Ermeni Dili ve Kültürü

Ermeni Dili ve Kültürü, bir dili yalnızca konuşulan bir iletişim aracı olarak değil, kendi alfabesi, kendi yazılı geleneği ve kendi tarihsel katmanları olan bir bütün olarak ele alan dört yıllık bir lisans programıdır. Programı bir yabancı dil kursundan ayıran şey hedefin farklı olmasıdır: burada amaç yalnızca dilde iletişim kurabilmek değil, o dilde üretilmiş metinleri okuyabilmek, çözümleyebilmek, başka bir dile aktarabilmek ve o metinlerin içinden çıktığı kültürel bağlamı tanıyabilmektir. Bu nedenle program aynı anda hem bir dil öğrenme süreci hem bir filoloji eğitimidir.

Alanın birinci ayağı dilin kendisidir. Bu rehberde okunan ders planında dil bilgisi dersleri dört yarıyıl boyunca ardışık olarak yer almaktadır: DOĞU ERMENİCE GRAMER 1, DOĞU ERMENİCE GRAMER 2, DOĞU ERMENİCE GRAMER 3 ve DOĞU ERMENİCE GRAMER 4. Bu ardışıklık, dil bilgisinin bir dönemde bitirilip geçilecek bir konu olmadığını, dört yarıyıla yayılan bir omurga olduğunu gösterir. Aynı planda ilerleyen yıllarda BATI ERMENİCESİ 1 ve BATI ERMENİCESİ 2 dersleri de bulunmaktadır. Planda hem doğu hem batı adını taşıyan derslerin bulunması, öğrencinin tek bir yazılı gelenekle değil birden fazlasıyla karşılaşacağı anlamına gelir; bu iki dersin içeriğinin nasıl kurulduğu hakkında bu rehber bir iddia kurmaz, yalnızca planda basılı ders adlarını aktarır.

İkinci ayak sesin ve sözün kendisidir. Planın ilk yarıyılında FONETİK I, YAZILI ANLATIM ve SÖZLÜ ANLATIM 1 dersleri birlikte yer almakta, ikinci yarıyılda bunlara DİKSİYON, OKUMA ANLAMA 2 ve DİNLEME - ANLAMA 2 eklenmektedir. Bu dersler dört becerinin ayrı ayrı çalışıldığını gösterir: duymak, konuşmak, okumak ve yazmak. Bir dilin yazısını sökmek ile o dili konuşabilmek aynı şey değildir ve plan bu ikisini ayrı ders adlarıyla ayırmaktadır. Üçüncü yılda YAZMA BECERİSİ 1 ve YAZMA BECERİSİ 2 derslerinin yeniden görünmesi, yazma becerisinin ilk yılda tamamlanmış sayılmadığını gösterir.

Üçüncü ayak çeviridir ve planda ayrı bir ağırlık taşır. Üçüncü yarıyılda ÇEVİRİ (TÜRKÇE-ERMENİCE) ve ÇEVİRİ (ERMENİCE-TÜRKÇE) dersleri birlikte bulunmakta, dördüncü yarıyılda aynı iki ad yeniden görünmektedir. Bu rehberde okunan planda bu iki ad hem üçüncü hem dördüncü yarıyılda basılıdır ve burada birleştirilmemiştir; aynı adın iki yarıyılda birden bulunması planın basılı hâlidir. Üst yıllarda çeviri EDEBİ ÇEVİRİ 1, EDEBİ ÇEVİRİ 2, GÜNCEL METİNLERİN ÇEVİRİSİ ve GÜNCEL ÇEVİRİ SORUNLARI adlarıyla uzmanlaşmaktadır. Bu sıralama, çevirinin önce iki yön arasında bir aktarma alıştırması olarak, sonra edebî metin ve güncel metin gibi ayrı metin türleri üzerinden çalışıldığını gösterir.

Dördüncü ayak kültür ve tarihtir. Planın ilk yarıyılında ERMENİ KÜLTÜR TARİHİNE GİRİŞ, ikinci yarıyılında ESKİ ERMENİ DİLİNİN TARİHİ ve ERMENİ DİASPORASI dersleri yer almakta; üçüncü ve dördüncü yarıyıllarda ERMENİ KÜLTÜRÜ 1, ERMENİ KÜLTÜRÜ 2, ERMENİ TARİHİ 1 ve ERMENİ TARİHİ 2 dersleri gelmektedir. Yedinci ve sekizinci yarıyıllarda TÜRK ERMENİ İLİŞKİLERİ 1 ve TÜRK ERMENİ İLİŞKİLERİ 2 dersleri bulunmaktadır. Bu derslerin içeriği hakkında bu rehber hiçbir hüküm kurmaz; yalnızca ders adlarının planda basılı olduğunu ve alanın dil öğretiminin yanında bir kültür ve tarih boyutu taşıdığını kaydeder.

Beşinci ayak filoloji ve metin çalışmasıdır. İlk yarıyıldaki METİN OKUMA dersini üçüncü yarıyılda METİN OKUMA VE İNCELEME, dördüncü yarıyılda METİN İNCELEMESİ izlemektedir. Beşinci yarıyılda ÜSLUP BİLİMİ dersi, yedinci ve sekizinci yarıyıllarda ERMENİCE DİL BİLİME GİRİŞ ve ERMENİCE DİLBİLİME GİRİŞ 2 dersleri yer almaktadır. Bu iki son adın yazımı planda birbirinden farklı basılmıştır ve burada birleştirilmemiştir. Beşinci ve altıncı yarıyıllarda ERMENİ BİLİMİNE GİRİŞ 1 (ARMENOLOJİ) ve ERMENİ BİLİMİNE GİRİŞ 2 (ARMENOLOJİ) dersleri bulunmaktadır; alanın kendi adını taşıyan bir giriş dersinin üçüncü yılda gelmesi, öğrencinin önce dili sökmesi, sonra alanın araştırma geleneğiyle tanışması sırasını yansıtır.

Altıncı ayak, bu programı öteki dil programlarından belirgin biçimde ayıran özel bir çalışma alanıdır: ERMENİ HARFLİ TÜRKÇE METİNLER 1 ve ERMENİ HARFLİ TÜRKÇE METİNLER 2 dersleri. Bu ders adı, bir alfabenin bir dile bağlı olmadığını, tarih boyunca Türkçenin de Ermeni harfleriyle yazıldığı bir yazılı üretim olduğunu gösterir. Bu tür metinleri okuyabilmek, hem alfabeye hem Türkçenin tarihsel biçimlerine aynı anda hâkim olmayı gerektirir ve bu, alanın Türkiye kültür tarihi araştırmalarına doğrudan katkı verdiği yerdir. Aynı yönde, yedinci ve sekizinci yarıyıllarda ARŞİV ARAŞTIRMALARI 1 ve ARŞİV ARAŞTIRMALARI 2 dersleri ile BASIN TARİHİ dersi bulunmaktadır.

Yedinci ayak araştırma disiplinidir. Planda BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ 1 ve BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ 2 dersleri son yılda yer almakta, BİTİRME TEZİ hem yedinci hem sekizinci yarıyılda basılı bulunmaktadır. Bu rehberde okunan planda bu ad iki yarıyılda birden görünmektedir ve burada tekilleştirilmemiştir. Yedinci ve sekizinci yarıyıllarda ayrıca ÇAĞDAŞ ERMENİ EDEBİYATI 1, ÇAĞDAŞ ERMENİ EDEBİYATI 2 ve ERMENİCE GÖRSEL METİNLER dersleri yer almaktadır. Planda bunların yanında TÜRK DİLİ 1, TÜRK DİLİ 2, ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAPLARI 1, ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAPLARI 2, YABANCI DİL 1, YABANCI DİL 2, KARİYER PLANLAMA ve SOSYAL SORUMLULUK PROJESİ gibi alan dışı dersler de bulunmaktadır.

Bu ayakların toplamı programı birden çok komşuluğa açık kılar. Dil ve edebiyat filolojilerine ilgi duyan öğrenci için [fars dili ve edebiyatı](/bolum/fars-dili-ve-edebiyati), [arap dili ve edebiyatı](/bolum/arap-dili-ve-edebiyati), [gürcü dili ve edebiyatı](/bolum/gurcu-dili-ve-edebiyati), [rus dili ve edebiyatı](/bolum/rus-dili-ve-edebiyati), [çağdaş yunan dili ve edebiyatı](/bolum/cagdas-yunan-dili-ve-edebiyati) ve [kürt dili ve edebiyatı](/bolum/kurt-dili-ve-edebiyati); dilin yapısına ilgi duyan öğrenci için [dilbilimi](/bolum/dilbilimi); çeviriye ilgi duyan öğrenci için [mütercim tercümanlık](/bolum/mutercim-tercumanlik) ve [çeviribilimi](/bolum/ceviribilimi); metnin tarihsel bağlamına ilgi duyan öğrenci için [tarih](/bolum/tarih) ve [karşılaştırmalı edebiyat](/bolum/karsilastirmali-edebiyat) yakın duran yollardır.

Bu programın adı okura birden çok başka alanı çağrıştırır ve bu çağrışımların çoğu yanıltıcıdır. Ayrımların en açığı çeviri programlarıyla olandır. [Mütercim tercümanlık](/bolum/mutercim-tercumanlik) ve [çeviribilimi](/bolum/ceviribilimi) programları çeviri edimini kendi başına bir uzmanlık nesnesi yapar: çeviri kuramı, ardıl ve andaş çeviri teknikleri, alan çevirisi ve çeviri teknolojileri bu programların merkezindedir. Ermeni Dili ve Kültürü planında da çeviri dersleri bulunmaktadır ve bunlar hem iki yön arasındaki aktarma hem edebî metin hem güncel metin üzerinden çalışılmaktadır; ancak plan bir çeviri kuramı programı değil, dilin, metnin ve kültürün birlikte çalışıldığı bir filoloji planıdır. Bu iki yaklaşımın hedefi aynı değildir.

Öteki filolojilerle ilişki de bir özdeşlik değildir. [Fars dili ve edebiyatı](/bolum/fars-dili-ve-edebiyati), [arap dili ve edebiyatı](/bolum/arap-dili-ve-edebiyati), [urdu dili ve edebiyatı](/bolum/urdu-dili-ve-edebiyati), [gürcü dili ve edebiyatı](/bolum/gurcu-dili-ve-edebiyati), [çağdaş yunan dili ve edebiyatı](/bolum/cagdas-yunan-dili-ve-edebiyati), [rus dili ve edebiyatı](/bolum/rus-dili-ve-edebiyati) ve [kürt dili ve edebiyatı](/bolum/kurt-dili-ve-edebiyati) programlarının yöntemi bu programınkine benzer: dil bilgisi omurgası, metin okuma, edebiyat tarihi ve kültürel bağlam. Ama her filolojinin çalıştığı yazılı gelenek, alfabe yükü ve kaynak coğrafyası başkadır. Bir filolojide edinilen yöntem başka bir filolojiye taşınabilir; edinilen dil taşınmaz. Aynı biçimde [alman dili ve edebiyatı](/bolum/alman-dili-ve-edebiyati), [amerikan kültürü ve edebiyatı](/bolum/amerikan-kulturu-ve-edebiyati), [çin dili ve edebiyatı](/bolum/cin-dili-ve-edebiyati), [japon dili ve edebiyatı](/bolum/japon-dili-ve-edebiyati) ve [kore dili ve edebiyatı](/bolum/kore-dili-ve-edebiyati) da ayrı yazılı geleneklere bağlıdır.

Dilin kendisini bir sistem olarak inceleyen [dilbilimi](/bolum/dilbilimi) ile bu program da aynı şey değildir. Dilbilimi tek bir dile bağlanmaz; sesbilim, biçimbilim, sözdizim ve anlambilim gibi alanlarda diller arası genellemeler kurmayı hedefler. Ermeni Dili ve Kültürü planında ERMENİCE DİL BİLİME GİRİŞ ve ERMENİCE DİLBİLİME GİRİŞ 2 dersleri bulunmaktadır; bu dersler dilbilim yöntemini belirli bir dile uygulamak üzere kurulmuş görünmektedir. Genel bir dil kuramı programı ile belirli bir dilin dilbilimsel incelemesi arasındaki fark burada durur.

Tarih ve arkeoloji tarafıyla ilişki de dikkat ister. [Tarih](/bolum/tarih) programı belgeyi kendi başına bir araştırma nesnesi yapar ve dönem, coğrafya ve yöntem üzerinden kurulur. Ermeni Dili ve Kültürü planında ERMENİ TARİHİ 1, ERMENİ TARİHİ 2, ERMENİ KÜLTÜRÜ 1, ERMENİ KÜLTÜRÜ 2, ERMENİ DİASPORASI ve BASIN TARİHİ gibi dersler bulunmaktadır; ancak bu derslerin varlığı programı bir tarih programına dönüştürmez. Buradaki tarih dersleri dilin ve metnin bağlamını kurmak içindir. Maddi kültüre ve kazı yöntemine ilgi duyan öğrenci için [arkeoloji](/bolum/arkeoloji), [sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi), [arkeoloji ve sanat tarihi](/bolum/arkeoloji-ve-sanat-tarihi) ve [kültür varlıklarını koruma ve onarım](/bolum/kultur-varliklarini-koruma-ve-onarim) ayrı yollardır.

Arşiv ve belge yönetimi tarafı da ayrı bir alandır. Planda ARŞİV ARAŞTIRMALARI 1 ve ARŞİV ARAŞTIRMALARI 2 dersleri bulunmaktadır; ancak arşivi bir kurum ve bir düzen olarak inceleyen [bilgi ve belge yönetimi](/bolum/bilgi-ve-belge-yonetimi) programının yöntemi başkadır. Bu program arşivdeki belgenin dilini okumayı öğretir; belgenin kataloglanmasını, korunmasını ve erişime açılmasını bir meslek disiplini hâline getiren alan öteki programdır. Benzer biçimde koleksiyonu ve sergilemeyi merkeze alan [müzecilik](/bolum/muzecilik), [kültürel miras ve turizm](/bolum/kulturel-miras-ve-turizm) ve [sanat ve kültür yönetimi](/bolum/sanat-ve-kultur-yonetimi) ayrı programlardır.

Son bir ayrım, adın çağrıştırdığı toplumsal ve siyasal alanlarladır. [Sosyoloji](/bolum/sosyoloji), [antropoloji](/bolum/antropoloji), [uluslararası ilişkiler](/bolum/uluslararasi-iliskiler) ve [siyaset bilimi](/bolum/siyaset-bilimi) programları toplumu, kültürü ve devletler arası ilişkileri kendi kuramsal araçlarıyla inceler. Ermeni Dili ve Kültürü programının planında TÜRK ERMENİ İLİŞKİLERİ 1 ve TÜRK ERMENİ İLİŞKİLERİ 2 dersleri bulunmaktadır; bu derslerin varlığı programı bir uluslararası ilişkiler programı yapmaz. Bu programın omurgası dildir; öteki alanlarda dil bir araç, burada ise başlı başına araştırma nesnesidir.

Bu başlıkta sayılanlar, planın içeriğinden ve alanın niteliğinden çıkan olası çalışma yönleridir. Hangi işin hangi belgeyi, sertifikayı, sınavı ya da yetkiyi gerektirdiği konusunda bu rehber hiçbir iddia kurmaz; bu koşullar ilgili kurumların kendi düzenlemelerinde aranmalıdır.

Birinci yön çeviridir. Planda çeviri dersleri hem iki yön arasındaki aktarma, hem edebî metin, hem güncel metin üzerinden dört yıla yayılmış durumdadır. Ermenice ile Türkçe arasında yazılı çeviri, bu programın en doğrudan çıktılarından biridir. Edebî metin çevirisi ile güncel ve kurumsal metin çevirisinin ayrı beceriler olduğu, planda bunların ayrı ders adlarıyla yer almasından da anlaşılmaktadır.

İkinci yön araştırmadır. Planda metin okuma, metin inceleme, üslup bilimi, dilbilime giriş ve armenoloji giriş dersleri ile iki dönemlik bilimsel araştırma yöntemleri ve iki yarıyıla yayılan bitirme tezi bulunmaktadır. Bu dizi, mezunun bir araştırma sorusu kurup kaynak tarayabilecek biçimde yetiştirilmesini hedefler. Araştırma yönü lisansüstü eğitimle sürdürülebilir; bu rehber hangi lisansüstü programın hangi mezunu kabul ettiğine dair bir iddia kurmaz.

Üçüncü yön arşiv ve el yazması çalışmasıdır. Planda iki dönemlik arşiv araştırmaları dersleri ile iki dönemlik Ermeni harfli Türkçe metinler dersleri bulunmaktadır. Bu iki dizi birlikte, mezunu Türkiye kültür tarihi bakımından özel bir konuma getirir: Ermeni harfleriyle yazılmış Türkçe metinleri okuyabilen kişi sayısı sınırlıdır ve bu metinler arşivlerde, kütüphanelerde ve özel koleksiyonlarda bulunmaktadır.

Dördüncü yön kültür ve miras kurumlarıdır. Kültürel varlıkların belgelendiği, sergilendiği ve okura ya da ziyaretçiye açıldığı kurumlarda, kaynak dilini okuyabilen bir uzmanın işlevi vardır. Bu yön kütüphane, koleksiyon, sergi ve kültürel program çalışmalarını kapsar.

Beşinci yön yayıncılıktır. Metin okuma, yazılı anlatım, yazma becerisi ve üslup bilimi derslerinin toplamı, mezunu metinle çalışan bir işe hazırlar. Yayınevlerinde çeviri metinlerin hazırlanması, düzeltilmesi ve yayına hazır hâle getirilmesi bu yöne girer.

Altıncı yön basın ve iletişimdir. Planda BASIN TARİHİ dersi bulunmaktadır ve alanın dil yetkinliği, belirli bir dilde yayımlanan kaynakların izlenmesini gerektiren işlerde kullanılabilir. Bu alanda çalışmanın kendi mesleki koşulları vardır ve bu rehber o koşullar hakkında hüküm kurmaz.

Yedinci yön öğretmenliktir. Dil ve kültür alanında yetişmiş bir mezunun öğretmenlik yönünde ilerlemesi mümkündür; ancak öğretmenliğin kendi atama, formasyon ve yetki koşulları vardır ve bunlar bu rehberin kapsamı dışındadır. Bu programın mezununun hangi koşullarda öğretmen olabileceğine dair burada hiçbir iddia kurulmamaktadır.

Sekizinci yön akademidir. Alanın kendi araştırma geleneği armenoloji adıyla planda bir giriş dersi olarak yer almaktadır. Bu geleneğin içinde ilerlemek isteyen mezun için yol lisansüstü eğitimden geçer.

Bu programı tercih etmeyi düşünen öğrencinin önce kabul etmesi gereken bir gerçek vardır: burada yeni bir alfabe öğrenilecektir. Ermenice kendi alfabesiyle yazılır ve bu alfabe Latin ya da Arap harfleriyle ilişkili değildir. İlk aylarda okuma hızının sıfıra yakın olması olağandır. Yeni bir yazı sistemini sabırla söken, harf tanımayı bir engel değil bir kapı sayan öğrenci bu programda rahat eder.

İkinci olarak, planda hem doğu hem batı adını taşıyan dil dersleri bulunmaktadır. Bu, öğrencinin tek bir standarda değil birden fazla yazılı geleneğe açılacağı anlamına gelir. Aralarındaki farkları karışıklık olarak değil ayrım olarak görebilen, bir dilin tek bir biçimi olmadığını kabul edebilen öğrenci için bu bir zenginliktir.

Üçüncü olarak, bu bir metin programıdır. Planda metin okuma, metin okuma ve inceleme, metin incelemesi, Ermeni harfli Türkçe metinler, güncel metinlerin çevirisi ve Ermenice görsel metinler adlı dersler vardır. Uzun metinlerin başında oturmayı, aynı paragrafa birkaç kez dönmeyi ve tek bir sözcüğün üzerinde durup düşünmeyi sıkıcı bulmayan öğrenci bu planla uyumludur.

Dördüncü olarak, alanın kültür ve tarih boyutu vardır ve bu boyut duyarlılık ister. Planda kültür tarihi, diaspora, Ermeni kültürü, Ermeni tarihi ve Türk Ermeni ilişkileri adlarını taşıyan dersler bulunmaktadır. Kaynağı kendi bağlamında okumayı, farklı anlatıların varlığını bir tehdit değil bir araştırma nesnesi saymayı ve peşin hükümle değil belgeyle çalışmayı öğrenmeye açık öğrenci bu programa uygundur.

Beşinci olarak, program bir araştırma disipliniyle bitmektedir. İki dönemlik bilimsel araştırma yöntemleri dersleri ve iki yarıyıla yayılan bitirme tezi, öğrenciden bir soru kurmasını, kaynak taramasını ve yazmasını ister. Kendi başına çalışma alışkanlığı olan, uzun bir işi dönemlere bölebilen öğrenci burada zorlanmaz.

Altıncı olarak, dil öğrenmek yorulmadan sürdürülen bir alışkanlıktır. Dil bilgisi dersinin dört yarıyıl ardışık gitmesi, yazma becerisinin üçüncü yılda yeniden karşımıza çıkması bunu göstermektedir. Her gün az da olsa çalışmayı sürdürebilen öğrenci için dört yıl yeterlidir; dönem sonuna biriktirilen bir çalışma düzeni ise bu planla uyuşmaz.

Yedinci olarak, bu program ilgi alanı dar sanılan ama derinliği fazla olan bir alandır. Öğrencinin kendi yolunu kurması, dil yetkinliğini çeviriyle, arşivle, yayıncılıkla ya da akademiyle birleştirmesi beklenir. Yolu kendisi kurmaktan çekinmeyen öğrenci bu programdan çok şey çıkarır.

Birinci not: Bu programın adı ve içeriği üniversiteler arasında farklılaşabilmektedir. Bu rehberde aktarılan plan tek bir üniversitenin kendi yayımladığı plandır ve ulusal bir ortak müfredat değildir. Başka bir üniversitede aynı adla açılmış bir programın dil dersi dağılımı, çeviri ağırlığı ve kültür tarihi dersleri belirgin biçimde ayrışabilir. Tercih listesi yapılmadan önce ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir.

İkinci not: Bu rehberde okunan plan sayfasında düzey bakımından bir ikilik bulunmaktadır. Programa özgü gezinme yolunda lisans düzeyi basılı olmakla ve plan sekiz yarıyıl üzerine kurulu olmakla birlikte, aynı sayfanın bir gezinme başlığında ÖN LİSANS ifadesi de görünmektedir. Bu ikilik burada düzeltilmemiş, olduğu gibi aktarılmıştır. Düzey konusunda kesinlik arayan okur üniversitenin kendi bilgi paketine ve ÖSYM program tablosuna bakmalıdır.

Üçüncü not: Bu rehber puan türü bilgisini plan sayfasından almamıştır, çünkü o sayfada hiçbir puan türü yayımlanmamaktadır. Kayıttaki puan türü ÖSYM program tablosuna dayanmaktadır. Bu rehber taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, ücret ve kazanç değeri gibi hiçbir sayı vermez; bu değerler her yıl değiştiği için ilgili yılın resmî kılavuzundan okunmalıdır.

Dördüncü not: Öğretim dili, hazırlık sınıfının bulunup bulunmadığı ve dil derslerinin haftalık yükü tercihten önce sorulmalıdır. Bir dil programında bu üç husus öğrencinin dört yılını doğrudan belirler. Ayrıca değişim programı olanakları, kaynak dilde erişilebilen kütüphane ve arşiv altyapısı ile bitirme tezinin nasıl yürütüldüğü de sorulmaya değer.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.