Latin Dili ve Edebiyatı, Latincenin dilbilgisini, Roma dünyasının yazılı mirasını ve bu mirasın okunması, çevrilmesi, yayıma hazırlanması ile yorumlanması yöntemlerini konu edinen dört yıllık bir lisans programıdır. Mezunun ürettiği çeviri, metin neşri ve şerh gibi ürünlerin değdiği kamusal çerçeve metinlerinden biri 5846 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- DİL
- Seviye
- Lisans
- Süre
- 4 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 350,42–392,14
- Üniversite
- 3
- Genel kontenjan
- 115
- Meslek çıktısı
- 8
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Latin Dili ve Edebiyatı Nedir?
Latin Dili ve Edebiyatı, ölü sayılan ama okunmaya devam eden bir dilin dilbilgisini ve o dille yazılmış metinlerin bütününü çalışma konusu yapan dört yıllık bir lisans programıdır. Buradaki iş, bir dili konuşulur hâle getirmek değildir; bir dili okunur hâle getirmektir. Programın bütün ağırlığı bu tek farkın üzerine kurulur: konuşma pratiği yerine gramer çözümlemesi, günlük kullanım yerine metin, akıcılık yerine kesinlik.
Alanın birinci ayağı gramerdir ve bu ayak programın neredeyse tamamına yayılır. Bu rehberde okunan planlarda Latince gramer dersinin arka arkaya gelen numaralarla yıllar boyunca sürmesi bir tekrar değildir; Latincenin çekim sistemi, sözcüğün cümledeki görevini sözcük sırasıyla değil sonekle belirlediği için, cümleyi anlamak doğrudan biçimbilgisini tanımaya bağlıdır. Bir Latince cümlede özneyi bulmak bir dilbilgisi kararıdır, bir tahmin değildir. Bu yüzden gramer burada bir hazırlık dersi değil, alanın kendisidir.
İkinci ayak metin okumadır. Gramerin yanında alıştırma derslerinin ayrı ayrı okutulması, dilin kural olarak bilinmesiyle metin üzerinde işletilebilmesi arasındaki farktan doğar. Öğrenci önce kolaylaştırılmış metinlerle, sonra doğrudan kaynak metinlerle çalışır; okunan şey bir alıştırma kitabı değil, iki bin yıl önce yazılmış bir düzyazı ya da şiirdir. Planlarda düzyazı metinleri, şiirden seçmeler, seçme metinler ve seminer adlı derslerin bulunması bu geçişi gösterir.
Üçüncü ayak edebiyat tarihidir. Bir metnin ne dediğini anlamak, o metnin hangi türün içinde, hangi geleneğe karşılık ya da hangi geleneğin sürdürücüsü olarak yazıldığını bilmeyi gerektirir. Latin edebiyatı tarihi derslerinin dört ya da daha çok dönem boyunca sürmesi bunun içindir. Tragedya, yergi, roman ve şiir gibi türlerin ayrı ders başlıkları hâline gelmesi de aynı mantığın sonucudur.
Dördüncü ayak Roma dünyasının kendisidir. Metin boşlukta yazılmaz. Roma tarihi, toplum yapısı, devlet yapısı, din ve düşünce tarihi dersleri, okunan metnin içinden çıktığı dünyayı verir. Bir hukuk terimini, bir dinî törenin adını ya da bir siyasi kurumun işleyişini bilmeden çevrilen cümle, dilbilgisel olarak doğru ama anlamca boş kalır.
Beşinci ayak yardımcı disiplinlerdir. Epigrafi yani yazıtbilim, taşa ya da metale yazılmış metinlerin okunmasını; nümizmatik yani sikke bilgisi, sikke üzerindeki yazı ve imgenin çözümlenmesini öğretir. Bu dersler alanın kaynak tabanını kitaplardan çıkarıp arazi ve müze malzemesine bağlar. [Arkeoloji](/bolum/arkeoloji), [sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi) ve [müzecilik](/bolum/muzecilik) ile temas tam bu noktada kurulur.
Altıncı ayak yöntemdir. Metodoloji, filoloji bilim tarihi ve bitirme çalışması gibi dersler, öğrencinin bir metni yalnızca okumasını değil, o metin üzerine denetlenebilir bir çalışma üretmesini hedefler. Bir el yazması geleneğini karşılaştırmak, bir okumayı gerekçelendirmek ve kaynağı göstermek bu ayağın içeriğidir.
Yedinci ayak Yunancadır. Bu rehberde okunan bir planda eski Yunanca gramer ve alıştırma derslerinin Latincenin yanında ayrı bir dizi hâlinde yürümesi, klasik filolojinin iki dilli bir alan olarak kurulduğunu gösterir. Roma edebiyatının kendi kaynaklarının önemli bir bölümü Yunancadır ve bu bağ programın planında ders adı düzeyinde görünür hâle gelmektedir. Bu yakınlık [karşılaştırmalı edebiyat](/bolum/karsilastirmali-edebiyat) ve [dilbilimi](/bolum/dilbilimi) ile kurulan ilişkinin de zeminidir.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 5846 Sayılı Kanun
Bu programın mezunu bir metin üretir: çeviri, metin neşri, şerh, derleme. Üretilen bu şeylerin üzerinde kimin hangi hakka sahip olduğu bir filoloji sorusu değil, bir hukuk sorusudur. Bu soruya değen metinlerden biri 5846 sayılı kanundur.
Önce bir erişim kaydı: bu kanunun metni aranırken önce tertip beş adresi denendi ve o adres kanun metni yerine sitenin sayfa bulunamadı arayüzünü döndürdü. Bu bir ölü adrestir, ölü numara değildir; kanunun yürürlük durumu hakkında burada hiçbir söz söylenmemektedir. Belge aynı numaranın tertip üç adresinden açılmıştır ve bu rehberin kaynak listesindeki adres o adrestir. Belge içi teyit de bunu desteklemektedir: künyedeki Düstur tertibi üç olarak gelmiştir.
Kanunun adı kaynakta FİKİR VE SANAT ESERLERİ KANUNU olarak görülmüştür ve bu ad üç ayrı okumada karakter düzeyinde aynı çıkmıştır. Künye değerleri de üç okumada özdeştir: kanun numarası 5846, kabul tarihi 5/12/1951, Resmî Gazete değeri Tarih: 13/12/1951 Sayı: 7981 ve Düstur değeri Tertip: 3 Cilt: 33 Sayfa: 49. Künye satırlarının biçiminde bir asimetri vardır: Yayımlandığı Resmî Gazete: satırında iki noktadan önce boşluk yokken hemen ardından gelen Yayımlandığı Düstur : satırında boşluk vardır. Bu asimetri iki okumada aynı gelmiştir, düzeltilmemiştir ve kaynakta böyle basılı olduğu iddia edilmemektedir.
Bu başlığın en önemli uyarısı şudur ve baştan yazılmalıdır: aşağıda alıntılanan madde gövdelerinin hiçbirinde birinci okuma tanık değildir. Birinci okuma önce maddeleri özetleyip parafraz üretti, sonra aynı okuma yeniden ifade edildiğinde alıntı sınırı gerekçesiyle topluca reddetti. Ret bir kaynak sayılmamıştır, yer tutucu da kaynak sayılmamıştır ve dördüncü bir okuma açılmamıştır. Dolayısıyla bu kaydın bütün madde gövdeleri yalnızca ikinci ve üçüncü okumanın mutabakatına dayanmaktadır; üçüncü bir tanık hiç oluşmamıştır. Bir istisna vardır ve o da yalnızca tek bir cümledir: sekizinci maddenin ilk cümlesi birinci okumanın ilk ifadesinde de birebir geldiği için üç okumada da aynıdır.
Kanunun amaç maddesi Madde 1 – (Değişik: 21/2/2001 -4630/1 md.) işaretiyle açılır ve şöyledir: Bu Kanunun amacı, fikir ve sanat eserlerini meydana getiren eser sahipleri ile bu eserleri icra eden veya yorumlayan icracı sanatçıların, seslerin ilk tespitini yapan fonogram yapımcıları ile filmlerin ilk tespitini gerçekleştiren yapımcıların ve radyo-televizyon kuruluşlarının ürünleri üzerindeki manevi ve mali haklarını belirlemek, korumak, bu ürünlerden yararlanma şartlarını düzenlemek, öngörülen esas ve usullere aykırı yararlanma halinde yaptırımları tespit etmektir. Değişiklik parantezindeki tirenin solunda boşluk bulunup sağında bulunmaması kaynakta göründüğü hâlde bırakılmıştır.
Kapsam maddesi Madde 1/A – (Ek: 21/2/2001 - 4630/2 md.) işaretiyle gelir: Bu Kanun, fikir ve sanat eserlerini meydana getiren eser sahipleri ile bu eserleri icra eden veya yorumlayan icracı sanatçıların, seslerin ilk tespitini yapan fonogram yapımcıları ile filmlerin ilk tespitini gerçekleştiren yapımcıların ve radyo-televizyon kuruluşlarının ürünleri üzerindeki manevi ve mali haklarını, bu haklara ilişkin tasarruf esas ve usullerini, yargı yollarını ve yaptırımları ile Kültür Bakanlığının görev, yetki ve sorumluluğunu kapsamaktadır. Bu iki maddenin kenar başlıkları Amaç ve Kapsam olarak doğrulanmıştır.
Alanın işine en doğrudan değen ilk yer ikinci maddedir. Madde Madde 2 – İlim ve edebiyat eserleri şunlardır: cümlesiyle açılır ve doğrulanan bentleri şunlardır: 1. (Değişik: 7/6/1995 - 4110/1 md.) Herhangi bir şekilde dil ve yazı ile ifade olunan eserler ve her biçim altında ifade edilen bilgisayar programları ve bir sonraki aşamada program sonucu doğurması koşuluyla bunların hazırlık tasarımları, 2. (Değişik: 1/11/1983 - 2936/1 md.) Her nevi rakıslar, yazılı koreografi eserleri, Pandomimalar ve buna benzer sözsüz sahne eserleri 3. (Değişik: 7/6/1995 - 4110/1 md.) Bedii vasfı bulunmayan her nevi teknik ve ilmi mahiyette fotoğraf eserleriyle, her nevi haritalar, planlar, projeler, krokiler, resimler, coğrafya ve topoğrafyaya ait maket ve benzerleri, herçeşit mimarlık ve şehircilik tasarım ve projeleri, mimari maketler, endüstri, çevre ve sahne tasarım ve projeleri. Maddeye bağlı olarak (Ek: 7/6/1995 - 4110/1 md.) Arayüzüne temel oluşturan düşünce ve ilkeleri de içine almak üzere, bir bilgisayar programının herhangi bir ögesine temel oluşturan düşünce ve ilkeler eser sayılmazlar. fıkrası da doğrulanmıştır. Buradaki rakıslar, Pandomimalar, Bedii, herçeşit ve topoğrafyaya yazımları ile ikinci bendin sonundaki noktalama eksikliği iki okumada da aynıdır ve düzeltilmemiştir. Bu maddenin birinci bendindeki dil ve yazı ile ifade olunan eserler ifadesi, bir filoloji mezununun ürettiği metnin hukuk metnindeki en yalın karşılığıdır.
İkinci doğrudan temas noktası altıncı maddedir ve programın işini adıyla sayar. Madde Madde 6 – Diğer bir eserden istifade suretiyle vücuda getirilipte bu esere nispetle müstakil olmıyan ve aşağıda başlıcaları yazılı fikir ve sanat mahsulleri işlenmedir: cümlesiyle açılır. Doğrulanan bentler sırasıyla şunlardır: 1. Tercümeler; 2. Roman, hikaye, şiir ve tiyatro piyesi gibi eserlerden birinin bu sayılan nevilerden bir başkasına çevrilmesi; 3. Musiki, güzel sanatlar, ilim ve edebiyat eserlerinin filim haline sokulması veya filime alınmaya ve radyo ve televizyon ile yayıma müsait bir şekle sokulması; 4. Musiki aranjman ve tertipleri; 5. Güzel sanat eserlerinin bir şekilden diğer şekillere sokulması; 6. Bir eser sahibinin bütün veya aynı cinsten olan eserlerinin külliyat haline konulması; 7. Belli bir maksada göre ve hususi bir plan dahilinde seçme ve toplama eserler tertibi; 8. Henüz yayımlanmamış olan bir eserin ilmi araştırma ve çalışma neticesinde yayımlanmaya elverişli hale getirilmesi (İlmi bir araştırma ve çalışma mahsulü olmayan alelade transkripsiyonlarla faksimileler bundan müstesnadır.); 9. Başkasına ait bir eserin izah veya şerhi yahut kısaltılması. 10. (Ek: 7/6/1995 - 4110/3 md.) Bir bilgisayar programının uyarlanması, düzenlenmesi veya herhangi bir değişim yapılması; 11. (Ek: 7/6/1995 - 4110/3 md.) Belli bir maksada göre ve hususi bir plan dahilinde verilerin ve materyallerin seçilip derlenmesi sonucu ortaya çıkan ve bir araç ile okunabilir veya diğer biçimdeki veri tabanları (Ancak, burada sağlanan koruma, veri tabanı içinde bulunan veri ve materyalin korunması için genişletilemez)
Bu bent dizisi bu rehberin en can alıcı yeridir. Birinci bent tek sözcükten ibarettir ve o sözcük tercümedir; bir Latince metni Türkçeye aktaran mezunun ürettiği şey kanunun kendi lafzında işlenme olarak adlandırılmaktadır. Sekizinci bent, yayımlanmamış bir eserin ilmî araştırma ve çalışma sonucunda yayıma elverişli hâle getirilmesini işlenme sayarken parantez içinde ilmî araştırma ve çalışma mahsulü olmayan alelade transkripsiyonları ve faksimileleri bunun dışında bırakır: yani metin neşrinin hukuken tanınması, işin içinde gerçek bir bilimsel çalışma bulunmasına bağlanmıştır. Dokuzuncu bent ise bir eserin izahını, şerhini ya da kısaltılmasını işlenme sayar; bu, filolojinin şerh geleneğinin doğrudan karşılığıdır. Getirilipte, olmıyan, filim, filime, hikaye ve dahilinde yazımları ile dokuzuncu bendin noktayla, komşularının noktalı virgülle bitmesi kaynakta göründüğü hâlde bırakılmıştır.
Kim sahiptir sorusunun cevabı sekizinci maddededir. Madde Madde 8 – (Değişik: 21/2/2001 - 4630/5 md.) işaretiyle açılır ve şöyle devam eder: Bir eserin sahibi, onu meydana getirendir. Bir işlenmenin ve derlemenin sahibi, asıl eser sahibinin hakları mahfuz kalmak şartıyla onu işleyendir. Sinema eserlerinde; yönetmen, özgün müzik bestecisi, senaryo yazarı ve diyalog yazarı, eserin birlikte sahibidirler. Canlandırma tekniğiyle yapılmış sinema eserlerinde, animatör de eserin birlikte sahipleri arasındadır. İkinci cümle, çevirmenin ve neşredenin konumunu tek bir cümlede kurar: işlenmenin sahibi onu işleyendir, ama asıl eser sahibinin hakları saklıdır.
Adın hangi karineyle sahiplik doğurduğunu on birinci madde yazar: Madde 11 – Yayımlanmış eser nüshalarında veya bir güzel sanat eserinin aslında, o eserin sahibi olarak adını veya bunun yerine tanınmış müstear adını kullanan kimse, aksi sabit oluncaya kadar o eserin sahibi sayılır. Maddenin ikinci fıkrası (Değişik: 7/6/1995 - 4110/5 md.) işaretiyle gelir: Umumi yerlerde veya radyo-televizyon aracılığı ile verilen konferans ve temsillerde, mutad şekilde eser sahibi olarak tanıtılan kimse o eserin sahibi sayılır, meğer ki, birinci fıkradaki karine yoluyla diğer bir kimse eser sahibi sayılsın. Müstear, mutad ve meğer ki yazımları düzeltilmemiştir.
On üçüncü maddenin doğrulanan ilk iki fıkrası ise korumanın çerçevesini çizer: Madde 13 – Fikir ve sanat eserleri üzerinde sahiplerinin mali ve manevi menfaatleri bu kanun dairesinde himaye görür. Eser sahibine tanınan hak ve salahiyetler eserin bütününe ve parçalarına şamildir. Salahiyetler ve şamildir yazımları olduğu gibi bırakılmıştır. Bu maddenin bir üçüncü fıkrası tek okumada kalmıştır ve bu rehbere alınmamıştır; maddenin iki fıkradan ibaret olduğu iddia edilmemektedir.
Örtüşmenin sınırı aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun bu programı kurmaz; programın açılması, adı ya da kapatılması bu kanunda düzenlenmez ve doğrulanan maddelerde hiçbir üniversite, fakülte, bölüm ya da diploma hükmü yoktur. Bu kanun ders planını belirlemez: doğrulanan gövdelerde tek bir lisans dersi, dönem ya da müfredat birimi geçmez; bir ders adının bir bentle örtüşmesi o dersi kanunun belirlediği anlamına gelmez. Bu kanun mezunun meslek tanımını da düzenlemez: filolog, çevirmen, editör ya da neşir uzmanı gibi bir unvan, bunlara bağlı yetki, sicil, oda kaydı ya da meslek icrası şartı hakkında doğrulanmış tek bir hüküm yoktur. Kanun mezunun ürününü düzenler, eğitimini ya da mesleğini değil. Bu ayrımın korunması gerekir. Kanunun güncel hâli, bugünkü uygulanışı, metinde geçen kurum adlarının bugünkü karşılığı, ikincil mevzuatı ve değişiklik zincirinin bugünkü durumu hakkında bu rehber hiçbir hüküm vermez; bunlar için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü bir okuma yapılmamıştır. Bu kayıtta etiket sorusunun cevabı özellikle önemlidir: yukarıdaki bütün madde gövdeleri ikinci ve üçüncü okumanın mutabakatından gelmektedir, birinci okuma hiçbir gövdeye tanık değildir. Birinci okumanın ilk ifadesi parafraz ürettiği, yeniden ifade edilmiş hâli ise topluca reddettiği için üçüncü tanık hiç oluşmamıştır; ret metni ve kısaltılmış alıntılar kaynak sayılmamış, aynı okuma yeni bir okuma kimliğiyle tekrar açılmamıştır. Yalnızca sekizinci maddenin ilk cümlesi üç okumada da aynıdır. Yöntemin kendi sınırı da eksik olarak sayılmalıdır: okumalar aynı kısa zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı yaklaşık on beş dakika önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir metne dönüştürme çıktısı üzerinde çalışmıştır; bu nedenle okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Bu belgede bunun somut izleri görülmüştür: künye satırlarındaki iki nokta boşluğu asimetrisi, değişiklik parantezlerindeki tire boşluklarının maddeden maddeye değişmesi ve eski yazımlar iki okumada da aynı gelmiş, dolayısıyla mutabakatla elenememiştir. Bir kapsam eksikliği ayrıca yazılmalıdır: üç okumaya da dönüşüm çıktısında görünen en büyük madde numarası sorulmuş, üçü de elli sekiz demiştir. Bu, belgenin yalnızca bir bölümünün getirildiği anlamına gelir; elli sekizden sonraki maddelerde ne yazdığına, hatta kaç madde bulunduğuna dair bu rehberde hiçbir iddia yoktur ve bu bir kapsam eksikliğidir, hükmün yokluğu değildir. Elli sekizinci maddenin parantez içi başlık ibaresi yalnızca iki okumada geldiği için alınmamış, yalnızca sayı doğrulanmıştır. Tanımlar maddesinin gövdesinin tamamı yalnızca tek bir okumada geldiği için bütünüyle dışarıda bırakılmıştır; o maddede hangi terimin tanımlandığı ya da tanımlanmadığı hakkında burada olumlu ya da olumsuz hiçbir iddia kurulmamaktadır, bu kanunda herhangi bir terimin tanımsız olduğu yolunda hiçbir cümle bulunmamaktadır. Altıncı maddenin son fıkrası iki okumada bir harfin büyük ve küçük yazımı bakımından ayrıştığı için doğrulanmamış sayılmış ve hiç alıntılanmamıştır; on üçüncü maddenin üçüncü fıkrası tek okumada kaldığı için alınmamıştır; ikisinin de metni bu rehberde yoktur ve yoklukları iddia edilmemektedir. Kenar başlıklarının çoğu alınmamıştır: ikinci, altıncı, sekizinci, on birinci ve on üçüncü maddelerin başlık satırları okumalar arasında ayrışmış ya da tek okumada kalmıştır, yalnızca Amaç, Kapsam ve Tanımlar başlıkları doğrulanmıştır ve Tanımlar başlığı doğrulanmış olsa da altındaki gövde kullanılmamıştır. Para tutarı taşıyabilecek maddeler hiç istenmemiştir: bedel, tazminat, ceza ve tarife eksenli maddeler üç okumanın isteklerinde açıkça dışarıda bırakılmıştır ve bu rehberde hiçbir tutar yoktur. Doğrulanan gövdelerin hiçbirinde yüzde ifadesi geçmemiş, yorum olarak da yüzde üretilmemiştir. Doğrulanan gövdelerin hiçbiri mülga ibaresi taşımamaktadır ve mülga bir gövdeden alıntı yapılmamıştır. Kaynaktaki hiçbir kısaltma açılmamış, yazım, büyük ve küçük harf kullanımı ile noktalama düzeltilmemiştir. Tertip beş adresi ölü adres olarak kaydedilmiş, tertip dört adresi hiç denenmemiştir ve o adresin ölü olduğuna dair hiçbir iddia yoktur. Ölü adres karşısında başka hiçbir yola başvurulmamıştır: curl, wget, istek kütüphanesi, arşiv, önbellek ya da ayna kullanılmamıştır. Bir yedek kanun numarası atanmıştı ancak birincil numara açıldığı için o numaraya hiç geçilmemiştir ve hakkında hiçbir bilgi bu rehberde yoktur. Son olarak taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, maaş, ücret ve işe girme oranı hiç toplanmamıştır.
Latin Dili ve Edebiyatı ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır. En sık karışma noktası öteki dil ve edebiyat programlarıdır. [İngiliz dili ve edebiyatı](/bolum/ingiliz-dili-ve-edebiyati), [Alman dili ve edebiyatı](/bolum/alman-dili-ve-edebiyati), [Fransız dili ve edebiyatı](/bolum/fransiz-dili-ve-edebiyati), [Rus dili ve edebiyatı](/bolum/rus-dili-ve-edebiyati), [Fars dili ve edebiyatı](/bolum/fars-dili-ve-edebiyati) ve [Arap dili ve edebiyatı](/bolum/arap-dili-ve-edebiyati) da bir dilin edebiyatını çalışır. Aradaki temel fark konuşulan dil boyutudur: bu programlarda dilin bugünkü kullanımı da bir eğitim hedefiyken, burada hedef doğrudan metindir. Bu rehber hangisinin daha iyi olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz; yalnızca kapsamların aynı olmadığını kaydeder.
İkinci karışma noktası çeviri programlarıdır. [Mütercim tercümanlık](/bolum/mutercim-tercumanlik) ve [İngilizce mütercim ve tercümanlık](/bolum/ingilizce-mutercim-ve-tercumanlik) çeviriyi bir meslek pratiği olarak, sözlü çeviri ve teknik çeviri boyutlarıyla birlikte ele alır. Bu programda da çeviri merkezî bir iştir, ama çevrilen şey çoğunlukla iki bin yıllık bir metindir ve çevirinin ölçütü akıcılıktan çok filolojik gerekçelendirmedir. Kanun tarafındaki bentte tercümenin işlenme sayılması her iki alan için de geçerlidir; bu ortaklık iki programı aynı yapmaz.
Üçüncü karışma noktası eskiçağ bilimleridir. [Arkeoloji](/bolum/arkeoloji) maddi kültürü, [sanat tarihi](/bolum/sanat-tarihi) görsel üretimi, [tarih](/bolum/tarih) ise olay ve süreç dizisini merkeze alır. Bu programda genel arkeoloji, epigrafi ve nümizmatik derslerinin bulunması, programı bir arkeoloji programına dönüştürmez; buradaki maddi kaynak bilgisi metnin okunmasına hizmet eden bir girdidir. Aynı biçimde Roma tarihi derslerinin bulunması da programı bir tarih programı yapmaz.
Dördüncü karışma noktası kuram ve dil bilimidir. [Dilbilimi](/bolum/dilbilimi) dilin yapısını genel bir sistem olarak, [karşılaştırmalı edebiyat](/bolum/karsilastirmali-edebiyat) ise edebî metinleri diller arası bir düzlemde inceler. Bu programda gramerin bu kadar ağırlıklı olması onu bir dilbilim programı yapmaz: buradaki gramer betimleyici bir kuram değil, okuma aracıdır.
Beşinci karışma noktası kültürel miras ve koruma alanlarıdır. [Kültür varlıklarını koruma ve onarım](/bolum/kultur-varliklarini-koruma-ve-onarim), [mimari restorasyon](/bolum/mimari-restorasyon), [müzecilik](/bolum/muzecilik) ve [kültürel miras ve turizm](/bolum/kulturel-miras-ve-turizm) mirasın fiziksel korunmasına ve sunumuna bakar. Bu programın çıktısı ise metnin kendisidir; yazıtın okunması ile taşın onarılması farklı uzmanlıklardır.
Altıncı karışma noktası kütüphane ve arşiv tarafıdır. [Bilgi ve belge yönetimi](/bolum/bilgi-ve-belge-yonetimi) belgenin düzenlenmesini, saklanmasını ve erişilebilir kılınmasını konu edinir. Bu programda metin neşri ile uğraşılması iki alanı aynı yapmaz: biri belgeyi sisteme yerleştirir, öteki belgenin içindekini okur ve yayıma hazırlar.
Yedinci karışma noktası öğretmenliktir. [Türk dili ve edebiyatı öğretmenliği](/bolum/turk-dili-ve-edebiyati-ogretmenligi) ve [tarih öğretmenliği](/bolum/tarih-ogretmenligi) gibi programlar öğretmenlik formasyonunu kendi içinde taşır. Bu rehberde okunan planlarda öğretmenlik meslek bilgisi dersleri görülmemiştir; öğretmenlik yolunun bu program üzerinden nasıl kurulacağı hakkında burada hiçbir iddia kurulmamaktadır ve bu konu için ÖSYM kılavuzu ile ilgili kurumun kendi duyuruları esas alınmalıdır.
Bir Üniversitenin Ders Planı: Akdeniz Üniversitesi ve İstanbul Üniversitesi Ders Planları
Bu programın somut örneği için iki ayrı kurumun herkese açık biçimde yayımladığı iki belge okundu. İki kaynak birbirinden bağımsızdır ve birleştirilmemiştir; ikisi ayrı ayrı anlatılmaktadır çünkü türleri de kapsamları da farklıdır.
Birinci kaynak Akdeniz Üniversitesi tarafında, üniversitenin kendi öğrenci bilgi sistemi alan adında yayımlanan Bologna bilgi paketinin dersler sayfasıdır. Sayfadaki program başlığı Edebiyat Fakültesi / Latin Dili ve Edebiyatı - Dersler dizgesiyle basılıdır ve aranan program adı bu dizgenin içinde birebir geçmektedir. Plan sekiz yarıyıl üzerine kuruludur ve blok başlıkları sayfada birinci yarıyıl ders planı biçiminde numaralanarak basılmaktadır.
Birinci yarıyılın satırları Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Latince Gramer I, Latince Alıştırmalar I, Roma Toplum Yapısı ve Günlük Yaşam, Roma Krallık ve Cumhuriyet Tarihi, Yunan Mitolojisi, Genel Arkeoloji, Türk Dili 1, bir yer tutucu satır olan YBD Grup 1, ardından İngilizce I, Almanca I ve Fransızca I olarak yayımlanmıştır. Gramer ile alıştırmanın daha ilk yarıyılda ayrı iki ders olarak durması, kural bilgisi ile uygulamanın baştan ayrıldığını gösterir.
İkinci yarıyılın satırları Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, Kariyer Planlama, Latince Gramer II, Latince Alıştırmalar II, Roma Devlet Yapısı ve Kamusal Yaşam, Roma İmparatorluk Tarihi, Roma Mitolojisi, Türk Dili 2, bir yer tutucu satır, ikinci yer tutucu satır olan YBD Grup 2, ardından Yabancı Dil Olarak Türkçe, İngilizce II, Almanca II ve Fransızca II olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyıldaki yer tutucu satırın yazımında iki okuma ayrışmıştır: birinci okuma HOBİ DERSLRİ (Seçilme Zorunluluğu Yoktur), ikinci okuma HOBİ DERSLERİ (Seçilme Zorunluluğu Yoktur) bildirmiştir. Fark işaretlenmiş, tek biçime getirilmemiştir ve hangisinin sayfada basılı olduğu iddia edilmemektedir.
Üçüncü yarıyılın satırları Latince Gramer III, Latince Alıştırmalar III, Latin Edebiyatı Tarihi I, Eski Yunanca Gramer I, Eski Yunanca Alıştırmalar I, bir yer tutucu satır olan SEÇMELİ DERSLER, ardından Arkaik ve Klasik Dönem Siyasi Tarihi, Eskiçağ Anadolu Coğrafyası, Eski Yunan Toplum Yapısı ve Günlük Yaşam ile Klasik ve Hellenistik Felsefe Tarihi olarak yayımlanmıştır. Eski Yunancanın bu yarıyılda devreye girmesi, klasik filolojinin iki dilli yapısının plan düzeyindeki kanıtıdır.
Dördüncü yarıyılın satırları Latince Gramer IV, Latince Alıştırmalar IV, Latin Edebiyatı Tarihi II, Eski Yunanca Gramer II, Eski Yunanca Alıştırmalar II, bir yer tutucu satır, ardından Hellenistik Dönem Siyasi Tarihi, Eskiçağ Akdeniz Coğrafyası, Eski Yunan Devlet Yapısı ve Kamusal Yaşam ile Roma ve Geç Antik Çağ Felsefe Tarihi olarak yayımlanmıştır.
Beşinci yarıyılın satırları Latin Dilinin Kaynakları I, Latin Edebiyatı Tarihi III, Latin Epigrafisi I, Eski Yunanca Gramer III, iki yer tutucu satır olan BÖLÜM DIŞI SEÇMELİ DERSLER ve SEÇMELİ DERSLER, ardından Eski Yunanca Alıştırmalar III, Eski Yunan Edebiyatı Tarihi I, Klasik Filoloji Özel Konular I, Klasik Filoloji Bilim Tarihi I ile Numizmatik I olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyılda kaynak ve epigrafi derslerinin başlaması, öğrencinin gramerden metne ve metinden malzemeye geçtiği eşiktir.
Altıncı yarıyılın satırları Latin Dilinin Kaynakları II, Latin Edebiyatı Tarihi IV, Latin Epigrafisi II, Eski Yunanca Gramer IV, Toplumsal Duyarlılık ve Katkı, iki yer tutucu satır olan BÖLÜM DIŞI SEÇMELİ DERS ve SEÇMELİ DERSLER, ardından Eski Yunanca Alıştırmalar IV, Eski Yunan Edebiyatı Tarihi II, Klasik Filoloji Özel Konular II, Klasik Filoloji Bilim Tarihi II ile Nümizmatik II olarak yayımlanmıştır. Beşinci yarıyıldaki Numizmatik I ile bu yarıyıldaki Nümizmatik II arasındaki yazım farkı ve beşinci yarıyıldaki BÖLÜM DIŞI SEÇMELİ DERSLER ile buradaki BÖLÜM DIŞI SEÇMELİ DERS arasındaki tekil ve çoğul farkı sayfada bu biçimdedir ve düzeltilmemiştir.
Yedinci yarıyılın satırları Latin Dilinin Kaynakları III, Latin Epigrafisi III, Bitirme Çalışması I, bir yer tutucu satır, ardından Latin Şiiri I, Eski Yunan Dilinin Kaynakları I, Yunan Epigrafisi I, Eskiçağ Hukuk Tarihi I, Eski Yunan Edebiyatı Tarihi III ile Metodoloji I olarak yayımlanmıştır. Bitirme çalışmasının iki dönem sürmesi ve metodolojinin aynı yerde başlaması, son yılın bir araştırma yılı olarak kurgulandığını gösterir.
Sekizinci yarıyılın satırları Latin Dilinin Kaynakları IV, Latin Epigrafisi IV, Bitirme Çalışması II, bir yer tutucu satır, ardından Latin Şiiri II, Eski Yunan Dilinin Kaynakları II, Yunan Epigrafisii II, Eskiçağ Hukuk Tarihi II, Eski Yunan Edebiyatı Tarihi IV ile Metodoloji II olarak yayımlanmıştır. Yedinci yarıyıldaki Yunan Epigrafisi I ile buradaki Yunan Epigrafisii II arasındaki harf farkı sayfada bu biçimdedir ve düzeltilmemiştir.
İkinci kaynak İstanbul Üniversitesi tarafındadır ve türü ayrıca işaretlenmelidir: bu belge bir ders planı ya da müfredat değildir, tek bir yarıyıla ait haftalık ders programı belgesidir. Belgenin başlık satırı Latin Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı 2024-2025 Eğitim-Öğretim Yılı Güz Yarıyılı Lisans Ders Programı dizgesiyle basılıdır. Belge programı anabilim dalı olarak adlandırmaktadır; bu adlandırma düzeltilmemiş, olduğu gibi bırakılmıştır. Belge yalnızca güz yarıyılını basmaktadır; çift numaralı yarıyıllar, yani ikinci, dördüncü, altıncı ve sekizinci yarıyıllar bu kaynakta hiç yoktur ve bu bir kapsam eksikliğidir, o derslerin yokluğu değildir. Bu kaynaktan dört yıllık tam bir plan iddiası kurulmamıştır.
Bu belgeden alınan ders adları, belgedeki sırayla, Latince Gramer I, Latince Kolay Hikayeler I, Klasik Filolojiye Giriş, Roma Edebiyatı Tarihi I, Latince Gramer III, Latince Metin Okumaya Hazırlık I, Roma Edebiyatı Tarihi III, Roma'da Sosyal Yaşam I, Latince Gramer V, Roma Edebiyatı Tarihi V, Roma Düşünce Tarihi I, Caesar'dan Seçme Metinler, Latin Şiirinden Seçmeler I, Düzyazı Metinleri, Roma Dini, Latince Gramer VII, Symposium I, Roma Tiyatrosu: Tragedya, Roma Edebiyatı Tarihi VII, Yergi Konulu Metinler, Antikçağda Roman, Ahlak Konulu Metinler I, Lucretius Semineri, Latin Epigrafisine Giriş I ve Yunan ve Roma Mitolojisi I olarak yayımlanmıştır. Bu adların hiçbiri çevrilmemiş, kısaltma açılmamış, yazım düzeltilmemiştir. Bu listede hangi dersin hangi yarıyıla ait olduğu hakkında hiçbir iddia kurulmamaktadır; nedeni aşağıda yazılıdır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Her iki kaynak da ikişer ayrı okumayla, birbirinden farklı ifadelerle yazılmış iki ayrı istekle okunmuştur; hiçbirinde üçüncü bir okuma yapılmamıştır. Akdeniz kaynağından alınan satır sayısı sekiz yarıyıl boyunca seksen dokuzdur; bunların on biri yer tutucu satırdır ve geriye yetmiş sekiz ders adı kalmaktadır. Düşürülen yer tutucular birinci ve ikinci yarıyıldaki yabancı dil grubu satırları, ikinci yarıyıldaki hobi dersleri satırı, üçüncüden sekizinciye kadar her yarıyılda bir kez basılan seçmeli dersler satırı ile beşinci ve altıncı yarıyıldaki bölüm dışı seçmeli satırlarıdır; seçmeli havuzların hiçbiri doldurulmamış, havuzdan kaç ders seçileceği yazılmamıştır. Bu sayfada öğretim düzeyi basılı değildir: iki okuma da lisans ya da önlisans sözcüğünün ders planı sayfasında geçmediğini bildirmiştir ve düzey sekiz yarıyıllık yapıdan çıkarımla alınmıştır. Aynı Bologna paketinin ön adım olarak okunan program hakkında sayfası lisans derecesi ifadesini basmaktadır; bu yalnızca çıkarımı destekleyen ikincil bir gözlemdir ve kullanılan sayfada yazılı gibi sunulmamaktadır. Üniversite adı da bu sayfada basılı değildir: iki okuma da adın görünür gövdede, sayfa başlığında ve meta etiketlerinde bulunmadığını bildirmiştir, ad alan adından çıkarılmıştır ve aynı paketin ön adım sayfasının tam adı basması bir ara durumdur, ders planı sayfasında yayımlı olduğu anlamına gelmez. Sayfanın kendi içindeki yazım tutarsızlıkları iki okumada da aynı çıkmış ve düzeltilmemiştir. İkinci okumanın ilk denemesi satır dökümü yerine bloklara özet verdiği için o deneme okuma sayılmamış, aynı istek satır dökümü isteyecek biçimde yeniden yazılıp aynı adrese gönderilmiştir; yeni bir okuma açılmamıştır. İstanbul Üniversitesi kaynağı için durum ayrıdır ve ayrı yazılmalıdır. Bu belge bir ders planı değildir, haftalık ders programıdır ve bu tür farkı kaydın her yerinde korunmuştur. Belgeden alınan ders adı sayısı yirmi beştir ve düşürülen yer tutucu satır sayısı sıfırdır; iki okuma da bu belgede seçmeli havuz ya da yer tutucu satırı bildirmemiştir. Öğretim düzeyi bu belgede başlık satırında basılıdır, çıkarım değildir. Buna karşılık üniversite adı belgede basılı değildir: iki okuma da üst bilgi, logo yazısı, başlık satırı ve alt bilgiyi ayrı ayrı sorgulamış ve hiçbirinde bulmamıştır, ad alan adından çıkarılmıştır. Belgeye bağlantı veren ön adım sayfası üniversite adını basmakla birlikte o sayfa hiç ders adı vermediği için bu ara durum zayıftır ve yayımlı gibi sunulmamıştır. Bu belgede iki okuma gruplama konusunda ayrışmıştır: birinci okuma dersleri sınıf ve yarıyıl başlıkları altında gruplayarak bildirmiş, ikinci okuma belgede tek bir başlık bulunduğunu ve alt blok başlığı olmadığını bildirmiştir. Bu ayrışma çözülmemiş, taraf tutulmamıştır; bu nedenle ders adları yarıyıl başlığı olmaksızın, yalnızca belgedeki sırayla verilmiştir ve hiçbir ders bir yarıyıla atanmamıştır. Belgenin bastığı gün, saat, derslik ve öğretim elemanı sütunları hiç alınmamıştır. Ders kodu, kredi ve iş yükü sütunları Akdeniz kaynağında basılıydı, alınmamıştır. Hiçbir kaynak aynı ders adını iki kez basmamıştır; bu nedenle tekilleştirme sorusu bu kayıtta doğmamıştır. Hiçbir kaynak puan türü, taban puan ya da kontenjan yayımlamamaktadır ve bu rehberdeki puan türü bu sayfalara dayandırılmamıştır. Bir üçüncü kurumun müfredat bağlantısı bulunmuş ancak belgenin adı yandal ibaresi taşıdığı için belge hiç açılmamıştır; bu bir erişim hatası değil, bilinçli bir yöntem tercihidir ve o belgenin içeriği hakkında hiçbir iddia kurulmamaktadır. Bir başka kurumun anabilim dalı sayfası robots kuralı gereği çekilememiştir ve başka hiçbir yolla, yani curl, wget, istek kütüphanesi, arşiv, önbellek ya da ayna ile denenmemiştir. Lisansüstü düzeye ait sayfalar bu lisans kaydının kaynağı olarak hiç açılmamıştır. Bu iki plan iki kurumun planıdır ve öteki kurumların planları için hiçbir şey söylemez; başka bir üniversitenin bu programa ait yayımlanmış bir planının bulunmadığı yönünde hiçbir iddia kurulmamaktadır. Kaynak listesindeki YÖK Atlas adresleri okuyucuya yönlendirmedir; bu rehberde ders planı kaynağı olarak hiç açılmamışlardır.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk çalışma alanı çeviridir. Latince bir metnin Türkçeye aktarılması, çeviri kararlarının gerekçelendirilmesi ve metnin bugünkü okur için anlaşılır kılınması bu işin gövdesidir. Planlardaki gramer, alıştırma ve kaynak dersleri doğrudan bu tarafa hazırlar. Kanun tarafındaki bent dizisinde tercümenin ilk sırada sayılması, bu çıktının hukuken de tanınan bir ürün olduğunu gösterir.
İkinci alan metin neşridir. Bir metnin el yazması geleneğinin izlenmesi, okumaların karşılaştırılması ve metnin yayıma hazır bir bütün hâline getirilmesi ayrı bir uzmanlıktır. Kanun bu işi, ilmî araştırma ve çalışma sonucunda yayıma elverişli hâle getirme olarak tanımlar ve bilimsel emek taşımayan aktarmaları bunun dışında bırakır; bu ayrım mesleğin niteliğini de anlatır.
Üçüncü alan şerh, açıklama ve derlemedir. Bir metnin izahı, kısaltılması ya da belli bir plana göre seçilip toplanması kanunun kendi saydığı kalemler arasındadır. Yayınevlerinde ve akademik yayın süreçlerinde bu işlerin karşılığı editörlük ve yayına hazırlıktır.
Dördüncü alan yazıt ve sikke malzemesidir. Epigrafi ve nümizmatik derslerini almış bir mezun, kazı ve müze çalışmalarında yazıtlı malzemenin okunması ve kayda geçirilmesi tarafında çalışabilir. Bu iş [arkeoloji](/bolum/arkeoloji) ve [müzecilik](/bolum/muzecilik) alanlarıyla iç içedir.
Beşinci alan kültürel miras ve tanıtımdır. Roma dönemi yerleşimlerinin yoğun olduğu bölgelerde [turist rehberliği](/bolum/turist-rehberligi) ve [kültürel miras ve turizm](/bolum/kulturel-miras-ve-turizm) tarafında alan bilgisi bir avantaja dönüşebilir; ancak bu yolların kendi belge ve yeterlik koşulları vardır ve bu rehber o koşullar hakkında hiçbir şey söylemez.
Altıncı alan bilgi kaynaklarının düzenlenmesidir. Kütüphane, arşiv ve dijital koleksiyon çalışmalarında eski dil bilgisi olan bir mezun, [bilgi ve belge yönetimi](/bolum/bilgi-ve-belge-yonetimi) alanının uzmanlarıyla birlikte çalışabilir.
Yedinci alan akademidir. Lisansüstü çalışma bu programın en görünür devam yoludur ve planlarda metodoloji ile bitirme çalışması derslerinin bulunması bu yola hazırlığın plan içindeki karşılığıdır. Bu rehber lisansüstü sürecin koşulları hakkında bir bilgi vermez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen bir öğrencinin kendine soracağı ilk soru şudur: bir cümlenin üzerinde uzun süre durmaktan sıkılıyor muyum. Latincede bir cümleyi çözmek çoğu zaman sözcüğün çekimini tanımak, cümlenin iskeletini kurmak ve ancak ondan sonra anlamı çıkarmakla olur. Bu iş sabır ister ve hızlı sonuç vermez.
İkinci soru kural sevgisiyle ilgilidir. Bu alanda ilerlemenin yolu ezberden değil, sistemi kavramaktan geçer; ama sistemi kavramak için epeyce ezber de gerekir. Dilbilgisi tablolarıyla çalışmaktan hoşlanan, düzensizliği bir bozukluk değil bir bulmaca olarak gören öğrenci burada rahat eder.
Üçüncü soru okuma alışkanlığıdır. Edebiyat tarihi, tarih, felsefe ve din derslerinin bu kadar yer tutması, programın yoğun okuma isteyen bir program olduğu anlamına gelir. [Tarih](/bolum/tarih) ve [felsefe](/bolum/felsefe) gibi alanlara duyulan ilgi burada bir yan merak değil, doğrudan bir çalışma girdisidir.
Dördüncü soru sonucun görünürlüğüyle ilgilidir. Bu alanın çıktısı bir ürün, bir yazılım ya da bir yapı değildir; bir metin, bir çeviri, bir açıklamadır. Emeğin karşılığını somut bir nesnede görmek isteyen bir öğrenci için bu durum yorucu olabilir.
Beşinci soru yol planıdır. Bu program tek bir mesleğe açılan kapalı bir kanal değildir; mezunun nereye gideceği büyük ölçüde lisans boyunca hangi ikinci beceriyi geliştirdiğine bağlıdır. Yabancı dil, dijital yöntemler, yayıncılık ya da arazi çalışması gibi bir ek yönün erken seçilmesi işe yarar.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: bu rehberdeki ders adları iki kurumun yayımladığı iki belgeden alınmıştır ve bunlar bütün üniversiteler için geçerli bir müfredat değildir. Her kurumun planı kendi kararıyla değişir; tercih edilecek programın kendi ders planına o kurumun kendi sayfasından bakılmalıdır.
İkinci not: bu rehberde kullanılan iki plan kaynağı aynı türden değildir. Biri sekiz yarıyıllık bir ders planı sayfası, öteki tek bir yarıyıla ait haftalık ders programı belgesidir. İkinci belge yalnızca güz yarıyılını içerir ve çift numaralı yarıyıllar orada hiç bulunmamaktadır; bu bir kapsam eksikliğidir, o derslerin yokluğu değildir.
Üçüncü not: kanun tarafında alıntılanan bütün madde gövdeleri yalnızca iki okumanın mutabakatına dayanmaktadır ve birinci okuma hiçbir gövdeye tanık olmamıştır. Ayrıca belgenin dönüşüm çıktısı elli sekizinci maddede bitmiştir; o noktadan sonrası hakkında bu rehberde hiçbir iddia yoktur. Kanunun güncel hâli için kaynak listesindeki resmi adres esas alınmalıdır.
Dördüncü not: bu programın puan türü ve süresi bu rehberde okunan plan sayfalarına dayandırılmamıştır; bu bilgiler için ÖSYM tercih kılavuzundaki program tabloları esas alınmalıdır. Sayfaların hiçbiri puan türü, taban puan ya da kontenjan yayımlamamaktadır.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 3 üniversitede, 3 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.