Elektrik Mühendisliği

Elektrik mühendisliği, elektrik enerjisinin üretilmesini, uzun mesafelere taşınmasını, kullanıcıya dağıtılmasını ve makinelerde işe çevrilmesini konu edinen dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın çekirdeğindeki soru şudur: enerji nerede üretilir, hangi yolla ve hangi kayıpla taşınır, hangi gerilim seviyesinde hangi ekipmanla kullanılır ve bütün bu zincir nasıl kesintisiz ve güvenli tutulur. Programın dersleri bu zincirin halkalarını sırayla ele alır.

Alanın birinci ayağı temel bilimlerdir: matematik, fizik, kimya, diferansiyel denklemler, doğrusal cebir, kompleks analiz, sayısal analiz, olasılık ve istatistik. Elektrik mühendisliği fizik ile matematiğin en sıkı iç içe geçtiği mühendislik alanlarından biridir; devrelerin ve alanların davranışı doğrudan bu araçlarla yazılır.

İkinci ayak devre tarafıdır: devre temelleri, devre teorisi, devre analizi ve bunların laboratuvar karşılıkları. Bir devrenin akım ve gerilim dağılımının hesaplanması, geçici rejimin çözülmesi ve ölçümle doğrulanması bu ayağın konularıdır. Alanın ortak dili burada kurulur.

Üçüncü ayak elektromanyetik alan ve yüksek gerilim tarafıdır. Alan teorisi, yüksek gerilim tekniği, aşırı gerilimler ve yalıtım koordinasyonu bu ayağın konularıdır. Enerjinin iletim hattı üzerinde nasıl davrandığı, yalıtımın neden ve nasıl boyutlandırıldığı bu ayakta anlaşılır.

Dördüncü ayak makine ve güç elektroniğidir: elektrik makineleri, güç elektroniği, sürücüler ve bunların laboratuvarları. Enerjinin harekete, hareketin enerjiye çevrilmesi ve gerilimin biçiminin denetlenmesi bu ayağın işidir. Sanayideki uygulamaların çoğu bu ayağın üstünde durur.

Beşinci ayak enerji sistemleri tarafıdır: enerji üretimi, iletimi, dağıtımı, güç sistemlerinin analizi, kararlılık, koruma tekniği, arıza analizi ve güç kalitesi. Bu ayak alanın adını taşıyan ayaktır; bir şebekenin bütün olarak nasıl çalıştığı burada görülür.

Altıncı ayak kontrol, elektronik ve hesaplamadır: elektroniğe giriş, sayısal elektronik, mikroişlemciler, otomatik kontrol, kumanda teknikleri, endüstriyel otomasyon, gömülü sistemler ve programlama. Yedinci ayak ise alanın yeni genişlemesidir: yenilenebilir kaynaklar, akıllı şebekeler, elektrikli araç teknolojileri ve öğrenme yöntemlerinin enerji sistemlerinde kullanımı.

Bu ayaklar alanı hem ağır sanayiye hem de elektroniğe yakın kılar. Elektroniğin ve haberleşmenin daha geniş yer tuttuğu bir plana ilgi duyan öğrenci için [elektrik elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi), enerjinin kaynak ve sistem tarafına ilgi duyan öğrenci için [enerji sistemleri mühendisliği](/bolum/enerji-sistemleri-muhendisligi), makine ile birlikte yürüyen bir çerçeveye ilgi duyan öğrenci için [mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi) ve [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi) bu alanın komşularıdır.

Bu program en sık [elektrik elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi) ile karıştırılır. İki plan devre, alan teorisi, elektronik ve kontrol derslerinde geniş ölçüde örtüşür; ayrışma, elektrik mühendisliğinin güç, yüksek gerilim, elektrik makineleri ve şebeke tarafına daha çok yer ayırması, birleşik programın ise haberleşme, sinyal işleme ve elektronik tasarım tarafını da aynı ağırlıkta taşımasıyla olur. Bu bir üstünlük sıralaması değil, bir ağırlık farkıdır ve tercih öncesinde ilgili üniversitenin kendi planından okunmalıdır.

İkinci karışma noktası enerji tarafıdır. [Enerji sistemleri mühendisliği](/bolum/enerji-sistemleri-muhendisligi) enerjiyi kaynak, dönüşüm ve sistem düzeyinde ele alır ve planına termodinamik ile farklı enerji kaynaklarını da katar; bu program enerjinin elektrik biçimine ve şebekeye odaklanır. [Elektrik enerjisi üretim iletim ve dağıtımı](/bolum/elektrik-enerjisi-uretim-iletim-ve-dagitimi), [elektrik](/bolum/elektrik), [yenilenebilir enerji teknikerliği](/bolum/yenilenebilir-enerji-teknikerligi) ve [alternatif enerji kaynakları teknolojisi](/bolum/alternatif-enerji-kaynaklari-teknolojisi) ise farklı öğrenim düzeylerinde yürüyen programlardır ve süreleri bu programla aynı değildir.

Üçüncü karışma noktası otomasyon ve makine tarafıdır. [Mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi) elektrik, elektronik, makine ve yazılımı tek bir tasarım disiplininde birleştirir; [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi) hareketin ve kuvvetin kendisine bakar; [kontrol ve otomasyon teknolojisi](/bolum/kontrol-ve-otomasyon-teknolojisi) ve [mekatronik](/bolum/mekatronik) ise uygulamanın saha tarafına daha yakın durur. Bu program bu alanların hepsine değer ama merkezini elektrik enerjisinde tutar.

Dördüncü karışma noktası elektronik ve hesaplama tarafıdır. [Elektronik teknolojisi](/bolum/elektronik-teknolojisi), [elektronik haberleşme teknolojisi](/bolum/elektronik-haberlesme-teknolojisi), [bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi) ve [robotik ve yapay zeka](/bolum/robotik-ve-yapay-zeka) devrenin, haberleşmenin ve hesaplamanın kendi sorularını sorar; bu program bu araçları enerji sistemlerinin hizmetinde kullanır. Fiziğin kendisine ilgi duyan öğrenci için [fizik](/bolum/fizik), araç teknolojilerine ilgi duyan öğrenci için [otomotiv mühendisliği](/bolum/otomotiv-muhendisligi) ve [hibrid ve elektrikli taşıtlar teknolojisi](/bolum/hibrid-ve-elektrikli-tasitlar-teknolojisi) karşılaştırılmaya değer alanlardır.

Bu programın mezununun ilk çalışma alanı enerji üretim tarafıdır: santrallerin işletilmesi, üretim ekipmanının izlenmesi ve bakımı, üretim ile şebeke arasındaki bağlantının kurulması. Rüzgâr, güneş ve hidroelektrik tesislerinin yaygınlaşması bu tarafı genişletmiştir.

İkinci alan iletim ve dağıtım tarafıdır: hatların, trafo merkezlerinin ve dağıtım şebekesinin planlanması, işletilmesi ve arızalarının giderilmesi. Bu tarafta çalışan kişi hem saha koşullarıyla hem de sistemin bütününü gören analizlerle uğraşır. Üçüncü alan proje ve tesisat tarafıdır; binaların, tesislerin ve sanayi yapılarının elektrik projelerinin hazırlanması, aydınlatma ve iç tesisatın tasarlanması, uygulamanın denetlenmesi bu tarafın işleridir.

Dördüncü alan sanayi ve otomasyon tarafıdır: üretim hatlarının kumanda ve kontrol düzeninin kurulması, sürücülerin ve motorların seçilmesi, bakım ve arıza yönetiminin yürütülmesi. Beşinci alan ürün tarafıdır; elektrik makinelerinin, güç elektroniği devrelerinin ve ekipmanlarının tasarlanması, üretilmesi ve test edilmesi bu tarafa girer.

Altıncı alan ölçme, test ve kalite tarafıdır: güç kalitesinin ölçülmesi, harmoniklerin değerlendirilmesi, koruma sistemlerinin ayarlanması ve uygunluk testlerinin yürütülmesi. Yedinci alan yeni genişleme alanlarıdır: akıllı şebekeler, elektrikli araç altyapısı, enerji verimliliği ve enerji yönetimi. Sekizinci alan akademik yoldur; yüksek lisans ve doktora ile araştırma tarafında kalmak mümkündür. Kamu kurumlarında çalışmanın kendi giriş koşulları vardır ve bu rehber o koşullar hakkında bir iddia kurmaz. Bu alanda bazı görevlerin belirli yetki belgesi, oda kaydı ya da sınav şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi görevin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir.

Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez. Bunlar sektöre, bölgeye, kurumun büyüklüğüne ve kişinin kendi birikimine göre değişir; bu rehberin kaynakları bu tür sayıları yayımlamamaktadır.

Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: göremediğiniz bir şeyi denklemle ve ölçüyle takip etmek sizi rahatsız ediyor mu? Elektrik mühendisliğinin konusu doğrudan gözle görülmez; akım, gerilim ve alan ancak model ve ölçüm aracılığıyla izlenir. Somut ve elle tutulur bir nesne üzerinde çalışmayı bekleyen öğrenci bu soyutluk karşısında zorlanabilir.

İkinci soru matematik ve fizikle ilgilidir. Planda diferansiyel denklemler, kompleks analiz, sayısal analiz ve alan teorisi yan yana durur; devre ve makine dersleri bu araçların üstüne kurulur. Bu derslerle arası iyi olmayan bir öğrenci, üçüncü yarıyıldan itibaren birikimli bir zorlanma yaşar.

Üçüncü soru laboratuvarla ilgilidir. Bu planda devre, elektronik, ölçme, elektrik makineleri, güç elektroniği ve tesisat laboratuvarları ayrı ayrı yer alır. Kurulum yapmayı, ölçmeyi, sonucu hesapla karşılaştırmayı ve rapor yazmayı sevmeyen bir öğrenci için bu dersler yük olur.

Dördüncü soru sorumlulukla ilgilidir. Elektrik, yanlış kurulduğunda can ve mal güvenliğini doğrudan etkileyen bir alandır; planda iki ayrı iş sağlığı ve güvenliği dersinin bulunması bunun karşılığıdır. Kurala ve prosedüre uymayı gereksiz bulan bir çalışma tarzı bu alanda yerini bulamaz. Son olarak sahanın payı hesaba katılmalıdır: bu alanın birçok işi şantiyede, santralde ya da tesiste yürür ve her zaman masa başında geçmez.

Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında farklılaşır. Türkiye'de bu alan çoğunlukla "Elektrik-Elektronik Mühendisliği" adıyla açılır; sade "Elektrik Mühendisliği" adıyla açılan program sayısı daha sınırlıdır. Bu iki adın altındaki planlar da birbirinden ayrışır. Tercih listesi yapılırken adın değil, planın okunması gerekir.

İkinci not: Planın ağırlığı sorulmaya değer. Bazı planlar güç ve şebeke tarafını, bazıları elektronik ve haberleşme tarafını, bazıları da kontrol ve otomasyon tarafını öne çıkarır. Bu yönelimler aynı mezun profilini üretmez ve tercihten önce ilgili üniversitenin kendi ders planından okunmalıdır.

Üçüncü not: Uygulama düzeni sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planda iki ayrı staj dersi, çok sayıda laboratuvar dersi ve son yarıyılda işletmede geçirilen bir eğitim dersi bulunmaktadır. Stajın hangi kurumlarla yürüdüğü, işletmede mesleki eğitim dersinin nasıl düzenlendiği, laboratuvarların donanımı ve öğretim dilinin ne olduğu ayrıca sorulmalıdır. Yüksek gerilim ve enerji sistemleri derslerinin uygulamalı olarak nasıl yürütüldüğü de sorulmaya değer bir konudur.

Dördüncü not: Elektroniğin ve haberleşmenin de yer aldığı geniş bir plana ilgi duyan öğrenci için [elektrik elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi); enerjiyi kaynak ve sistem düzeyinde ele almak isteyen öğrenci için [enerji sistemleri mühendisliği](/bolum/enerji-sistemleri-muhendisligi); tasarımı makine ve yazılımla birlikte kurmak isteyen öğrenci için [mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi) ve [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi); otomasyonun saha tarafına ilgi duyan öğrenci için [kontrol ve otomasyon teknolojisi](/bolum/kontrol-ve-otomasyon-teknolojisi) ve [mekatronik](/bolum/mekatronik); şebekenin işletme tarafına ilgi duyan öğrenci için [elektrik](/bolum/elektrik) ve [elektrik enerjisi üretim iletim ve dağıtımı](/bolum/elektrik-enerjisi-uretim-iletim-ve-dagitimi); yenilenebilir kaynaklara ilgi duyan öğrenci için [yenilenebilir enerji teknikerliği](/bolum/yenilenebilir-enerji-teknikerligi) ve [alternatif enerji kaynakları teknolojisi](/bolum/alternatif-enerji-kaynaklari-teknolojisi); devre ve cihaz tarafına ilgi duyan öğrenci için [elektronik teknolojisi](/bolum/elektronik-teknolojisi) ve [elektronik haberleşme teknolojisi](/bolum/elektronik-haberlesme-teknolojisi); hesaplama ve yapay zekâ tarafına ilgi duyan öğrenci için [bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi) ve [robotik ve yapay zeka](/bolum/robotik-ve-yapay-zeka); araç teknolojilerine ilgi duyan öğrenci için [otomotiv mühendisliği](/bolum/otomotiv-muhendisligi) ve [hibrid ve elektrikli taşıtlar teknolojisi](/bolum/hibrid-ve-elektrikli-tasitlar-teknolojisi); temel bilimlere ilgi duyan öğrenci için [fizik](/bolum/fizik); sağlık teknolojilerine ilgi duyan öğrenci için [biyomedikal mühendisliği](/bolum/biyomedikal-muhendisligi); üretim ve süreç tarafına ilgi duyan öğrenci için [endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.