılık ikinci maddenin h, ı, o ve ü bentleri ile üçüncü maddenin birinci ve on birinci fıkraları ve dördüncü maddenin dördüncü fıkrası yalnızca birinci ve ikinci okumanın birleştiği eşikte kalmıştır; bu gövdeler üçüncü okumadan hiç istenmemiş ve gelmemiştir, dolayısıyla o okuma bu gövdelerde tanık değildir ve bu bir çelişki değil, kapsam eksikliğidir. Dördüncü maddenin ikinci fıkrası ile bütün künye satırlarının basılı biçimi ise yalnızca ikinci ve üçüncü okumanın birleştiği eşiktedir: birinci okuma künye etiketlerini iki nokta öncesi boşluksuz ve kalınlaştırılmış biçimde yeniden yazdığı için satır biçimlerinde sayıma alınmamıştır, künye değerleri ise üç okumada da aynıdır. Aynı okuma ikinci ve dördüncü maddenin kenar başlıklarını hiç getirmemiş, yerlerine yatay çizgi koymuştur; bu iki başlık bu nedenle yalnızca iki okumayla desteklenmektedir. Düstur satırında sayfa öğesi hiçbir okumada gelmemiştir ve bu bir kapsam eksikliğidir, o öğenin yokluğu değildir. Beşinci madde üç okumada da d bendinden sonra kesilmiştir; bu bendin listenin son kalemi olduğuna ya da maddenin devamı bulunup bulunmadığına dair hiçbir iddia kurulmamaktadır. Altıncı madde ve sonrası hiçbir okumada istenmemiş ve getirilmemiştir; kurul, izin, denetim ve yaptırım başlıkları bu kapsamın dışında kalmıştır ve orada ne yazdığına dair hiçbir iddia yoktur. Üçüncü maddenin ikinciden onuncuya ve on ikinciden on yedinciye kadar olan fıkraları raporlanan kapsamda gövde olarak aktarılmamıştır ve burada da kullanılmamıştır; aynı maddenin beşinci ve on beşinci fıkralarındaki alt bent listelerinin satır ve paragraf düzeni doğrulanmamıştır. Dördüncü maddenin beşinci fıkrasındaki yönetmeliğe atıf cümlesi tekrar eden şablon cümle olduğu için kayıt malzemesi sayılmamıştır. Bu oturumda çekilen kapsam içinde hiçbir okuma değişiklik ya da mülga ibaresi getirmemiştir; bu bir kapsam gözlemidir, bu maddelerde böyle bir ibare bulunmadığı iddiası değildir. Dipnot işaretleri ve dipnot gövdeleri bu belgede hiçbir okumada gelmemiştir; kanunda dipnot bulunup bulunmadığına dair olumsuz bir iddia kurulmamıştır. Okumaların eklediği başlık ve kalınlaştırma işaretleri ile yatay çizgiler biçimsel eklemedir ve alıntılanmamıştır; üçüncü okumanın satır sonlarındaki artık boşluklar dönüşüm izidir, kaynak noktalama sayılmamıştır. Bu program için bir yedek kanun numarası belirlenmiş, ancak asıl numara ilk denemede açıldığı ve konu örtüşmesi doğrulanmış madde metninde tuttuğu için o yedek hiç çekilmemiştir; o numaranın adı, künyesi, içeriği ve erişilebilir olup olmadığı hakkında burada hiçbir bilgi ve hiçbir iddia yoktur ve bu bir erişilemezlik kaydı değildir. Üçüncü bir kanun numarası aranmamıştır. Adres tertip beş kalıbıyla ilk denemede açıldığı için tertip üç ve tertip dört adresleri hiç denenmemiştir. Aynı oturumda okunan öteki kanun belgesinden hiçbir malzeme bu rehbere alınmamıştır ve o belge hakkında burada hiçbir iddia yoktur. Kaynaktaki hiçbir kısaltma açılmamış, yazım, büyük ve küçük harf kullanımı ile noktalama düzeltilmemiş, uzun tire uzun tire olarak korunmuştur. Son olarak taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, maaş, ücret ve işe girme oranı hiç toplanmamış, hiçbir para tutarı alınmamıştır; doğrulanan madde gövdelerinin hiçbirinde bir oran ifadesi geçmemiş ve yorum olarak da üretilmemiştir.

Bu programın somut bir örneği için Niğde Ömer Halisdemir Üniversitesi'nin yayımladığı Biyoteknoloji ders planı sayfası okundu. Üniversitenin adı sayfada yayımlanmıştır; alan adından çıkarım değildir. Öğretim düzeyi ise sayfada basılı değildir ve aşağıdaki düzey bilgisi bu sayfaya dayandırılmamıştır; bu konu başlığın sonundaki ifşa paragrafında ayrıca yazılmıştır. Plan sekiz yarıyıl üzerine kuruludur ve yarıyıl başlıkları birinciden sekizinciye kadar güz ve bahar ayrımıyla basılıdır. Ders adları Türkçe ve tamamı büyük harfle yayımlanmıştır; bu rehberde sayfadaki yazımıyla bırakılmış, hiçbir kısaltma açılmamış ve hiçbir imla düzeltilmemiştir.

Birinci yarıyılın dersleri ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ I, GENEL BİYOLOJİ I, LABORATUVAR TEKNİKLERİ, GENEL KİMYA, BİYOMATEMATİK, İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ, ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ, TEMEL BİLGİSAYAR, TÜRK DİLİ I ve YABANCI DİL I olarak yayımlanmıştır. İlk yarıyıl alanı laboratuvarın kendisinden açar: laboratuvar teknikleri ile iş sağlığı ve güvenliği daha ilk dönemde birlikte durur, yani öğrenci deney yapmayı öğrenmeden önce güvenli çalışmayı öğrenir.

İkinci yarıyılın dersleri ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ II, GENEL BİYOLOJİ II, BİYOİSTATİSTİK, ORGANİK KİMYA, BİYOFİZİK, BİYOTEKNOLOJİYE GİRİŞ, İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ II, TÜRK DİLİ II ve YABANCI DİL II olarak yayımlanmıştır. Programın adını taşıyan giriş dersinin birinci sınıfın ikinci yarıyılında yer alması ve aynı dönemde biyoistatistik ile organik kimyanın okutulması, alanın ölçme ve kimya ayaklarının en baştan kurulduğunu gösterir.

Üçüncü yarıyılın dersleri MOLEKÜLER BİYOLOJİ, GENETİK, BİYOKİMYA, HÜCRE VE DOKU BİYOLOJİSİ, HAYVAN YAPI VE FONKSİYONLARI ile seçmeli olarak basılan SANTRAÇTA STRATEJİ VE AÇILIŞ TEORİSİ, YAŞAM BOYU SPOR, BİLİM SOSYOLOJİSİ ve HALK OYUNLARI olarak yayımlanmıştır. Sayfadaki yazımlar olduğu gibi bırakılmıştır. Bu yarıyılda plan alanın moleküler çekirdeğine girer: moleküler biyoloji, genetik ve biyokimya aynı dönemde başlar.

Dördüncü yarıyılın dersleri MOLEKÜLER BİYOLOJİ TEKNİKLERİ, GELİŞİM BİYOLOJİSİ, MOLEKÜLER GENETİK, BİTKİ YAPI VE FONKSİYONLARI, MİKROBİYOLOJİ ile seçmeli olarak basılan DENEYSEL BİYOKİMYA, KARİYER PLANLAMA ve ÇEVRE BİYOTEKNOLOJİ olarak yayımlanmıştır. Son ders adı beşinci yarıyılda ÇEVRE BİYOTEKNOLOJİSİ biçiminde ayrıca basılıdır; iki yazım sayfada göründüğü gibi bırakılmış, birleştirilmemiştir.

Beşinci yarıyılın iki okumada ortak çıkan dersleri MİKROBİYAL BİYOTEKNOLOJİ, IMMUNOBİYOLOJİ, BİTKİ BİYOTEKNOLOJİSİ, BİYOGÜVENLİK VE BİYOETİK, MOLEKÜLER FİLOGENİ, STAJ ile seçmeli olarak basılan MESLEKİ YABANCI DİL I, BİTKİLERDE KEMOTAKSONOMİ, MEDİKAL MİKROBİYOLOJİ, ÇEVRE BİYOTEKNOLOJİSİ, KLİNİK BİYOKİMYA, SAYISAL ANALİZ TEKNİKLERİ, BİTKİ MOLEKÜLER BİYOLOJİSİ, BİTKİ GEN KAYNAKLARI, SİTOGENETİK ve KARİYER PLANLAMA olarak yayımlanmıştır. Kariyer planlama dördüncü yarıyılda da basılı olduğu için burada da yazılmıştır ve tekilleştirilmemiştir. Bu yarıyılda biyogüvenlik ve biyoetik dersinin bulunması, bu rehberin kanun başlığında anlatılan çerçevenin ders planındaki karşılığıdır.

Altıncı yarıyılın iki okumada ortak çıkan dersleri HAYVAN BİYOTEKNOLOJİSİ, SENTETİK BİYOLOJİ, METABOLİK MÜHENDİSLİK, EKOLOJİ VE BİYOÇEŞİTLİLİK, FUNGAL BİYOTEKNOLOJİ, GIDA BİYOTEKNOLOJİSİ, STAJ ile seçmeli olarak basılan POPULASYON GENETİĞİ, MESLEKİ YABANCI DİL II, BİYOSİDAL UYGULAMALARI, BİTKİ SİTOLOJİSİNDE YENİLİKLER, ZOONOZLAR, BİTKİSEL İLAÇ HAMMADDELERİ, EVRİMSEL GENETİK ve GENETİK TOKSİKOLOJİ olarak yayımlanmıştır. Staj satırı beşinci yarıyılda da basılı olduğu için iki kez yazılmıştır.

Yedinci yarıyılın iki okumada ortak çıkan dersleri BİTİRME TEZİ, BİYOİNFORMATİK, PARAZİTOLOJİ VE VEKTÖR BİYOLOJİSİ ile seçmeli olarak basılan NÖROBİYOLOJİ, ÇEVRESEL ETKİ DEĞERLENDİRME, BİYOLOJİK MÜCADELE, ARKE BİYOLOJİSİ, ENZİMOLOJİ, BİTKİ HÜCRE VE DOKU KÜLTÜRÜ, BİYOKİMYASAL GENETİK, KRİPTOGRAM BİYOTEKNOLOJİSİ, İNSAN GENETİĞİ, ZEHİRLİ CANLILAR, TOHUM FİZYOLOJİSİ, BİYOMİMETİK, ENDÜSTRİYEL BOTANİK, BİTKİLERDE GEN MÜHENDİSLİĞİ UYGULAMALARI ve AKADEMİK YAZIM TEKNİKLERİ olarak yayımlanmıştır. Bitirme tezi ile biyoinformatiğin aynı dönemde durması, planın son yılını bir araştırma yılı olarak kurduğunu gösterir.

Sekizinci yarıyılın iki okumada ortak çıkan dersleri GİRİŞİMCİLİK VE İNOVASYON, KORUMA BİYOLOJİSİ ile seçmeli olarak basılan BİLİM TARİHİ, MUTAJENİTE VE KANSER BİYOLOJİSİ, ARAŞTIRMA TEKNİKLERİ, TIBBİ VE AROMATİK BİTKİLER, FARMAKOLOJİ, BİTKİ BÜYÜME DÜZENLEYİCİLERİ, BÖCEK BİYOTEKNOLOJİSİ, YEŞİL TEKNOLOJİ, BİTKİLERDE STRES FİZYOLOJİSİ, BAKTERİ FİZYOLOJİSİ, KÖK HÜCRE TEKNOLOJİSİ, VİROLOJİ, İNSAN EMBRİYOLOJİSİ VE TEKNOLOJİSİ, TRANSGENİK BİTKİ TEKNOLOJİSİ ve GENETİK HASTALIKLARI olarak yayımlanmıştır. Araştırma teknikleri birinci yarıyılda da basılı olduğu için iki kez yazılmıştır; bilim tarihi ise yedinci yarıyılda da basılıdır ve o nedenle iki kez anılmıştır.

Sayfa ayrıca beşinciden sekizinciye kadar olan yarıyılların sonuna üniversite ortak seçmeli havuzundan gelen satırlar basmaktadır ve bu satırların tam dökümü yalnızca bir okumadan gelmektedir. Beşinci yarıyılda bu satırlar GÜNCEL BİYOTEKNOLOJİ, SANAT TARİHİ, MESLEKİ İNGİLİZCE, ULUSLARARASI LOJİSTİK, HERKES İÇİN WEB TASARIMI, PROJE SÜREÇLERİ VE YÖNETİMİ, HABER ÇÖZÜMLEMELERİ, ARAPÇA DİNİ VE EDEBİ MİTİNLER, KUR'ANI EZBERLEME USULLERİ, GENÇLERE YÖNELİK ÜREME SAĞLIĞI, KENDİNİ TANIMA VE FARKINDALIK, SAĞLIKLI YAŞAM VE HASTALIKLARDAN KORUNMA, BİLİMSEL PROJE HAZIRLAMA VE RAPORLAMA, ÇALGI BİLİMİ, KRİZ İLETİŞİMİ ve İKNA KURAMLARI olarak bildirilmiştir. Altıncı yarıyılda FİZİKTEKİ SON GELİŞMELER, MEDENİYET TARİHİ, KARAR VERME TEKNİKLERİ, MALİYEDE GÜNCEL KONULAR, DOĞA KAYNAKLI AFETLER, SİYER VE KAYNAKLARI, KUR'AN'IN ANA KONULARI, GİYİM TARİHİ, BAĞIMLILIK VE BAĞIMLILIKLA MÜCADELE ve GÜNCEL VE POPÜLER MÜZİKLER; yedinci yarıyılda HAYVANLARDAN İNSANLARA BULAŞAN ENFEKSİYONLAR, BİLİM TARİHİ, İŞLETMEDE GÜNCEL KONULAR, FİNANSTA GÜNCEL KONULAR, İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ VE ETKİLERİ, İSLAM, İNSAN HAKLARI VE DEMOKRASİ, GÜNÜMÜZ KELAM PROBLEMLERİ, TAKI SANATI TARİHİ, DENEYSEL SANAT, SAĞLIK TURİZMİ, ÇOCUKLARDA EV KAZALARINI ÖNLEME VE GÜVENLİK ve SİNEMA VE SANAT; sekizinci yarıyılda ise SİYASET VE KÜLTÜR, OYUN PROGRAMLAMA, İSLAMIN YAYILIŞ TARİHİ, KARAKTER VE DEĞERLER EĞİTİMİ, GİYİMDE KİŞİSEL TARZ OLUŞTURMA, SERGİ YAPIMCILIĞI, TOPLUMA HİZMET UYGULAMALARI, RİSKLİ GRUPLARDA ÜREME SAĞLIĞI ve DİJİTAL BİLGİ KAYNAKLARI satırları bildirilmiştir. Bu satırların basılı olduğu ayrı bir hedefli okumayla doğrulanmıştır, ancak o okuma listeyi kısaltarak verdiği için tam dökümün tek dayanağı bir okumadır; bu durum aşağıda ayrıca kaydedilmiştir.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu sayfa üç ayrı okumayla, farklı ifadeyle yazılmış üç ayrı istekle okunmuştur. Sayfadan alınan ders adı satırı sayısı, iki okumanın ortak dökümünde yüz iki, yalnızca bir okumanın tam olarak döktüğü ek satırlarla birlikte yüz kırk dokuzdur. Düşürülen ders adı yoktur: bu sayfa seçmeli havuzlarını yer tutucu satırlarla değil tek tek ders adlarıyla bastığı için doldurulan bir havuz da yoktur ve hiçbir havuz tahminle tamamlanmamıştır. Öğretim düzeyi bu sayfada basılı değildir: iki okuma lisans sözcüğünün sayfada geçmediğini açıkça bildirmiş, bir okuma programı kendi özetinde lisans olarak nitelemiş ama bu ifadenin sayfada basılı olduğunu bildirmemiştir; bu nedenle düzey yalnızca sayfadaki sekiz yarıyıllık yapıdan çıkarımdır ve bu ayrışma çözülmemiş, taraf tutulmamıştır. Bu kayıttaki düzey alanı ise ilgili program tablosundan gelmektedir, bu sayfaya dayandırılmamıştır. Üniversite adı sayfada yayımlanmıştır ve alan adından çıkarım değildir; buna karşılık sayfada basılı fakülte adı ile okunan adresin yolundaki fakülte adı birbirinden farklıdır ve bu ikilik çözülmemiş, tek biçime getirilmemiştir. Beşinciden sekizinciye kadar olan yarıyıllarda hangi satırların döküldüğü konusunda okumalar ayrışmıştır: bir okuma üniversite ortak seçmeli satırlarını tam olarak dökmüş, bir okuma bu satırları hiç dökmemiş, hedefli üçüncü okuma satırların basılı olduğunu doğrulamış ama listeyi kısaltarak vermiştir; bu nedenle ek satırlar yukarıda ayrı bir paragrafta ve tek okumaya dayandığı belirtilerek verilmiş, ortak dökümle karıştırılmamıştır. Zorunlu ve seçmeli ayrımını yalnızca bir okuma bildirmiştir; yukarıda o okumanın etiketleri korunmuş, etiketsiz döküm yanlış ilan edilmemiştir. Aynı ders adının sayfada birden çok yarıyılda basıldığı yerlerde ad iki kez yazılmış, tekilleştirilmemiştir. Ders adları çevrilmemiş, kısaltmalar açılmamış, imla ve büyük harf kullanımı düzeltilmemiştir. Ders kodu, kredi ve iş yükü değerleri toplanmamış ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfaya dayandırılmamıştır. Bu program için ikinci bir okunabilir ders planı kaynağı elde edilememiştir: başka bir üniversitenin sayfasında ders planı yerine yalnızca bir çizelge dosyası bağlantısı bulunmuş, o dosya metne çevrilememiş, aynı kurumun tanıtım belgesinde yarıyıl başlıklı bir plan bulunmamış ve öğrenci bilgi sistemi adresleri program seçilmemiş şablon döndürmüştür; bu adresler için başka hiçbir yol, ayna, arşiv veya önbellek denenmemiştir ve o üniversitenin planının bulunmadığı yönünde hiçbir iddia kurulmamaktadır. Aramada çıkan bir başka sayfa ise farklı bir program adını basmaktadır ve bu nedenle bu programın planının doğrulaması olarak kullanılmamıştır. Bu plan tek bir üniversitenin planıdır ve öteki üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez.