Havacılık Elektrik ve Elektroniği, hava araçlarının elektrik güç sistemleri ile seyrüsefer, haberleşme, gösterge ve otomatik uçuş sistemlerinin çalışmasını, bakımını ve denetimini konu edinen dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın kamusal çerçevesine değen metinlerden biri 3996 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- SAY
- Seviye
- Lisans
- Süre
- 4 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 231,87–438,64
- Üniversite
- 10
- Genel kontenjan
- 469
- Meslek çıktısı
- 7
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Havacılık Elektrik ve Elektroniği Nedir?
Havacılık Elektrik ve Elektroniği, bir hava aracının elektrik enerjisini üreten, dağıtan ve koruyan düzeni ile o aracın nerede olduğunu, nereye gittiğini ve kendisiyle ilgili her şeyi ölçüp bildiren elektronik sistemlerini konu edinen dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın çekirdeğinde tek bir soru vardır: yerden binlerce metre yukarıda, sıcaklığın, basıncın ve titreşimin sürekli değiştiği bir ortamda bir elektrik ve elektronik sistem nasıl kesintisiz ve doğrulanabilir biçimde çalışır. Programın bütün dersleri bu sorunun bir yanını tutar.
Alanın birinci ayağı mühendisliğin ortak temelidir. Matematik, lineer cebir, fizik ve fizik laboratuvarı, mekanik ve termodinamik bu ayağın konularıdır. Havacılıkta bir sistemin nasıl bozulduğunu anlamak için önce onu yöneten fiziği bilmek gerekir; bu ayak o zemini kurar.
İkinci ayak elektriğin ve elektroniğin kendisidir. Temel elektrik, temel elektrik laboratuvarı, temel elektronik, sayısal devreler, elektrik makinaları, mikroişlemciler ve sayısal veri iletimi bu ayağın konularıdır. Devrenin, anahtarlamanın, sayısal mantığın ve işlemcinin nasıl çalıştığı burada öğrenilir; bu ayak alanı bir uçak gövde programından ayıran şeydir.
Üçüncü ayak hava aracının kendisidir. Uçuş teorisi, uçak yapıları ve sistemleri, uçak malzeme bilgisi, uçak aerodinamiği, uçuş mekaniği, gaz türbinli motorlar ve uçuş kumandaları bu ayağın konularıdır. Aviyonik bir sistem havada boşlukta durmaz; bir gövdenin, bir kanadın ve bir motorun üstünde çalışır. Bu ayak alanı genel bir elektronik programından ayıran şeydir.
Dördüncü ayak alanın kimliği olan aviyonik derslerdir. Seyrüsefer sistemleri, haberleşme sistemleri, uçak elektrik sistemleri, uçak gösterge sistemleri, elektronik gösterge sistemleri, otomatik uçuş sistemleri ve modern aviyonik sistemler bu ayağın konularıdır. Bu dersler bir kokpitin arkasındaki bütün elektronik düzeni tek tek açar.
Beşinci ayak bakım ve doğrulama tarafıdır. Havacılık kuralları, uçak bakım terminolojisi, bakım uygulamaları, uçak elektrik atölyesi, gaz türbinli motor atölyesi, tahribatsız muayene yöntemleri ve elektromanyetik çevre bu ayağın konularıdır. Bu alanda bir işin yapılması kadar, nasıl yapıldığının belgelenmesi de işin parçasıdır.
Altıncı ayak insan tarafıdır. İnsan faktörleri bu ayağın konusudur. Havacılıkta hataların önemli bir bölümü teknik değil insan kaynaklıdır; bu nedenle insanın dikkati, yorgunluğu ve iletişimi ayrı bir ders konusudur.
Bu altı ayak alanı hem havacılığa hem elektrik-elektroniğe yakın kılar. Hava aracının bütününe ve tasarımına ilgi duyan öğrenci için [havacılık ve uzay mühendisliği](/bolum/havacilik-ve-uzay-muhendisligi) ve [uçak mühendisliği](/bolum/ucak-muhendisligi), elektrik ve elektroniğin sektörden bağımsız genel çerçevesine ilgi duyan öğrenci için [elektrik-elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi) ve [elektronik ve haberleşme mühendisliği](/bolum/elektronik-ve-haberlesme-muhendisligi), bakımın uygulama tarafına iki yıllık bir yoldan girmek isteyen öğrenci için [uçak teknolojisi](/bolum/ucak-teknolojisi), makine ile elektroniğin birleştiği noktaya ilgi duyan öğrenci için [mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi) bu alanın komşularıdır.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 3996 Sayılı Kanun
Bu alanın işi hava araçlarının ve havaalanlarının elektrik ile elektronik altyapısında geçer. Havaalanının kendisinin nasıl yapıldığı, kimin işlettiği ve hangi modelle devredildiği ise Türkiye'de kendi kanunu üzerinden düzenlenmiş bir konudur. Bu çerçeveye değen metinlerden biri 3996 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta üç satır hâlinde "BAZI YATIRIM VE HİZMETLERİN YAP-İŞLET-DEVRET" / "MODELİ ÇERÇEVESİNDE YAPTIRILMASI" / "HAKKINDA KANUN" olarak yayımlanmıştır. Künyede "Kanun Numarası : 3996" ve "Kabul Tarihi : 8/6/1994" satırları ile "Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih : 13/6/1994 Sayı : 21959" ve "Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 33" satırları yer alır.
Buradan itibaren bir uyarı zorunludur ve bu rehber onu baştan yazar. Bu kanun için üç ayrı okuma yapılmıştır; ancak birinci okuma reddedilmiştir, çünkü kaynağın birebir metnini vermek yerine parafraz üretmiştir: kaynakta bulunmayan tırnaklar ve başlık işaretleri eklemiş, ikinci maddenin kapsam listesini kısaltmış ve üçüncü maddenin tanımlarını kendi cümleleriyle yeniden yazmıştır. Bu nedenle aşağıdaki bütün doğrulanmış malzeme yalnızca ikinci ve üçüncü okumaların mutabakatına dayanır. Kanunun adı, künyenin dört satırı, kenar başlıkları ve aşağıdaki üç madde gövdesi bu iki okumada karakter düzeyinde aynı çıktığı için aktarılmıştır; yani künye satırları da dâhil olmak üzere buradaki her şey iki okumalık bir doğrulama düzeyindedir, üç okumalık değil. Bu ayrım okuyucudan saklanmamaktadır.
Kanunun ilk üç maddesinin kenar başlıkları "Amaç", "Kapsam" ve "Tanımlar" olarak yayımlanmıştır. Birinci maddenin metni kaynakta şöyledir: "Madde 1 – Bu Kanunun amacı kamu kurum ve kuruluşlarınca (kamu iktisadi teşebbüsleri dahil) ifa edilen, ileri teknoloji veya yüksek maddi kaynak gerektiren bazı yatırım ve hizmetlerin, yap-işlet-devret modeli çerçevesinde yaptırılmasını sağlamaktır."
İkinci maddenin metni kaynakta şöyledir: "Madde 2 – (Değişik birinci fıkra: 24/11/1994 - 4047/1 md.) Bu Kanun, köprü, tünel, baraj, sulama, içme ve kullanma suyu, arıtma tesisi, kanalizasyon, haberleşme, kongre merkezi, kültür ve turizm yatırımları, ticari bina ve tesisler, spor tesisleri, yurtlar, tema parklar, balıkçı barınakları, silo ve depo tesisleri, jeotermal ve atık ısıya dayalı tesisler ve ısıtma sistemleri, elektrik üretim, iletim, dağıtım ve ticareti, maden ve işletmeleri, fabrika ve benzeri tesisler, çevre kirliliğini önleyici yatırımlar, otoyol, trafiği yoğun karayolu, demiryolu ve raylı sistemler, gar kompleksi ve istasyonları, teleferik ve telesiyej tesisleri, lojistik merkezi, yeraltı ve yerüstü otoparkı ve sivil kullanıma yönelik deniz ve hava alanları ve limanları, yük ve/veya yolcu ve yat limanları ile kompleksleri, Kanal İstanbul ve benzeri su yolu projeleri, sınır kapıları ve gümrük tesisleri, milli park (özel kanunu olan hariç), tabiat parkı, tabiatı koruma alanı ve yaban hayatı koruma ve geliştirme sahalarında planlarda öngörülen yapı ve tesisleri, toptancı halleri ve benzeri yatırım ve hizmetlerin yaptırılması, işletilmesi ve devredilmesi konularında, yap-işlet-devret modeli çerçevesinde sermaye şirketlerinin veya yabancı şirketlerin görevlendirilmesine ilişkin usul ve esasları kapsar."
Üçüncü madde tanımlar maddesidir ve kaynakta şöyle yayımlanmıştır: "Madde 3 – Bu Kanunda geçen;" ardından "a) Yap-işlet-Devret Modeli: İleri teknoloji veya yüksek maddi kaynak ihtiyacı duyulan projelerin gerçekleştirilmesinde kullanılmak üzere geliştirilen özel bir finansman modeli olup, yatırım bedelinin (elde edilecek kar dahil) sermaye şirketine veya yabancı şirkete, şirketin işletme süresi içerisinde ürettiği mal veya hizmetin idare veya hizmetten yararlananlarca satın alınması suretiyle ödenmesini," ve "b) Sermaye Şirketi: Türkiye Cumhuriyeti Kanunlarına göre kurulmuş veya kurulacak olan ve gerektiğinde kamu kurum ve kuruluşlarının da (kamu iktisadi teşebbüsleri dahil) ortak olduğu ve bu Kanunun 4 üncü maddesinde belirtilen Cumhurbaşkanı kararında öngörülen şartları taşıyan anonim şirketi," ve "c) Yabancı Şirket: 6224 sayılı Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu hükümleri uyarınca Türkiye'de faaliyette bulunmasına izin verilen kuruluşu," ve "d) İdare: Yüksek Planlama Kurulunca bu Kanunda öngörülen yatırım ve hizmetleri yap-işlet-devret modeli çerçevesinde yaptırmak üzere sermaye şirketi veya yabancı şirket ile sözleşme yapmaya yetkili kılınan ve hizmetin asli sahibi olan kurum ve kuruluşlarını (kamu iktisadi teşebbüsleri ve fonları dahil)," ve "e) (Ek: 9/5/2008-5762/3 md.) Katkı Payı: Görevli şirketin ürettiği mal veya hizmetin bedeli, mal veya hizmetten yararlananlar tarafından tamamen veya kısmen ödenmesi mümkün olmayan yatırımlarla ilgili yapılacak görevlendirmelerde, mal veya hizmetten yararlananların tüketim veya kullanım miktarları da dikkate alınarak belirlenen ve idare tarafından görevli şirkete tamamen veya kısmen yapılan ödemeyi," bentleri gelir ve madde "ifade eder." ibaresiyle kapanır.
Bu alan için anlamlı olan nokta şudur: doğrulanan ikinci madde, kanunun kapsamına "sivil kullanıma yönelik deniz ve hava alanları ve limanları" ile "haberleşme" ve "elektrik üretim, iletim, dağıtım ve ticareti" kalemlerini birebir almakta, birinci madde ise bunları "ileri teknoloji veya yüksek maddi kaynak gerektiren" yatırım ve hizmetler olarak nitelemektedir. Bu programın mezununun içinde çalıştığı fiziksel ortam, yani havaalanı ile havaalanının elektrik ve elektronik altyapısı, bu kanunun kurduğu görevlendirme rejimiyle aynı kelimelere değer.
Konu bağının gücü konusunda da açık olmak gerekir ve bu rehber onu olduğu gibi bildirir: bu bağ orta güçtedir. Bu kanun havacılık elektroniğine özgü teknik bir düzenleme değildir; belirli yatırım ve hizmet modellerinin, yani yap-işlet-devret modeli çerçevesinde görevlendirmenin genel bir çerçevesidir. Kanun bu programı, bu programın ders planını ya da mezununun görev tanımını düzenlemez. Uçuşa elverişlilik, bakım kuruluşu yetkisi ya da bakım personeli belgesi gibi teknik konularda bu kanundan hiçbir malzeme çıkarılmamıştır ve bu rehber o konularda bu metne dayanarak hiçbir iddia kurmaz.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Yukarıda yazıldığı gibi birinci okuma parafraz ürettiği için tümüyle reddedilmiş, kanunun adı ve künye satırları da dâhil bütün malzeme iki okumanın mutabakatına dayandırılmıştır. Birinci okumanın ikinci madde için verdiği kısaltılmış kapsam listesi ile üçüncü madde için verdiği yeniden yazılmış tanımlar alıntılanmamıştır. Künye satırlarının iki nokta işaretinden önce boşluk bırakmayan biçimi yalnızca reddedilen okumada göründüğü için kullanılmamıştır; kanun adının tek satıra toplanmış biçimi de aynı nedenle kullanılmamıştır. "ifade eder." ibaresinin kaynakta ayrı bir satırda mı yoksa son bendin sonunda mı durduğu iki okumada farklı geldiği için bu rehber ibarenin satır konumu konusunda bir iddia kurmaz; ibarenin kendisi iki okumada da vardır. Düstur künyesinde sayfa bilgisi hiçbir okumada görünmemiştir; bu rehber böyle bir bilginin kanunda bulunup bulunmadığı konusunda bir iddia kurmaz. Dördüncü madde ve sonrası hiçbir okumada getirilmemiştir; bu maddeler, ekler ve geçici hükümler hakkında burada hiçbir malzeme yoktur. Kaynaktaki kısaltmalar açılmamış, imla ve büyük-küçük harf düzeni düzeltilmemiştir. Ayrıca bir yöntem sınırı daha vardır: okumalar arasındaki mutabakat yalnızca okuma hatasını eler, kaynak belgenin metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Kanunun güncel hâli için kaynak listesindeki bağlantıya bakılmalıdır.
Havacılık Elektrik ve Elektroniği ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır. En sık karıştığı yer havacılığın mühendislik programlarıdır. [Havacılık ve uzay mühendisliği](/bolum/havacilik-ve-uzay-muhendisligi) ve [uçak mühendisliği](/bolum/ucak-muhendisligi) hava aracının bütününü, aerodinamiğini, yapısını ve tahrik sistemini tasarım tarafından ele alır; bu program aynı aracın elektrik ve elektronik katmanına yoğunlaşır ve o katmanın çalıştırılması ile bakımına ağırlık verir. Sorular farklıdır: biri aracın nasıl uçtuğunu, diğeri aracın nasıl ölçtüğünü, haberleştiğini ve yönetildiğini sorar.
İkinci karışma noktası elektrik-elektronik tarafıdır. [Elektrik-elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi), [elektrik mühendisliği](/bolum/elektrik-muhendisligi) ve [elektronik ve haberleşme mühendisliği](/bolum/elektronik-ve-haberlesme-muhendisligi) devreyi, gücü ve haberleşmeyi kullanıldığı sektörden bağımsız bir genellikte ele alır; bu program aynı temel dersleri alır ama hepsini tek bir kullanım alanına, hava aracına ve havaalanına yöneltir. [Enerji sistemleri mühendisliği](/bolum/enerji-sistemleri-muhendisligi) enerjinin üretim ve dönüşümüne, [mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi) ve [mekatronik](/bolum/mekatronik) makine ile elektroniğin birleştiği noktaya, [kontrol ve otomasyon teknolojisi](/bolum/kontrol-ve-otomasyon-teknolojisi) otomatik denetim düzenine bakar.
Üçüncü karışma noktası iki yıllık uygulama programlarıdır. [Uçak teknolojisi](/bolum/ucak-teknolojisi), [elektronik teknolojisi](/bolum/elektronik-teknolojisi), [elektronik haberleşme teknolojisi](/bolum/elektronik-haberlesme-teknolojisi) ve [elektrik](/bolum/elektrik) uygulamaya dönük, daha kısa yollardır. Bu programlar bakımın ve tesisatın el becerisine daha erken girer; dört yıllık bu program ise aynı işi daha geniş bir fizik, matematik ve sistem tasarımı zemini üzerine kurar.
Dördüncü karışma noktası havacılığın işletme programlarıdır. [Havacılık yönetimi](/bolum/havacilik-yonetimi), [sivil hava ulaştırma işletmeciliği](/bolum/sivil-hava-ulastirma-isletmeciligi), [hava lojistiği](/bolum/hava-lojistigi), [uçuş harekat yöneticiliği](/bolum/ucus-harekat-yoneticiligi) ve [sivil havacılık kabin hizmetleri](/bolum/sivil-havacilik-kabin-hizmetleri) sektörün yönetim, harekat ve hizmet taraflarına bakar; bu programda ise iş teknik bir sistemin kendisinde geçer.
Beşinci karışma noktası yeni ve komşu teknoloji alanlarıdır. [İnsansız hava aracı teknolojisi ve operatörlüğü](/bolum/insansiz-hava-araci-teknolojisi-ve-operatorlugu), [insansız araç teknikerliği](/bolum/insansiz-arac-teknikerligi), [otonom sistemler teknikerliği](/bolum/otonom-sistemler-teknikerligi) ve [robotik ve yapay zeka](/bolum/robotik-ve-yapay-zeka) pilotsuz ve kendi kendine karar veren sistemlere yoğunlaşır. Bu program bu sistemlerin elektronik altyapısına yakın durur ama çerçevesi sertifikalı hava aracı ve onun bakım düzenidir.
Bir Üniversitenin Ders Planı: Eskişehir Teknik Üniversitesi
Bu programın somut bir örneği için Eskişehir Teknik Üniversitesi'nin ders bilgi paketi sayfaları okundu. Bu programda üniversitenin adı sayfanın kendi metninde açıkça yayımlanmaktadır; buradaki üniversite adı bir çıkarım değil, sayfanın kendi bilgisidir. Sayfa programı yürüten birimi Havacılık ve Uzay Bilimleri Fakültesi olarak, programın adını ise "Havacılık Elektrik ve Elektroniği Bölümü" olarak yayımlar. Öğretim düzeyi konusunda bir ayrım gereklidir: "Lisans" kelimesi ders planı sayfasında başlık olarak basılı değildir; bu ifade aynı programın program tanıtımı sayfasında birebir yer alır ve orada "dört yıllık lisans eğitimi verilmektedir" biçiminde yayımlanmıştır. Ders planı ayrıca sekiz yarıyıl hâlinde yayımlanmıştır ve yarıyıl başlıkları sayfada Roma sayılarıyla numaralanmıştır; bu rehberde o numaralandırma korunmuştur.
Birinci yarıyılın dersleri Fizik I, Fizik Laboratuvarı I, Uçuş Teorisi, Matematik I, Lineer Cebir, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Türk Dili I, Yabancı Dil Dersleri ve Seçmeli Dersler olarak yayımlanmıştır. İkinci yarıyılın dersleri Dalgalar ve Optik, Havacılık Kuralları, Matematik II, Mekanik, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Türk Dili II, Yabancı Dil Dersleri ve Seçmeli Dersler olarak yayımlanmıştır. İlk yıl matematik ve fizik tabanını kurar; alanın kendi diline giriş ise uçuş teorisi ve havacılık kuralları dersleriyle daha birinci sınıfta açılır.
Üçüncü yarıyılın dersleri Uçak Yapıları ve Sistemleri I, Uçak Malzeme Bilgisi, Temel Elektrik I, Uçak Bakım Terminolojisi I, Termodinamik, Seçmeli Dersler ve Mesleki Seçmeli Dersler olarak yayımlanmıştır. Dördüncü yarıyılın dersleri Temel Elektronik I, Uçak Yapıları ve Sistemleri II, Haberleşme Sistemleri I, Temel Elektrik Laboratuvarı, Temel Elektrik II, Uçak Bakım Terminolojisi II, Tahribatsız Muayene Yöntemleri, Akışkanlar Mekaniği, Seçmeli Dersler ve Mesleki Seçmeli Dersler olarak yayımlanmıştır. İkinci yıl elektriğin ve elektroniğin temel derslerini uçak yapıları ve bakım terminolojisiyle yan yana getirir; laboratuvar ve muayene dersleri de bu yılda plana girer.
Beşinci yarıyılın dersleri Bakım Uygulamaları I, Uçak Yapıları ve Sistemleri III, Temel Elektronik II, Sayısal Devreler I, Uçak Aerodinamiği, Elektrik Makinaları ve Mesleki Seçmeli Dersler olarak yayımlanmıştır. Altıncı yarıyılın dersleri Temel Elektronik III, Sayısal Devreler II, Seyrüsefer Sistemleri I, Uçak Elektrik Atölyesi, Sayısal Veri İletimi, Uçak Elektrik Sistemleri, Elektronik Gösterge Sistemleri, Uçuş Mekaniği ve Mesleki Seçmeli Dersler olarak yayımlanmıştır. Üçüncü yıl alanın kendi aviyonik derslerinin merkeze geldiği yıldır: sayısal devre, veri iletimi, seyrüsefer ve gösterge sistemleri aynı yıl içinde açılır ve atölye dersi bunların yanına eklenir.
Yedinci yarıyılın dersleri Haberleşme Sistemleri II, Seyrüsefer Sistemleri II, Gaz Türbinli Motorlar, Mikroişlemciler, Uçak Gösterge Sistemleri I, Elektromanyetik Çevre, Otomatik Uçuş Sistemleri ve Mesleki Seçmeli Dersler olarak yayımlanmıştır. Sekizinci yarıyılın dersleri Gaz Türbinli Motor Atölyesi, Uçak Gösterge Sistemleri II, Bakım Uygulamaları II, Staj I, Modern Aviyonik Sistemler, İnsan Faktörleri, Uçuş Kumandaları ve Mesleki Seçmeli Dersler olarak yayımlanmıştır. Son yıl otomatik uçuş, gösterge ve modern aviyonik sistemlerle alanın en güncel tarafını kapatırken insan faktörleri dersiyle işin teknik olmayan yanını da plana ekler.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Üniversite adı, fakülte adı, program adı, sekiz yarıyıl başlığı ve yukarıda sayılan altmış altı ders adı sayfanın iki ayrı okumasında harfi harfine aynı çıktığı için aktarılmıştır; hiçbir ders adı düşürülmemiştir ve okunamayan yarıyıl yoktur. Öğretim düzeyi ders planı sayfasında basılı değildir; yukarıda belirtildiği gibi aynı programın program tanıtımı sayfasından birebir alınmıştır ve o sayfa da iki okumayla doğrulanmıştır. Yarıyıl başlıklarının biçimi konusunda okumalar arasında bir fark işaretlenmiştir; sayfadaki Roma sayılı numaralandırma korunmuş, diğer biçim kullanılmamıştır. "Seçmeli Dersler", "Mesleki Seçmeli Dersler" ve "Yabancı Dil Dersleri" satırları sayfada bu toplu adlarla yayımlanmıştır; bu havuzların içindeki ayrı ders adları sayfanın alt bölümlerinde ayrı tablolar hâlinde durmakta olup bu rehberde dökümlenmemiştir, çünkü yarıyıl listelerine ait değildir ve onlara karıştırılmamıştır. Aynı toplu adlar birden çok yarıyılda göründüğü için burada da her göründüğü yerde yazılmıştır; tekilleştirme yapılmamıştır. Hangi derslerin zorunlu hangilerinin seçmeli olduğu bu okumalarda ayırt edilebilir biçimde yayımlanmadığı için bu ayrım yapılmamıştır. Ders adları Türkçe yayımlanmıştır ve kaynaktaki yazımıyla bırakılmıştır. Ders kodları, kredi ve iş yükü değerleri bu rehberde hiçbir yerde verilmez. Sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfaya dayandırılmamıştır. Bu plan tek bir üniversitenin planıdır ve diğer üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk çalışma alanı hava aracı bakım kuruluşlarıdır. Uçağın elektrik güç sisteminin, kablo tesisatının, aydınlatmasının, gösterge ve seyrüsefer kutularının denetlenmesi, arızanın bulunması, birimin değiştirilmesi ve yapılan işin belgelenmesi bu tarafın gündelik gövdesidir. Bu tarafta çalışan kişi hem şemayı hem de bakım dokümanının dilini aynı anda okur.
İkinci alan aviyonik atölyeleridir. Uçaktan sökülen bir birimin tezgâhta denenmesi, ölçülmesi, onarılması ve yeniden uçuşa hazır hâle getirilmesi ayrı bir uzmanlık düzenidir; sayısal devre, mikroişlemci ve veri iletimi bilgisi burada doğrudan işe döner.
Üçüncü alan havaalanı altyapısıdır: pist ve apron aydınlatması, seyrüsefer yardımcıları, haberleşme sistemleri, güç kaynakları ve kesintisiz güç düzeni bu tarafa girer. Dördüncü alan havacılık sanayiidir; aviyonik birimlerin ve elektrik sistemlerinin tasarımı, üretimi, entegrasyonu ve testi bu tarafta yürür.
Beşinci alan insansız hava araçları tarafıdır; bu araçların elektrik güç, haberleşme, otopilot ve yer istasyonu sistemleri bu programın bilgisine yakındır. Altıncı alan test, kalite ve teknik dokümantasyondur; bir sistemin şartnameye uygunluğunun sınanması, kayda geçirilmesi ve süreçlerin izlenmesi bu tarafa girer. Yedinci alan akademik yoldur; yüksek lisans ve doktora ile araştırma tarafında kalmak bu alanda mümkündür.
Kamu kurumlarında, düzenleyici kuruluşlarda ve havaalanı işletmelerinde çalışmanın kendi giriş koşulları vardır ve bu rehber o koşullar hakkında bir iddia kurmaz. Havacılıkta bazı görevlerin belirli belge, yetki, lisans ya da tip eğitimi şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi görevin hangi şarta bağlı olduğu, bu programın mezununun hangi belgeyi hangi yolla alabileceği ya da programın herhangi bir belgeye doğrudan denk sayıldığı konusunda hiçbir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir.
Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez. Bunlar kuruluşun büyüklüğüne, bölgeye, filonun yapısına ve kişinin kendi birikimine göre değişir; bu rehberin kaynakları bu tür sayıları yayımlamamaktadır.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: bir devrenin ve bir sistemin neden çalıştığını merak ediyor musunuz? Bu alanın günlük işi ölçmek, şema okumak, sinyal izlemek ve arızanın nerede olduğunu daraltmaktır. Sabırlı bir arıza arayışına isteksiz bir öğrenci için bu alanın çekirdeği yorucu olabilir.
İkinci soru sayısal derslerle ilgilidir. Planın ilk yılı matematik, lineer cebir, fizik, mekanik ve termodinamik üzerine kuruludur; ikinci yıl bunun üstüne temel elektrik ve temel elektronik gelir. Bu derslerle arası iyi olmayan bir öğrenci ilk iki yılda ciddi biçimde zorlanır; alanın havacılık tarafı bu yükü hafifletmez.
Üçüncü soru titizlikle ilgilidir. Havacılıkta bir işin yapılması kadar, kurala uygun yapılması ve belgelenmesi de işin kendisidir. Bakım terminolojisi, havacılık kuralları ve bakım uygulamaları dersleri bu gerçeği yansıtır. Kurala ve kayda dayanan bir çalışma düzenini sıkıcı bulan bir öğrenci bunu baştan bilmelidir.
Dördüncü soru çalışma ortamıyla ilgilidir. Bu iş yalnızca bürodan yürütülmez; hangar, atölye, apron ve uçuş hattı bu alanın ortamlarıdır. Gürültü, vardiya düzeni, gece çalışması ve yükseklikte çalışma işin olağan parçası olabilir. Tümüyle sabit ve sessiz bir çalışma ortamı arayan bir öğrenci için genel bir elektronik programı daha uygun olabilir.
Beşinci soru dille ilgilidir. Bu alanın teknik dokümantasyonu ve terminolojisi büyük ölçüde yabancı dildedir; yabancı dile isteksiz bir öğrenci bu alanın en görünür avantajını kullanamaz. Son olarak havacılık sanayiinin ve bakım kuruluşlarının belirli merkezlerde yoğunlaştığı, staj ile ilk işin çoğu zaman o merkezlerde arandığı da hesaba katılmalıdır; bu rehber bu konuda bir yer ya da kuruluş önerisi yapmaz.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında farklılaşır. Yakın bir içerik havacılık elektrik ve elektroniği, aviyonik, uçak elektrik ve elektroniği ya da havacılık elektroniği başlıklı adlarla açılabilmekte ve bu adların altındaki ders planları birbirinden ayrışabilmektedir. Ayrıca aynı ada benzeyen iki yıllık programlar da vardır ve bunlar farklı bir düzeydedir. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının ve düzeyinin okunması gerekir.
İkinci not: Programın ağırlık merkezi sorulmaya değer. Bazı planlar elektronik ve sayısal sistem tarafını öne çıkarır, bazıları elektrik gücü ve makine tarafını, bazıları da bakım uygulaması ve atölye tarafını ağırlıklandırır. Bu üç yönelim aynı mezun profilini üretmez ve tercihten önce ilgili üniversitenin kendi ders planından okunmalıdır.
Üçüncü not: Uygulama düzeni ayrıca sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planda iki dizi bakım uygulaması dersi, bir uçak elektrik atölyesi, bir gaz türbinli motor atölyesi ve bir staj dersi bulunmaktadır. Atölyenin donanımı, gerçek bir hava aracı ya da birim üzerinde çalışılıp çalışılmadığı, uygulama derslerinin hangi araçlarla yürüdüğü ve stajın hangi kuruluşlarla yapıldığı tercihten önce sorulmaya değer. Bu alanda hangi eğitimlerin hangi belgelere yol açtığı ayrı bir mevzuat konusudur ve bu rehber o konuda bir iddia kurmaz; sorunun doğrudan üniversiteye ve yetkili kuruma sorulması gerekir.
Dördüncü not: Hava aracının bütününe ve tasarımına ilgi duyan öğrenci için [havacılık ve uzay mühendisliği](/bolum/havacilik-ve-uzay-muhendisligi) ve [uçak mühendisliği](/bolum/ucak-muhendisligi); elektriğin ve elektroniğin genel çerçevesine ilgi duyan öğrenci için [elektrik-elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi), [elektrik mühendisliği](/bolum/elektrik-muhendisligi), [elektronik ve haberleşme mühendisliği](/bolum/elektronik-ve-haberlesme-muhendisligi) ve [enerji sistemleri mühendisliği](/bolum/enerji-sistemleri-muhendisligi); makine ile elektroniğin birleştiği noktaya ilgi duyan öğrenci için [mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi), [mekatronik](/bolum/mekatronik) ve [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi); yazılım ve bilgisayar tarafına ilgi duyan öğrenci için [bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi), [yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi), [bilişim sistemleri mühendisliği](/bolum/bilisim-sistemleri-muhendisligi); otomatik denetim ve robotik tarafına ilgi duyan öğrenci için [kontrol ve otomasyon teknolojisi](/bolum/kontrol-ve-otomasyon-teknolojisi), [robotik ve yapay zeka](/bolum/robotik-ve-yapay-zeka) ve [otonom sistemler teknikerliği](/bolum/otonom-sistemler-teknikerligi); pilotsuz araçlara ilgi duyan öğrenci için [insansız hava aracı teknolojisi ve operatörlüğü](/bolum/insansiz-hava-araci-teknolojisi-ve-operatorlugu) ve [insansız araç teknikerliği](/bolum/insansiz-arac-teknikerligi); bakımın ve tesisatın uygulama tarafına iki yıllık bir yoldan girmek isteyen öğrenci için [uçak teknolojisi](/bolum/ucak-teknolojisi), [elektronik teknolojisi](/bolum/elektronik-teknolojisi), [elektronik haberleşme teknolojisi](/bolum/elektronik-haberlesme-teknolojisi), [elektrik](/bolum/elektrik), [elektrik enerjisi üretim iletim ve dağıtımı](/bolum/elektrik-enerjisi-uretim-iletim-ve-dagitimi) ve [dijital dönüşüm elektroniği](/bolum/dijital-donusum-elektronigi); havacılığın yönetim ve harekat tarafına ilgi duyan öğrenci için [havacılık yönetimi](/bolum/havacilik-yonetimi), [sivil hava ulaştırma işletmeciliği](/bolum/sivil-hava-ulastirma-isletmeciligi), [hava lojistiği](/bolum/hava-lojistigi), [uçuş harekat yöneticiliği](/bolum/ucus-harekat-yoneticiligi), [sivil havacılık kabin hizmetleri](/bolum/sivil-havacilik-kabin-hizmetleri); aynı elektronik bilgisini başka bir taşıma alanında kullanmak isteyen öğrenci için [otomotiv mühendisliği](/bolum/otomotiv-muhendisligi), [hibrid ve elektrikli taşıtlar teknolojisi](/bolum/hibrid-ve-elektrikli-tasitlar-teknolojisi) ve [raylı sistemler makine teknolojisi](/bolum/rayli-sistemler-makine-teknolojisi); malzeme, üretim ve iş düzeni tarafına ilgi duyan öğrenci için [metalurji ve malzeme mühendisliği](/bolum/metalurji-ve-malzeme-muhendisligi), [endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi) ve [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 10 üniversitede, 16 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.