Farsça Mütercim ve Tercümanlık

Bir yabancı dilin Türkiye'de öğretilmesi yalnızca bir müfredat meselesi değildir; hangi dillerin öğretileceği, hangi kurumların hangi dille eğitim yapacağı ve bu alanın ikincil düzenlemesinin kim tarafından yapılacağı kanunla çerçevelenir. Bu çerçeveye doğrudan değen metinlerden biri 2923 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta YABANCI DİL EĞİTİMİ VE ÖĞRETİMİ İLE TÜRK VATANDAŞLARININ FARKLI DİL VE LEHÇELERİNİN ÖĞRENİLMESİ HAKKINDA KANUN biçiminde yayımlanmıştır ve bu ad üç ayrı okumada karakter düzeyinde aynı çıkmıştır.

Bu kaydın doğrulaması üç okuma ile yapılmıştır; dördüncü bir okuma yapılmamıştır. Üç okumanın üçü de aynı adresten çekilmiştir ve bu adres yaklaşık on beş dakikalık bir önbellek penceresi içinde tekrar istenmiş olabilir. Bu nedenle okumalar arasındaki uyuşma yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler; belgenin metne dönüştürülmesi sırasında oluşan hatayı elemez. Bunun bu kanundaki en somut kanıtı şudur: kanunun adının sonunda iki okumada bir rakam ad satırına yapışık gelmiş, üçüncü okumada gelmemiştir. İki tanık bulunmasına rağmen bu yapışık rakam alıntıya dâhil edilmemiştir; rakamın kâğıtta nasıl basıldığına dair hiçbir iddia kurulmamaktadır. Aynı belgede aynı harf için ters yönde iki çoğunluk da oluşmuştur: bir bentte çoğunluk ögretimleri biçiminde, başka bir bentte çoğunluk öğretimiyle biçimindedir. Uyuşma, bozuk metni temizlemez.

Künye satırlarının dördü de üç okumada birebir aynıdır: Kanun Numarası : 2923; Kabul Tarihi : 14/10/1983; Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih : 19/10/1983 Sayı : 18196; Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 22 Sayfa : 758. Kabul tarihinin yayım tarihinden önce gelmesi bakımından künye kendi içinde tutarlıdır. Kenar başlıkları da üç okumada aynıdır: Madde 1 için Amaç, Madde 2 için Esaslar, Madde 3 için Yönetmelik, Madde 4 için Yürürlük, Madde 5 için Yürütme. Madde öneki kaynakta Madde 1 – biçimindedir ve bu biçim yalnızca birinci ve üçüncü okumadan gelmiştir; ikinci okuma öneki kalınlaştırarak bir biçim eklemesi yaptığı için o okuma bu kalemde tanık sayılmamıştır.

Bu kaydın ağırlık merkezi kanunun yürürlük ve yürütme hükümleridir. Madde 4, kenar başlığıyla Yürürlük, üç okumada da tam gövdesiyle şöyle gelmiştir: Madde 4 – Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer. Madde 5, kenar başlığıyla Yürütme, yine üç okumada tam gövdesiyle şöyledir: Madde 5 – Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür. Bu iki hüküm kısa oldukları için önemsiz sayılmamalıdır. Yürürlük hükmü, kanunun hangi andan itibaren bağlayıcı olduğunu belirler ve künyedeki yayım tarihine bağlanır; yürütme hükmü ise kanunun uygulanmasından hangi merciin sorumlu olduğunu gösterir. Kaynak metinde yürütme yetkisi Bakanlar Kurulu ifadesiyle yazılıdır ve bu ifade olduğu gibi bırakılmıştır. Aynı belgenin başka maddelerinde Cumhurbaşkanı kararıyla ifadesi de geçmektedir; bu iki ifadenin bir arada bulunmasından hiçbir çıkarım yapılmamış, ikisi de kaynakta yazdığı gibi aktarılmıştır.

Yürürlük ve yürütme hükümlerini anlamlı kılan çerçeve amaç maddesidir. Madde 1, kenar başlığıyla Amaç, üç okumada tam gövdesiyle gelmiştir ve önünde bir değişiklik ibaresi taşır: Madde 1 – (Değişik: 3/8/2002-4771/11 md.) Bu Kanunun amacı, eğitim ve öğretim kurumlarında okutulacak yabancı diller, yabancı dille eğitim ve öğretim yapan okullar ile Türk vatandaşlarının günlük yaşamlarında geleneksel olarak kullandıkları farklı dil ve lehçelerin öğreniminin tâbi olacağı esasları düzenlemektir. Şapkalı harf üç okumada da aynı yerde gelmiştir ve düzeltilmemiştir.

İkincil düzenleme tarafını Madde 3 kurar. Kenar başlığı Yönetmelik olan bu madde üç okumada tam gövdesiyle şöyledir: Madde 3 – Yabancı dil eğitimi ve öğretiminin amaç, program, yöntem ve uygulamalarıyla, yabancı dille eğitim öğretim yapan kurumların tabi olacağı esasları kapsayan; ilkoğretim, ortaöğretim ve yaygın eğitim kurumlarıyla ilgili yönetmelik, Milli Eğitim Bakanlığınca; yükseköğretim kurumlarıyla ilgili yönetmelik, Yükseköğretim Kurulunca, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içerisinde çıkartılır ve Resmi Gazetede yayımlanır. Bu gövdedeki ilkoğretim yazımı ve eğitim öğretim arasındaki tek boşluk üç okumada da aynıdır ve düzeltilmemiştir; kaynaktaki yazımı düzeltmek bu rehberin işi değildir. Maddede geçen altı ay ifadesi kaynakta yazıyla geçtiği için yazıyla bırakılmıştır.

Esaslar maddesinin giriş fıkrası da üç okumada tam olarak gelmiştir ve çerçevenin kimlere uygulandığını gösterir: Madde 2 – Milletlerarası andlaşma hükümleri saklı olmak üzere, resmi ve özel her derece ve türdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında okutulacak yabancı dillerin ve yabancı dille eğitim ve öğretim yapan okulların tabi olacağı esaslar şunlardır. Bu maddenin bentleri bu kayıtta ayrıca işlenmemiştir; bu kaydın ağırlık merkezi bilerek yürürlük ve yürütme hükümlerine konulmuştur.

Doğrulanmış tam madde gövdesi sayısı dörttür: Madde 1, Madde 3, Madde 4 ve Madde 5. Ölçüt en az üç gövde, hedef beş gövdeydi; eşik aşılmış, hedefe bir gövde eksikle ulaşılamamıştır. Bu sayı gizlenmemektedir. Sayım, esaslar maddesinin giriş fıkrası ile bentleri hiç sayılmadan yapılmıştır. Programın düzeyine ilişkin tanım bu kanundan değil, kaynak listesindeki 2547 sayılı kanundan gelir; o kanunun tanımlar maddesinde Lisans için şu tanım verilmiştir: Lisans: Ortaöğretime dayalı, en az sekiz yarı yıllık bir programı kapsayan bir yükseköğretimdir. Bu tanım yalnızca ikinci ve üçüncü okumadan gelmiştir; birinci okumadan o madde hiç istenmediği için o okuma tanık değildir. Bu bir talep sınırıdır, okuma reddi değildir. İki kanunun malzemesi birbirine karıştırılmamıştır.

Örtüşmenin sınırı açıkça çizilmelidir. Bu kanun Farsça Mütercim ve Tercümanlık programını kurmaz: bir program adı saymaz, bir bölüm ihdas etmez, hangi üniversitede hangi dil programının açılacağını belirlemez. Bu kanun bu programın ders planını belirlemez: doğrulanan maddelerde ders adı, ders saati ya da zorunlu ders sayımı yoktur. Bu kanun mezunun meslek tanımını da düzenlemez: mütercim, tercüman, çevirmen ya da yeminli tercüman biçiminde bir unvan, yetki alanı ya da mesleğe giriş koşulu doğrulanan hiçbir maddede kurulmamıştır. Farsça sözcüğünün ya da mütercim ve tercümanlık terimlerinin bu kanunda geçip geçmediğine dair hiçbir olumsuz iddia kurulmamaktadır; yalnızca bu oturumun üç okumasında böyle bir ibarenin iki okumada birebir teyit edilmediği kaydedilir. Kanunun güncel hâli için kaynak listesindeki resmi adres esas alınmalıdır; buradaki alıntılar tek bir oturumun okumalarıdır.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Dördüncü bir okuma yapılmamıştır; tek okumada kalan hiçbir kalem ikinci bir tanık aramak için yeniden istenmemiştir. Uyuşma, aynı adrese giden çağrıların önbelleğe alınmış olabilmesi nedeniyle dönüşüm hatasını elemez; üç tanıklı etiket üç bağımsız kaynak demek değildir. Adres ilk denemede açıldığı için tertip 3 ve tertip 4 varyantları hiç istenmemiştir; istenmemiş adres ölü adres değildir. Ad satırındaki yapışık rakam ile esaslar maddesindeki boşaltılmış parantez ve yapışık rakam dizileri alıntı dışında bırakılmış, alıntılar bu rakamların önünde kesilmiştir. Dipnot gövdeleri hiç toplanmamıştır; dipnot rakamlarının neye gönderme yaptığı bilinmemektedir ve iddia edilmemektedir. Bölüm başlıkları hiçbir okumadan gelmemiştir; bu bir kapsam eksikliğidir, bölüm yapısının yokluğu değildir. Madde 5'ten sonrası istenmemiştir; ek ve geçici maddeler iki okumada açıkça istendiği hâlde hiçbir okumadan gelmemiştir ve bu da bir kapsam boşluğudur, yokluk beyanı değildir. Hiçbir okuma reddedilmemiştir ve hiçbir okuma olumsuz iddia cümlesi üretmemiştir. Yazım, büyük harf, noktalama ve şapkalı harfler kaynakta göründüğü gibi bırakılmış; ortöğretim, ilkoğretim, ögretimleri gibi biçimler düzeltilmemiştir. Para, ücret, harç, taban puan, başarı sıralaması, kontenjan ve maaş bilgisi hiç toplanmamış, doğrulanan gövdelerde oran ifadesi geçmemiş ve yorum yoluyla oran üretilmemiştir. Kanunun adı hafızadan yazılmamış, yalnızca okumalardan gelen karakterlerle aktarılmıştır.

Buradaki plan tek bir üniversitenin yayımladığı plandır ve programın ülke çapındaki ortak müfredatı değildir. Sayfa puan türü yayımlamamaktadır; kaydın DİL puan türü ÖSYM program tablosuna dayanır, bu sayfaya değil. Ayrıca bütün bu batch boyunca YÖK Atlas adresi arama sonuçlarında defalarca görünmüş, hiçbir zaman ders planı kaynağı olarak açılmamıştır; kaynak listesindeki YÖK Atlas adresi yalnızca program tablosu içindir.

Okunan sayfa Kırıkkale Üniversitesi öğrenci bilgi sisteminin Bologna ders listesi sayfasıdır. Sayfanın bastığı tam başlık İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi / Farsça Mütercim ve Tercümanlık - Dersler biçimindedir. Hedef ad başlığın içinde birebir yer almaktadır; sayfa adın önüne fakülte adını, sonuna bir ek getirmektedir ve bu ekler çıkarılmamış, işaretlenmiştir. Sayfada Lisans ya da Önlisans kelimesi basılı değildir ve düzey yalnızca sekiz yarıyıl bloğundan çıkarımdır. Sayfada Kırıkkale kelimesi de basılı değildir; üniversite adının tek dayanağı alan adıdır, yani bu ad yayımlanmış değil, alan adından çıkarımdır. Ön adım olarak açılan birim seçimi sayfasının programı Lisans listesi altında göstermesi düzey kanıtı sayılmamıştır; o sayfada üniversite adının basılı olup olmadığı ise sorulmamış ve bilinmemektedir.

Bu kaynakta dört okuma yapılmıştır ve bunun ifşası zorunludur. Birinci okuma sekiz yarıyılın sekizini de ders adlarıyla dökmüş, hiçbir yer tutucu satır bildirmemiştir. İkinci okuma sekiz yarıyıl olduğunu doğrulamış ama ders adlarını kısaltarak ve özetleyerek bildirmiştir; bu özetlenmiş biçim ders adı olarak alınmamıştır. Üçüncü okuma beşinci ile sekizinci yarıyıl için yalnızca bir toplam satırı bildirmiş, hiç ders adı vermemiştir; bu okuma reddedilmemiş, gözlem olarak yazılmıştır ve sayfada ders adı bulunmadığının kanıtı sayılmamıştır. Dördüncü okuma beşinci ile sekizinci yarıyılı eksiksiz dökmüş ve birinci okumanın dökümüyle aynı sayıda ve aynı sırada çıkmıştır. Program adının birebir basılı olduğu, Lisans kelimesinin basılı olmadığı, üniversite adının basılı olmadığı ve sekiz yarıyıl bulunduğu dört okumada da uyuşmuştur. Okumalar çelişmemiş, yalnızca kapsam ve sayım bakımından ayrışmıştır.

Birinci yarıyıl bloğunda şu ders adları basılıdır: Farsça Dilbilgisi 1, Farsça Konuşma 1, Farsça Metinler 1, Türkçeden Farsçaya Çeviri 1, Dinleme ve Sözlü Anlatım 1, Türk Dili 1, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 1, Yabancı Dil 1, Fransızca 1, Almanca 1 ve İngilizce 1. İkinci yarıyıl bloğunda Farsça Dilbilgisi 2, Farsça Konuşma 2, Farsça Metinler 2, Türkçeden Farsçaya Çeviri 2, Dinleme ve Sözlü Anlatım 2, Türk Dili 2, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 2, Temel Bilgi Teknolojileri Kullanımı, Yabancı Dil 2, Fransızca 2, Almanca 2 ve İngilizce 2 satırları yer alır. Fransızca, Almanca ve İngilizce satırları bu sayfada ders adı olarak Türkçe basılmıştır; başka dilde bir metin değildir ve çevrilmemiştir.

Üçüncü yarıyıl bloğunda Farsça Dilbilgisi 3, Sözlü Anlatım 1, Türkçeden Farsçaya Çeviri 3, İran Tarihi ve Kültürü 1, Temel Arapça 1, Dinleme-Anlama 1, Halk Dili ve Metinleri 1, Farsça Modern Metinler 1, Farsça Klasik Metinler 1, Farsça Konuşma Dili 1, İngilizce Metin Çevirisi, Gönüllülük Çalışmaları, Çevre Sorunları, Eğitime Giriş ve Eğitim Psikolojisi satırları basılıdır. Dördüncü yarıyıl bloğunda Farsça Dilbilgisi 4, Sözlü Anlatım 2, Türkçeden Farsçaya Çeviri 4, Temel Arapça 2, Dinleme-Anlama 2, İran Tarihi ve Kültürü 2, Halk Dili ve Metinleri 2, Farsça Modern Metinler 2, Farsça Klasik Metinler 2, Farsça Konuşma Dili 2, İngilizce Konuşma, Sınıf Yönetimi ve Öğretim Teknolojileri yer alır. Birinci yarıyıldan dördüncü yarıyıla kadarki blokların ders adları yalnızca birinci okumadan gelmektedir; ikinci okuma bu blokları özetlemiş, üçüncü okuma bakmamış, dördüncü okuma yalnızca üst yarıyıllara bakmıştır. Bu, bilinçli bir eksikliktir.

Beşinci yarıyıl bloğunda Güncel Metinler ve Çeviri 1, Sözlü Anlatım 3, Yazılı Anlatım 1, İran Edebiyat Tarihi 1, Arapça 1, Ardıl Çeviri 1, Farsça Tarihi Metinler 1, Medya Çevirisi 1, Çeviri Kuramları, Osmanlı Türkçesi 1, Girişimcilik 1, Rehberlik ve Özel Eğitim ve Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme satırları basılıdır. Altıncı yarıyıl bloğunda Güncel Metinler ve Çeviri 2, Sözlü Anlatım 4, Yazılı Anlatım 2, Arapça 2, Ardıl Çeviri 2, İran Edebiyat Tarihi 2, Çeviri Teknolojileri, Yazma Eser ve Belge Okuma, Farsça Tarihi Metinler 2, Medya Çevirisi 2, Turizm Coğrafyası, Girişimcilik 2, Öğretim İlke ve Yöntemleri ve Özel Öğretim Yöntemleri yer alır.

Yedinci yarıyıl bloğunda Özel Konular 1, Farsça Yazılı ve Görsel Basın 1, Öykü ve Roman, Uygulamalı Çeviri 1, Eşzamanlı Çeviri 1, Edebi Bilgiler, Arapça Metinler 1, Edebi Metinler 1, Belge ve Evrak Okuma 1, Bilimsel Metinler 1, İş Sağlığı ve Güvenliği 1 ve Öğretmenlik Uygulaması satırları basılıdır. Sekizinci yarıyıl bloğunda Farsça Yazılı ve Görsel Basın 2, Çağdaş İran Şiiri, Uygulamalı Çeviri 2, Eşzamanlı Çeviri 2, Edebi Metinler 2, Belge ve Evrak Okuma 2, Bilimsel Metinler 2, Arapça Metinler 2 ve İş Sağlığı ve Güvenliği 2 satırları ile aşağıda ayrıca ele alınan çift yazımlı bir satır yer alır. Beşinci yarıyıldan sekizinci yarıyıla kadarki bloklar birinci ve dördüncü okumada birebir örtüşmüştür. Bu sekiz blokta birinci okumanın dökümüne göre toplam yüz satır taşınmıştır.

Sayfanın kendi içinde de bir yazım ayrımı vardır: ilk iki yarıyılda Dinleme ve Sözlü Anlatım 1 ve 2 biçiminde basılan ders, üçüncü ve dördüncü yarıyılda Dinleme-Anlama 1 ve 2 biçiminde basılmıştır. Bu, okumalar arasındaki bir fark değil, sayfanın kendi ayrımıdır ve düzeltilmemiştir.

Okumalar arasında çözülmemiş bir sayım ayrılığı bulunmaktadır ve hakemlik yapılmamıştır. Yer tutucu satır sayısı için birinci okuma hiçbir sayı bildirmemiş, yani sıfır bildirmiştir; ikinci okuma yaklaşık kırktan çok demiştir; üçüncü okuma on altı demiş, ama kendi döktüğü dize sayısı on yedidir. Dördüncü okuma bu kalemde bir sayı bildirmemiştir. Bütün bu değerler olduğu gibi yazılmaktadır; üçüncü okumanın kendi içindeki sayı ile liste arasındaki uyuşmazlık da çözülmemiştir. Yer tutucu satırların yazımı üçüncü okumanın bildirdiği gibi bırakılmıştır: bölüm içi seçmeliler için BİS-3, BİS-4, BİS-5, BİS-6, BİS-7 ve BİS-8; ortak seçmeliler için BİS3-1, BİS4-1, BİS5-1, BİS-6-1, BİS7-1 ve BİS8-1; formasyon için FOR1, FOR2, FOR3, FOR4 ve FOR5. BİS-6-1 satırındaki fazladan işaret düzeltilmemiştir ve bu kısaltmaların hiçbiri açılmamıştır. Hiçbir okuma bu satırların hangi yarıyıl bloğunda basıldığını bildirmediği için satırlar yukarıdaki bloklara yerleştirilmemiştir ve hiçbir seçmeli havuz doldurulmamıştır. Aynı plan raporunda başka bir programın kaynakları için sıfır, bir ve sıfır ile sıfır, on bir ve iki biçiminde iki ayrı yer tutucu sayım üçlüsü daha kaydedilmiştir; bunlar bu kaydın kaynağına ait değildir, burada yalnızca ifşa yükümlülüğü gereği anılmakta ve bu kaydın sayımlarıyla birleştirilmemektedir.

Dört satırda yazım ayrılığı vardır ve iki yazım da taşınmaktadır; hiçbiri düzeltilmemiş, hiçbiri seçilmemiştir. Bu kaydın kendi kaynağında sekizinci yarıyıldaki satır birinci okumada Özel Konular 2, dördüncü okumada küçük harfle Özel konular 2 biçiminde bildirilmiştir. Diğer üç ayrılık aynı plan raporunda başka bir programın kaynak sayfasında kayıtlıdır ve bu kaydın ders listesine taşınmamıştır: Kültürel Etkinlikler ile Kültürel Etkinlikleri, Epiğrafyasına ile Epigraflasına, Medeniyет ile Medeniyat. Dördü de burada ilan edilmekte, hiçbiri tekleştirilmemektedir.

Bu kayıt tek kaynaklıdır. İkinci bir kaynak bulunamamıştır ve bu, başka kurumların bu programı yürütmediği ya da plan yayımlamadığı anlamına gelmez; yalnızca denenen ve aranan adreslerden ikinci bir kaynak alınamadığı anlamına gelir. Bu araştırmada yeni bir engelli ana makine adı da kaydedilmiştir: farsca.kku.edu.tr adresi yönlendirme döngüsü verdiği için engelli sayılmış ve başka hiçbir yolla denenmemiştir. Aynı kurumun öteki ana makine adları ayrı adlardır ve hiçbiri engelli ilan edilmemiştir; nitekim bu planın kendisi aynı kurumun başka bir ana makine adında bulunmuştur.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu kaynakta dört okuma yapılmış, sekiz yarıyıl bloğundan yüz satır taşınmıştır; ikinci okumanın özetlenmiş ders adları ders adı olarak alınmamış ve o döküm kullanılmamıştır. Düzey sayfada basılı değildir ve yalnızca sekiz yarıyıl sayısından çıkarımdır. Üniversite adı sayfada yayımlanmış değildir ve yalnızca alan adından çıkarımdır; yayımlayan sayfadan alınan bir ara durum da değildir. Program adı birebir basılıdır, fakat fakülte adı öneki ve sonek çıkarılmamıştır. Seçmeli ve formasyon havuzlarının hiçbiri doldurulmamış, yer tutucu satırlar bloklara yerleştirilmemiştir. Ders kodu, kredi ve kredi değeri hiçbir yerde alınmamıştır; sayfa bunları basıyordu ve hiçbiri taşınmamıştır. Sayfa puan türü yayımlamamaktadır ve kaydın puan türü bu sayfaya dayandırılmamıştır. Süre bilgisi sayfadan doğrudan okunmamış, sekiz yarıyıl bloğundan gelmiştir. Ders adları çevrilmemiş, kısaltmalar açılmamıştır. Bu kurumun ya da başka bir kurumun planı hakkında hiçbir olumsuz iddia kurulmamıştır.