Harita Mühendisliği

Harita Mühendisliği dört yıllık bir mühendislik lisans programıdır ve mühendislik fakülteleri bünyesinde okutulur. İşi tek cümleyle şudur: yeryüzünün ve üzerindeki nesnelerin konumunu ölçmek, ölçümü hesaba çevirmek ve sonucu harita, plan ya da veri tabanı hâline getirmek.

Bu iş dışarıdan "arazide alet kurmak" gibi görünür, ama programın içi büyük ölçüde hesaptır. Bir noktanın konumu ölçülürken hata kaçınılmazdır; aynı noktayı iki kez ölçmek iki farklı sonuç verir. Mühendisliğin işi bu farkı yok saymak değil, farkın büyüklüğünü hesaplamak, dağıtmak ve sonucun hangi güvenle söylenebileceğini ortaya koymaktır. Bu yüzden planın merkezinde hata kuramı, dengeleme hesabı ve istatistik durur.

Alanın ikinci ayağı jeodezidir. Ölçüm yapılan yüzey düz değildir; yeryüzü ne düzlem ne de tam bir küredir. Bir noktanın konumunu ülke çapında tutarlı biçimde söyleyebilmek için bir referans yüzeyi, bir koordinat sistemi ve bunlar arasında dönüşüm hesapları gerekir. Uydu tabanlı konum belirleme bu ayağın bugünkü hâlidir ve programda ayrı derslerle okutulur.

Üçüncü ayak görüntüdür. Hava fotoğrafı, uydu görüntüsü ve lazer tarama verisinden ölçü çıkarmak, yani fotogrametri ve uzaktan algılama, bu bölümün kendi alanıdır. Bir arazinin durumunu her yıl adım adım ölçmek yerine görüntüden çıkarmak hem hızlı hem de büyük alanlar için tek uygulanabilir yöntemdir.

Dördüncü ayak veridir. Ölçülen ve hesaplanan konum bir dosyada değil bir sistemde tutulur; coğrafi bilgi sistemleri, coğrafi veri tabanı yönetimi ve kartografya bu tarafın dersleridir. Harita artık kâğıt bir ürün değil, sorgulanabilir bir veri katmanıdır. Bu yüzden bölümün mezunu yazılım ve veri tarafına da yakın durur.

Beşinci ayak hukuktur ve şaşırtıcı olan da budur. Bu programda taşınmaz hukuku, kadastro bilgisi ve arsa yönetimi gibi dersler bulunur. Sebebi şudur: bir taşınmazın sınırı yalnızca teknik bir çizgi değil, hukuki bir sonuç doğuran bir tespittir. Bir sınırın nereden geçtiğini ölçen kişi, aynı zamanda bir hakkın kapsamını belirleyen işlemin teknik tarafını yapmaktadır. Alanın kamusal çerçevesi tam bu noktada bir kanunla kesişir.

ÖSYM tablolarında birbirine benzeyen adlar bu alanda da vardır ve düzey farkı en çok burada karıştırılır. Harita Mühendisliği bir lisans programıdır; dört yıldır, sayısal puanla ve lisans tablosundan tercih edilir. [Harita ve kadastro](/bolum/harita-ve-kadastro) ile [tapu ve kadastro](/bolum/tapu-ve-kadastro) ise önlisans programlarıdır; iki yıldır ve ÖSYM'nin önlisans tablosundan tercih edilir. Bu programlar aynı alanda çalışır, ama düzeyleri, süreleri, ders yükleri ve tercih edildikleri tablo ayrıdır. Önlisans programı lisans programının kısaltılmış hâli değildir.

Aynı işi yapan lisans programları farklı adlarla da açılabilir. Bu rehber bu adların ders planlarını karşılaştırmadı; dolayısıyla aralarındaki farkın büyüklüğü hakkında bir iddia içermiyor. Söylenebilecek olan şudur: adı farklı olan iki program iki farklı müfredat demektir ve fark ancak o üniversitenin bilgi paketi açılarak görülür.

Komşu alanlar da açıktır. Yapının kendisini tasarlamak ve hesaplamak ilgi çekiyorsa [inşaat mühendisliği](/bolum/insaat-muhendisligi); kentin bütününü planlamak ilgi çekiyorsa [şehir ve bölge planlama](/bolum/sehir-ve-bolge-planlama); binanın tasarımı ilgi çekiyorsa [mimarlık](/bolum/mimarlik); mekânı toplumsal ve fiziki yönleriyle bir bütün olarak okumak ilgi çekiyorsa [coğrafya](/bolum/cografya); verinin ve sistemin kendisi ilgi çekiyorsa [coğrafi bilgi sistemleri](/bolum/cografi-bilgi-sistemleri) rehberine bakılmalıdır. Hesabın ve kuramın kendisi ilgi çekiyorsa [matematik](/bolum/matematik) de bir seçenektir. Önlisans düzeyinde saha ve şantiye tarafına yakın duran [inşaat teknolojisi](/bolum/insaat-teknolojisi) programı ayrıca vardır.

Aşağıdaki plan Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Mühendislik Fakültesi Harita Mühendisliği bölümünün yayımladığı lisans öğretim planıdır. Kaynak sayfa programın lisans düzeyinde ve dört yıllık olduğunu gösterir. Sayfada öğretim dili yazılı olmadığı için bu rehber öğretim dili hakkında bir şey söylemiyor.

Birinci yıl güz döneminde Matematik I, Lineer Cebir, Genel Fizik I, Harita Mühendisliğine Giriş, Jeodezik Ölçme I, Bilişim Teknolojileri, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Türk Dili I ve İngilizce I yer alır. Bahar döneminde Jeodezik Ölçme II, Matematik II, Genel Fizik II, Programlama, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Türk Dili II, İngilizce II ve Kariyer Planlama bulunur. İlk yılın söylediği şey açıktır: temel matematik ve fizik ile mesleğin kendi ölçme dersi aynı yıl başlar, programlama da ilk yıla konmuştur.

İkinci yıl güz döneminde Jeodezik Ölçme III, Jeodezik Ölçme Çalışması I, Matematiksel Kartografya, Diferansiyel Denklemler, Coğrafi Veritabanı Yönetimi, Sayısal Analiz, Taşınmaz Hukuku, İş Sağlığı ve Güvenliği I ile bir seçmeli ders okutulur. Bahar döneminde İstatistik, Jeodezik Ölçme Çalışması II, Fotogrametri I, Coğrafi Bilgi Sistemleri, Bilgisayar Destekli Çizim ve Tasarım, Mühendislik Etiği, İş Sağlığı ve Güvenliği II ve bir seçmeli ders vardır. İkinci yıl programın karakterini gösterir: aynı yılda hem diferansiyel denklem hem taşınmaz hukuku okunur.

Üçüncü yıl güz döneminde Hata Kuramı ve Parametre Kestirimi, Jeodezi, Fotogrametri II, Topografik Kartografya, Kadastro Bilgisi, Staj I, Toprak İşleri ve Demiryolu Mühendisliği ile bir seçmeli ders yer alır. Bahar döneminde Dengeleme Hesabı, Fiziksel Jeodezi, Arsa Yönetimi, Sayısal Görüntü İşleme, Arazi Çalışması, Karayolu Mühendisliği ve bir seçmeli ders bulunur. Hata kuramı ve dengeleme hesabı bu bölümün belkemiğidir; ölçmenin mühendisliğe dönüştüğü yer burasıdır.

Dördüncü yıl güz döneminde Bitirme Ödevi I, GPS Jeodezisi, Gayrimenkul Değerleme, Uzaktan Algılama, Staj II ve bir seçmeli ders okutulur. Bahar döneminde Bitirme Ödevi II, Uydu Jeodezisi, Coğrafi Görselleştirme, Lazer Tarama Yöntemleri ve bir seçmeli ders vardır. Son yıl iki yöne açılır: uydu tabanlı konum belirleme ile görüntü ve tarama verisinden ölçü çıkarma.

Plan hakkında iki açıklama gerekiyor. Birincisi, kaynak sayfa her dönemde seçmeli ders bulunduğunu göstermekle birlikte seçmeli havuzun tamamını yayımlamamıştır; bu yüzden bu rehber seçmeli ders adı vermiyor. İkincisi, plan tek bir üniversitenin planıdır. Aynı adı taşıyan bölümler kimi üniversitede uzaktan algılama ve görüntü tarafına, kimisinde kadastro ve arazi yönetimi tarafına, kimisinde jeodezi ve uydu tekniklerine ağırlık verir.

Bir noktayı ayrıca söylemek gerekir: bu planda iki staj ve bir arazi çalışması vardır. Bu bölüm masa başında öğrenilen bir bölüm değildir; ölçüm, arazide alet kurup veri toplayarak öğrenilir. Yaz aylarının bir kısmı sahada geçer.

Bu alanın en görünür çalışma yeri kadastro ve tapu işleridir. Taşınmazların sınırlarının belirlenmesi, güncellenmesi, teknik dosyaların hazırlanması ve itiraz süreçlerinin teknik tarafı bu bölümün doğrudan işidir. Bu işlerin bir kısmı kamu kurumlarında, bir kısmı yetkilendirilmiş bürolarda yürür; kimin hangi işi hangi belgeyle yapabileceği ayrı bir düzenleme konusudur ve bu rehber o düzenlemeyi incelemedi.

İkinci alan inşaat ve altyapıdır. Yol, demiryolu, tünel, baraj, boru hattı ve enerji nakil hatlarının güzergâhının belirlenmesi, aplikasyonu, hacim hesapları ve inşaat sırasındaki kontrol ölçmeleri bu mesleğin işidir. Büyük şantiyelerde ölçme ekibi işin sürekli parçasıdır.

Üçüncü alan yerel yönetimlerdir. Belediyelerin imar uygulamaları, parselasyon işlemleri, halihazır harita üretimi, numarataj ve kent bilgi sistemleri bu bilgiyi kullanır. Kentin verisini üretip güncel tutmak süreklilik isteyen bir iştir.

Dördüncü alan coğrafi bilgi sistemleri ve uzaktan algılamadır. Kurumların mekânsal veri altyapısını kurmak, veri modeli tasarlamak, uydu ve hava verisini işlemek, değişim analizi yapmak bu tarafın işidir. Bu alan yazılım tarafına en yakın duran koldur ve programlama bilen mezun için kapıyı geniş açar.

Beşinci alan gayrimenkul değerlemesi ve arazi yönetimidir. Bu işin bir kısmı belgeye ve yetkiye bağlıdır; hangi işin hangi belgeyle yapılabileceği ilgili mevzuatta düzenlenir ve bu rehber o mevzuatı incelemedi.

Altıncı alan akademidir. Jeodezi, fotogrametri, uzaktan algılama, kartografya ve arazi yönetimi bu bölümün doğal lisansüstü yönleridir.

Bu sayfada hiçbir maaş, gelir ya da ücret rakamı yer almıyor. Bu alanda gelir sektöre, işin niteliğine ve deneyime göre değişir; uydurma bir rakam vermek bir rehberin yapabileceği en zararlı şeydir.

Sayısal derslerle rahat olmak bu bölümde ön koşuldur. Plan içinde iki dönem matematik, lineer cebir, diferansiyel denklemler, sayısal analiz, istatistik, hata kuramı ve dengeleme hesabı vardır. Matematikten uzak durmak isteyen bir öğrenci için bu bölüm doğru adres değildir.

Arazide çalışmaya isteklilik gerekir. Bu meslek kısmen açık havada, sıcakta, soğukta ve yürüyerek yapılır. Sahayı sevmeyen biri planın staj ve arazi çalışması kısmında zorlanır.

Titizlik burada teknik bir zorunluluktur. Bir ölçümde yapılan küçük bir dikkatsizlik, hesabın sonunda büyük bir sapmaya dönüşebilir. Aynı işi iki kez kontrol etmeyi sıkıcı bulan biri bu mesleği sevmez.

Bilgisayar ve veriye ilgi büyük avantajdır. Bugünün harita mühendisliği ölçüm aletinin yanında yazılımla, veri tabanıyla ve kod yazmakla yürüyor. Programlama öğrenmeye istekli bir öğrenci bu bölümde önemli bir fark yaratır.

Hukuk metni okumaya tahammül de fayda sağlar. Taşınmaz hukuku, kadastro bilgisi ve arsa yönetimi dersleri mevzuatla çalışmayı gerektirir; bu tarafı büsbütün reddeden biri planın bir kısmını yük olarak taşır.

Birinci not: yukarıda anılan 3402 sayılı Kadastro Kanunu bir meslek kanunu değildir. Bu bölümün mezununa unvan, yetki ya da belge vermez; kanun taşınmazların sınırlarının belirlenmesi ve hukuki durumlarının tespiti işinin düzenini kurar. Rehberin bu kanuna dayanması, bölümün anlattığı işin kamusal çerçevesini göstermek içindir.

İkinci not: bu rehber serbest harita mühendisliği yetkisi, büro tescili, yetkilendirilmiş kuruluşlar ve gayrimenkul değerleme yetkisi konularında hiçbir iddiada bulunmuyor. Bu konular ilgili kanun, yönetmelik ve meslek kuruluşu düzenlemelerinde yer alır ve zaman içinde değişir; doğru kaynak o düzenlemelerin güncel metnidir.

Üçüncü not: yukarıdaki ders listesi tek bir üniversitenin planıdır ve seçmeli havuzu kaynak sayfada tam olarak yayımlanmadığı için buraya yazılmamıştır. Tercih edilecek üniversitenin bilgi paketi ve ders planı mutlaka açılıp okunmalıdır.

Dördüncü not: bu bölüm sayısal puanla, ÖSYM tercih kılavuzunun lisans programlarını içeren tablosundan tercih edilir. Harita Mühendisliği ile önlisans düzeyindeki Harita ve Kadastro ile Tapu ve Kadastro ayrı adlardır ve ayrı tablolarda yer alır; tercih listesi doldurulurken programın adına, düzeyine ve süresine dikkat edilmelidir. Programın hangi üniversitelerde açık olduğu, öğretim türü ve kontenjanı yıldan yıla değişir; bu bilgilerin tek geçerli kaynağı ilgili yılın tercih kılavuzudur.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.