Kontrol ve Otomasyon Mühendisliği, bir sistemin davranışını ölçerek, modelleyerek ve geri besleme yoluyla istenen değerde tutmayı konu edinen dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın içinde çalışılan kamusal çerçeveye değen metinlerden biri 6235 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- SAY
- Seviye
- Lisans
- Süre
- 4 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 491,45–518,52
- Üniversite
- 2
- Genel kontenjan
- 196
- Meslek çıktısı
- 8
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Kontrol ve Otomasyon Mühendisliği Nedir?
Kontrol ve Otomasyon Mühendisliği, bir sistemin davranışını ölçmeyi, o davranışı matematiksel olarak tarif etmeyi ve sistemin çıkışını istenen değerde tutacak bir karar mekanizması tasarlamayı konu edinen dört yıllık bir lisans programıdır. Bu programı öteki mühendisliklerden ayıran şey konu edindiği nesne değildir; kontrol edilen şey bir motor, bir kimyasal reaktör, bir uçuş yüzeyi, bir üretim hattı ya da bir insansız araç olabilir. Ayıran şey sorunun kendisidir: bir sistemin geri beslemeyle nasıl kararlı, hızlı ve doğru davranmaya zorlanacağı. Bu soru, fiziksel alanı ne olursa olsun aynı matematikle sorulur ve bu nedenle alanın dili büyük ölçüde alandan bağımsızdır.
Programın birinci ayağı matematik ve fizik temelidir. Bu rehberde okunan planlarda matematiğin iki dönemi, lineer cebir, diferansiyel denklemler, olasılık ve istatistik, nümerik analiz ve fiziğin iki dönemi ile laboratuvarları yer alır. Bu dersler alanın süsü değil, doğrudan çalışma aracıdır: bir kontrol probleminin çözümü çoğu zaman bir diferansiyel denklem takımının çözümüdür ve o takımın çözülebilirliği lineer cebirle konuşulur. Ayrık matematik ve sayısal yöntemler ise sürekli zamanda kurulan bir modelin bilgisayarda hesaplanabilir hâle getirilmesini sağlar.
İkinci ayak elektrik devresi ve elektroniktir. Planlarda elektrik devre temelleri, devre analizi ve sentezi, temel elektronik, elektromagnetik teori ve elektrik devreleri laboratuvarı bulunur. Kontrol mühendisi çoğu zaman bir denklemle değil, o denklemi fiziksel olarak gerçekleyen bir devreyle uğraşır; kuvvetlendirici, filtre, güç katı ve gürültü davranışı bilinmeden bir kontrol döngüsü sahada çalışmaz.
Üçüncü ayak ölçmedir. Geri besleme, ölçülemeyen bir büyüklük üzerine kurulamaz. Planlarda ölçme tekniği ve algılayıcılar ile elektronik devreler ve ölçme laboratuvarı derslerinin bulunması bu nedenledir. Bir algılayıcının çözünürlüğü, gecikmesi, gürültüsü ve kalibrasyon davranışı, tasarlanan denetleyicinin ulaşabileceği başarımın üst sınırını belirler.
Dördüncü ayak modelleme ve benzetimdir. Planlarda sistem dinamiği, modelleme ve benzetimi, işaret işleme ve lineer sistemler, işaretler ve sistemler ile sistem modelleme ve benzetim dersleri yer alır. Buradaki soru bir sistemi tarif etmek değil, hangi ayrıntının modele girip hangisinin dışarıda bırakılacağına karar verebilmektir; fazla ayrıntı çözülemeyen bir model, az ayrıntı ise sahada tutmayan bir tasarım üretir.
Beşinci ayak kontrol kuramının kendisidir. Geribeslemeli kontrol sistemleri, kontrol sistemleri, kontrol sistem tasarımı, kontrol sistemleri tasarımı ve durum uzayı yöntemlerini konu edinen ders bu çekirdeği kurar. Kararlılık, kazanç, faz payı, aşma, oturma süresi ve dayanıklılık burada öğrenilir. Bu derslerin ardından gelen kontrol laboratuvarı, kâğıt üzerinde doğru olan bir denetleyicinin gerçek bir düzenekte neden aynı davranmadığını gösterir.
Altıncı ayak bilgisayar ve gömülü taraftır. Planlarda programlama diline giriş, programlama dilleri, algoritma tasarımı ve programlamaya giriş, kontrolde programlama teknikleri, bilgisayar kontrollü sistemler, lojik tasarıma giriş, lojik devrelere giriş ve mikrokontrolörler ile endüstriyel uygulamaları dersleri bulunur. Bugün bir denetleyici neredeyse her zaman bir işlemcinin içinde çalışır; örnekleme, ayrıklaştırma, sayısal duyarlık ve gerçek zamanlı çalışma bu ayağın konularıdır. Bu taraf alanı [bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi) ve [yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi) ile komşu kılar.
Yedinci ayak otomasyon ve endüstriyel uygulamadır. Planlarda endüstriyel otomasyon sistemleri ve bunun laboratuvarı ile tasarım projesi ve iki dönemlik mühendislik tasarımı dersleri yer alır. Bir fabrikanın hattı tek bir denetleyiciden değil, birbiriyle haberleşen çok sayıda denetleyici, sürücü, algılayıcı ve gözetleme katmanından oluşur; bu bütünün kurulması ayrı bir mühendislik işidir ve alanı [endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi) ile [mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi) tarafına açar.
Sekizinci ayak mesleki sorumluluk ve iş güvenliğidir. Bu rehberde okunan planlarda alana giriş dersinin adının etik ile birlikte tek bir başlıkta kurulması ve iş sağlığı ve güvenliği derslerinin daha birinci yılda iki dönem hâlinde yer alması, alanın hareketli makineler, yüksek gerilim ve insanla aynı ortamda çalışan düzeneklerle uğraştığını gösterir. Bu taraf [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi) alanıyla kesişir. Alanın kamusal çerçevesi ise bu rehberin bir sonraki başlığında ele alınmaktadır.
Bu sekiz ayak programı hem [elektrik-elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi), [elektrik mühendisliği](/bolum/elektrik-muhendisligi) ve [elektronik ve haberleşme mühendisliği](/bolum/elektronik-ve-haberlesme-muhendisligi) gibi doğrudan komşu alanlara, hem [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi) gibi hareketin ve kuvvetin mühendisliğine, hem de [robotik ve yapay zeka](/bolum/robotik-ve-yapay-zeka) ile [yapay zeka mühendisliği](/bolum/yapay-zeka-muhendisligi) gibi karar verme tarafına yakın kılar.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 6235 Sayılı Kanun
Bir mühendis yalnızca hesap yapmaz; hesabını bir meslek düzeninin içinde yapar. Bu düzenin kamusal çerçevesine doğrudan değen metinlerden biri 6235 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta TÜRK MÜHENDİS VE MİMAR ODALARI BİRLİĞİ KANUNU olarak yayımlanmıştır ve bu ad sözcük düzeyinde üç ayrı okumada aynı çıkmıştır. Adın tek satır hâlindeki biçimi yalnızca birinci ve üçüncü okumadan gelmektedir; ikinci okuma aynı adı iki satıra bölerek verdiği için satır biçimi kaleminde tanık sayılmamıştır. Adın kaç satır hâlinde basılı olduğuna dair bu rehberde hiçbir iddia kurulmamaktadır; yalnızca sözcük dizisinin üç okumada aynı geldiği kaydedilmektedir.
Belgenin nereden alındığı ayrıca yazılmalıdır. Bu oturumda önce tertip 5 adresi denenmiş, o adresten mevzuat metni değil sistemin sayfa bulunamadı bildirimini taşıyan bir hata sayfası dönmüştür; belge daha sonra tertip 3 adresinden eksiksiz açılmış ve üç okuma bu adres üzerinde yapılmıştır. Bu bir ölü adres kaydıdır, bir ölü numara kaydı değildir: 6235 numarası aynı oturumda sorunsuz açılmıştır. Bu kanunun bulunmadığı, yürürlükten kalktığı ya da tertip 5 içinde hiç yayımlanmadığı bu rehberde iddia edilmemektedir; yalnızca denenen ilk adresten belge gelmediği kaydedilmektedir. Tertip 4 adresi hiç denenmemiştir, çünkü tertip 3 belgeyi getirmiş ve deneme koşulu ortadan kalkmıştır; o adresin ölü olduğuna dair de hiçbir iddia yoktur.
Künye satırlarının dördü de üç okumada birebir aynıdır: Kanun Numarası : 6235, Kabul Tarihi : 27/1/1954, Yayımlandığı Resmî Gazete: Tarih: 4/2/1954 Sayı: 8625 ve Yayımlandığı Düstur : Tertip: 3 Cilt: 35 Sayfa: 280. Künye değerinin taşıdığı Tertip: 3 bilgisi, belgenin açıldığı adresin tertibiyle tutarlıdır; bu, adresin doğru tertipten açıldığının belge içi teyididir. Resmî Gazete satırında iki noktadan önce boşluk yokken hemen altındaki Düstur satırında boşluk vardır; bu asimetri üç okumada da aynı geldiği için mutabakatla elenememiştir ve kaynakta böyle basılı olduğu iddia edilmemektedir. Belgenin doğrulanan tek bölüm başlığı I – Odalar Birliği biçimindedir. Madde önekleri Madde 1 –, Madde 2 – biçiminde, uzun tire ve iki yanında boşlukla üç okumada aynıdır.
Kanunun birinci maddesi bu rehberin en can alıcı yeridir, çünkü bu programın mezununun mesleki varlığının kurumsal zeminini tek cümlede yazar. Madde Madde 1 – (Değişik: 19/4/1983 - KHK 66/1 md.) işaretiyle açılır ve şöyle devam eder: Türkiye sınırları içinde meslek ve sanatlarını icraya kanunen yetkili olup da mesleki faaliyette bulunan yüksek mühendis, yüksek mimar, mühendis ve mimarları teşkilatı içinde toplayan tüzel kişiliğe sahip Türk Mühendis ve Mimar Odaları Birliği kurulmuştur. Maddenin ikinci paragrafı ise şudur: Kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşu olan Birliğin ve Odaların merkezi Ankara'dadır. Kontrol ve otomasyon mühendisliği mezunu, bu cümledeki mühendis kümesinin içindedir.
İkinci madde bu yapının amacını ve sınırını sayar. Madde Madde 2 – (Değişik: 19/4/1983 - KHK 66/2 md.) işaretiyle açılır, Birliğin kuruluş amacı ile yapamayacağı faaliyetler ve işler aşağıda gösterilmiştir. ve Birliğin kuruluş amacı: cümleleriyle devam eder. Birinci bent alanın bölünme mantığını yazar: a) Bütün mühendis ve mimarları ihtisas kollarına ayırmak ve her kol için bir oda kurulmasına karar vermek; Bu suretle aynı ihtisasa mensup meslek mensuplarını bir Odanın bünyesinde toplamak; merkezde idare heyeti, haysiyet divanı ve murakıplar gibi görevlilere yetecek kadar üyesi bulunmayan Odanın merkezini, Umumi Heyetin belirleyeceği yerde açmak; İkinci bent mesleki davranış rejimini kurar: b) Mühendislik ve mimarlık mesleği mensuplarının, müşterek ihtiyaçlarını karşılamak, mesleki faaliyetlerini kolaylaştırmak, mesleğin genel menfaatlere uygun olarak gelişmesini sağlamak, meslek mensuplarının birbirleriyle ve halk ile olan ilişkilerinde dürüstlüğü ve güveni hakim kılmak üzere meslek disiplinini ve ahlakını korumak için gerekli gördüğü bütün teşebbüs ve faaliyetlerde bulunmak; Üçüncü bent ise otomasyon mühendisinin günlük işine en yakın ibareyi taşır: c) Meslek ve menfaatleriyle ilgili işlerde resmi makamlarla işbirliği yaparak gerekli yardımlarda ve tekliflerde bulunmak, meslekle ilgili bütün mevzuatı normları, fenni şartnameleri incelemek ve bunlar hakkındaki görüş ve düşünceleri ilgililere bildirmektir. Maddenin kapanış fıkrası (Değişik: 18/6/1997 - 4276/6 md.) Birlik ve organları, kuruluş amaçları dışında faaliyette bulunamazlar. biçimindedir. Buradaki hakim yazımı ile mevzuatı normları dizisi kaynakta göründüğü hâlde bırakılmıştır. Birinci bendin karar vermek; ibaresinden sonra paragraf başı yapıp yapmadığı konusunda okumalar ayrışmıştır; sözcük dizisi doğrulanmış, paragraf kırılımının yeri doğrulanmamıştır.
Üçüncü madde bu yapının organlarını sayar: Madde 3 – (Değişik: 27/5/1959 - 7303/1 md.) Birliğin idare uzuvları şunlardır: a) Birlik Umumi Heyeti; b) Birlik İdare Heyeti; c) Yüksek Haysiyet Divanı. Beşinci madde bu organlardan birinin kuruluşunu yazar: Madde 5 – (Değişik: 19/4/1983 - KHK - 66/4 md.) Birlik İdare Heyeti; her Oda bir üye ile temsil edilmek üzere, mevcut Oda adedine göre o Odanın genel kuruldaki delegeleri arasından Birlik Umumi Heyetince seçilecek üyelerden oluşur. Maddenin ikinci paragrafı şöyledir: İdare Heyeti, aralarından gizli oyla başkan, başkan vekili ve muhasip seçer. İdare Heyetinden ayrılan üye hangi Odaya mensup ise onun yerini yedek üyesi alır. Altıncı madde ise bu heyetin görevlerini bağlar: Madde 6 – Birlik İdare Heyetinin vazifeleri: Umumi Heyetce alınacak kararları tatbik etmek, odaların çalışmalarını kontrol ve teshil etmek, bu kanunla tanınan hak ve salahiyetlerin iyi bir şekilde kullanılmasını sağlamak ve Birliği dahilde ve hariçte temsil etmek. Buradaki Umumi Heyetce, teshil ve salahiyetlerin yazımları kaynakta olduğu gibi bırakılmıştır. Altıncı maddenin gövdesindeki kontrol sözcüğünün odaların çalışmalarının denetimini anlattığı, teknik kontrol mühendisliğini anlatmadığı ayrıca kaydedilmelidir; bu ayrım bu rehberde korunmuştur.
Dördüncü madde de aynı üç okumada doğrulanmıştır, ancak bu rehberde alıntılanmamıştır: maddenin birinci fıkrası delege sayısını bir orana bağlayan bir ifade taşımaktadır ve bu rehber oran ve yüzde ifadelerini metne taşımamaktadır. Bu bir doğrulama eksikliği değil, bilinçli bir aktarım kararıdır; maddenin içeriği hakkında olumlu ya da olumsuz hiçbir iddia kurulmamaktadır.
Örtüşmenin sınırı da aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun bu programı kurmaz; bir yükseköğretim düzenlemesi değildir ve doğrulanan maddelerde hiçbir üniversite, fakülte, bölüm, kontenjan ya da diploma hükmü yoktur. Bu programın ders planını belirlemez: ikinci maddedeki ihtisas kolları ibaresi bir örgütlenme ölçütüdür, bir müfredat değildir ve doğrulanan maddelerde tek bir ders adı, kredi ya da öğrenim süresi geçmez. Mezunun meslek tanımını da düzenlemez: birinci madde meslek ve sanatlarını icraya kanunen yetkili olup da diyerek bu yetkiyi önceden var kabul eder, o yetkinin nasıl kazanıldığı doğrulanan maddelerde düzenlenmemiştir; unvan verme, yetki belgesi, atanma koşulu ya da mesleğe kabul sınavı hükmü doğrulanan kapsamda yoktur. Kontrol, otomasyon, elektrik ya da elektronik gibi terimlerin veya bu alanın ayrı bir ihtisas kolu olarak kanunda adıyla anılıp anılmadığına dair hiçbir olumsuz iddia kurulmamaktadır: yalnızca bu oturumda çekilen birinci ile altıncı maddeler kapsamında böyle bir ibarenin iki okumada birebir teyit edilemediği söylenebilir. Kanunun güncel hâli, bugünkü uygulanışı, yürürlük durumu, oda listesi, ikincil mevzuatı ve değişiklik zincirinin bugünkü hâli hakkında bu rehber hiçbir hüküm vermez; bunlar için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiştir: biri Türkçe istemle, biri İngilizce yazılmış istemle ama Türkçe kaynak metnin çevrilmeden verilmesi koşuluyla, biri de düz metin isteyen ayrı bir Türkçe istemle. Yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır. Dördüncü okuma yapılmamıştır; dolayısıyla tek okumada kalan hiçbir öğe ek bir denemeyle çözülmeye çalışılmamıştır. Yöntemin kendi sınırı da eksik olarak sayılmalıdır: üç okuma aynı kısa zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı yaklaşık on beş dakika önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir metne dönüştürme çıktısı üzerinde çalışmıştır; bu nedenle okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Bu belgede bunun somut kanıtları görülmüştür: bir bent sonunda cümle sonu noktasının ardına bitişik bir dipnot rakamı gelmiştir ve bu üç okumada da aynıdır; künye bloğunda iki nokta boşluğu asimetriktir ve bu da üç okumada aynıdır; aynı kanun hükmünde kararnameye yapılan atıf iki maddede iki ayrı tire biçimiyle yazılmıştır ve bu fark yine üç okumada aynı gelmiştir; mütaallik, tesbit, teshil, salahiyetlerin, Umumi Heyetce, ödemiyen ve oy kullanmıyanlar gibi eski yazımlar da üç okumada aynı gelmiş ve düzeltilmemiştir. Bu durumların hiçbirinde kaynakta gerçekten böyle basılı olduğu iddia edilmemekte, yalnızca üç okumanın aynı çıktığı kaydedilmektedir. Etiketlerin hangi okumalardan geldiği de yazılmalıdır: bu belgede alıntılanan bütün madde gövdeleri, künye satırları ve bölüm başlığı üç okumanın tamamının tanıklığıyla gelmektedir; tek istisna kanun adının tek satır biçimidir ve o yalnızca birinci ile üçüncü okumadan gelmektedir, çünkü ikinci okuma aynı adı iki satıra bölerek vermiş ve bu kalemde tanık sayılmamıştır. Bunun dışında birinci okumanın verdiği iki bölüm başlığı ikinci ve üçüncü okumada görülmediği için kullanılmamıştır; o başlıkların belgede bulunup bulunmadığına dair hiçbir iddia kurulmamıştır. İkinci okumanın gövde metinlerine taşıdığı satır sonları ve satır sonu boşlukları dönüşüm artığı sayılmış, alıntılanmamıştır; birinci ve ikinci okumanın eklediği başlık, kalınlaştırma ve bölümleme işaretleri ile ayırıcı çizgiler biçimsel ekleme sayılmış, kaynak metin sayılmamıştır. Dipnot işaretinin karşılığı olan dipnot gövdesi hiçbir okumada gelmemiştir; bu bir kapsam eksikliğidir ve kanunda dipnot bulunup bulunmadığına dair olumsuz bir iddia kurulmamıştır. Madde kenar başlıkları hiçbir okumada istenmemiş ve gelmemiştir. Yedinci ve sonraki maddeler hiçbir okumada istenmemiş ve getirilmemiştir; o maddelerin varlığı, içeriği ya da yokluğu hakkında hiçbir iddia yoktur, bu bir kapsam sınırıdır. Doğrulanan gövdelerin hiçbiri mülga ibaresi taşımamaktadır, dolayısıyla bu rehberde hiçbir mülga gövde aktarılmamıştır. Doğrulanan gövdelerin hiçbirinde lira, kuruş ya da idari para cezası miktarı geçmemektedir; para kavramına değinen ibareler bulunsa da hiçbiri rakam içermemektedir ve bu rehbere hiçbir para tutarı aktarılmamıştır. Dördüncü madde doğrulanmış olmasına rağmen oran ifadesi taşıdığı için alıntılanmamıştır. Bu programa atanan yedek kanun numarası hiç denenmemiştir, çünkü birinci numara açılmış ve konu örtüşmesi tutmuştur; o numara hakkında bu rehberde hiçbir künye, ad ya da madde iddiası yoktur. Bu oturumda hiçbir adres için curl, wget, istek kütüphanesi, arşiv, önbellek ya da ayna kullanılmamıştır; tertip 5 adresi hata sayfası döndürdüğünde başka hiçbir yolla çekme denenmemiştir. Kaynaktaki hiçbir kısaltma açılmamış, yazım, büyük ve küçük harf kullanımı ile noktalama düzeltilmemiştir. Metinde anılan kurum ve mevzuat adlarının bugünkü karşılıkları araştırılmamıştır. Son olarak taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, maaş, ücret ve işe girme oranı hiç toplanmamıştır.
Kontrol ve Otomasyon Mühendisliği ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır ve karışmanın nedeni çoğu zaman adların benzerliğidir. Önce bir ad tespiti yapmak gerekir: bu rehberde okunan iki plan kaynağının ikisi de program adını birebir Kontrol ve Otomasyon Mühendisliği olarak basmaktadır. Kontrol Mühendisliği ve Mekatronik Mühendisliği adları bu kaynakların hiçbirinde program adı olarak basılı değildir; birinde Kontrol Mühendisliği dizgesi yalnızca iki ders adının içinde geçmektedir ve bu bir program adı değildir. Bu ayrım bu rehberde korunmuştur.
En sık karıştığı yer mekatroniktir. [Mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi) ve [mekatronik](/bolum/mekatronik) programları da makine, elektronik ve denetim bilgisini bir arada okutur. Bu rehberde okunan planların ağırlık merkezi ise geri besleme kuramı, sistem modelleme ve denetleyici tasarımıdır. Bu rehber hangisinin daha iyi olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz; yalnızca kapsamların aynı olmadığını kaydeder ve kararın ilgili üniversitenin kendi ders planına bakılarak verilmesi gerektiğini söyler.
İkinci karışma noktası düzey farkıdır. [Kontrol ve otomasyon teknolojisi](/bolum/kontrol-ve-otomasyon-teknolojisi) ayrı bir programdır ve bu rehberdeki lisans programıyla aynı şey değildir. Adların birbirine yakınlığı iki programı aynı yapmaz; iki adın altındaki öğrenim süresi ve içerik farklıdır ve bu rehber yalnızca burada okunan lisans planlarını anlatmaktadır.
Üçüncü karışma noktası elektrik ve elektronik tarafıdır. [Elektrik-elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi), [elektrik mühendisliği](/bolum/elektrik-muhendisligi) ve [elektronik ve haberleşme mühendisliği](/bolum/elektronik-ve-haberlesme-muhendisligi) aynı temel derslerin çoğunu okutur. Ayrım vurgudadır: burada devre ve işaret bilgisi bir amaç değil, bir denetim döngüsünü kurmanın aracıdır. [Elektronik teknolojisi](/bolum/elektronik-teknolojisi) ve [elektrik](/bolum/elektrik) programları ise farklı bir düzeyde ve farklı bir uygulama ağırlığıyla kurulur.
Dördüncü karışma noktası bilgisayar tarafıdır. [Bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi), [yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi) ve [yazılım geliştirme](/bolum/yazilim-gelistirme) programlarında da programlama merkezidir. Bu programda yazılan yazılımın çoğu bir fiziksel sistemi sürer; gerçek zamanlı çalışma, örnekleme süresi ve donanım kısıtı burada yazılımın kendisinden önce gelir.
Beşinci karışma noktası yapay zeka ve robotiktir. [Robotik ve yapay zeka](/bolum/robotik-ve-yapay-zeka), [yapay zeka mühendisliği](/bolum/yapay-zeka-muhendisligi) ve [yapay zeka ve makine öğrenmesi](/bolum/yapay-zeka-ve-makine-ogrenmesi) karar verme tarafına odaklanır. Bir denetleyici de bir karar mekanizmasıdır, ama bu alanda kararın kararlılığı ve sınırlılığı matematiksel olarak gösterilebilmek zorundadır; bu, veriden öğrenen yaklaşımlarla aynı güvence düzeyi değildir.
Altıncı karışma noktası makine ve üretimdir. [Makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi) hareketin ve kuvvetin mühendisliğidir; [endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi) ise üretim sisteminin akışını ve verimini konu edinir. Bu programda otomasyon dersleri bulunması, programı bir üretim yönetimi programına dönüştürmez. [İmalat yürütme sistemleri operatörlüğü](/bolum/imalat-yurutme-sistemleri-operatorlugu) ve [CNC programlama ve operatörlüğü](/bolum/cnc-programlama-ve-operatorlugu) ise üretim sahasının işletme tarafında durur.
Yedinci karışma noktası araç ve platform mühendislikleridir. [Otomotiv mühendisliği](/bolum/otomotiv-muhendisligi), [havacılık ve uzay mühendisliği](/bolum/havacilik-ve-uzay-muhendisligi), [uzay mühendisliği](/bolum/uzay-muhendisligi), [otonom sistemler teknikerliği](/bolum/otonom-sistemler-teknikerligi) ve [insansız araç teknikerliği](/bolum/insansiz-arac-teknikerligi) denetimi bir araç üzerinde uygular. Bu programda ise denetim probleminin kendisi merkezdedir ve araç yalnızca uygulama alanlarından biridir.
Sekizinci karışma noktası uygulama alanı çeşitliliğidir. [Biyomedikal mühendisliği](/bolum/biyomedikal-muhendisligi), [enerji sistemleri mühendisliği](/bolum/enerji-sistemleri-muhendisligi), [kimya mühendisliği](/bolum/kimya-muhendisligi) ve [gıda mühendisliği](/bolum/gida-muhendisligi) kendi süreçlerinde denetim kullanır. Denetimin her yerde kullanılıyor olması, bu programı o alanların yerine geçirmez; buradaki bilgi alandan bağımsız bir yöntem bilgisidir ve uygulanacağı alanın kendi bilgisiyle birlikte çalışmayı gerektirir.
İki Üniversitenin Ders Planları: İstanbul Teknik Üniversitesi ve Yıldız Teknik Üniversitesi
Bu programın somut örnekleri için iki ayrı üniversitenin herkese açık biçimde yayımladığı iki lisans ders planı kaynağı okundu. Başta iki şey yazılmalıdır: buradaki planlar tek tek üniversitelerin yayımladığı planlardır ve programın ülke çapındaki ortak müfredatı değildir; ayrıca bu sayfaların hiçbiri puan türü yayımlamamaktadır, bu kaydın puan türü değeri ÖSYM program tablosuna dayanır, bu sayfalara değil. İki kaynağın ders listeleri birleştirilmemiş, ayrı ayrı yazılmıştır.
Birinci kaynak İstanbul Teknik Üniversitesinin öğrenci bilgi sistemi üzerinde yayımlanan plan sayfasıdır. Sayfada basılı başlık Kontrol ve Otomasyon Mühendisliği Lisans Ders Planı biçimindedir ve sayfa ayrıca Kontrol ve Otomasyon Mühendisliği Lisans Programı ifadesini de basmaktadır; aranan program adı bu başlıkların içinde birebir geçmektedir. Öğretim düzeyi bu sayfada birebir yazılıdır, yarıyıl sayısından yapılmış bir çıkarım değildir. Plan sekiz yarıyıl üzerine kuruludur ve ders adları karma yayımlanmıştır: bir bölümü Türkçe, bir bölümü İngilizcedir; hiçbiri çevrilmemiş, kısaltmalar açılmamış, sayfadaki yazım düzeltilmemiştir.
Bu kaynakta birinci yarıyılın satırları Fizik I, Physics I Laboratory, Genel Kimya I, Mathematics I, Türk Dili I, Kontrol & Otom. Müh.Giriş&Etik ve EAP Through Global Goals olarak yayımlanmıştır. Alanın adını taşıyan giriş dersinin daha ilk yarıyılda ve etikle birlikte tek bir ders adı içinde yer alması dikkat çekicidir. İkinci yarıyılın satırları Fizik II (Elektrik Fiziği), Physics II Laboratory, Intr. to Prog. Language (C), Mathematics II, Türk Dili II, Basics of Academic Writing, Girişimcilik & Kariyer Danış. ve Lineer Cebir ve Uygulamaları olarak yayımlanmıştır; programlamanın ve lineer cebirin bu kadar erken gelmesi alanın hesaplama ve matris diliyle konuştuğunu gösterir.
Üçüncü yarıyılın satırları Elektrik Devre Temelleri, Essentials of Res.Paper Writ., Probability and Statistics, Differential Equations ve Lojik Tasarıma Giriş ile iki yer tutucu satır olan 3.yy Seçime Bağlı Ders (TB) ve 3.yy Seçime Bağlı Ders (TM) olarak yayımlanmıştır. Dördüncü yarıyılın satırları Elektromagnetik Teori I, Ölçme Tekniği ve Algılayıcılar, Circuit and System Analysis, Fundamentals of Electronics, İşaret İşleme ve Lineer Sist. ve Elektrik Devre Temelleri Lab. olarak yayımlanmıştır; ölçme ile işaret işlemenin aynı dönemde durması geri beslemenin iki bileşenini yan yana koyar.
Beşinci yarıyılın satırları Geribeslemeli Kontrol Sist., Programming Techniq.in Control, System Modelling&Simulation ve Numerical Analysis with Python ile iki yer tutucu satır olan 5.yy Seçime Bağlı Ders (MT) ve 5.yy Seçime Bağlı Ders (SNT) olarak yayımlanmıştır. Bu, planın çekirdeğinin kurulduğu dönemdir. Altıncı yarıyılın satırları Kontrol Sistem Tasarımı ve Bilgisayar Kontrollü Sistemler ile üç yer tutucu satır olan 6.yy Seçime Bağlı Ders I (MT), 6.yy Seçime Bağlı Ders II (MT) ve 6.yy Zorunlu Seçmeli Ders III (MT) olarak yayımlanmıştır.
Yedinci yarıyılın satırları Atatürk İlk & İnkılap Trh I, Kontrol Lab., State Space Meth.in Contr.Syst ve Kontrol&Otom. Müh.Tasarımı I ile üç yer tutucu satır olan 7.yy Elective Course I (MT), 7.yy Seçime Bağlı Ders II (MT) ve 7.yy Seçime Bağlı Ders III (ITB) olarak yayımlanmıştır. Sekizinci yarıyılın satırları Atatürk İlk & İnkılap Trh II ve Kontrol&Otom. Müh.Tasarımı II ile üç yer tutucu satır olan 8.yy Sınırlı Seçime Bağlı Ders (ITB), 8.yy Seçime Bağlı Ders I (MT) ve 8.yy Seçime Bağlı Ders II (MT) olarak yayımlanmıştır. Kontrol laboratuvarının ve durum uzayı yöntemlerinin tasarım dersinin birinci bölümüyle aynı dönemde durması, kuramın uygulamayla birlikte yürütüldüğünü gösterir. Yer tutucu satırlardaki parantezli kısaltmalar sayfada bu biçimde basılıdır, açılmamış ve tek biçime getirilmemiştir.
İkinci kaynak Yıldız Teknik Üniversitesinin Bologna bilgi paketi üzerinde yayımlanan program sayfasıdır. Sayfada basılı program adı Kontrol ve Otomasyon Mühendisliği Lisans Programı (%30 İngilizce) biçimindedir; parantezli ek kaynağın bastığı biçimin parçasıdır ve kaldırılmamıştır, birinci kaynağın bastığı adla da birleştirilmemiştir. Öğretim düzeyi bu sayfada da birebir yazılıdır. Üniversite adı bu sayfada birebir yayımlanmıştır ve fakülte adı da basılıdır. Bu kaynakta blok başlıkları 1.Yıl - Güz Yarıyılı biçiminde basılmaktadır ve bu başlıklandırma birinci kaynağın yarıyıl numaralı başlıklandırmasıyla tek biçime getirilmemiştir.
Bu kaynakta birinci yıl güz yarıyılının satırları Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi 1, Fizik 1, Lineer Cebir ve Kontrol Mühendisliği Uygulamaları, Kontrol ve Otomasyon Müh. Giriş, İş Sağlığı ve Güvenliği 1, Matematik 1, İleri İngilizce 1 ve Türkçe 1 olarak yayımlanmıştır. Birinci yıl bahar yarıyılının satırları Fizik 2, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi 2, Algoritma Tasarımı ve Programlamaya Giriş, Ayrık Matematik, İş Sağlığı ve Güvenliği 2, Matematik 2, İleri İngilizce 2 ve Türkçe 2 olarak yayımlanmıştır. Güz yarıyılındaki İnkılap ile bahar yarıyılındaki İnkılâp arasındaki yazım farkı sayfada bu biçimdedir ve tek biçime getirilmemiştir.
İkinci yıl güz yarıyılının satırları Programlama Dilleri, İşaretler ve Sistemler, Kontrol Mühendisliğinde Uygulamaları, Elektrik Devre Temelleri, Lojik Devrelere Giriş ve Diferansiyel Denklemler ile bir yer tutucu satır olan Sosyal Seçmeli 1-1 olarak yayımlanmıştır. İkinci yıl bahar yarıyılının satırları Genel Staj, Devre Analizi ve Sentezi, Mikrokontrolörler ve Endüstriyel Uygulamaları 1, Sistem Dinamiği, Modelleme ve Benzetimi, Nümerik Analiz ve Elektrik Devreleri Laboratuvarı ile iki yer tutucu satır olan Mesleki Seçmeli 1-1 ve Sosyal Seçmeli 2-1 olarak yayımlanmıştır. Stajın bir plan satırı olarak basılması bu kaynağa özgüdür.
Üçüncü yıl güz yarıyılının satırları Kontrol Sistemleri, Endüstriyel Otomasyon Sistemleri 1 ve Elektronik Devreler ve Ölçme Lab. ile üç yer tutucu satır olan Mesleki Seçmeli 2-1, Mesleki Seçmeli 2-2 ve Universite Sosyal Seçmeli-1 olarak yayımlanmıştır; bu son satırdaki Universite yazımı sayfada bu biçimdedir ve düzeltilmemiştir. Üçüncü yıl bahar yarıyılının satırları Mesleki Staj, Kontrol Sistemleri Tasarımı, Olasılık ve İstatistik, Kontrol Laboratuvarı ve Endüstriyel Otomasyon Sistemleri Laboratuvarı 1 ile iki yer tutucu satır olan Mesleki Seçmeli 2-3 ve Sosyal Seçmeli 2-2 olarak yayımlanmıştır.
Dördüncü yıl güz yarıyılı bloğunda yalnızca Tasarım Projesi satırı tam okunabilmiştir; bu bloğun ikinci satırı yalnızca bir sözcük parçası olarak görünmüş, tamamlanmamış ve tahmin edilmemiştir, bloğun geri kalanı okunamamıştır. Dördüncü yıl bahar yarıyılı bloğu ise hiç okunamamıştır. Üç ayrı okuma da yanıtın aynı yerde kesildiğini bildirmiştir. Bu bir engellenme değildir: sayfa açılmış ve içerik vermiştir, yalnızca yanıtın sonu kesilmiştir; başka bir yolla çekme denenmemiştir. Bu kurumun dördüncü yıl planının bulunmadığı ya da bu blokların boş olduğu yönünde hiçbir iddia kurulmamaktadır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Birinci kaynak iki tam okuma ve bir hedefli üçüncü okuma ile, ikinci kaynak da üç okuma ile okunmuştur. Birinci kaynaktan sekiz yarıyıl ve otuz sekiz ders adı alınmıştır; ayrıca on üç yer tutucu satır sayfanın bastığı biçimde taşınmış ve ders adı sayımına katılmamıştır. İkinci kaynaktan altı yarıyıl tam, bir yarıyıl kısmi olmak üzere otuz altı ders adı alınmıştır; ayrıca sekiz yer tutucu satır taşınmış ve ders adı sayımına katılmamıştır. Hiçbir seçmeli havuz doldurulmamıştır. Düşürülen ders adı yoktur; ikinci kaynakta iki blok okunamamıştır ve bu bir kapsam eksikliğidir, bir yokluk kaydı değildir. Öğretim düzeyi iki kaynakta da sayfada yazılıdır ve yarıyıl sayısından çıkarılmamıştır; hiçbir kaynakta düzey doğrulanamadı olarak işaretlenmemiştir. Üniversite adı konusunda iki kaynak farklıdır ve bu fark tek kategoriye indirgenmemiştir: ikinci kaynakta üniversite adı sayfada yayımlanmıştır, birinci kaynakta ise ara durumdadır. Birinci kaynakta ad alan adından çıkarım değildir ama gövde metninde de yayımlı değildir; gövdede yalnızca kısaltma kullanılmakta, tam ad sayfanın meta alanlarında görünmektedir ve bu ad orada iki farklı harf biçiminde basılıdır. Bu noktada üç okuma ayrışmıştır: bir okuma tam adı sayfadan alınmış gibi bildirmiş, bir okuma tam adın basılı olmadığını ve yalnızca kısaltma bulunduğunu bildirmiş, hedefli üçüncü okuma ise tam adın meta alanlarında bulunduğunu bildirmiştir. Bu ayrışma çözülmemiş, taraf tutulmamış ve yalnızca işaretlenmiştir; kaynak bu nedenle reddedilmemiştir, çünkü okumalar adın kendisinde çelişmemekte, adın sayfadaki konumunda ve harf biçiminde ayrışmaktadır. Kısaltma açılmamıştır ve tam adın görünür başlıkta basılı olduğu bu rehberde iddia edilmemektedir. Birinci kaynakta fakülte adı hiçbir okumada bildirilmemiştir; fakülte adı hakkında burada hiçbir iddia yoktur. İki kaynağın da ders listelerinde okumalar arasında satır düzeyinde ayrışma çıkmamıştır; birinci kaynakta iki okuma yarıyıl başlıkları, ders sırası ve her bloktaki satır sayısı bakımından birebir aynı çıkmış, ikinci kaynakta blok başlıkları ve blok başına ders sayıları iki okumada birebir aynı çıkmıştır. Hiçbir kaynak aynı ders adını iki kez basmamıştır; bu nedenle tekilleştirme sorusu bu kayıtta doğmamıştır. Ders kodu, kredi ve iş yükü sütunları sayfalarda basılıydı, alınmamıştır ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Sayfalar puan türü, taban puan ve kontenjan yayımlamamaktadır. Aynı üniversitenin ayrı bir öğretim dilinde yürütülen planı, liste ve katalog sayfaları ile lisansüstü planları ayrı programlar ya da ayrı düzeyler oldukları için hiç açılmamıştır ve bu kaydın doğrulaması olarak kullanılmamıştır. Başka üniversitelerin bu programa ait yayımlanmış planlarının bulunmadığı yönünde hiçbir iddia kurulmamaktadır.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk ve en belirgin çalışma alanı denetleyici tasarımıdır. Bir sistemin modelinin çıkarılması, başarım ölçütlerinin belirlenmesi, denetleyicinin tasarlanması ve ayarlanması bu işin gövdesidir. Planlarda geribeslemeli kontrol sistemleri, kontrol sistem tasarımı ve durum uzayı yöntemleri derslerinin bulunması bu alanla doğrudan ilişkilidir.
İkinci alan endüstriyel otomasyondur. Bir üretim hattının denetim mimarisinin kurulması, sürücülerin ve algılayıcıların seçilmesi, haberleşme düzeninin planlanması ve gözetleme katmanının tasarlanması ayrı bir uzmanlıktır. Planlarda endüstriyel otomasyon sistemleri ve bunun laboratuvarı ile bilgisayar kontrollü sistemler dersleri bu tarafa hazırlar.
Üçüncü alan gömülü sistem ve denetim yazılımıdır. Bir denetleyicinin bir işlemcinin içine yerleştirilmesi, örnekleme süresinin belirlenmesi ve gerçek zamanlı çalışmanın güvenceye alınması bu tarafın işidir; planlarda programlama, mikrokontrolörler ve kontrolde programlama teknikleri dersleri buraya değer.
Dördüncü alan ölçme ve enstrümantasyondur. Algılayıcı seçimi, işaret şartlandırma, kalibrasyon ve ölçüm düzeneğinin kurulması denetimin girdisini üretir. Planlarda ölçme tekniği ve algılayıcılar ile ölçme laboratuvarı dersleri bu alana açılır.
Beşinci alan modelleme, benzetim ve sayısal analizdir. Gerçek bir düzenekte denenmesi pahalı ya da tehlikeli olan senaryoların bilgisayarda çalıştırılması ayrı bir iş kolu hâline gelmiştir; planlarda sistem dinamiği, modelleme ve benzetimi ile nümerik analiz dersleri bu tarafa hazırlar.
Altıncı alan robotik ve hareket denetimidir. Eklem denetimi, yörünge üretimi ve konum-hız döngülerinin kurulması bu alanın gövdesini oluşturur; alan bu yönüyle [robotik ve yapay zeka](/bolum/robotik-ve-yapay-zeka) tarafıyla kesişir.
Yedinci alan test, devreye alma ve saha desteğidir. Bir sistemin sahada kurulması, ayarlanması, kabul testlerinin yapılması ve arıza durumunda çözümlenmesi tasarımın gerçeğe döndüğü yerdir. Bu iş, teknik bilgi kadar belgeleme ve iletişim gerektirir.
Sekizinci alan enerji, süreç ve altyapı uygulamalarıdır. Enerji üretim ve dağıtım tesisleri, kimyasal ve gıda süreçleri, su ve atık tesisleri ile bina sistemleri kendi denetim ihtiyaçlarını taşır; bu alanlar [enerji sistemleri mühendisliği](/bolum/enerji-sistemleri-muhendisligi) ve [kimya mühendisliği](/bolum/kimya-muhendisligi) gibi programlarla ortak çalışma gerektirir.
Bu alanda bazı işlerin belirli belge, yeterlik, izin ya da yetki şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi işin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: soyut bir matematiksel yapının fiziksel bir davranışa karşılık geldiğini görebiliyor musunuz? Bu alanın gündelik dili denklem, matris, kutup, kazanç ve kararlılık üzerinedir; bu kavramların her birinin gerçek bir düzenekte bir karşılığı vardır ve o karşılığı kuramayan öğrenci derslerde sürekli bir kopukluk yaşar.
İkinci soru matematik yüküdür. Bu rehberde okunan planlarda matematiğin iki dönemi, lineer cebir, diferansiyel denklemler, ayrık matematik, olasılık ve istatistik ile nümerik analiz vardır. Bu yükten kaçmayı planlayan bir öğrenci, aynı konuları kontrol kuramı derslerinde çok daha yoğun bir biçimde yeniden karşılar.
Üçüncü soru laboratuvar ve el işidir. Planlarda elektrik devreleri laboratuvarı, elektronik devreler ve ölçme laboratuvarı, kontrol laboratuvarı ve endüstriyel otomasyon laboratuvarı yer alır. Bu alanda bir tasarımın doğruluğu ancak bir düzenekte gösterilir; kablo, ölçü aleti ve arıza arama işini kendine uzak bulan bir öğrenci alanın yarısını kendine kapatmış olur.
Dördüncü soru programlamadır. Bu alanda yazılım bir yan beceri değildir; denetleyici çoğu zaman bir kod parçasıdır. Planlarda programlamanın birinci yıldan başlaması ve kontrolde programlama teknikleri gibi derslerin gelmesi bunu gösterir. Kod yazmayı sevmeyen bir öğrenci burada zorlanır.
Beşinci soru dildir. Bu rehberde okunan planlardan birinde ders adlarının önemli bir bölümü İngilizce yayımlanmıştır, ötekinin adı da öğretim dilinin bir bölümünün İngilizce olduğunu gösteren bir ek taşımaktadır. Alanın teknik belgeleri, standartları ve yazılımlarının çoğu da bu dilde üretilmektedir. İngilizce okumaya isteksiz bir öğrenci hem derste hem meslekte kendini sınırlı bulur.
Altıncı soru disiplinler arası çalışabilmektir. Bir otomasyon projesi aynı anda makine, elektrik, yazılım, üretim ve güvenlik kararlarını içerir. Yalnızca kendi hesabına bakıp başkalarının kısıtlarını dinlemeyen bir öğrenci ekip içinde zorlanır.
Yedinci soru sorumluluk ve güvenliktir. Bu alanda denetlenen sistemler hareket eder, ısınır, gerilim taşır ve çoğu zaman insanla aynı ortamda çalışır. Planlarda iş sağlığı ve güvenliği derslerinin birinci yılda iki dönem hâlinde yer alması ve alana giriş dersinin etikle birlikte kurulması bunun karşılığıdır. Kendi tasarımının sonucunu üstlenmeyi ağır bulan bir öğrenci bu alanda zorlanır. Son olarak bu programın dört yıllık bir lisans programı olduğu ve uygulama yükünün ders dışı çalışmayı da gerektirdiği baştan bilinmelidir.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında farklılaşabilmektedir. Yakın bir içerik kontrol ve otomasyon mühendisliği, mekatronik mühendisliği ya da elektrik-elektronik mühendisliği başlıklı adlarla açılabilmekte ve bu adların altındaki ders planları birbirinden belirgin biçimde ayrışabilmektedir. Aynı adın bir üniversitede kuram ağırlıklı, başka bir üniversitede endüstriyel otomasyon ağırlıklı kurulması olağandır. Ayrıca bu rehberde okunan iki kaynak aynı program adını bastığı hâlde plan yapıları farklıdır. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir.
İkinci not: Öğretim dili ayrıca sorulmalıdır. Bu rehberde okunan kaynaklardan birinde ders adlarının bir bölümü İngilizce basılıdır, ötekinde program adının kendisi öğretim dilinin bir bölümüne ilişkin bir ek taşımaktadır; ayrıca aynı üniversitenin bütünüyle İngilizce yürütülen ayrı bir planı da bulunabilmektedir. Hazırlık sınıfının bulunup bulunmadığı, hangi derslerin hangi dilde okutulduğu ve bunun her üniversitede aynı olup olmadığı tercihten önce öğrenilmelidir.
Üçüncü not: Laboratuvar ve staj düzeni bu alanda olağandan daha belirleyicidir. Öğrencinin kontrol laboratuvarına, otomasyon düzeneklerine ve ölçme altyapısına erişip erişemediği, benzetim ve tasarım yazılımlarının derslerde kullanılıp kullanılmadığı, stajın plan içinde bir satır olarak yer alıp almadığı ve tasarım dersinin kaç dönem sürdüğü sorulmalıdır. Bu rehberde okunan kaynaklardan birinde tasarım dersi son yılda iki dönem hâlinde, ötekinde ise tek bir tasarım projesi satırı olarak basılmıştır; bu düzenin her üniversitede aynı olmadığı bilinmelidir.
Dördüncü not: Alanın komşularına bakmak isteyen öğrenci için doğrudan yakın programlar [mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi), [elektrik-elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi), [elektrik mühendisliği](/bolum/elektrik-muhendisligi) ve [elektronik ve haberleşme mühendisliği](/bolum/elektronik-ve-haberlesme-muhendisligi); yazılım ve hesaplama tarafına ilgi duyan öğrenci için [bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi), [yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi), [bilişim sistemleri mühendisliği](/bolum/bilisim-sistemleri-muhendisligi) ve [bilgisayar bilimleri](/bolum/bilgisayar-bilimleri); karar verme ve öğrenen sistemlere ilgi duyan öğrenci için [robotik ve yapay zeka](/bolum/robotik-ve-yapay-zeka), [yapay zeka mühendisliği](/bolum/yapay-zeka-muhendisligi), [yapay zeka ve makine öğrenmesi](/bolum/yapay-zeka-ve-makine-ogrenmesi) ve [veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi); makine, üretim ve sistem tarafına ilgi duyan öğrenci için [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi), [endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi), [endüstriyel tasarım mühendisliği](/bolum/endustriyel-tasarim-muhendisligi) ve [imalat yürütme sistemleri operatörlüğü](/bolum/imalat-yurutme-sistemleri-operatorlugu); araç ve platform mühendisliğine ilgi duyan öğrenci için [otomotiv mühendisliği](/bolum/otomotiv-muhendisligi), [havacılık ve uzay mühendisliği](/bolum/havacilik-ve-uzay-muhendisligi), [uzay mühendisliği](/bolum/uzay-muhendisligi), [otonom sistemler teknikerliği](/bolum/otonom-sistemler-teknikerligi) ve [insansız araç teknikerliği](/bolum/insansiz-arac-teknikerligi); uygulama alanlarına ilgi duyan öğrenci için [biyomedikal mühendisliği](/bolum/biyomedikal-muhendisligi), [enerji sistemleri mühendisliği](/bolum/enerji-sistemleri-muhendisligi), [kimya mühendisliği](/bolum/kimya-muhendisligi) ve [gıda mühendisliği](/bolum/gida-muhendisligi); temel bilim tarafına ilgi duyan öğrenci için [matematik mühendisliği](/bolum/matematik-muhendisligi), [fizik mühendisliği](/bolum/fizik-muhendisligi) ve [istatistik](/bolum/istatistik); alanın hukuki ve güvenlik tarafına ilgi duyan öğrenci için [hukuk](/bolum/hukuk) ve [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 2 üniversitede, 5 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.