Dilbilimi, insan dilini sesinden anlamına, yapısından toplumsal kullanımına kadar bir inceleme nesnesi olarak ele alan dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın içinde çalışılan kamusal çerçeveye değen metinlerden biri 2525 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- DİL
- Seviye
- Lisans
- Süre
- 4 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 325,83–489,52
- Üniversite
- 6
- Genel kontenjan
- 290
- Meslek çıktısı
- 8
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Dilbilimi Nedir?
Dilbilimi, insan dilini bir inceleme nesnesi olarak ele alan dört yıllık bir lisans programıdır. Bu programın konusu tek bir dili iyi kullanmak değildir; konusu dilin kendisidir. Bir sesin nasıl çıktığı, bir sözcüğün nasıl kurulduğu, bir cümlenin hangi kurallarla dizildiği, bir sözün bağlam içinde nasıl anlam kazandığı ve bir toplumun dilini nasıl değiştirdiği bu programın gündelik sorularıdır. Bu yüzden dilbilimi bir yabancı dil programı değildir; bir yabancı dil programına giren öğrenci o dili kullanmayı, bu programa giren öğrenci dilin nasıl çalıştığını öğrenir.
Alanın birinci ayağı sestir. Konuşma sesi bir fizik olayıdır, ama aynı zamanda bir dilin içinde ayırt edici bir birim olarak iş görür; bu iki katmanın ayrı ayrı incelenmesi alanın en eski çizgilerinden biridir. İstanbul Üniversitesi'nin okunan ders listesinde bu çizgiyi Ses Bilgisi ve Ses Bilimi adlı ders açar; bu adın kendisi bile alanın iki katmanını tek satırda gösterir.
İkinci ayak biçimdir. Sözcüğün nasıl kurulduğu, hangi eklerin hangi sırayla geldiği ve bir kökten kaç sözcük türetilebildiği ayrı bir çalışma konusudur. Okunan listede bu ayak Biçim Bilimi (Morfoloji) adlı derste durur; parantez içindeki karşılık sayfada ders adının parçası olarak basılıdır ve ayrıştırılmamıştır.
Üçüncü ayak sözdizimidir. Bir cümlenin öğelerinin hangi kurallarla bir araya geldiği, hangi dizilişlerin dilde mümkün, hangilerinin mümkün olmadığı bu ayağın konusudur. Okunan listede Söz Dizimi (Sentaks) ve Minimalist Sözdizimi adlı dersler bu çizgiyi kurar. İkinci ders adı iki okumada iki ayrı yazımla görülmüştür; bu fark aşağıdaki plan başlığında ayrıca yazılmıştır ve düzeltilmemiştir.
Dördüncü ayak anlamdır. Bir sözcüğün ne demek olduğu, iki sözcüğün nasıl birbirini kapsadığı, bir cümlenin doğruluk koşullarının ne olduğu anlam biliminin konusudur; buna karşılık bir sözün belirli bir bağlamda ne yaptığı, kimin kime hangi niyetle söylediği ayrı bir alanın konusudur. Okunan listede Anlam Bilimi ve Edimbilim adlı dersler bu iki katmanı ayrı ayrı ele alır.
Beşinci ayak dil ile toplum ilişkisidir. Aynı dilin bölgeye, sınıfa, yaşa ve cinsiyete göre değişmesi, bir dilin başka bir dille temas etmesi ve bir toplumun dil üzerine kural koyması bu ayağın konularıdır. Okunan listede Toplum Dil Bilimi, Toplum Dilbilimi Uygulamaları, Diyalektoloji, Dil ve Cinsiyet, Dil, Kültür ve İletişim ve Medya ve Dil adlı dersler bu ayağı taşır. Bu rehberin kanun başlığı da tam olarak bu ayağa değmektedir.
Altıncı ayak dil ile zihin ilişkisidir. Bir çocuğun dili nasıl edindiği, dilin beyinde nasıl işlendiği ve dil ile düşünmenin nasıl kesiştiği bu ayağa girer. Okunan listede Dil Edinimi, Psikolinguistik, Sinir Dilbilimi ve Bilişsel Dilbilim adlı dersler bu çizgide durur.
Yedinci ayak tarihtir. Dillerin zaman içinde değişmesi, akrabalıklarının izlenmesi ve eski metinlerin okunması bu ayağın konularıdır. Okunan listede Tarihsel Dil Bilimi, Dil Bilimi Tarihi, Türk Dili Tarihi, Karşılaştırmalı Türk Dilleri I, Karşılaştırmalı Türk Dilleri II, Osmanlı Türkçesine Giriş ve Osmanlı Türkçesi Dilbilgisi adlı dersler bu ayakta durur.
Sekizinci ayak uygulamadır. Sözlük hazırlamak, derlem kurmak, metin çözümlemek, dil öğretimini tasarlamak ve çeviri üzerine çalışmak bu ayağa girer. Okunan listede Sözlük Bilimi, Derlem Dilbilimi, Metin Dil Bilimi, Metin Dilbilimi Uygulamaları, Söylem Bilimi, Dil Öğretme Yöntemleri, Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi, Dilbilimi Uygulamaları I ve Dilbilimi Metin Çevirileri adlı dersler bu çizgiyi kurar.
Bu sekiz ayak alanı hem dil ve edebiyat hem de bilişsel bilim ve bilgisayar alanlarına yakın kılar. Bir dili derinlemesine çalışmak isteyen öğrenci için [ingiliz dili ve edebiyatı](/bolum/ingiliz-dili-ve-edebiyati), [alman dili ve edebiyatı](/bolum/alman-dili-ve-edebiyati) ve [fransız dili ve edebiyatı](/bolum/fransiz-dili-ve-edebiyati), Türkçenin kendisine yönelen öğrenci için [türk dili ve edebiyatı](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati) ve [çağdaş türk lehçeleri ve edebiyatları](/bolum/cagdas-turk-lehceleri-ve-edebiyatlari), çeviriye yönelen öğrenci için [mütercim tercümanlık](/bolum/mutercim-tercumanlik), dilin bozulduğu durumlara yönelen öğrenci için [dil ve konuşma terapisi](/bolum/dil-ve-konusma-terapisi) bu alanın en yakın komşularıdır.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 2525 Sayılı Kanun
Dil, üzerine kural konulan bir nesnedir. Bir devletin hangi harfleri kullandığı, resmî yazışmasını hangi dilde yürüttüğü, adları hangi biçimde kabul ettiği ve bir adın kullanılabilir olup olmadığına kimin karar verdiği dilbilimin kendi başlıkları arasındadır; bu başlıklar alanda ad bilimi, dil politikası, dil planlaması ve normlaştırma adlarıyla anılır. Bu çerçeveye değen metinlerden biri 2525 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta `SOYADI KANUNU` olarak yayımlanmıştır.
Bu kanunun okunmasında baştan yazılması gereken ağır bir sınır vardır ve bu sınır bu rehberde saklanmamaktadır. Kanun üç ayrı okumayla çekilmek üzere ele alınmış, ancak İngilizce yazılmış istekle yapılan okuma tam olarak reddetmiştir: o okuma hiç kaynak metin üretmemiş, kendi ifadesiyle istekteki iki kısıtın birbiriyle çeliştiğini bildirip soru sormuştur ve o okumadan tek karakter kaynak metin alınmamıştır. Kural gereği reddeden okumanın yerine dördüncü bir okuma yapılmamıştır. Bu nedenle bu kanunda mutabakat yalnızca iki okumayla, yani Türkçe yazılmış iki ayrı istekle yapılan okumalarla sınırlıdır ve bu kanunda ulaşılabilecek en yüksek doğrulama düzeyi iki okumanın kesişimidir. Aşağıdaki bütün alıntılar bu iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan gövdelerdir.
Künyede de bir ayrım vardır ve açıkça yazılması gerekir. Künye kalemlerinin yalnızca değerleri iki okumada aynı çıkmıştır: kanun numarası değeri `2525`, kabul tarihi değeri `21/6/1934`, Resmî Gazete değeri `Tarih: 2/7/1934 Sayı: 2741` ve Düstur değeri `Tertip: 3 Cilt: 15 Sayfa: 506`. Buna karşılık künye satırlarının tam biçimi yalnızca bir okumada göründüğü için satır biçimi doğrulanmamış sayılmış ve bu rehberde künye bir satır alıntısı olarak verilmemiştir. Kanun bu değerlere göre Düstur bakımından üçüncü tertipte yer almaktadır.
Kanunun birinci maddesi bir zorunluluk kurar ve iki okumada aynı çıkmıştır: `Madde 1 – Her Türk öz adından başka soy adını da taşımağa mecburdur.` Maddedeki `taşımağa` yazımı kaynakta bu hâldedir ve düzeltilmemiştir. Bu tek cümle, dilbilim açısından bir ad dizgesinin kamusal olarak nasıl kurulduğunun birincil kaynağıdır: bir kişi adının kaç parçadan oluşacağı burada bir kural olarak konulmuştur.
İkinci madde bu programın konusuna en doğrudan değen maddedir ve iki okumada aynı çıkmıştır: `Madde 2 – Söyleyişte, yazışta, imzada öz ad önde, soy adı sonda kullanılır.` Bu cümle üç ayrı kullanım düzlemini birlikte anar: söyleyiş, yazı ve imza. Dilbilimin sözlü dil ile yazılı dil arasında yaptığı ayrım burada bir hükmün içinde görünür; bir dil normunun aynı anda hem konuşmaya hem yazıya hem de imzaya yöneltilmesi, dil planlaması başlığının doğrudan malzemesidir.
Üçüncü madde ad dağarcığına müdahale eder ve yasaklanan ad sınıflarını sayar. Madde iki okumada aynı çıkmıştır: `Madde 3 – Rütbe ve memuriyet, aşiret ve yabancı ırk ve millet isimleriyle umumi edeplere uygun olmıyan veya iğrenç ve gülünç olan soyadları kullanılamaz.` Maddedeki `olmıyan` yazımı kaynakta bu hâldedir ve düzeltilmemiştir. Bu madde, bir sözcüğün ad olarak kullanılabilirliğinin anlambilimsel ve toplumsal ölçütlere bağlandığı bir metindir; ad bilimi çalışan bir öğrenci için bu ölçütlerin nasıl dile getirildiği başlı başına bir inceleme konusudur.
Altıncı madde bu kuralın nasıl işletileceğini düzenler ve iki okumada aynı çıkmıştır: `Madde 6 – En büyük mülkiye memurunun vereceği müzekkere üzerine Cumhuriyet Müddeiumumisi, 3 üncü maddedeki memnuiyete uygun olmıyarak soy adı kullananların bu adı değiştirmelerini ve tarihte ün almış olanlara ilişik anlatan adların, hilafını iddia ile, kullanılmamasını mahkemeden istiyebilir. Kanunla taayyün eden unvanlar mahfuzdur.` Maddedeki `olmıyarak`, `istiyebilir`, `müzekkere`, `memnuiyete` ve `taayyün` biçimleri kaynakta bu hâldedir; bu rehber kaynağın yazımını güncellememiştir. Bu madde, dil üzerine konulmuş bir normun yargı yoluyla nasıl uygulanabildiğini gösterir.
Sekizinci madde bir idari makama doğrudan ad biçimi üzerinde karar yetkisi verir ve iki okumada aynı çıkmıştır: `Madde 8 – Soyadı seçme işlerinde çıkacak ihtilafları halletmek ve kendiliklerinden soyadı seçmiyenlerle anası babası belli olmıyan çocuklara ad takmak ve bir adın kanunun istediği şekle uygun olup olmadığı hakkında karar vermek salahiyeti ana kütüğün bulunduğu yerin en büyük mülkiye memuruna aittir.` Bu maddenin içindeki `bir adın kanunun istediği şekle uygun olup olmadığı hakkında karar vermek` ibaresi, bu program için maddenin en önemli parçasıdır: burada bir adın biçimi üzerinde normatif bir denetim kurulmuştur ve bu, dilbilimin normlaştırma başlığının tam ortasına düşer.
Kanunun son üç maddesi de iki okumada aynı çıkmıştır. Kaynakta şöyledir: `Madde 13 – Bu kanunun tatbik yollarını gösterir bir yönetmelik Cumhurbaşkanınca yapılacaktır.` `Madde 14 – Bu kanun neşri tarihinden altı ay sonra mer'iyete girecektir.` `Madde 15 – Bu kanunun hükümlerini yerine getirmeğe Dahiliye Vekili memurdur.` Burada bir gözlem kaydedilebilir, ancak bu bir iddia değildir: doğrulanmış on üçüncü maddede `Cumhurbaşkanınca` ibaresi, doğrulanmış on beşinci maddede `Dahiliye Vekili` ibaresi geçmektedir, yani iki ayrı döneme ait terminoloji doğrulanmış gövdelerde yan yana durmaktadır. Bunun nedeni hakkında bu rehberde hiçbir şey iddia edilmemektedir; yalnızca iki okumada da bu biçimde görüldüğü kaydedilmiştir. Madde numarası ayracının uzun tireli biçimi, yani `Madde 1 – ` kalıbı, iki okumada da aynı görünmüştür.
Örtüşmenin sınırı aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun dilbilimin kanunu değildir. Bu programı kurmaz, ders planını belirlemez, mezununun meslek tanımını, unvanını ya da yetkisini düzenlemez, dilbilimciye doğrudan bir yükümlülük yüklemez. Kanun burada bir meslek düzenlemesi olarak değil, dilbilimin kendi konularından biri olan dil planlamasının birincil kaynak metni olarak sunulmaktadır: bir devletin ad dizgesine kural koyduğu, söyleyiş ve yazı düzlemlerinde bir norm belirlediği ve bir adın uygunluğunu bir makamın kararına bağladığı bir metin olarak. Doğrulanmış maddi bağ yalnızca yukarıda alıntılanan sekiz madde düzeyindedir; bundan geniş bir bağ kurulmamıştır. Kanunun güncel hâli için kaynak listesindeki resmî adres esas alınmalıdır; bu rehberdeki alıntılar bir oturumda yapılmış iki okumanın tutanağıdır, yürürlükteki metnin yerine geçmez.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu kanunda dördüncü okuma yapılmamıştır ve yukarıda ayrıca yazıldığı gibi İngilizce yazılmış istekle yapılan okuma tam red vermiştir; bu yüzden mutabakat iki okumayla sınırlıdır ve bu, bu rehberin en zayıf doğrulama tabanına dayanan kanun başlığıdır. İki okumadan biri madde gövdelerini kaynakta bulunmayan çift tırnaklarla sarmış ve künye etiketlerini kalın yazıya çevirmiştir; bu sunum kaynak metnin parçası sayılmamış ve taşınmamıştır, ancak gövde metinleri birebir olduğu için o okuma gövde kalemlerinde sayılmıştır. Künye satırlarının tam biçimi doğrulanmamıştır ve yalnızca değerler verilmiştir. Yöntemin kendi sınırı da eksik olarak sayılmalıdır: okumalar aynı adres için yanıtın önbellekte tutulduğu kısa pencere içinde yapıldığı için büyük olasılıkla tek bir metin dönüşümü üzerinde çalışmıştır; dolayısıyla okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Bu oturumda bu tür bozulmaların somut örnekleri başka kanunlarda görülmüştür: bir dipnot rakamının bir sözcüğe boşluksuz kaynadığı, bir cümlenin sonuna dipnot rakamı eklendiği, bir kanun adının sonuna dipnot rakamlarının yapıştığı ve karşılığı olmayan bozuk karakterlerin üretildiği kaydedilmiştir. Kanunun dördüncü, beşinci, yedinci, dokuzuncu, onuncu, on birinci ve on ikinci maddeleri iki okumada birebir teyit edilmediği için hiç alıntılanmamıştır ve içerikleri hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır; dördüncü maddede bir okumanın bildirdiği bir yüksek mahkeme kararı ibaresi de aynı gerekçeyle kullanılmamıştır. Madde başlıkları bu kanun için hiçbir okumada birebir bir satır olarak elde edilmemiştir; bu kanunda madde başlığı bulunup bulunmadığına dair hiçbir olumsuz iddia kurulmamıştır. Kanun numarası seçilirken önce üç ayrı numara denenmiş, o adreslerin hiçbiri bulunamadığı için o numaralar aynı adresle ikinci kez istenmemiş ve o metinler hakkında bu rehberde hiçbir bilgi bulunmamaktadır. Bu programa daha yakın görünen dil kurumları, harf düzeni, yabancı dil eğitimi ve işaret dili eksenlerindeki kanunlar başka kayıtlarda kullanımda olduğu için elenmiştir; elenen numaraların içerikleri hakkında da hiçbir iddia kurulmamıştır ve bu kanunun o eksenlerin yerine geçtiği söylenmemektedir. Son olarak bu rehberdeki hiçbir cümle, bir terimin bu kanunda tanımlı olmadığı yönünde bir iddia içermez; yalnızca bu oturumun iki okumasında birebir görülmeyen öğelerin alıntılanmadığı kaydedilmiştir.
Dilbilimi ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır ve karışmanın en yaygın biçimi onu bir yabancı dil programı sanmaktır. Bu rehberin tutumu şudur: adı bu programın adıyla birebir aynı olmayan hiçbir kayıt bu programın yerine kullanılmamıştır ve o kayıtların ders planları hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır.
Birinci karışma noktası dil ve edebiyat programlarıdır. [İngiliz dili ve edebiyatı](/bolum/ingiliz-dili-ve-edebiyati), [alman dili ve edebiyatı](/bolum/alman-dili-ve-edebiyati), [fransız dili ve edebiyatı](/bolum/fransiz-dili-ve-edebiyati), [rus dili ve edebiyatı](/bolum/rus-dili-ve-edebiyati), [arap dili ve edebiyatı](/bolum/arap-dili-ve-edebiyati), [fars dili ve edebiyatı](/bolum/fars-dili-ve-edebiyati) ve [amerikan kültürü ve edebiyatı](/bolum/amerikan-kulturu-ve-edebiyati) belirli bir dilin ve o dilde yazılmış edebiyatın içinde çalışır. Bu program ise tek bir dile bağlı değildir; dilin genel işleyişini konu edinir ve incelediği veriyi birden çok dilden alabilir.
İkinci karışma noktası Türkçe eksenli programlardır. [Türk dili ve edebiyatı](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati) ve [çağdaş türk lehçeleri ve edebiyatları](/bolum/cagdas-turk-lehceleri-ve-edebiyatlari) Türkçenin ve Türk dillerinin kendisine yönelir. Bu programın okunan planında Türk Dili Tarihi, Karşılaştırmalı Türk Dilleri I ve II ile Osmanlı Türkçesi dersleri bulunması, programı bir Türk dili programına dönüştürmez; buradaki amaç dilbilim kuramını Türkçe verisi üzerinde çalıştırmaktır.
Üçüncü karışma noktası çeviri programlarıdır. [Mütercim tercümanlık](/bolum/mutercim-tercumanlik), [ingilizce mütercim ve tercümanlık](/bolum/ingilizce-mutercim-ve-tercumanlik), [almanca mütercim ve tercümanlık](/bolum/almanca-mutercim-ve-tercumanlik), [fransızca mütercim ve tercümanlık](/bolum/fransizca-mutercim-ve-tercumanlik) ve [arapça mütercim ve tercümanlık](/bolum/arapca-mutercim-ve-tercumanlik) çeviri yetkinliğini merkeze alır. Bu programın planında Kısa Öykü Çevirisi I ve Dilbilimi Metin Çevirileri adlı dersler bulunur, ancak programın merkezinde çeviri üretimi değil dilin çözümlenmesi vardır.
Dördüncü karışma noktası öğretmenlik programlarıdır. [Türkçe öğretmenliği](/bolum/turkce-ogretmenligi), [türk dili ve edebiyatı öğretmenliği](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati-ogretmenligi), [ingilizce öğretmenliği](/bolum/ingilizce-ogretmenligi), [almanca öğretmenliği](/bolum/almanca-ogretmenligi), [fransızca öğretmenliği](/bolum/fransizca-ogretmenligi) ve [arapça öğretmenliği](/bolum/arapca-ogretmenligi) öğretmen yetiştirmeye yönelik programlardır ve kendi öğretmenlik meslek dersleriyle yürür. Bu programın planında Dil Öğretme Yöntemleri ve Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi adlı dersler bulunması, programı bir öğretmenlik programı yapmaz; öğretmenlik yolunun koşulları hakkında bu rehber bir iddia kurmaz.
Beşinci karışma noktası sağlık alanındaki dil programlarıdır. [Dil ve konuşma terapisi](/bolum/dil-ve-konusma-terapisi) ve [odyoloji](/bolum/odyoloji) dilin ve işitmenin bozulduğu durumlarla, tanı ve terapi çerçevesinde ilgilenir. Bu programın planında Sinir Dilbilimi ve Psikolinguistik adlı dersler bulunması, mezuna bir sağlık yetkisi vermez; bu rehber böyle bir yetki iddiasında bulunmaz.
Altıncı karışma noktası kuram ağırlıklı sosyal bilim programlarıdır. [Felsefe](/bolum/felsefe), [psikoloji](/bolum/psikoloji), [sosyoloji](/bolum/sosyoloji) ve [antropoloji](/bolum/antropoloji) bu programın planındaki kuram derslerinin komşularıdır. Okunan planda Dil Felsefesi, Felsefi ve Eleştirel Düşünce, Kültür Bilimleri Felsefesi, Antropolojik Dil Bilimi, Etik ve Estetik ve Yorum Bilimi adlı dersler bulunması, bu programı bir felsefe ya da antropoloji programına çevirmez; bu dersler dile ilişkin çözümlemenin arka planını kurar.
Yedinci karışma noktası bilgisayar ve veri programlarıdır. [Bilgisayar bilimleri](/bolum/bilgisayar-bilimleri), [yapay zeka mühendisliği](/bolum/yapay-zeka-muhendisligi), [yapay zeka ve makine öğrenmesi](/bolum/yapay-zeka-ve-makine-ogrenmesi) ve [veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi) dil verisini işleyen dizgeler kurmaya bakar. Bu programın planında Derlem Dilbilimi adlı bir ders bulunması, programı bir mühendislik programına dönüştürmez; buradaki bakış dilin yapısı tarafındadır. Sekizinci karışma noktası ise bilgiyi düzenleyen programlardır: [bilgi ve belge yönetimi](/bolum/bilgi-ve-belge-yonetimi) belge, katalog ve erişim düzeninin kendisine bakar.
Bir Üniversitenin Ders Planı: İstanbul Üniversitesi
Bu programın somut bir örneği için İstanbul Üniversitesi'nin eğitim bilgi sistemi üzerinde yayımlanan ders programı sayfası okundu. Üniversitenin adı sayfada başlıkta yayımlanmaktadır ve alan adından çıkarım değildir. Programı adlandıran başlık ikinci okumanın alıntısında `DİLBİLİMİ, LİSANS PROGRAMI, (ÖRGÜN ÖRETİM)` biçimindedir; birinci okuma aynı başlığı `Dilbilimi, Lisans Programı` biçiminde bildirmiştir. İki okuma arasındaki büyük ve küçük harf farkı ile ikinci okumanın alıntısındaki yazım bu rehberde düzeltilmemiş, yalnızca işaretlenmiştir.
Bu sayfada öğretim düzeyi basılıdır ve çıkarım değildir: lisans ifadesi programı adlandıran başlığın içinde birebir geçmektedir. Yani bu kayıtta düzey, yarıyıl sayısından yapılan bir çıkarıma dayanmamaktadır. Okunan müfredat sayfanın yıl parametresiyle çağrılan belirli bir sürümüdür ve başka yıl sürümleri okunmamış, karşılaştırılmamıştır. Ders adları sayfada Türkçe yayımlanmıştır; ders adlarının içinde parantezle verilen dil bilgileri sayfada adın parçası olarak basılıdır ve ayrıştırılmamıştır.
Birinci sınıf güz döneminin dersleri Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Dil Atölyesi I (İngilizce), Dil Bilimine Giriş, Dil, Kültür ve İletişim, Güzel Sanatlar I, Osmanlı Türkçesine Giriş, Ses Bilgisi ve Ses Bilimi, Yabancı Öğrenciler için Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I ve Yazılı Anlatım olarak yayımlanmıştır. İlk yarıyıl alanın giriş dersini, ses katmanını ve dil ile kültür ilişkisini aynı anda açar.
Birinci sınıf bahar döneminin dersleri Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Dil Atölyesi II (İngilizce), Dil Bilimi Tarihi, Gösterge Bilimi, Güzel Sanatlar II, Karşılaştırmalı Türk Dilleri I, Osmanlı Türkçesi Dilbilgisi, Sözlü Anlatım ve Sunum Teknikleri ve Yabancı Öğrenciler için Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II olarak yayımlanmıştır. Bu dönemde alanın kendi tarihi ile gösterge kavramı yan yana gelir.
İkinci sınıf güz döneminin dersleri Biçim Bilimi (Morfoloji), Dil Atölyesi III (İngilizce), Dil Dışı Göstergeler, Dil Felsefesi, Dil Tipololojileri, Felsefi ve Eleştirel Düşünce, Kısa Öykü Çevirisi I, Kültürel Etkinlikler I, Psikolinguistik ve Söz Dizimi (Sentaks) olarak yayımlanmıştır. Bu dönem alanın omurgasıdır: biçim ve sözdizim aynı yarıyılda açılır. Buradaki Dil Tipololojileri adı birinci okumanın verdiği biçimdir; üçüncü okuma aynı satırı Dil Tipolojileri olarak bildirmiştir ve iki varyant da korunmuştur.
İkinci sınıf bahar döneminin dersleri Akıl Yürütme ve Temelledirme, Dil Atölyesi IV (İngilizce), Dil Edinimi, Dilbilim Metinleri, Edebiyat Bilimlerine Giriş, Edimbilim, Gönüllülük Çalışmaları, İngilizce Dilbilimi Metinleri, Karşılaştırmalı Türk Dilleri II, Kültürel Etkinlikler II, Sinir Dilbilimi ve Türk Dili Tarihi olarak yayımlanmıştır. Buradaki Akıl Yürütme ve Temelledirme adı birinci okumanın verdiği biçimdir; üçüncü okuma aynı satırı Akıl Yürütme ve Temellendirme olarak bildirmiştir. Aynı biçimde İngilizce Dilbilimi Metinleri adı birinci okumanın, İngilizce Dilbilim Metinleri adı ise üçüncü okumanın verdiği biçimdir. Her iki varyant da korunmuş, hiçbiri tek biçime indirilmemiştir.
Üçüncü sınıf güz döneminin dersleri Anlam Bilimi, Bilimsel Metin Üretimi, Dil Atölyesi V (Arapça/Farsça/Fransızca), Dil Kullanımı, Ekolinguistik, İngilizce Dilbilimi Literatürü, Kültür Bilimleri Felsefesi, Kültürel Etkinlikler III, Metin Dil Bilimi, Minimalist Sözdizimi, Tarihsel Dil Bilimi ve Toplum Dil Bilimi olarak yayımlanmıştır. Buradaki Ekolinguistik adı birinci okumanın, Ekolingustik adı üçüncü okumanın verdiği biçimdir; aynı biçimde Minimalist Sözdizimi adı birinci okumanın, Minimalitist Sözdizimi adı üçüncü okumanın verdiği biçimdir. Dört varyant da korunmuştur.
Üçüncü sınıf bahar döneminin dersleri Antropolojik Dil Bilimi, Dil Atölyesi VI (Arapça/Farsça/Fransızca), Dil Öğretme Yöntemleri, Dilbilimi Metin Çevirileri, Diyalektoloji, Kültürel Etkinlikler IV, Medeniyetler Tarihi, Metin Dilbilimi Uygulamaları ve Toplum Dilbilimi Uygulamaları olarak yayımlanmıştır. Buradaki Medeniyetler Tarihi adı birinci okumanın verdiği biçimdir; üçüncü okuma aynı satırı Medeniyet Tarihi biçiminde ve ayrıca bir bozuk karakterle bildirmiştir. İki varyant yan yana bırakılmış, bozuk karakter bu rehbere taşınmamıştır.
Dördüncü sınıf güz döneminin dersleri Bilimsel Araştırma Semineri I, Dil Atölyesi VII (Latince/Rusça), Dilbilimi Uygulamaları I, Etik ve Estetik, Klasik Belagat, Söylem Bilimi, Sözlük Bilimi ve Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi olarak yayımlanmıştır. Son yılın güz dönemi araştırma semineri ile sözlük ve söylem çalışmasını bir arada yürütür.
Dördüncü sınıf bahar döneminin dersleri Bilimsel Araştırma Semineri II, Bilişsel Dilbilim, Derlem Dilbilimi, Dil Atölyesi VIII (Latince/Rusça), Dil ve Cinsiyet, Medya ve Dil ve Yorum Bilimi olarak yayımlanmıştır. Son dönem alanın güncel çizgilerini, yani bilişsel bakışı, derlem çalışmasını ve dilin toplumsal cinsiyet ile medya ile ilişkisini bir araya getirir. Planda birinciden sekizinciye kadar Dil Atölyesi adlı bir dizi ders bulunması ve bu derslerin parantezlerinde farklı dillerin sayılması, programın öğrenciyi birden çok dile temas ettiren bir yapı kurduğunu gösterir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Sayfa üç ayrı okumayla, farklı ifadeyle yazılmış üç ayrı istekle okunmuştur. İkinci okuma ders adları bakımından reddedilmiştir, çünkü ders adları yerine yalnızca ders kodlarını dökmüştür; ders kodları bu rehberde toplanmaz ve o okumadan ad karşılaştırması yapılamamıştır. Bu nedenle yerine üçüncü bir okuma yapılmış, adlandırma, düzey ve üniversite denetimleri ikinci okumadan, ders adı listesi ise birinci ve üçüncü okumadan alınmıştır. Yukarıda sekiz yarıyıl hâlinde sayılan yetmiş altı ders adı iki okumada aynı sayıda ve aynı sırada çıkmıştır ve hiçbir ders adı düşürülmemiştir. Buna karşılık altı satırda iki okuma arasında harf düzeyinde yazım farkı bildirilmiştir; bu altı fark yalnızca boşluk ya da ayırıcı farkı değildir ve bu nedenle her iki varyant da yukarıda ayrı ayrı yazılmıştır, hiçbiri normalleştirilmemiştir ve hangisinin doğru olduğu iddia edilmemiştir. Üniversite adı sayfada yayımlanmıştır ve alan adından çıkarım yapılmamıştır; öğretim düzeyi de bu sayfada basılıdır ve yarıyıl sayısından çıkarım yapılmamıştır. Buna karşılık sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfaya dayandırılmamıştır. Ders kodları, kredi ve iş yükü değerleri toplanmamış ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Derslerin hangilerinin zorunlu hangilerinin seçmeli olduğu bu okumalarda ayrıştırılabilir biçimde elde edilememiştir; bu nedenle zorunlu ve seçmeli ayrımı belirtilmemiş, seçmeli ders havuzlarının içi doldurulmamış ve havuzlardan hangi derslerin açıldığına dair hiçbir iddia kurulmamıştır. Okunan müfredat tek bir yıl sürümüdür; başka yıl sürümleri açılmamıştır ve o sürümler hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Aynı üniversitedeki lisansüstü dilbilimi kayıtları kapsam dışı olduğu için kullanılmamıştır. Adı bu programın adına yakın olan başka bir üniversitedeki İngiliz dilbilimi kaydı ayrı bir kayıt sayılarak kullanılmamış, sayfaları açılmamış ve içeriği hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Bir başka üniversitenin ilgili sayfası okunmuş ancak sayfa gövdesinde bu programın Türkçe adı basılmadığı ve yarıyıl başlıklı ders adı listesi bulunmadığı için reddedilmiş, o sayfadan hiçbir ders adı alınmamıştır. Bir üniversitenin bölüm sayfası ise erişim kuralları gereği hiç açılmamıştır ve aynı adresteki belge de açılmamıştır; o kaynakların içerikleri hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Son olarak bu plan tek bir üniversitenin planıdır ve öteki üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk çalışma alanı dil verisiyle çalışan işlerdir. Metin derlemek, derlem kurmak, veri etiketlemek, sözlük ve terim çalışmasına katılmak, dil kaynaklarını düzenlemek ve dil verisinin tutarlılığını denetlemek bu tarafın gündelik gövdesini oluşturur. Okunan planda Derlem Dilbilimi ve Sözlük Bilimi adlı derslerin bulunması bu tarafın eğitim içindeki karşılığıdır.
İkinci alan yayın ve metin işleridir. Yayınevlerinde, dergilerde ve kurumsal iletişim birimlerinde metin düzeltme, redaksiyon, üslup denetimi ve metin hazırlama işleri bu tarafa girer. Okunan planda Yazılı Anlatım, Bilimsel Metin Üretimi, Metin Dil Bilimi ve Söylem Bilimi adlı derslerin bulunması bu çalışma biçimine yakın durur.
Üçüncü alan çeviri ve çokdilli içerik işleridir. Bu rehber mezunun çeviri mesleğine ilişkin bir yetki taşıdığı yönünde bir iddia kurmaz; yalnızca okunan planda çeviri dersleri bulunduğunu ve alanın çokdilli metinle çalışan işlere komşu olduğunu kaydeder. Dördüncü alan dil öğretimi tarafıdır; yabancı dil olarak Türkçe öğretimi bu tarafın en belirgin başlığıdır ve okunan planda bu adla bir ders bulunmaktadır. Öğretmenlik yolunun kendi koşulları vardır ve bu rehber o koşullar hakkında bir iddia kurmaz.
Beşinci alan iletişim ve medya tarafıdır. Söylem çözümlemesi, medya metinlerinin incelenmesi, kurum içi dil rehberlerinin hazırlanması ve kamuya dönük metinlerin gözden geçirilmesi bu tarafa girer; okunan planda Medya ve Dil adlı bir ders bulunmaktadır.
Altıncı alan kültür kurumları, arşiv ve kütüphane tarafıdır; metin ve kayıt düzeninin kurulması, adların ve terimlerin tutarlı hâle getirilmesi bu işlerin içindedir. Yedinci alan ise akademik çalışmadır: bu yol lisansüstü eğitimle sürer ve bu rehber o yolun koşulları hakkında bir iddia kurmaz.
Sekizinci alan kamusal ad ve kayıt işlerine komşu duran çalışmalardır. Yukarıdaki kanun başlığında görüldüğü gibi ad biçimi ve ad uygunluğu kamusal olarak düzenlenen bir alandır; ad bilimi çalışan bir mezunun bu alandaki metinlerle uğraşması olağandır. Bu rehber mezuna bu alanda bir karar yetkisi atfetmez. Bu alanda bazı işlerin belirli belge, yeterlik ya da yetki şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi işin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: bir dili konuşmak mı ilginizi çekiyor, dilin nasıl çalıştığını çözmek mi? Bu program ikinciyi yapar. Dört yıl boyunca ses, biçim, dizim ve anlam katmanları üzerinde çalışılır; yabancı dil dersleri planda bulunur, ama programın amacı bir dili akıcı kullanmak değildir. Bu ayrımı baştan gözden kaçıran öğrenci ilk yıl içinde hayal kırıklığı yaşayabilir.
İkinci soru soyut düşünmeyle ilgilidir. Sözdizim, anlam bilimi ve dil felsefesi soyut kavramlarla çalışır; bir cümlenin yapısını çözümlemek, matematiksel olmayan ama biçimsel bir düşünme alışkanlığı ister. Kural bulmaktan, karşı örnek aramaktan ve bir genellemeyi bozan tek bir veriye takılmaktan hoşlanan öğrenci bu alanda rahat eder.
Üçüncü soru ayrıntıya dayanma gücüyle ilgilidir. Bu alanda tek bir ekin, tek bir sesin ya da tek bir sözcük sırasının farkı bir çözümlemenin tümünü değiştirir. Bu rehberde okunan ders listesinde iki okuma arasında altı satırda harf düzeyinde fark bulunması bile, bu alanda tek harfin taşıdığı ağırlığın iyi bir örneğidir. Ayrıntıyı önemsiz gören bir öğrenci burada zorlanır.
Dördüncü soru okuma yüküyle ilgilidir. Planda dilbilim metinleri, İngilizce dilbilim metinleri ve İngilizce dilbilim literatürü adlarını taşıyan dersler bulunur; bu alanın kaynakları büyük ölçüde İngilizcedir ve düzenli okuma alışkanlığı gerektirir. Yabancı dilde kaynak okumaya isteksiz bir öğrenci bu programın kuram tarafında yavaş ilerler.
Beşinci soru tarihsel malzemeyle ilgilidir. Planda Osmanlı Türkçesine Giriş, Osmanlı Türkçesi Dilbilgisi, Klasik Belagat ve Tarihsel Dil Bilimi adlı dersler bulunur. Eski metinle çalışmak bu alanın bir parçasıdır ve bu, yalnızca güncel dile ilgi duyan bir öğrenci için beklenmeyen bir yük olabilir.
Altıncı soru mesleki yolun açıklığıyla ilgilidir. Bu alanın çalışma alanları yukarıda sayılmıştır, ancak bunların hiçbiri tek bir unvanla tanımlı değildir ve bu rehber hiçbiri için oran, hız ya da ücret bilgisi vermez. Belirli ve tek bir meslek unvanı arayan öğrenci için bu genişlik başlı başına bir tercih konusudur. Son olarak bu programın dört yıllık bir lisans programı olduğu ve bu rehberde okunan plan sayfasında düzeyin basılı bulunduğu kaydedilmelidir.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında farklılaşmaktadır. Yakın bir içerik dilbilimi, dilbilim ya da belirli bir dilin dilbilimi başlıklı adlarla açılabilmekte ve bu adların altındaki ders planları birbirinden ayrışabilmektedir. Bu rehber, adı bu programın adıyla birebir aynı olmayan kayıtların içeriği hakkında hiçbir iddia kurmaz. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir.
İkinci not: Bu alanda hangi dillerin okutulduğu belirleyicidir. Bu rehberde okunan planda atölye derslerinin parantezlerinde İngilizce, Arapça, Farsça, Fransızca, Latince ve Rusça adları geçmektedir. Bir üniversitede hangi dillerin gerçekten açıldığı, bu derslerin her yıl açılıp açılmadığı, kaç öğrenciyle yürütüldüğü ve hangi düzeyden başladığı tercihten önce sorulmalıdır. Ders adının planda bulunması, o dersin her dönem açıldığını kendiliğinden göstermez.
Üçüncü not: Bu alanın uygulama tarafı laboratuvar ve yazılım imkânına bağlıdır. Ses çözümlemesi, derlem çalışması ve deneysel dil incelemesi için gerekli araçların bulunup bulunmadığı, öğrencinin bu araçlara erişip erişemediği, bitirme çalışmasının nasıl yürütüldüğü ve alanın araştırma kaynaklarına kurumsal erişim sağlanıp sağlanmadığı öğrenilmelidir. Bu rehberde okunan sayfa derslerin zorunlu mu seçmeli mi olduğunu ayrıştırılabilir biçimde vermemektedir ve bu rehber seçmeli havuzların içini doldurmamıştır.
Dördüncü not: Belirli bir dili derinlemesine çalışmak isteyen öğrenci için [ingiliz dili ve edebiyatı](/bolum/ingiliz-dili-ve-edebiyati), [alman dili ve edebiyatı](/bolum/alman-dili-ve-edebiyati), [fransız dili ve edebiyatı](/bolum/fransiz-dili-ve-edebiyati), [rus dili ve edebiyatı](/bolum/rus-dili-ve-edebiyati), [arap dili ve edebiyatı](/bolum/arap-dili-ve-edebiyati), [fars dili ve edebiyatı](/bolum/fars-dili-ve-edebiyati) ve [amerikan kültürü ve edebiyatı](/bolum/amerikan-kulturu-ve-edebiyati); Türkçe ve Türk dilleri tarafına ilgi duyan öğrenci için [türk dili ve edebiyatı](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati) ve [çağdaş türk lehçeleri ve edebiyatları](/bolum/cagdas-turk-lehceleri-ve-edebiyatlari); çeviri tarafına ilgi duyan öğrenci için [mütercim tercümanlık](/bolum/mutercim-tercumanlik), [ingilizce mütercim ve tercümanlık](/bolum/ingilizce-mutercim-ve-tercumanlik), [almanca mütercim ve tercümanlık](/bolum/almanca-mutercim-ve-tercumanlik), [fransızca mütercim ve tercümanlık](/bolum/fransizca-mutercim-ve-tercumanlik) ve [arapça mütercim ve tercümanlık](/bolum/arapca-mutercim-ve-tercumanlik); öğretmenlik tarafına ilgi duyan öğrenci için [türkçe öğretmenliği](/bolum/turkce-ogretmenligi), [türk dili ve edebiyatı öğretmenliği](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati-ogretmenligi), [ingilizce öğretmenliği](/bolum/ingilizce-ogretmenligi), [almanca öğretmenliği](/bolum/almanca-ogretmenligi), [fransızca öğretmenliği](/bolum/fransizca-ogretmenligi) ve [arapça öğretmenliği](/bolum/arapca-ogretmenligi); dilin bozulduğu durumlara ve işitmeye ilgi duyan öğrenci için [dil ve konuşma terapisi](/bolum/dil-ve-konusma-terapisi) ve [odyoloji](/bolum/odyoloji); kuram tarafına ilgi duyan öğrenci için [felsefe](/bolum/felsefe), [psikoloji](/bolum/psikoloji), [sosyoloji](/bolum/sosyoloji) ve [antropoloji](/bolum/antropoloji); dil verisinin işlenmesine ilgi duyan öğrenci için [bilgisayar bilimleri](/bolum/bilgisayar-bilimleri), [yapay zeka mühendisliği](/bolum/yapay-zeka-muhendisligi), [yapay zeka ve makine öğrenmesi](/bolum/yapay-zeka-ve-makine-ogrenmesi), [yapay zeka ve veri mühendisliği](/bolum/yapay-zeka-ve-veri-muhendisligi) ve [veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi); metin ve kayıt düzenine ilgi duyan öğrenci için [bilgi ve belge yönetimi](/bolum/bilgi-ve-belge-yonetimi); tarih ve kültür tarafına ilgi duyan öğrenci için [tarih](/bolum/tarih), [arkeoloji](/bolum/arkeoloji) ve [sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 6 üniversitede, 6 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.