Gerontoloji

Gerontoloji, yaşlanmanın kendisini inceleyen alandır. Konusu tek bir hastalık ya da tek bir hizmet biçimi değil, insanın yaşlanma sürecinin bütünüdür: hücrede ve organ sistemlerinde ne olduğu, bireyin ruhsal dünyasında neyin değiştiği, toplumun yaşlıyla kurduğu ilişkinin nasıl şekillendiği ve bütün bunların bir arada nasıl yönetilebileceği.

Alanın kurucu gözlemi şudur: yaşlanma bir hastalık değildir. Yaşlanan bir bedende hastalık görülme olasılığı artar, ancak yaşlılık kendisi bir tanı değildir. Bu ayrım gerontolojiyi tıbbın içine sıkışmaktan kurtarır ve alanı çok disiplinli hale getirir. Bir gerontolog için bir kişinin yürüyüşündeki yavaşlama kadar, o kişinin oturduğu binanın merdiveni, komşularıyla ilişkisi, emeklilik sonrası günlük programı ve ailesinin ona yaklaşımı da veridir.

Alanın birinci ayağı biyolojiktir. Yaşlanmanın hücresel ve fizyolojik düzeyde nasıl gerçekleştiği, hangi sistemlerin nasıl değiştiği ve bu değişimin işlev üzerindeki sonuçları bu ayağın konusudur. Program bu nedenle tıbbi biyoloji, anatomi, yaşlanma biyolojisi ve yaşlanma fizyolojisi gibi derslerle başlar; alanın sayısal puan türüyle öğrenci almasının nedeni de büyük ölçüde budur.

İkinci ayak psikolojiktir. Bilişsel işlevlerdeki değişim, kayıp ve yas, yaşlılıkta ruhsal iyilik hali ve bireyin yaşlanmaya verdiği anlam bu ayağın konusudur. Program psikolojiye giriş dersinden psikolojik yaşlanmaya doğru ilerler.

Üçüncü ayak toplumsaldır. Nüfusun yaş yapısındaki değişim, kuşaklar arası ilişkiler, yaşlılıkla birlikte ortaya çıkan eşitsizlikler ve yaşlıya yönelik sosyal politika bu ayağı oluşturur. Ders planında yaşlılık sosyolojisi, biyodemografi ve sosyal politika başlıklarının bulunması alanın bu tarafını gösterir.

Dördüncü ayak uygulamalıdır. Yaşlıya götürülen hizmetin nasıl planlanacağı, kurumsal bakımın nasıl yönetileceği, değerlendirmenin hangi araçlarla yapılacağı ve hizmetin nasıl denetleneceği bu ayağın konusudur.

Bu dört ayak birlikte okunduğunda gerontoloji mezununun ne yaptığı görünür hale gelir: mezun tek bir müdahalenin uzmanı değil, yaşlıya dair bilgiyi bir araya getirip hizmete çeviren kişidir.

Bu üç kavram günlük dilde sık sık birbirinin yerine kullanılır; tercih aşamasında aralarındaki farkın bilinmesi gerekir.

Geriatri bir tıp alanıdır ve yaşlı hastanın hastalıklarının tanı ve tedavisiyle ilgilenir. Tanı koymak ve tedavi düzenlemek hekimlik yetkisidir. Gerontoloji ise yaşlanmayı inceleyen ve yaşlıya yönelik hizmeti planlayan bir alandır; gerontoloji lisans mezunu hekim değildir ve bu rehber mezunun tanı koyabileceği ya da tedavi düzenleyebileceği yönünde hiçbir iddiada bulunmaz. Ders planında geriatri adlı derslerin bulunması, mezunun hekimin çalıştığı alanı tanıyarak mezun olduğu anlamına gelir; o alanın yetkisini üstlendiği anlamına gelmez.

[Yaşlı bakımı](/bolum/yasli-bakimi) ise iki yıllık bir önlisans programıdır ve doğrudan bakım uygulamasına odaklanır. Gerontoloji dört yıllık bir lisans programıdır ve bakım uygulamasının yanında araştırma, planlama ve değerlendirme tarafını da kapsar. İki programın süresi, düzeyi ve mezuniyette alınan yeterlik aynı değildir. Hangi mezunun hangi kadroya atanabileceği bu rehberin konusu değildir.

[Sosyal hizmet](/bolum/sosyal-hizmet) ve [sosyal hizmetler](/bolum/sosyal-hizmetler) programları, yukarıda aktarılan kanunun tanımladığı hizmet alanının bütününü konu edinir; hedef kitlesi yalnızca yaşlı değildir. Gerontoloji ise yaş grubuna göre uzmanlaşmış bir alandır.

[Hemşirelik](/bolum/hemsirelik) bir sağlık meslek eğitimidir ve kendi mevzuatına tabidir. Gerontoloji mezunu hemşire değildir.

[Psikoloji](/bolum/psikoloji) ve [sosyoloji](/bolum/sosyoloji) ise gerontolojinin iki ayağını kendi başlarına ve bütün yaş gruplarını kapsayacak biçimde ele alan lisans alanlarıdır. Gerontoloji bu iki alandan yaşlılığa bakan kesiti alır ve biyolojik ayakla birleştirir.

Aşağıdaki bilgiler yalnızca Akdeniz Üniversitesi'nin yayımladığı müfredat belgesinden alınmıştır. Belgenin başında üniversite adı ve program adı yazılıdır; program Gerontoloji Bölümü Lisans Programı olarak yayımlanmıştır ve belge iki bin yirmi dört iki bin yirmi beş dönemine aittir. Belgede ders kodu, kredi ve AKTS değerleri de bulunmaktadır; bu değerler bu rehbere bilerek alınmamıştır.

Belge planı sekiz yarıyıl başlığı altında yayımlar. Birinci yarıyıldan dördüncü yarıyıla kadar olan bölümde, kaynakta zorunlu ders başlığı altında yazılı olduğu iki ayrı okumada aynı biçimde doğrulanan ders adları aşağıdadır. Aynı yarıyıllarda kaynakta başka ders adları da yayımlanmıştır; ancak bunların zorunlu mu seçmeli mi olduğu iki okumada aynı biçimde eşleştirilemediği için bu rehbere hiç alınmamıştır ve bu derslerin planda bulunup bulunmadığına dair olumlu ya da olumsuz bir iddiada bulunulmamaktadır.

Birinci yarıyılda kaynakta şu adlar yazılıdır: TIBBİ BİYOLOJİ, YAŞLILIK SOSYOLOJİSİ I, GERONTOLOJİYE GİRİŞ I, PSİKOLOJİYE GİRİŞ, ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ I, TÜRK DİLİ I, KARİYER PLANLAMA, İNGİLİZCE I.

İkinci yarıyılda kaynakta şu adlar yazılıdır: ANATOMİ, YAŞLANMA BİYOLOJİSİ, YAŞLILIK SOSYOLOJİSİ II, YAŞLANMA FİZYOLOJİSİ, GERONTOLOJİYE GİRİŞ II, BİLGİ TEKNOLOJİLERİ KULLANIMI, ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAP TARİHİ II, TÜRK DİLİ II, İNGİLİZCE II.

Üçüncü yarıyılda kaynakta şu adlar yazılıdır: PSİKOLOJİK YAŞLANMA, YAŞLILARDA AKILCI İLAÇ KULLANIMI, BİLİMSEL ARAŞTIRMA YÖNTEMLERİ, YAŞLANMA VE SAĞLIK ANTROPOLOJİSİ, YAŞLANMA VE YAŞLI SAĞLIĞI PLANLAMASI, TEMEL TIBBİ BECERİLER.

Dördüncü yarıyılda kaynakta şu adlar yazılıdır: GERİATRİ I, SAĞLIK EKONOMİSİ, İÇ HASTALIKLARI, SAĞLIK DAVRANIŞI VE SAĞLIK OKURYAZARLIĞI, DEONTOLOJİ.

Beşinci yarıyıldan sekizinci yarıyıla kadar olan bölümde kaynakta yayımlanan ders adları şunlardır. Bu bölümde derslerin zorunlu mu seçmeli mi olduğu ayrımı bu rehbere aktarılmamıştır ve liste bir öğrencinin aldığı derslerin tamamı olarak sunulmamaktadır.

Beşinci yarıyıl: BİYOİSTATİSTİK VE BİLGİSAYAR UYGULAMALARI I, GERONTOLOJİK REHABİLİTASYON, GERİATRİ II, İLK YARDIM VE ACİL MÜDAHALE, YAŞLILIK DÖNEMİNDE BESLENME, MESLEKİ İNGİLİZCE III, KUŞAKLARARASI İLİŞKİLER, JAPONCA III, DİJİTAL SAĞLIK VE YAPAY ZEKA, GERONTOLOJİDE TAMAMLAYICI TIP UYGULAMALARI, GERONTOLOJİDE ÖZEL KONULAR I, GERONTOLOJİK ERGOTERAPİ.

Altıncı yarıyıl: BAKIMA MUHTAÇLIK VE YAŞLI BAKIMI, TOPLUMSAL DUYARLILIK VE KATKI PROJELERİ, AKTİF VE SAĞLIKLI YAŞLANMA, GERİATRİ III, BİYOİSTATİSTİK VE BİLGİSAYAR UYGULAMALARI II, MESLEKİ İNGİLİZCE IV, BİYOLOJİK ANTİAGİNG, JAPONCA IV, GERİATRİK HASTA VE YAKINLARINA TERAPİ VE MÜDAHALE, GERONTOLOJİDE ÖZEL KONULAR II, YAŞLILIK, MİMARİ VE ÇEVRE.

Yedinci yarıyıl: YAŞLILIKTA EĞİTİM, BİTİRME ÖDEVİ I, SOSYAL POLİTİKA VE YAŞLILIK, GERONTOLOJİDE VE GERİATRİDE KLİNİK UYGULAMALAR, MESLEKİ UYGULAMA I, GERODONTOLOJİ, YAŞLILARDA DİL VE KONUŞMA BOZUKLUKLARI, GERİATRİK FİZYOTERAPİ, YAŞLILARDA PALYATİF BAKIM, YAŞLI BAKIM KURUMLARI YÖNETİMİ.

Sekizinci yarıyıl: BİTİRME ÖDEVİ II, MESLEKİ DENETİM VE RAPORLAMA, İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ, GERONTEKNOLOJİ, GERONTOLOJİK DEĞERLENDİRME, MESLEKİ UYGULAMA II, YAŞLILARA TERAPÖTİK YAKLAŞIM, İLERİ YAŞTA HASTALIKLARDAN KORUNMA VE SAĞLIĞIN GELİŞTİRİLMESİ, ÇEVRESEL GERONTOLOJİ.

Ders adları kaynaktaki büyük harfli yazımıyla bırakılmıştır ve hiçbir ad düzeltilmemiş ya da Türkçeleştirilmemiştir. Plan okunduğunda programın kurgusu görünür hale gelir: temel bilimlerle başlar, yaşlanmanın biyolojisini ve fizyolojisini kurar, psikolojik ve toplumsal ayakları ekler, ardından klinik uygulama, değerlendirme ve kurum yönetimi tarafına geçer, mesleki uygulama ve bitirme ödevleriyle kapanır. Mesleki uygulama planda yazılıdır; süresi bu rehberde belirtilmemektedir.

Gerontoloji mezununun çalışabileceği alanlar, yaşlıya yönelik hizmetin üretildiği her yerdir; ancak bu rehber hiçbir kurumda hangi kadronun bulunduğu ya da hangi atama şartının arandığı konusunda iddiada bulunmaz.

Birinci alan yatılı bakım kuruluşlarıdır. Yukarıda aktarılan kanunun huzurevi tanımı, bu kuruluşların görevini yalnızca barınma ve bakım olarak değil, sosyal ve psikolojik ihtiyaçların karşılanması olarak da yazar. Bu ikinci kısım doğrudan gerontoloji eğitiminin konusudur: etkinlik programlarının kurulması, sakinlerin değerlendirilmesi, ailelerle ilişkinin yürütülmesi ve personelin yönlendirilmesi.

İkinci alan gündüzlü hizmetler ve toplum temelli programlardır. Yaşlının kendi evinde yaşamayı sürdürmesini destekleyen programlar, sosyalleşme merkezleri ve kuşaklar arası projeler bu başlığa girer. Ders planındaki aktif ve sağlıklı yaşlanma ile kuşaklararası ilişkiler başlıkları bu tarafa bakar.

Üçüncü alan evde bakım ve destek hizmetleridir. Hizmetin evde verildiği durumlarda ihtiyacın tespiti, planın kurulması ve izlenmesi teknik bir iştir. [Evde hasta bakımı](/bolum/evde-hasta-bakimi) programı bu işin bakım uygulaması tarafına, gerontoloji ise planlama ve değerlendirme tarafına daha yakındır.

Dördüncü alan sağlık kuruluşlarının yaşlıyla ilgili birimleridir. Ders planındaki klinik uygulama dersleri mezunun bu ortamı tanıyarak mezun olmasını sağlar. Mezunun bu ortamdaki işlevi hekimlik ya da hemşirelik değildir.

Beşinci alan araştırmadır. Biyoistatistik, bilimsel araştırma yöntemleri ve biyodemografi içeriği, mezunu nüfusun yaşlanmasına ilişkin veri üretebilecek biçimde hazırlar. Lisansüstü eğitim bu yolu açar.

Altıncı alan politika ve program geliştirmedir. Sosyal politika ve yaşlılık dersi, mezunun yaşlıya yönelik programların nasıl kurulduğunu okuyabilmesini hedefler. Sivil toplum kuruluşları ve yerel düzeydeki hizmet programları bu başlıkta yer alır.

Yedinci alan teknoloji tarafıdır. Geronteknoloji ve dijital sağlık başlıkları, yaşlıya yönelik ürün ve hizmetlerin tasarımında alan bilgisine duyulan ihtiyacı gösterir. Bir ürünün yaşlı kullanıcı için gerçekten kullanılabilir olup olmadığı, teknik tasarımdan ayrı bir uzmanlık gerektirir.

Sekizinci alan mekân ve çevredir. Yaşlılık, mimari ve çevre ile çevresel gerontoloji başlıkları, yaşlının yaşadığı fiziksel ortamın işlevi ne kadar desteklediği sorusuna açılır.

Bu program, insanla uzun süreli ilişki kurmayı gerektiren bir alandır. Yaşlıyla çalışmak sabır, dinleme becerisi ve hızlı sonuç beklememeyi gerektirir. Bu koşulları çekici bulmayan bir öğrenci için alan yorucu olur.

Program, hem sayısal hem sözel tarafı olan bir müfredatı kaldırabilecek öğrenciye uygundur. Anatomi ve fizyoloji ile sosyoloji ve sosyal politika aynı programda okutulur; bu iki tarafın birinden hoşlanmayan bir öğrenci için plan zorlayıcıdır. Biyoistatistik dersinin iki yarıyıl sürmesi, sayısal tarafın hafif olmadığını gösterir.

Program, kayıp ve ölüm konularıyla karşılaşmayı kabul eden öğrenciye uygundur. Palyatif bakım ve terapötik yaklaşım gibi başlıklar bu gerçekliğin bir parçasıdır. Bu konularla çalışmanın duygusal yükü baştan hesaba katılmalıdır.

Program, planlama ve raporlama yapmayı seven öğrenciye uygundur. Mesleki denetim ve raporlama ile gerontolojik değerlendirme dersleri, mezunun işinin önemli bir bölümünün yazılı ve ölçülebilir olduğunu gösterir.

Doğrudan bedensel işlev ve hareket tarafına ilgi duyan öğrenci için [fizyoterapi ve rehabilitasyon](/bolum/fizyoterapi-ve-rehabilitasyon) ve [ergoterapi](/bolum/ergoterapi); beslenme tarafına ilgi duyan öğrenci için [beslenme ve diyetetik](/bolum/beslenme-ve-diyetetik); iletişim ve yutma sorunlarına ilgi duyan öğrenci için [dil ve konuşma terapisi](/bolum/dil-ve-konusma-terapisi); kurum yönetimi tarafına ilgi duyan öğrenci için [sağlık yönetimi](/bolum/saglik-yonetimi) ve [sağlık kurumları işletmeciliği](/bolum/saglik-kurumlari-isletmeciligi); danışmanlık tarafına ilgi duyan öğrenci için [rehberlik ve psikolojik danışmanlık](/bolum/rehberlik-ve-psikolojik-danismanlik) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur. Engellilik alanına ilgi duyan öğrenci için [engelli bakımı ve rehabilitasyon](/bolum/engelli-bakimi-ve-rehabilitasyon) ayrı bir yoldur.

Birinci not: Bu sayfada aktarılan ders planı tek bir üniversitenin yayımladığı plandır. Gerontoloji programı bulunan üniversiteler arasında ders adları, yarıyıl dağılımı ve ağırlıklandırma farklılaşır. Tercih listesi yapılırken her programın kendi ders planı ayrı ayrı okunmalıdır.

İkinci not: Program az sayıda üniversitede bulunan bir alandır. Bu, bölümün akademik kadrosunun ve uygulama ortaklarının programın niteliğinde belirleyici olması anlamına gelir. Uygulama yapılan kurumların hangileri olduğu ve mesleki uygulamanın nasıl yürütüldüğü, mümkünse doğrudan sorularak öğrenilmelidir.

Üçüncü not: Bu rehberde mezunun hangi unvanı taşıyacağı, hangi kadroya atanabileceği ya da hangi yetkiyi kullanabileceği konusunda hiçbir iddiada bulunulmamıştır. Programın adı ve düzeyi kaynakta lisans olarak yayımlanmıştır; bunun ötesindeki istihdam soruları ayrı mevzuatın konusudur.

Dördüncü not: Bu rehberde 2828 sayılı kanunun yalnızca amaç maddesi, kapsam maddesi ve doğrulanmış üç tanımı aktarılmıştır. Kanunun teşkilat, gelir ve denetim hükümleri okunmamış, sayı içeren tanımları bilerek alınmamış ve okunmayan bölümler hakkında hiçbir iddiada bulunulmamıştır.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.