İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği

Bir meteoroloji ölçümü yalnızca teknik bir işlem değildir. Kim ölçebilir, ölçtüğünü kime bildirir, ölçtüğünü yayımlayabilir mi ve hangi izinle yayımlar sorularının cevabı teknik değil hukukidir. Alanın kamusal çerçevesine doğrudan değen metinlerden biri 3254 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta METEOROLOJİ HİZMETLERİ HAKKINDA KANUN olarak yayımlanmıştır ve bu ad sözcük düzeyinde üç ayrı okumada aynı çıkmıştır. Ad satırının biçimi ise doğrulanmamıştır: iki okuma satırı KANUN sözcüğüne bitişik üç rakamlı bir dizi ile, yani METEOROLOJİ HİZMETLERİ HAKKINDA KANUN123 biçiminde verirken üçüncü okuma aynı satırı rakamsız vermiştir. Bu üç rakamın satırın parçası mı, kaynamış dipnot işaretleri mi olduğuna dair burada hiçbir iddia kurulmamaktadır; ad bu rehberde yalnızca sözcük düzeyinde alınmıştır.

Künye değerleri üç okumada özdeştir: kanun numarası 3254, kabul tarihi 8/1/1986, Resmî Gazete tarihi 14/1/1986 ve sayısı 18988, Düstur değerleri ise tertip 5, cilt 35 ve sayfa 126 olarak yayımlanmıştır. Künye satırlarının biçimi doğrulanmamıştır: iki okuma etiketleri iki nokta öncesinde boşluksuz, üçüncü okuma boşluklu vermiştir; bu farkın kaynağın basılı biçiminden mi metne dönüştürmeden mi geldiği bilinmemektedir. Künyedeki tertip değerinin 5 olması, belgenin açıldığı adresin tertibiyle tutarlıdır; bu, adresin doğru tertipten açıldığının belge içi teyididir.

Bu belgenin en belirgin özelliği, dönüşüm çıktısında görünen maddelerin büyük bölümünün mülga gelmesidir. Madde 1 ile Madde 26 arasındaki maddeler ile Madde 29, Madde 31, Madde 32 ve Madde 33 mülga olarak görülmüştür; Madde 1 ile Madde 20 arasındaki mülga durumu birinci ve ikinci okumanın, Madde 21 ile Madde 26 arasındaki maddeler ile 29, 31, 32 ve 33 numaralı maddelerin mülga durumu ise birinci ve üçüncü okumanın mutabakatıyla kaydedilmiştir. Madde 9/A ve Madde 9/B için de mülga ibaresi iki okumada görülmüştür. Bu maddelerin gövdelerinden bu rehberde hiçbir alıntı yapılmamıştır ve içerikleri hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır; yalnızca mülga oldukları kaydedilmiştir. Mülga bir maddenin ne düzenlediği, neyi kaldırdığı ya da yerine ne geldiği bu rehberin konusu değildir.

Gövdesi duran ve iki okumadan fazlasında teyit edilen dört madde vardır. Bu dört maddenin dördü de birinci, ikinci ve üçüncü okumanın tamamında karakter düzeyinde aynı çıkmıştır; yani bu başlıktaki hiçbir gövde tek bir okuma çiftine dayanmamaktadır, üç okuma da tanıktır.

Alanın çekirdeğini yazan madde şudur: Madde 27 – Özel ve kamu kuruluşları gerekli görülen hallerde Meteoroloji Genel Müdürlüğünden yazılı izin almak ve rasat kayıtlarını her ayın sonunda Genel Müdürlüğe göndermek suretiyle protokola bağlı olarak istasyon açabilirler. Bu rasatlar Genel Müdürlüğün kontrolünden geçmeden izinsiz olarak hiçbir şekilde yayınlanamaz. Eğitim kurumları da öğretim ve eğitimle ilgili meteorolojik rasatları yapabilirler; ancak bu rasatlar Meteoroloji Genel Müdürlüğünün izni olmadan hiçbir suretle yayınlanamaz. Kaynaktaki protokola yazımı düzeltilmemiştir.

Bu maddenin okunması gereken yeri şudur. Bir gözlem istasyonu kurmak burada serbest bir teknik girişim değil, yazılı izne bağlı bir işlemdir; kurulan istasyonun ürettiği rasat kayıtları her ayın sonunda merkezî idareye gönderilmek zorundadır; ve bu rasatların yayımlanması ayrıca izne bağlıdır. Üstelik madde eğitim kurumlarını ayrıca anmakta, onların öğretim ve eğitim amacıyla rasat yapabileceğini yazmakta, ama yayımlama yasağını onlar için de sürdürmektedir. Programın gözlem ve ölçme ayağı tam olarak bu hükmün içinde yer alır: istasyon kurulumu, rasat tutma ve rasat verisinin akışı burada hukuken çerçevelenmiştir.

İkinci esas gövde meteorolojik bilginin kamuya ulaşma kanalını düzenler: Madde 28 – Türkiye radyo ve televizyon yayınlarında yurt içi ve yurt dışı meteoroloji yayınlarına muayyen saatler ayrılır. Bu tek cümlelik madde, alanın ürettiği bilginin bir kamu hizmeti olarak yayımlanmasını öngörmesi bakımından dikkate değerdir.

Belgede gövdesi duran öteki iki madde yürürlük ve yürütme maddeleridir: Madde 34 – Bu Kanun yayımı tarihinde yürürlüğe girer. ve Madde 35 – Bu Kanun hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.

Örtüşmenin sınırı da aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği programını kurmaz; bir yükseköğretim düzenlemesi değildir ve doğrulanan maddelerde hiçbir üniversite, fakülte, bölüm, program ya da diploma hükmü yoktur. Bu programın ders planını belirlemez: yukarıdaki maddelerde geçen rasat, istasyon ve yayın kavramları bir idari düzenin öğeleridir, bir müfredat değildir; bir dersin adı ile bir kanun kavramının örtüşmesi o dersi kanunun belirlediği anlamına gelmez. Mezunun meslek tanımını da düzenlemez: doğrulanan maddelerde meteoroloji mühendisine bir unvan, yetkilendirme, sicil, imza yetkisi ya da meslek icrası şartı getirilmemektedir; izni veren ve kontrolü yapan özne Meteoroloji Genel Müdürlüğü olarak yazılıdır, bir meslek mensubu olarak değil. Meteoroloji mühendisi, iklim bilimi ya da rasatçı terimlerinin bu kanunda ayrıca tanımlanıp tanımlanmadığına dair hiçbir olumsuz iddia kurulmamaktadır; yalnızca bu oturumda çekilen bölüm kapsamında böyle bir tanımın iki okumada birebir teyit edilemediği söylenebilir. Belgenin büyük bölümünün mülga gelmesinden de kanunun bugünkü kapsamı ya da uygulanışı hakkında hiçbir sonuç çıkarılmamıştır. Kanunun güncel hâli, yürürlük durumu, metinde geçen kurum adlarının bugünkü karşılığı, ikincil mevzuatı ve değişiklik zincirinin bugünkü hâli hakkında bu rehber hiçbir hüküm vermez; bunlar için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okuma kimliğiyle çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü bir okuma yapılmamıştır. Bu belgede birinci ve ikinci okuma, aynı okuma kimliğiyle ve yalnızca kapsam ifadesi değiştirilerek belgenin arka yarısı üzerinde yeniden çalıştırılmıştır; bu bir dördüncü okuma değildir ve burada da birinci ile ikinci okuma olarak anılmaktadır. Yöntemin kendi sınırı da eksik olarak sayılmalıdır: okumalar aynı kısa zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı yaklaşık on beş dakika önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir metne dönüştürme çıktısı üzerinde çalışmıştır; bu nedenle okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Bu belgede bunun somut kanıtı ad satırıdır: iki okumanın KANUN sözcüğüne bitişik verdiği üç rakamlı dizi, iki okumada aynı çıktığı hâlde kaynağın basılı biçimi hakkında hiçbir şey kanıtlamaz ve bu nedenle ad yalnızca sözcük düzeyinde alınmıştır. Aynı sınırın bir başka yüzü de kaydedilmelidir: bu oturumda okunan başka bir belgede bir fıkra iki ayrı okumada aynı yerde kırpık gelmiş, yani mutabakat kırpılmayı elememiştir; bu, iki okumanın aynı göstermesinin kaynak hakkında kanıt olmadığının doğrudan örneğidir. Doğrulanmış madde gövdesi sayısı dörttür; yöntemin asgarisi sağlanmış, hedefi olan beş gövdeye ulaşılamamıştır ve bu sayıyı yükseltmek için dördüncü okuma açılmamış, yedek numaraya geçilmemiş ve üçüncü bir numara aranmamıştır. Madde 30 bilerek dışarıda bırakılmıştır: bu maddenin gövdesi bir ödeme düzenlemesi içerdiği anlaşılmış, ücret ve ödeme düzenlemesi taşıyan gövde bu rehberin mutlak yasağı kapsamında sayılmıştır; ayrıca üçüncü okumanın verdiği metnin başında kaynak metin olmayan, okuyucu tarafından yazılmış bir açıklama cümlesi bulunmaktadır ve bu cümle kaynak sayılmamıştır. Madde 30 hakkında bu rehberde hiçbir içerik iddiası yoktur; bu maddenin mülga olmayan gövdeler listesinde yer alıp almadığı konusunda da okumalar ayrışmıştır ve taraf tutulmamıştır. Tek okumada kalan öğeler kullanılmamıştır: ad satırının rakamsız biçimi ile künye satırlarının boşluklu biçimi yalnızca üçüncü okumada, Madde 32/A, 32/B, 32/C, 32/D ve 32/E ile Ek Cetvel başlığına ve Geçici Madde 1 ile 8 arasındaki maddelere ilişkin ifadeler yalnızca yeniden ifade edilen birinci okumada, Madde 17 için verilen üç katmanlı değişiklik ve mülga ibaresi ise yalnızca ikinci okumanın ilk turunda görülmüştür; bunların hiçbiri alıntılanmamış ve içerikleri hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Dönüşüm çıktısında görünen en büyük madde numarası sorusu doğrulanamamıştır: okumalar birbirinden farklı yanıt vermiş, hatta aynı okuma kimliği kendi içinde çelişmiştir; bu nedenle belgenin dönüşüm çıktısının nerede bittiğine dair burada hiçbir iddia yoktur ve bu bir kapsam eksikliği olarak kaydedilmiştir, hükümlerin yokluğu olarak değil. Yeniden ifade edilen ikinci okuma kendisinden istenmeyen iki madde numarasını da mülga listesine eklemiştir; bu bir okuma artefaktı sayılmış ve o iki numaranın durumu bu okumadan çıkarılmamıştır. Birinci okumanın ilk turunda Türkçede bulunmayan bir sözcük içeren bir çerçeve cümlesi üretmesi ve okumaların başlık, kalın yazı ve ayırıcı çizgi gibi biçim işaretleri eklemesi okuyucu eklemesi sayılmış, kaynak metin olarak alınmamıştır. Yedek numara hiç denenmemiştir ve hakkında hiçbir künye, ad ya da madde iddiası yoktur; belgenin denenmemiş öteki tertip adresleri de hiç açılmamıştır ve bu adreslerin ölü olduğuna dair hiçbir iddia kurulmamıştır, çünkü hiç denenmemişlerdir. Bu oturumda hiçbir adres için curl, wget, istek kütüphanesi, arşiv, önbellek ya da ayna kullanılmamıştır. Kaynaktaki hiçbir kısaltma açılmamış, yazım, büyük ve küçük harf kullanımı ile noktalama düzeltilmemiştir. Son olarak taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, maaş, ücret ve işe girme oranı hiç toplanmamış, hiçbir para tutarı ve hiçbir oran ifadesi bu rehbere alınmamıştır.

Bu programın somut bir örneği için öğrenci bilgi sistemi üzerinden herkese açık biçimde yayımlanan bir lisans ders planı sayfası okundu. Sayfanın bastığı başlık İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Lisans Ders Planı, alt başlığı ise İklim Bilimi ve Meteoroloji Mühendisliği Lisans Programı 2024-2025 / Güz Dönemi Sonrası biçimindedir; iki yazım tek biçime getirilmemiştir. Aranan program adı bu sayfada birebir basılıdır ve sayfa yalnızca meteoroloji mühendisliği yazımını basmamaktadır, yani burada bir ad ayrışması yoktur. Öğretim düzeyi bu sayfada birebir yazılıdır; yarıyıl sayısından yapılmış bir çıkarım değildir. Plan sekiz yarıyıl üzerine kuruludur. Ders adları karma yayımlanmıştır: bir bölümü Türkçe, bir bölümü İngilizcedir ve hiçbiri çevrilmemiş, kısaltmalar açılmamış, sayfadaki yazım ve boşluk kullanımı düzeltilmemiştir. Kaynağın türü bir ders planı sayfasıdır, haftalık ders programı değildir.

Birinci yarıyılın satırları Meteoroloji Müh. Giriş ve Etik, Intr. to Atmospheric Sciences, Fizik I, Physics I Laboratory, General Chemistry I, General Chemistry I Lab, Matematik I, Intr.to Prog.Language(PYTHON) ve EAP Through Global Goals olarak yayımlanmıştır. Alanın adını taşıyan giriş dersinin daha ilk yarıyılda ve etikle birlikte tek bir ders adı içinde yer alması dikkat çekicidir; aynı yarıyılda bir programlama dersinin bulunması ise hesaplamanın bu alanda sonradan eklenen bir beceri olmadığını gösterir.

İkinci yarıyılın satırları Bilgisayarlı Teknik Resim, Meteoroloji Alet & Gözlem Usul, Physics II, Physics II Laboratory, Matematik II, Intr.to Prog.Language(FORTRAN), Basics of Academic Writing ve Girişimcilik & Kariyer Danış. olarak yayımlanmıştır. Aletler ve gözlem usullerine ayrılmış dersin bu kadar erken gelmesi, alanın ölçmeyle başladığını gösterir. Sayfa birinci yarıyılda bir programlama dilini, ikinci yarıyılda başka bir programlama dilini basmaktadır ve bu iki ad da olduğu gibi bırakılmıştır.

Üçüncü yarıyılın satırları Bilgisayar Grafiğine Giriş, Güneş ve Yer Radyasyonu, Mühendislik Matematiği, Olasılık ve İstatistik ve Essentials of Res.Paper Writ. ile bir yer tutucu satır olan 3.yy Seçime Bağlı Ders(TB) olarak yayımlanmıştır. Enerji dengesini kuran radyasyon dersinin olasılık ve istatistikle aynı dönemde durması, fiziksel modelle istatistiksel çözümlemenin birlikte yürütüldüğünü gösterir.

Dördüncü yarıyılın satırları Atmosfer Termodinamiği, Hidroloji, İklim Bilimi, Numerical Methods, Fluid Mechanics ve Statik ve Mukavemet olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyıl planın dönüm noktasıdır: temel fizik ve matematik burada atmosfere uygulanmaya başlar, iklim bilimi ayrı bir ders olarak girer ve sayısal yöntemler ile akışkanlar mekaniği aynı dönemde okutulur.

Beşinci yarıyılın satırları Physics ofClouds&Precipitation, Meteo.Uzaktan Algılamanın Tem., Comput.Fluid Dyn.in Meteo.Eng., Data Analysis ve Atmosfer Dinamiği I ile iki yer tutucu satır olan 5.yy Seçime Bağlı Ders(MT) ve 5.yy Seçime Bağlı Ders(ITB) olarak yayımlanmıştır. Bulut ve yağış fiziğine ayrılmış satırdaki bitişik yazım ile hesaplamalı akışkanlar dinamiği satırındaki kısaltmalar sayfada bu biçimdedir ve düzeltilmemiş, açılmamıştır. Uzaktan algılama, hesaplamalı akışkanlar dinamiği ve veri çözümlemesinin aynı dönemde durması, gözlem ile modelin bu noktada birleştiğini gösterir.

Altıncı yarıyılın satırları Hava Analizi ve Öngörü I, Havacılık Meteorolojisi, Atmosfer Dinamiği II ve Mühendislik Etiği ile iki yer tutucu satır olan 6.yy Seçime Bağlı Ders(MT) ve 6.yy Seçime Bağlı Ders(ITB) olarak yayımlanmıştır. Tahminin ilk dönemi ile atmosfer dinamiğinin ikinci döneminin yan yana durması, öngörünün dinamik temel üzerine oturduğunu gösterir; mühendislik etiğinin aynı dönemde bulunması ise bir uyarının ya da tahminin sonuçları olan bir çıktı olduğunu hatırlatır.

Yedinci yarıyılın satırları Hava Analizi ve Öngörü II, Meteoroloji Müh. Tasarımı I, Atatürk İlk & İnkılap Trh I ve Türk Dili I ile iki yer tutucu satır olan 7.yy Seçime Bağlı Ders I(MT) ve 7.yy Seçime Bağlı Ders(TM) olarak yayımlanmıştır. Tahminin ikinci dönemi ile tasarım dersinin birinci bölümünün aynı yarıyılda başlaması, öğrencinin son yılda kendi çalışmasını kurmaya yönlendirildiğini gösterir.

Sekizinci yarıyılın satırları Micrometeorology, Araştırma Projesi, Meteoroloji Müh. Tasarımı II, Atatürk İlk & İnkılap Trh II, Türk Dili II ve Ekonomi ile bir yer tutucu satır olan 8.yy Seçmeli Ders I (MT) olarak yayımlanmıştır. Mikrometeorolojinin son yarıyılda gelmesi, yeryüzüne yakın katmanın ileri bir konu olarak ele alındığını gösterir; araştırma projesi ile tasarımın ikinci bölümünün aynı dönemde yürümesi ise mezuniyet yükünün bu yarıyılda toplandığını gösterir.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu sayfa iki okumayla kullanılmıştır ve bu iki okumanın nasıl elde edildiği ayrıca yazılmalıdır. Birinci okuma, üniversite adının hangi biçimde basıldığını, program adının ve düzey ifadesinin sayfada geçip geçmediğini, yarıyıl başlıklarını ve bütün ders adlarını birebir isteyen bir istekle yapılmıştır. Bunun ardından yapılan ikinci okuma reddedilmiştir: istek metninde çeviri yapılmaması ve kısaltmaların açılmaması açıkça yazılmış olmasına rağmen bu okuma ders adlarının bir bölümünü Türkçeye çevirmiş ve kısaltmaları açmıştır; bu, sayfanın bastığı metin değil okuyucunun açımlaması olduğu için okuma bir yöntem reddiyle reddedilmiş ve verdiği hiçbir ders adı buraya alınmamıştır. Bu okumanın yapısal bilgileri birinci okumayla uyuşuyordu, ama bu tek başına kaynağı doğrulamaya yeterli sayılmamıştır. Reddin yerine, salt kopyalama istemli, hiçbir şeyin çevrilmemesini, hiçbir kısaltmanın açılmamasını ve hücre metinlerinin karakter karakter kopyalanmasını isteyen ayrı ifadeli bir okuma yapılmıştır; bu okuma birinci okumayla program adı, öğretim düzeyi, üniversite adının durumu, yarıyıl sayısı, yarıyıl başlığı biçimi ve ders listesi bakımından satır satır ve sıra sıra birebir aynı çıkmıştır. Bu kaynakta iki okumanın ayrıştığı hiçbir nokta yoktur. Sayfadan alınan satır sayısı sekiz yarıyıl boyunca elli beştir; bunların sekizi seçmeli yer tutucu satırdır ve geriye kırk yedi ders adı kalmaktadır. Düşürülen yer tutucu satırların yarıyıllara dağılımı üçüncü yarıyılda bir, beşinci yarıyılda iki, altıncı yarıyılda iki, yedinci yarıyılda iki ve sekizinci yarıyılda birdir. Hiçbir ders adı düşürülmemiştir ve okunamayan yarıyıl yoktur; sekiz yarıyılın sekizi de okunmuştur. Öğretim düzeyi bu sayfada birebir basılıdır: çıkarım değildir ve doğrulanamadı durumunda da değildir; sekiz yarıyıllık yapı bu tespitin yalnızca destekleyicisidir. Üniversite adı konusunda durum bir ara durumdur ve sayfada yayımlı gibi sunulmamaktadır: tam ad yalnızca sayfanın meta yazar ve meta telif alanlarında görünmektedir, sayfanın görünür gövdesinde yalnızca kısaltma basılıdır ve bu kısaltma açılmamıştır. Ad alan adından çıkarım değildir, çünkü yayımlayan sayfanın kendi meta alanından alınmıştır; ama görünür metinde tam hâliyle basılı olduğu da bu rehberde iddia edilmemektedir. Fakülte adı iki okumanın hiçbirinde bildirilmemiştir; fakülte adı hakkında burada hiçbir iddia yoktur. Seçmeli havuzlar doldurulmamıştır; yer tutucu satırlar sayfanın bastığı biçimde taşınmış, havuz içerikleri hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Sayfa hem bir seçime bağlı ders ifadesini hem yalnızca son yarıyılda bir seçmeli ders ifadesini basmaktadır; bu ifade farkı tek biçime getirilmemiş, parantez içindeki kısaltmalar açılmamıştır. Sayfa aynı ders adını iki kez basmamıştır; bu nedenle tekilleştirme sorusu bu kaynakta doğmamıştır. Ders kodu, kredi ve iş yükü sütunları sayfada basılıydı, hiçbiri alınmamıştır ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfaya dayandırılmamıştır ve sayfa taban puan ile kontenjan da yayımlamamaktadır. Bu program için ikinci bir plan kaynağı bulunamamıştır: denenen bir başka üniversitenin bilgi paketi sayfası açılmış ama program adını yalnızca meteoroloji mühendisliği biçiminde bastığı için ad ayrışması gerekçesiyle reddedilmiş, o sayfaya ikinci bir okuma yapılmamış ve oradan hiçbir ders adı alınmamıştır; aynı kurumun bölüm sayfası aranan adı basmakla birlikte ders adı listesi yayımlamamaktadır ve iki sayfa birleştirilmemiştir. Aynı öğrenci bilgi sisteminde bulunan ve program adını farklı basan öteki planlar ile yandal planı hiç açılmamış, içerikleri hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Başka bir üniversitenin bu programa ait yayımlanmış bir planının bulunmadığı yönünde hiçbir iddia kurulmamaktadır; yalnızca bu oturumda denenen adreslerden ikinci bir kaynak elde edilemediği kaydedilmektedir. Yükseköğretim program atlası bu oturumun aramalarında birçok kez çıkmış ve ders planı kaynağı olarak hiç açılmamıştır; kaynak listesindeki bağlantı yalnızca okuyucuya yönlendirmedir, ders planı kanıtı değildir. Engellenen ya da belge döndürmeyen hiçbir adres başka bir yolla çekilmemiştir: curl, wget, istek kütüphanesi, arşiv, önbellek ya da ayna kullanılmamıştır. Bu plan tek bir kurumun planıdır ve öteki kurumların planları için hiçbir şey söylemez.