Fars Dili ve Edebiyatı, Farsçanın dilbilgisini, klasik ve modern Fars edebiyatını ve bu dilde yazılmış metinlerin okunmasını, çözümlenmesini ve çevrilmesini konu edinen dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın kamusal çerçevesine değen metinlerden biri 6093 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- DİL
- Seviye
- Lisans
- Süre
- 4 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 157,81–337,29
- Üniversite
- 8
- Genel kontenjan
- 270
- Meslek çıktısı
- 8
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Fars Dili ve Edebiyatı Nedir?
Fars Dili ve Edebiyatı, Farsçayı sıfırdan öğretmeyi, bu dilde yazılmış klasik ve modern metinleri okutmayı ve bu metinleri çözümleyip Türkçeye aktarmayı konu edinen dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın çekirdeğinde iki iş vardır: bir dili ileri düzeyde kullanabilmek ve o dilin bin yılı aşan yazılı birikimini okuyabilmek. Programın bütün dersleri bu iki işin bir yanını tutar.
Alanın birinci ayağı dilin kendisidir. Dilbilgisi, okuma ve yazma, konuşma, yazılı anlatım, sözlü anlatım ve kompozisyon dersleri bu ayağın konularıdır. Bu ayak dört yıl boyunca kesintisiz sürer; çünkü Farsça çoğu öğrenci için lisede öğrenilmiş bir dil değildir ve programın ilk yılı fiilen bir dil edinme yılıdır. Arap harfli yazı sisteminin okunması, uzun ve kısa ünlülerin ayırt edilmesi, izafet yapısının kavranması ve bileşik fiillerin öğrenilmesi bu ayağın erken aşamalarıdır.
İkinci ayak metin okumasıdır. Kolay metinler, klasik kolay metinler, modern metinler ve metin analizi dersleri bu ayağın konularıdır. Bu derslerin mantığı basittir: dil bilgisi kuralları bir metnin üzerinde işletilmedikçe kalıcı olmaz. Bu nedenle plan, kolaydan zora doğru ilerleyen bir metin dizisi kurar ve öğrenciyi giderek daha eski, daha yoğun ve daha edebî metinlerle karşılaştırır.
Üçüncü ayak edebiyat tarihidir. Fars edebiyat tarihi, edebî bilgiler, çağdaş Fars şiiri ve klasik eserlerin doğrudan okunduğu dersler bu ayağın konularıdır. Bu ayak alanı bir dil kursundan ayıran şeydir: burada dil bir amaç değil, bir külliyata girmenin aracıdır. Aynı ayak, Farsçanın yalnızca bugünkü İran'ın dili olmadığını da gösterir; Tacikistan ve Afganistan edebiyatları da bu dilin yazılı alanına dâhildir.
Dördüncü ayak çeviridir. Okuma ve çeviri dersleri ile Türkçeden Farsçaya yazılı çeviri dersleri bu ayağın konularıdır. Çeviri bu programda iki yönlüdür ve iki yön aynı beceri değildir; anadile çeviri ile yabancı dile çeviri farklı hazırlık ister. Bu ayak, alanın mezununu yayın ve tercüme işine bağlayan köprüdür.
Beşinci ayak kültür ve tarih bilgisidir. Fars kültürü ve tarihi dersleri, çocuk edebiyatı ve basın dili dersleri bu ayağın konularıdır. Bir metni doğru okumak, o metnin yazıldığı toplumu, dinî ve edebî geleneği ve bugünkü basın dilini de tanımayı gerektirir. Altıncı ayak akademik yazma ve araştırma tarafıdır; bilimsel metin üretimi, monografi çalışması ve bitirme tezi bu tarafa girer.
Bu ayaklar alanı hem dil hem kültür tarafına yakın kılar. Aynı yazı geleneğinin komşu diline ilgi duyan öğrenci için [arap dili ve edebiyatı](/bolum/arap-dili-ve-edebiyati), kendi dilinin edebiyatına ilgi duyan öğrenci için [türk dili ve edebiyatı](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati), çevirinin kendisine yoğunlaşmak isteyen öğrenci için [mütercim tercümanlık](/bolum/mutercim-tercumanlik), yazma eser ve koleksiyon tarafına ilgi duyan öğrenci için [bilgi ve belge yönetimi](/bolum/bilgi-ve-belge-yonetimi), bölgenin tarihine ilgi duyan öğrenci için [tarih](/bolum/tarih) bu alanın komşularıdır.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 6093 Sayılı Kanun
Bu alanın çalışma nesnesinin önemli bir bölümü elyazması metinlerdir ve Türkiye'deki yazma eser koleksiyonlarını yöneten kamu kurumunun statüsü ile muafiyetleri kendi kanunu üzerinden düzenlenmiş bir konudur. Bu çerçeveye değen metinlerden biri 6093 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta "TÜRKİYE YAZMA ESERLER KURUMU BAŞKANLIĞININ MUAFİYETLERİNE İLİŞKİN KANUN" olarak yayımlanmıştır; bu ad üç ayrı okumanın üçünde de sözcük dizisi düzeyinde aynı çıkmıştır. Künyede doğrulanan değerler şunlardır: kanun numarası "6093", kabul tarihi "28/12/2010", Resmî Gazete tarihi "30/12/2010" ve Resmî Gazete sayısı "27801". Düstur bilgisi ise "Tertip : 5 Cilt : 50" olarak yayımlanmıştır.
Bu başlıkta en açık biçimde yazılması gereken nokta şudur: iki okumada doğrulanan tek maddi hüküm MADDE 13'ün muafiyet hükmüdür. Bu maddenin kenar başlığı kaynakta "Muafiyetler" olarak yayımlanmıştır ve doğrulanan iki fıkrası şöyledir: "(1) Başkanlık tarafından yapılan bütün işlemler ve düzenlenen kâğıtlar, damga vergisi ve harçtan müstesnadır." ve "(2) Başkanlık, taraf olduğu davalarda ve icra takiplerinde yargı harçlarından ve teminat yatırma mükellefiyetinden muaftır." Bu iki fıkra, bu rehberde kanundan alıntılanan tek maddi hükümdür; başka hiçbir maddi hüküm alıntılanmamıştır.
İkinci nokta ilk beş maddeyle ilgilidir. MADDE 1, MADDE 2, MADDE 3, MADDE 4 ve MADDE 5'in doğrulanan gövdeleri tamamen bir mülga ibaresinden oluşur ve beş maddede de bu ibare aynıdır: "(Mülga: 2/7/2018/KHK/703/103 md.)". Yani bu maddelerin yerinde, doğrulanabilen bir hüküm metni değil, yalnızca bu ibare bulunmaktadır. Bu maddelerden yalnızca dördünün kenar başlığı doğrulanmıştır: MADDE 2'nin kenar başlığı "Tanımlar", MADDE 3'ün kenar başlığı "Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı", MADDE 4'ün kenar başlığı "Hizmet birimleri ve görevleri" ve MADDE 5'in kenar başlığı "Sürekli kurullar" olarak yayımlanmıştır.
Üçüncü nokta MADDE 1'in kenar başlığıdır. Bu kenar başlığı iki okuma arasında çelişmiştir; bir okuma bir ibare, başka bir okuma bundan farklı bir ibare vermiştir. İki okuma birbirini tutmadığı için varyantların hiçbiri kullanılamaz ve bu rehber varyantların hiçbirini yazmaz. Burada kaydedilen tek şey çelişkinin kendisidir: bu rehber MADDE 1'in kenar başlığının ne olduğu konusunda hiçbir iddia kurmaz.
Dördüncü nokta MADDE 6 ile MADDE 12 arasındaki maddelerdir. Bu maddeler hakkında bu okumalarda hiçbir malzeme gelmemiştir. Bu nedenle bu rehber bu maddelerin varlığı ya da yokluğu konusunda hiçbir iddia kurmaz, içerikleri konusunda da hiçbir iddia kurmaz. Burada ne "böyle maddeler vardır" ne de "böyle maddeler yoktur" denmektedir; yalnızca malzeme bulunmadığı kaydedilmektedir.
Beşinci nokta bu alan için anlamlı olan sınırdır. Doğrulanan kanun adı, doğrulanan MADDE 3 kenar başlığı ve MADDE 13'ün doğrulanan gövdesi bir arada, Türkiye'deki yazma eser koleksiyonlarını yöneten kamu kurumunun statü ve muafiyet çerçevesini gösterir. Bu programın mezununun çalışma nesnesi büyük ölçüde bu koleksiyonlardaki elyazması metinlerdir; kataloglama, tasnif ve çeviri-neşir işi bu koleksiyonlar üzerinden yürür. Bu yüzden kurumsal ve konusal örtüşme gerçektir. Ancak alıntılanabilir maddi hüküm bağı yalnızca muafiyet hükmü düzeyinde kalmaktadır. Kanunun yazma eserlerin çevirisi, neşri ya da Farsça metinlerle ilgili bir hükmü bu rehberde doğrulanmamıştır ve böyle bir hükmün varlığı ya da yokluğu burada iddia edilmemektedir. Kanunun bu programı, bu programın ders planını ya da mezununun görev tanımını düzenlediği yönünde de hiçbir iddia kurulmamıştır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır. Kanunun adı ile künyedeki değerler üç okumanın üçünde de aynı çıkmış; ilk beş maddenin mülga gövdeleri ile MADDE 2, MADDE 3, MADDE 4 ve MADDE 5'in kenar başlıkları iki okumada, MADDE 13'ün kenar başlığı ve iki fıkrası ise başka bir iki okuma bileşiminde örtüşmüştür. Kanunun adının iki satıra bölünmüş hâli yalnızca tek bir okumada geldiği için o hâliyle kullanılmamış, ad tek satır olarak aktarılmıştır. Künyenin etiket önekli satırları, yani numara satırının ve Resmî Gazete satırının etiketli tam hâli, yalnızca tek okumada geldiği için düşürülmüş; yukarıda yalnızca değerler verilmiştir. Bir okuma künye etiketlerini kendi sözcükleriyle yeniden yazmıştır; bu nedenle etiketler değil değerler esas alınmıştır. Düstur satırındaki sayfa alanı hiçbir okumada görünmemiştir; bunun kaynakta bulunup bulunmadığına dair olumsuz bir iddia kurulmamıştır. Madde numarası ile gövde arasındaki ayraç bir okumada boşluklu, başka bir okumada boşluksuz geldiği için ayracın kaynaktaki biçimi burada hiç yeniden üretilmemiştir. Kanunun sonraki maddelerinden bazılarına ait kenar başlığı ve gövde yalnızca tek bir okumada geldiği için tümüyle düşürülmüştür; bu maddeler hakkında da hiçbir iddia kurulmamıştır. Kanuna ekli cetveller hiçbir okumada birebir metin olarak gelmediği için bu rehbere alınmamıştır. Bir okuma, kaynak metinden alıntı olmayan, kendi ürettiği bir çıkarım cümlesini kaynak dilinden farklı bir dilde yazmıştır; bu cümle kaynak metin sayılmadığı için tümüyle düşürülmüştür, bu rehberde ne alıntılanmıştır ne de içeriğine herhangi bir biçimde atıfta bulunulmuştur. Aynı okumanın kendi yorum başlıkları da aynı gerekçeyle alınmamıştır. Son olarak bu doğrulamanın güvence düzeyi "iki okumada aynı" ile sınırlıdır; belgenin metne dönüştürülmesi aşamasında oluşmuş bir bozulma bu yöntemle elenemez. Kanunun güncel hâli için kaynak listesindeki bağlantıya bakılmalıdır.
Fars Dili ve Edebiyatı ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır ve bu karışmaların bir kısmı tercih listesinde doğrudan hataya yol açar. Başta söylenmesi gereken iki ayrım vardır: bu rehberde okunan kaynak bir öğretmenlik programına ait değildir ve bir Arap dili programına ait değildir. Kaynak sayfada program adı doğrudan Fars Dili ve Edebiyatı olarak basılıdır; adın sonunda "Öğretmenliği" eki yoktur ve ad Arap Dili ve Edebiyatı değildir. Bu ayrım burada açıkça belirtilmektedir, çünkü bu üç ad Türkiye'de sık sık birbirine karıştırılmaktadır.
Birinci karışma noktası aynı yazı geleneğinin komşu dilidir. [Arap dili ve edebiyatı](/bolum/arap-dili-ve-edebiyati) ve [arapça mütercim ve tercümanlık](/bolum/arapca-mutercim-ve-tercumanlik) Arapçayı ve Arap edebiyatını merkezine alır. İki dil aynı alfabeyle yazılır ve tarih boyunca yoğun biçimde etkileşmiştir; ancak dil aileleri, dilbilgisi yapıları ve edebî gelenekleri farklıdır. Bir programı "aynı harflerle yazılıyor" diye seçmek, dört yıl boyunca başka bir dilin yapısıyla uğraşmak anlamına gelir.
İkinci karışma noktası öğretmenlik yoludur. [Türk dili ve edebiyatı öğretmenliği](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati-ogretmenligi), [türkçe öğretmenliği](/bolum/turkce-ogretmenligi), [ingilizce öğretmenliği](/bolum/ingilizce-ogretmenligi) ve [almanca öğretmenliği](/bolum/almanca-ogretmenligi) doğrudan öğretmen yetiştirmeyi amaçlayan programlardır ve planlarında eğitim bilimleri dersleri bulunur. Bu rehberde okunan plan bir öğretmenlik planı değildir; bu program bir dil ve edebiyat programıdır. Öğretmenlik yolunun kendi koşulları vardır ve bu rehber o koşullar hakkında bir iddia kurmaz.
Üçüncü karışma noktası çeviri programlarıdır. [Mütercim tercümanlık](/bolum/mutercim-tercumanlik) ve [ingilizce mütercim ve tercümanlık](/bolum/ingilizce-mutercim-ve-tercumanlik) çevirinin kuramını, tekniklerini ve sözlü çeviri becerilerini merkezine alır. Bu programın planında da çeviri dersleri vardır ve iki yönlü yürür; ancak programın ağırlık merkezi edebiyat ve metin okumasıdır. Biri çeviri mesleğine, diğeri metin ve edebiyat bilgisine daha yakındır.
Dördüncü karışma noktası öteki dil ve edebiyat programlarıdır. [İngiliz dili ve edebiyatı](/bolum/ingiliz-dili-ve-edebiyati), [alman dili ve edebiyatı](/bolum/alman-dili-ve-edebiyati), [rus dili ve edebiyatı](/bolum/rus-dili-ve-edebiyati) ve [amerikan kültürü ve edebiyatı](/bolum/amerikan-kulturu-ve-edebiyati) aynı yöntemi başka dillere uygular. Aralarındaki fark yöntem değil, çalışılan dilin kendisi ve o dilin edebî birikimidir. [Çağdaş türk lehçeleri ve edebiyatları](/bolum/cagdas-turk-lehceleri-ve-edebiyatlari) ise Türk dilinin farklı kollarını konu edinir ve bu alanla coğrafî olarak komşudur.
Beşinci karışma noktası metnin nesne olarak ele alındığı alanlardır. [Bilgi ve belge yönetimi](/bolum/bilgi-ve-belge-yonetimi) koleksiyonun kataloglanmasına ve erişilebilir kılınmasına, [kültür varlıklarını koruma ve onarım](/bolum/kultur-varliklarini-koruma-ve-onarim) ve [mimari restorasyon](/bolum/mimari-restorasyon) nesnenin fiziksel korunmasına bakar. Bu program metnin içeriğini okur; komşusu ise metnin taşıyıcısını korur ve düzenler. İki iş aynı koleksiyonun etrafında buluşur ama aynı iş değildir.
Altıncı karışma noktası tarih ve din alanlarıdır. [Tarih](/bolum/tarih), [sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi), [arkeoloji](/bolum/arkeoloji), [ilahiyat](/bolum/ilahiyat) ve [islami ilimler](/bolum/islami-ilimler) aynı dönemin kaynaklarıyla çalışır ve bu kaynakların bir bölümü Farsçadır. Bu programda ise Farsça bir yardımcı araç değil, alanın kendisidir; dil dört yıl boyunca sistematik olarak öğretilir.
Bir Üniversitenin Ders Planı: İstanbul Üniversitesi
Bu programın somut bir örneği için İstanbul Üniversitesi'nin ders planı sayfası okundu. Sayfa program adını "FARS DİLİ VE EDEBİYATI, LİSANS PROGRAMI, (ÖRGÜN ÖĞRETİM)" biçiminde, tümü büyük harf olarak yayımlar; bu yazım burada düzeltilmeden aktarılmıştır. Öğretim düzeyi sayfada yazılıdır: başlık dizgesinde "LİSANS PROGRAMI" ifadesi birebir geçmektedir, dolayısıyla düzey dönem sayısından çıkarılmış bir bilgi değildir. Üniversite adı da sayfada yayımlanmaktadır; ancak ad, gövde metninde ayrı bir satır olarak değil, sayfanın başlık ve logo satırında "İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ EĞİTİM BİLGİ SİSTEMİ" ifadesi içinde geçmektedir. Bu ad alan adından çıkarılmamıştır. Sayfada ayrı bir fakülte ya da bölüm satırı okunmamıştır ve bu konuda hiçbir çıkarım yapılmamıştır.
Sayfa dersleri sekiz dönem başlığı altında toplar ve ders adlarının tamamını büyük harflerle Türkçe olarak yayımlar. Bu program için Farsça ders adı yayımlanmamıştır; adlar sayfadaki yazımıyla bırakılmış ve hiçbiri çevrilmemiştir. Dönem başlıkları burada birinci okumanın biçimiyle verilmektedir.
1. Sınıf - Güz döneminin dersleri ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ I, FARS KÜLTÜRÜ VE TARİHİ I, FARSÇA DİLBİLGİSİ I, FARSÇA KOLAY METİNLER I, FARSÇA KONUŞMA I, FARSÇA OKUMA VE YAZMA I, GÜZEL SANATLAR I, TÜRK DİLİ I, YABANCI ÖĞRENCİLER İÇİN ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ I ve YABANCI ÖĞRENCİLER İÇİN TÜRK DİLİ I olarak yayımlanmıştır. 1. Sınıf - Bahar döneminin dersleri ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ II, FARS KÜLTÜRÜ VE TARİHİ II, FARSÇA DİLBİLGİSİ II, FARSÇA KOLAY METİNLER II, FARSÇA KONUŞMA II, FARSÇA OKUMA VE YAZMA II, GÜZEL SANATLAR II, TÜRK DİLİ II, YABANCI ÖĞRENCİLER İÇİN ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ II ve YABANCI ÖĞRENCİLER İÇİN TÜRK DİLİ II olarak yayımlanmıştır. İlk yıl dilin dört becerisini aynı anda açar ve yanına kültür ile tarih çerçevesini koyar.
2. Sınıf - Güz döneminin dersleri ÇAĞDAŞ TACİK EDEBİYATI I, ENDONEZCE I, FARSÇA DİLBİLGİSİ III, FARSÇA I, FARSÇA KLASİK KOLAY METİNLER I, FARSÇA KONUŞMA III, FARSÇA OKUMA ÇEVİRİ I, FARSÇA YAZILI ANLATIM I ve TÜRKÇEDEN FARSÇAYA ÇEVİRİ I (YAZILI ÇEVİRİ) olarak yayımlanmıştır. 2. Sınıf - Bahar döneminin dersleri ÇAĞDAŞ TACİK EDEBİYATI II, ENDONEZCE II, FARSÇA DİLBİLGİSİ IV, FARSÇA II, FARSÇA KLASİK KOLAY METİNLER II, FARSÇA KONUŞMA IV, FARSÇA OKUMA ÇEVİRİ II, FARSÇA YAZILI ANLATIM II ve TÜRKÇEDEN FARSÇAYA ÇEVİRİ II (YAZILI ÇEVİRİ) olarak yayımlanmıştır. İkinci yıl klasik metne ve iki yönlü çeviriye geçişin yılıdır; aynı yıl bu dilin İran dışındaki edebî alanı da plana girer.
3. Sınıf - Güz döneminin dersleri BİLİMSEL METİN ÜRETİMİ, ÇAĞDAŞ AFGAN EDEBİYATI I, EDEBİ BİLGİLER I, FARSÇA BASIN DİLİ I, FARSÇA KOMPOSİZYON I, FARSÇA MODERN METİNLER I, FARSÇA SÖZLÜ ANLATIM I, GÜLİSTAN OKUMALARI ve İRAN ÇOCUK EDEBİYATI I olarak yayımlanmıştır. 3. Sınıf - Bahar döneminin dersleri ÇAĞDAŞ AFGAN EDEBİYATI II, EDEBİ BİLGİLER II, FARSÇA BASIN DİLİ II, FARSÇA KOMPOSİZYON II, FARSÇA MODERN METİNLER II, FARSÇA SÖZLÜ ANLATIM II, İRAN ÇOCUK EDEBİYATI II ve MESNEVİ OKUMALARI olarak yayımlanmıştır. Üçüncü yıl edebiyat kuramının, basın dilinin ve doğrudan klasik eser okumalarının merkeze geldiği yıldır.
4. Sınıf - Güz döneminin dersleri ÇAĞDAŞ FARS ŞİİRİ I, FARS EDEBİYAT TARİHİ I (GAZNELİLERİN SONUNA KADAR), FARSÇA MODERN METİNLER III, FARSÇA YAZILI VE GÖRSEL MEDYA I, METİN ANALİZİ I ve MONOGRAFİ ÇALIŞMALARI (SEMİNER) olarak yayımlanmıştır. 4. Sınıf - Bahar döneminin dersleri BİTİRME TEZİ, ÇAĞDAŞ FARS ŞİİRİ II, FARS EDEBİYAT TARİHİ II (TİMURLULARIN SONUNA KADAR), FARSÇA MODERN METİNLER IV, FARSÇA YAZILI VE GÖRSEL MEDYA II ve METİN ANALİZİ II olarak yayımlanmıştır. Son yıl edebiyat tarihinin dönemlendirilmesine, metin çözümlemesine ve bir bitirme tezine ayrılmıştır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Program adı, öğretim düzeyi ifadesi, üniversite adı, sekiz dönem başlığı ve yukarıda sayılan altmış yedi ders adı sayfanın iki ayrı okumasında birebir aynı çıktığı için aktarılmıştır; hiçbir ders adı düşürülmemiştir ve okunamayan dönem yoktur. Üniversite adının sayfada nerede geçtiği yukarıda ayrıca belirtilmiştir: ad yayımlanmaktadır ama gövdede ayrı bir satır olarak değil, başlık ve logo satırında geçmektedir; bu fark ikinci okumada bildirilmiş ve burada olduğu gibi bırakılmıştır. Fakülte ve bölüm adı sayfada okunmadığı için boş bırakılmış, çıkarım yapılmamıştır. Dönem başlıklarının yazımında iki okuma arasında yalnızca bir boşluk farkı vardır; ikinci okuma başlıkları sıra numarasından sonra bir boşlukla bildirmiştir. Bu fark burada işaretlenmiş, tek biçime düzeltilmemiştir ve başlıklar birinci okumanın biçimiyle verilmiştir. Ders adları çevrilmez ve kaynakta hangi yazımla yer alıyorsa öyle bırakılır; bu nedenle "FARSÇA KOMPOSİZYON I" ve "FARSÇA KOMPOSİZYON II" adlarındaki yazım ile parantez içindeki ibareler ve dönem numaralarının Roma rakamıyla verilişi düzeltilmemiş, hiçbir kısaltma açılmamıştır. Planda bu programın diliyle ilgisi kurulmayan dersler de bulunmaktadır; bu derslerin plana neden ve hangi statüyle girdiği sayfada açıklanmadığı için bu konuda hiçbir çıkarım yapılmamıştır. Hangi derslerin zorunlu hangilerinin seçmeli olduğu bu okumalarda ayırt edilebilir biçimde yayımlanmadığı için bu ayrım yapılmamıştır. Ders kodları, kredi ve iş yükü değerleri bu rehberde hiçbir yerde verilmez. Sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfaya dayandırılmamıştır. Bu program için ikinci bir ders planı kaynağı bulunmamış ve kullanılmamıştır; plan tek bir üniversitenin iki okumayla doğrulanmış planıdır ve diğer üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez. Son olarak bu kaynak bir öğretmenlik programına ya da bir Arap dili programına ait değildir; bu ayrım yukarıda ayrıca belirtilmiştir.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk çalışma alanı çeviridir. Farsçadan Türkçeye ve Türkçeden Farsçaya yazılı çeviri, edebî metin çevirisi, ticari ve kurumsal yazışma çevirisi ile yayına hazırlanan metinlerin karşılaştırmalı okunması bu tarafın gündelik gövdesidir. Programın planında iki yönlü çeviri derslerinin bulunması bu alanı doğrudan destekler.
İkinci alan yazma eser ve koleksiyon işidir. Farsça yazılmış elyazması metinlerin okunması, kataloglanması, tasnif edilmesi, tanıtım kayıtlarının hazırlanması ve bu metinlerin çeviri ile neşre hazırlanması bu tarafa girer. Bu iş bir dil bilgisi işi olduğu kadar bir sabır işidir; aynı metin üzerinde uzun süre çalışmayı gerektirir. Bu alanda çalışmanın kurumsal koşulları vardır ve bu rehber o koşullar hakkında bir iddia kurmaz.
Üçüncü alan yayıncılıktır. Yayınevlerinde editörlük, redaksiyon, son okuma, dizin ve künye işleri ile klasik metin dizilerinin hazırlanması bu tarafa girer. Dördüncü alan basın ve medyadır; Farsça yayımlanan içeriğin izlenmesi, özetlenmesi ve aktarılması bu tarafın işidir. Programın planındaki basın dili ile yazılı ve görsel medya dersleri bu tarafa bakar.
Beşinci alan kültür kurumlarıdır: sergi, tanıtım, kültürel program ve iki dilli yayın işleri bu tarafa girer. Altıncı alan ticaret ve hizmet tarafıdır; Farsça konuşulan ülkelerle çalışan şirketlerde yazışma, müşteri ilişkileri ve saha desteği işleri dil bilen kişiyi arar. Yedinci alan turizmdir; bu dili konuşan misafirle çalışan işletmeler bu tarafa girer, ancak rehberlik gibi bazı işlerin kendi belge ve yetki koşulları vardır ve bu rehber hangi işin hangi koşula bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmaz.
Sekizinci alan akademik yoldur; yüksek lisans ve doktora ile Fars edebiyatı, karşılaştırmalı edebiyat ya da metin neşri tarafında kalmak bu alanda mümkündür. Öğretmenlik ve kamu görevi yollarının kendi giriş koşulları bulunmaktadır ve bu rehber o koşullar hakkında bir iddia kurmaz; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez; bunlar kurumun türüne, bölgeye ve kişinin kendi birikimine göre değişir ve bu rehberin kaynakları bu tür sayıları yayımlamamaktadır.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: sıfırdan bir dil öğrenmeye hazır mısınız? Farsça çoğu öğrenci için lisede hiç görülmemiş bir dildir ve programın ilk yılı fiilen bir dil edinme yılıdır. Alfabenin öğrenilmesi, okuma hızının kazanılması ve sesletimin yerleşmesi zaman ister; bu süreci sıkıcı bulan bir öğrenci ilk yılda zorlanır.
İkinci soru metinle ilgilidir. Bu alanın günlük işi uzun metinler okumak, satır satır çözümlemek ve bir cümlenin neden öyle kurulduğunu tartışmaktır. Planda kolay metinlerden klasik metinlere, oradan modern metinlere ve metin analizine uzanan kesintisiz bir dizi vardır. Okumayı sevmeyen bir öğrenci için bu alanın çekirdeği yorucudur.
Üçüncü soru edebiyatla ilgilidir. Bu program bir dil kursu değildir; şiirin ölçüsü, bir edebî geleneğin dönemleri, bir eserin yazıldığı bağlam ve edebî terimler bu alanın gövdesindedir. Yalnızca konuşma becerisi kazanmak isteyen bir öğrenci için programın edebiyat tarafı beklenmedik biçimde ağır gelebilir.
Dördüncü soru sabırla ve düzenli çalışmayla ilgilidir. Dil dersleri birikimlidir; bir dönem gevşemek sonraki dönemi doğrudan etkiler. Bu alanda haftalık düzenli çalışma, sözlük kullanma alışkanlığı ve kendi kelime dağarcığını kaydetme disiplini belirleyicidir.
Beşinci soru yolla ilgilidir. Bu programın mezunu çeviri, yayıncılık, koleksiyon işi, kültür kurumları, ticaret ve akademi gibi birden çok yola açılır; ancak bu yolların hiçbiri kendiliğinden gelmez ve çoğu, dilin yanında ikinci bir beceriyle birlikte yürür. Bu ikinci beceriyi lisans yılları içinde biriktirmeye istekli olmak bu alanda belirgin bir avantajdır. Son olarak bu programın bir öğretmenlik programı olmadığı ve öğretmenlik yolunun kendi koşullarına bağlı olduğu baştan bilinmelidir.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı ve bulunduğu birim üniversiteler arasında farklılaşır. Aynı içerik bazı üniversitelerde doğrudan bu adla, bazılarında Doğu dilleri başlıklı bir bölümün altında yürütülmektedir ve bu adların altındaki ders planları birbirinden ayrışabilir. Ayrıca bu adın bir de öğretmenlik biçimi bulunmaktadır ve bu iki program aynı şey değildir. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir.
İkinci not: Programın ağırlık merkezi sorulmaya değer. Bazı planlar klasik metin ve edebiyat tarihi tarafını öne çıkarır, bazıları modern dil, basın dili ve çeviri tarafını ağırlıklandırır. Bu iki yönelim aynı mezun profilini üretmez. Bu rehberde okunan planda her iki taraf da bulunmaktadır; başka bir üniversitenin planında denge farklı olabilir ve bu ancak o planın kendisinden görülebilir.
Üçüncü not: Bu alanda dilin yanına konulacak ikinci beceri tercihten önce düşünülmelidir. Aynı yazı geleneğinin komşu dili, koleksiyon ve kataloglama bilgisi, editörlük ve yayın işi ya da bölge tarihi bu ikinci beceri olabilir. Programın çift anadal ve yandal imkânları, bölüm dışından alınabilecek dersler ve varsa yurt dışı öğrenim hareketliliği bu nedenle sorulmaya değer.
Dördüncü not: Aynı yazı geleneğinin komşu diline ilgi duyan öğrenci için [arap dili ve edebiyatı](/bolum/arap-dili-ve-edebiyati) ve [arapça mütercim ve tercümanlık](/bolum/arapca-mutercim-ve-tercumanlik); kendi dilinin edebiyatına ilgi duyan öğrenci için [türk dili ve edebiyatı](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati) ve [çağdaş türk lehçeleri ve edebiyatları](/bolum/cagdas-turk-lehceleri-ve-edebiyatlari); başka dillerin edebiyatına ilgi duyan öğrenci için [ingiliz dili ve edebiyatı](/bolum/ingiliz-dili-ve-edebiyati), [alman dili ve edebiyatı](/bolum/alman-dili-ve-edebiyati), [rus dili ve edebiyatı](/bolum/rus-dili-ve-edebiyati) ve [amerikan kültürü ve edebiyatı](/bolum/amerikan-kulturu-ve-edebiyati); çevirinin kendisine yoğunlaşmak isteyen öğrenci için [mütercim tercümanlık](/bolum/mutercim-tercumanlik) ve [ingilizce mütercim ve tercümanlık](/bolum/ingilizce-mutercim-ve-tercumanlik); öğretmenlik yolunu düşünen öğrenci için [türk dili ve edebiyatı öğretmenliği](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati-ogretmenligi), [türkçe öğretmenliği](/bolum/turkce-ogretmenligi), [ingilizce öğretmenliği](/bolum/ingilizce-ogretmenligi) ve [almanca öğretmenliği](/bolum/almanca-ogretmenligi); koleksiyon ve belge tarafına ilgi duyan öğrenci için [bilgi ve belge yönetimi](/bolum/bilgi-ve-belge-yonetimi); nesnenin korunmasına ilgi duyan öğrenci için [kültür varlıklarını koruma ve onarım](/bolum/kultur-varliklarini-koruma-ve-onarim) ve [mimari restorasyon](/bolum/mimari-restorasyon); tarihe ve geçmişin kaynaklarına ilgi duyan öğrenci için [tarih](/bolum/tarih), [tarih öğretmenliği](/bolum/tarih-ogretmenligi), [sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi) ve [arkeoloji](/bolum/arkeoloji); dinî metin geleneğine ilgi duyan öğrenci için [ilahiyat](/bolum/ilahiyat) ve [islami ilimler](/bolum/islami-ilimler); insan ve toplum tarafına ilgi duyan öğrenci için [sosyoloji](/bolum/sosyoloji); bölgeye ve dış ilişkilere ilgi duyan öğrenci için [uluslararası ilişkiler](/bolum/uluslararasi-iliskiler) ve [siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler](/bolum/siyaset-bilimi-ve-uluslararasi-iliskiler); yayın ve basın tarafına ilgi duyan öğrenci için [gazetecilik](/bolum/gazetecilik), [medya ve iletişim](/bolum/medya-ve-iletisim) ve [basım ve yayım teknolojileri](/bolum/basim-ve-yayim-teknolojileri); tanıtım tarafına ilgi duyan öğrenci için [halkla ilişkiler ve tanıtım](/bolum/halkla-iliskiler-ve-tanitim); ticaret tarafına ilgi duyan öğrenci için [dış ticaret](/bolum/dis-ticaret); kültürel miras ve gezi tarafına ilgi duyan öğrenci için [kültürel miras ve turizm](/bolum/kulturel-miras-ve-turizm) ve [turizm rehberliği](/bolum/turizm-rehberligi) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 8 üniversitede, 8 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.