Malzeme Bilimi ve Mühendisliği, bir malzemenin iç yapısı ile o malzemenin gösterdiği davranış arasındaki ilişkiyi kurmayı ve bu ilişkiyi üretime taşımayı konu edinen dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın kamusal çerçevesine değen metinlerden biri 2804 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- SAY
- Seviye
- Lisans
- Süre
- 4 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 302,74–431,65
- Üniversite
- 6
- Genel kontenjan
- 235
- Meslek çıktısı
- 8
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Malzeme Bilimi ve Mühendisliği Nedir?
Malzeme Bilimi ve Mühendisliği, bir malzemenin içindeki düzen ile o malzemenin dışarıdan görülen davranışı arasındaki bağı kuran dört yıllık bir lisans programıdır. Bir parçanın neden kırıldığı, bir telin neden iletken olduğu, bir kaplamanın neden zamanla soyulduğu ya da bir seramiğin neden ısıya dayandığı soruları hep aynı yere çıkar: malzemenin atom düzeyindeki dizilişi, içindeki kusurlar, fazların dağılımı ve bunların üretim sırasında nasıl biçimlendiği. Bu program bu bağı hem kuramsal olarak kurmayı hem de üretim koşullarında kullanmayı öğretir.
Alanın adında iki sözcük yan yana durur ve ikisi birlikte anlam kazanır. Bilim tarafı sorunun nedenini arar: bir özelliğin hangi yapısal nedene bağlı olduğunu, bir dönüşümün hangi koşulda yürüdüğünü, bir dengenin hangi sıcaklıkta bozulduğunu. Mühendislik tarafı ise bu bilgiyi bir amaca bağlar: belirli bir yükü taşıyacak, belirli bir sıcaklığa dayanacak, belirli bir maliyetle üretilebilecek malzemeyi seçmek ya da tasarlamak. Bu iki tarafın birbirinden ayrılmadığı yer bu programın çekirdeğidir.
Bu programın adı bu rehberde okunan üniversite belgelerinde geçtiği biçimiyle, yani Malzeme Bilimi ve Mühendisliği olarak yazılmıştır. Adı buna yakın olan başka programlar bulunmaktadır ve bu rehber onların içeriğine dair hiçbir iddia kurmaz; aşağıda ayrı bir başlık altında bu ayrım açıkça ele alınmaktadır.
Alanın birinci ayağı temel bilimlerdir ve bu ayak burada süs değildir. Okunan planda genel kimya iki dönem sürer ve her iki dönemin kendi laboratuvarı vardır; genel fizik de iki dönem boyunca kendi laboratuvarıyla birlikte yürür ve üçüncü basamağı üçüncü yarıyılda gelir. Bunun nedeni doğrudandır: bir malzemenin bağ yapısı kimyanın, iletkenliği ve mekanik tepkisi fiziğin diliyle anlatılır. Bu iki dili öğrenmeden malzemenin davranışı ancak ezberlenir, açıklanamaz.
İkinci ayak matematiktir. Okunan planda temel analiz iki dönem, ardından matematik üçüncü basamağı ve diferansiyel denklemler gelir; dördüncü yarıyılda ise doğrudan bu alan için düzenlenmiş bir uygulamalı matematik dersi bulunur. Malzeme davranışının çoğu bir değişim hızıdır: ısı bir yerden bir yere akar, bir atom bir kafes içinde yer değiştirir, bir gerilme zamanla dağılır. Bu değişimlerin dili diferansiyel denklemlerdir ve bu nedenle matematik bu programda sonuna kadar taşınır.
Üçüncü ayak alanın kendi çekirdeğidir. Okunan planda malzeme bilimi birinci ve ikinci basamağı ayrı yarıyıllarda, malzeme termodinamiği yine iki basamak hâlinde, malzeme fiziği ise üçüncü yarıyılda yer alır. Bu dersler alanın kavram sözlüğünü kurar: yapı, faz, denge, dönüşüm, kusur ve bunların özelliklere nasıl yansıdığı. Beşinci yarıyılda faz diyagramları ve fiziksel metalurji dersleri bu sözlüğü derinleştirir; altıncı yarıyıldaki katı hal fiziğine giriş dersi ise malzemenin elektronik ve ısıl davranışının fiziksel temelini açar.
Dördüncü ayak mekanik davranış ve süreçlerdir. Okunan planda taşınım olayları ve malzemelerin mekanik davranışı beşinci yarıyılda, imalatta malzemeler ve süreçler ise dördüncü yarıyılda yer alır. Bir malzeme bir parçaya dönüşürken dökülür, dövülür, haddelenir, sinterlenir ya da kaplanır; bu işlemlerin her biri malzemenin iç yapısını değiştirir. Bu nedenle bu alanda üretim yöntemi ile malzeme özelliği aynı sorunun iki yüzüdür.
Beşinci ayak ölçme ve karakterizasyondur. Okunan planda malzeme karakterizasyonu altıncı yarıyılda yer alır ve malzeme laboratuvarı beşinci ile altıncı yarıyıllarda iki basamak hâlinde yürür. Bir malzemenin iç yapısı gözle görülmez; ancak bir cihazın verdiği desenden, bir kesitin görüntüsünden ya da bir deney eğrisinden okunur. Bu dolaylılık hem cihazın ilkesini hem de ölçümün sınırını bilmeyi zorunlu kılar. Alanın gündelik işinin önemli bir bölümü budur.
Altıncı ayak hesaplama ve modellemedir. Okunan planda bilgisayar programlamaya giriş ikinci yarıyılda, sayısal yöntemler ve modelleme ise altıncı yarıyılda bulunur; birinci yarıyılda ayrıca bilgisayar destekli teknik resim dersi vardır. Malzeme davranışının bir bölümü deneyle, bir bölümü hesapla incelenir; hesabın kurulması ve sonucunun deneyle karşılaştırılması bu alanda olağan bir çalışma biçimidir.
Yedinci ayak malzeme sınıflarıdır. Okunan planda yedinci yarıyılda seramik ve cam malzemeler, sekizinci yarıyılda polimer bilimine giriş dersleri yer alır; fiziksel metalurji dersi ise metaller tarafını açar. Bu üç büyük sınıf farklı kurallara uyar: metaller şekil değiştirerek yük taşır, seramikler sert ama kırılgandır, polimerler ise zamana ve sıcaklığa çok daha duyarlıdır. Aynı programın bu üç sınıfı birlikte öğretmesi, mezunun bir uygulamada malzeme sınıfını karşılaştırarak seçebilmesini amaçlar.
Sekizinci ayak tasarım ve bitirme çalışmasıdır. Okunan planda yedinci yarıyılda malzeme tasarımı, sekizinci yarıyılda mezuniyet projesi bulunur; ayrıca beşinci ve yedinci yarıyıllarda birer yaz stajı planın içinde yer alır. Bu, alanın öğrenme biçimi hakkında bir şey söyler: bilgi tek tek derslerde toplanır, ancak bir araya getirilmesi ayrı bir çalışma gerektirir.
Dokuzuncu ayak iletişim, dil ve iktisattır. Okunan planda İngilizce okuma ve yazma becerileri iki dönem, teknik yazım ve iletişim dördüncü yarıyılda, mühendisler için iletişim ve yönetim becerileri yedinci yarıyılda, ekonominin prensipleri ise altıncı yarıyılda yer alır. Bir malzeme kararı yalnızca teknik değildir; maliyeti, tedariki ve gerekçesinin yazıyla anlatılabilmesi de kararın parçasıdır.
Bu ayaklar Malzeme Bilimi ve Mühendisliğini hem temel bilimlere hem üretim mühendisliğine yakın kılar. Metale ve dönüşümüne ilgi duyan öğrenci için [metalurji](/bolum/metalurji) ve [metalurji ve malzeme mühendisliği](/bolum/metalurji-ve-malzeme-muhendisligi); hammaddenin çıkarılmasına ilgi duyan öğrenci için [maden mühendisliği](/bolum/maden-muhendisligi) ve [jeoloji mühendisliği](/bolum/jeoloji-muhendisligi); sürecin ölçeklenmesine ilgi duyan öğrenci için [kimya mühendisliği](/bolum/kimya-muhendisligi); parçanın ve makinenin kendisine ilgi duyan öğrenci için [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi); maddenin kendisine ilgi duyan öğrenci için [kimya](/bolum/kimya) ve [fizik](/bolum/fizik) bu alanın en yakın komşularıdır.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 2804 Sayılı Kanun
Malzeme mühendisliğinin işi bir hammadde ile başlar. Bir alaşımın demiri, bir seramiğin kili, bir camın kumu, bir pilin metali yerden çıkar; çıktıktan sonra da ilk iş onun ne olduğunu anlamaktır, yani kimyasal bileşimini belirlemek, teknik deneyden geçirmek ve işlenmeye elverişli olup olmadığını söylemek. Bu işin bir bölümü Türkiye'de kamusal bir kuruma bağlanmıştır ve bunu kuran metinlerden biri 2804 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta "MADEN TETKİK VE ARAMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ KANUNU" sözcük dizisiyle yayımlanmıştır; bu diziliş okumaların hepsinde aynı çıkmıştır. Adın iki satıra bölünmüş biçimi, yani birinci satırın "MADEN TETKİK VE ARAMA GENEL MÜDÜRLÜĞÜ" ve ikinci satırın "KANUNU" olması ise okumaların yalnızca ikisinde aynı görülmüştür; bu nedenle satır bölünmesi bu rehberde daha zayıf bir dayanakla aktarılmakta ve sözcük dizisinden ayrı tutulmaktadır.
Kanunun künyesindeki değerler okumaların hepsinde aynı çıkmıştır: kanun numarası "2804", kabul tarihi "14/6/1935", Resmî Gazete bilgisi "Tarih: 22/6/1935 Sayı: 3035" ve Düstur bilgisi "Tertip: 3 Cilt: 16 Sayfa: 700" olarak görülmüştür. Bu değerleri taşıyan tam satırlar, yani "Kanun Numarası : 2804", "Kabul Tarihi : 14/6/1935", "Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih: 22/6/1935 Sayı: 3035" ve "Yayımlandığı Düstur : Tertip: 3 Cilt: 16 Sayfa: 700" biçimleri ise yalnızca iki okumada birebir aynı çıkmıştır; üçüncü okuma iki nokta işaretinin önündeki boşluğu farklı vermiştir. Bu ayrım burada açıkça yazılmaktadır: değerler daha güçlü, satır biçimleri daha zayıf dayanağa sahiptir. Kabul tarihi ile yayım tarihinin sırası tutarlıdır.
Kanunun birinci maddesi kurumu kurar ve gövdesi okumaların hepsinde aynı çıkmıştır. Maddenin ilk fıkrası kaynakta şöyledir: "Madde 1 – Hükmi şahsiyeti haiz olmak ve bütün muamelelerinde bu kanun ve Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile hukuku hususiye ahkamına tabi bulunmak üzere Ankara'da bir M.T.A. Enstitüsü, (Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü) kurulmuştur." İkinci fıkra ise kaynakta şöyledir: "M.T.A. Enstitüsü ticari usullere göre idare olunur. Bu enstitünün bütün sarfiyat ve muamelatı, Muhasebei Umumiye, Artırma, Eksiltme ve İhale Kanunlarına ve Divanı Muhasebatın vize ve murakabesine tabi değildir." Metindeki "M.T.A." kısaltması kaynakta olduğu gibi bırakılmıştır ve bu rehberde açılmamıştır; "hukuku hususiye ahkamına", "sarfiyat ve muamelatı", "Muhasebei Umumiye" ve "Divanı Muhasebatın" yazımları da kaynağa aittir ve düzeltilmemiştir.
Bu program bakımından kanunun en yoğun yeri ikinci maddedir. Madde okumaların hepsinde aynı çıkmıştır ve kaynakta şöyle açılır: "Madde 2 – M.T.A. Enstitüsünün başlıca vazifesi:" Maddenin gövdesi ise kaynakta şöyledir: "Memleketimizde işletmeğe elverişli maden ve taşocağı sahaları bulunup bulunmadığını ve işletilen maden ve taşocaklarının daha faydalı surette işletilmelerinin nelere mütevakkıf olduğunu araştırmak ve buna muktazi veya müteferri bulunan arama ameliyatı, fenni ve jeolojik tetkikat, kimyevi tahlil ve fenni tecrübeler yapmak, harita almak, plan, mürtesem, maktalar resmetmek, proje ve fenni raporlar, rantabilite hesapları tanzim etmek gibi bütün teknik ve ilmi işleri görmek ve memleketin madenlerinde ve maden sanayiinde çalışacak Türk mühendis, fen memuru, ustabaşı ve mütehassıs işçi yetiştirmektir." Bu uzun cümlenin içindeki "mütevakkıf", "muktazi veya müteferri", "arama ameliyatı", "mürtesem, maktalar" ve "rantabilite" yazımları kaynağa aittir ve hiçbiri değiştirilmemiştir.
Bu maddenin bu program için anlamı iki yerdedir. Birincisi, madde kurumun başlıca vazifesini sayarken "kimyevi tahlil ve fenni tecrübeler yapmak" ibaresini birebir içerir. Malzeme mühendisliğinin çekirdek işlerinden ikisi, yani hammaddenin kimyasal bileşiminin belirlenmesi ve teknik deneye tabi tutulması, burada kamusal bir görev olarak yazılıdır. Aynı cümlede "fenni ve jeolojik tetkikat" ibaresi de bulunur; hammaddenin nerede ve hangi nitelikte olduğunun belirlenmesi bu alanın girdisidir. İkincisi, aynı madde "memleketin madenlerinde ve maden sanayiinde çalışacak Türk mühendis, fen memuru, ustabaşı ve mütehassıs işçi yetiştirmektir" diyerek bu sanayide çalışacak teknik insan gücünün yetiştirilmesini de kurumun vazifesi arasına yazar. Bu iki nokta, alanın kamusal çerçevesinin metinde nasıl kurulduğunu gösterir.
Üçüncü madde de okumaların hepsinde aynı çıkmıştır ve kaynakta şöyledir: "Madde 3 – M.T.A. Enstitüsü Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığından emir verildiği takdirde ikinci maddede yazılı işlerden başka, diğer fenni veya jeolojik tetkikleri, tahlilleri ve fen tecrübelerini yapabilir ve topoğrafya haritaları alabilir." Bu madde ikinci maddede sayılan işlerin dışına çıkan teknik incelemelerin de aynı çerçeveye alınabileceğini gösterir; yani analiz ve deney hizmetinin kapsamı sabit bir liste değildir.
Dördüncü madde ise kaynakta şöyledir: "Madde 4 – Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü, ikinci maddede yazılı işlerden her hangi bir kısmını, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanının müsaadesile, başkalarına da yaptırmak selahiyetini haizdir." Bu madde de okumaların hepsinde aynı çıkmıştır. İçindeki "müsaadesile" ve "selahiyetini haizdir" yazımları kaynağa aittir ve düzeltilmemiştir. Bu maddenin pratik anlamı şudur: ikinci maddede sayılan teknik işlerin bir bölümünün başkalarına yaptırılabilmesi, hammadde incelemesi ve laboratuvar analizi hizmetinin kimden alınabileceğinin hukuki zeminini kurar. Bir malzeme mühendisinin çalışabileceği bağımsız analiz ve deney kuruluşlarının çerçevesi bu tür hükümlerle ilgilidir.
Madde numarasının ardından gelen ayraç biçimi, yani "Madde 1 – " ile "Madde 4 – " arasındaki uzun tireli diziliş, okumaların yalnızca ikisinde teyit edilmiştir; üçüncü okuma madde başlarını kendi ürettiği bir başlık biçimine dönüştürdüğü için ayracı doğrulamamıştır. Bu nedenle ayraç biçimi bu rehberde daha zayıf bir dayanakla aktarılmaktadır.
Metnin niteliği hakkında bir uyarı da gereklidir. Kanunun kabul tarihi 1935'tir, ancak okunan metinde daha sonraki döneme ait kurum ve düzenleme adları da geçmektedir. Bu, okunan belgenin değişiklikleri işlenmiş bir metin olmasıyla açıklanmaktadır. Bu rehber bu açıklamanın ötesine geçmez: metindeki değişiklik ibarelerinin tümü ayrı ayrı doğrulanmamıştır ve hangi ibarenin hangi değişiklikle geldiğine dair bir iddia kurulmamıştır.
Örtüşmenin sınırı aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun bir malzeme mühendisliği kanunu değildir. Bu programı kurmaz, adını vermez, ders planını belirlemez, öğretim düzeyini ya da süresini düzenlemez ve mezununun meslek tanımına, unvanına ya da yetkilerine ilişkin bir hüküm içermez. Bu rehberin kanuna dayandırdığı bağ yalnızca şudur: doğrulanmış maddeler, bu programın çekirdek işlerinden olan hammadde analizi, teknik deney ve jeolojik inceleme faaliyetlerini kamusal bir görev olarak kurmakta ve bu sanayide çalışacak mühendisin yetiştirilmesini de aynı görevin içine yazmaktadır. Bundan daha geniş bir bağ kurulmamıştır. Kanunun güncel hâli için kaynak listesindeki resmi adres esas alınmalıdır; bu rehber yürürlük durumu hakkında bir iddia kurmaz.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiştir: biri Türkçe istekle, biri İngilizce yazılmış ama Türkçe kaynak metnin çevrilmeden verilmesini isteyen bir istekle, biri farklı ifadeyle yazılmış ikinci bir Türkçe istekle. Yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır. Dördüncü okuma hiçbir aşamada yapılmamıştır. Yöntemin kendi sınırı ayrıca yazılmalıdır: üç okuma aynı adres üzerinde ve kısa bir zaman aralığında yapıldığı için, sayfa okuma aracının aynı adres için yanıtı bir süre önbelleğe alması nedeniyle büyük olasılıkla tek bir metin dönüşümü üzerinde çalışılmıştır; dolayısıyla okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Bu belgede bu bozulmanın somut işaretleri de görülmüştür: bir okuma bazı sözcüklerin sonuna kaynamış dipnot rakamları getirmiş, öteki okumalar aynı yerleri rakamsız vermiştir; bir okuma bir sözcüğün baş harfini düşürmüş biçimde vermiştir. Beşinci ve altıncı maddelerin tamamı yalnızca bir okumada görülmüştür; ikinci bir okumada birebir teyit edilmediği için kullanılamaz sayılmış ve bu rehberde ne alıntılanmış ne de içerikleri hakkında bir iddia kurulmuştur. Yedinci madde ve sonrası hiç istenmemiş ve hiç getirilmemiştir; bu maddeler hakkında bu rehberde hiçbir malzeme yoktur. Sözcük sonlarına kaynamış dipnot rakamları yalnızca bir okumada görüldüğü için kullanılamaz sayılmış ve bu rehberde alıntılanmamıştır; dipnotların gövde metinleri hiçbir okumada istenmemiştir. Madde kenar başlıkları bakımından durum şudur: bu kanun için hiçbir okuma birebir bir kenar başlık satırı vermemiştir, bu nedenle doğrulanmış kenar başlığı malzemesi yoktur ve bu rehberde hiçbir kenar başlığı aktarılmamıştır; kanunda kenar başlığı bulunup bulunmadığına dair de hiçbir olumsuz iddia kurulmamaktadır. Kanunun adının iki satıra bölünmesi ile madde ayracının uzun tireli biçimi yalnızca iki okumada teyit edilmiştir ve yukarıda bu zayıflık belirtilmiştir. Künye satırlarının tam biçimi de yalnızca iki okumada aynı çıkmıştır; bir okuma künye etiketlerini iki nokta öncesi boşluksuz ve vurgulu bir biçimde vermiştir ve o biçim kaynak satır sayılmamıştır. Bir okuma madde gövdelerini kendi ürettiği başlıklara dönüştürmüş ve künye satırlarını vurgu işaretleri içine almıştır; bu ürettiği satırlar kaynak metin sayılmamış ve alıntılanmamıştır. Bu numaranın tertip 5 adresi hiç denenmemiştir, çünkü tertip 3 adresi ilk denemede açılmıştır. Bu program için ilk sırada denenen başka bir kanun numarası, getirilen madde gövdelerinin yürürlükten kaldırılmış olduğunu gösteren ibareler taşıdığı ve adı yalnızca tek okumada kaldığı için elenmiştir; o numaranın adı bu rehberde hiç yazılmamıştır ve o kanunun tamamının yürürlükten kalktığı yönünde hiçbir iddia kurulmamıştır. Sırada ikinci olan bir başka numaranın iki ayrı tertip adresi de erişilemez çıkmıştır ve o numara hakkında bu rehberde hiçbir içerik iddiası yoktur. Bu program için düşünülmüş yedek aday numaralarına hiç istek gönderilmemiştir ve onların içeriği hakkında da hiçbir şey söylenmemektedir. Kanunun içinde geçen ve bu rehberde anılmayan hiçbir kavram için, o kavramın bu kanunda tanımlı olmadığı yönünde bir iddia kurulmamıştır; yalnızca bu oturumun okumalarında iki kez birebir görülmediği kaydedilmiştir. Kanunun yürürlük durumu, sonraki değişiklikleri ve uygulama düzenlemeleri bu rehberde hiç incelenmemiştir. Puan, sıralama, kontenjan ve ücret verisi bu çalışmada hiç toplanmamıştır.
Malzeme Bilimi ve Mühendisliği ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır. Karışmaların hepsi anlaşılırdır, çünkü bu alanların hepsi malzemeye bir yerden dokunur; ancak dokundukları yer aynı değildir.
En sık karıştığı yer [metalurji ve malzeme mühendisliği](/bolum/metalurji-ve-malzeme-muhendisligi) adlı programdır. Bu iki ad birbirine yakındır ve içerikleri kısmen örtüşür, ancak bunlar ayrı program adlarıdır; bu rehber için okunan ders planı yalnızca Malzeme Bilimi ve Mühendisliği adını taşıyan programa aittir. Adı bu ikinci başlığı taşıyan programların ders planlarına dair bu rehberde hiçbir iddia yoktur ve iki programın hangisinin daha kapsamlı olduğu yönünde bir değerlendirme de yapılmamaktadır. Benzer biçimde [metalurji](/bolum/metalurji) adlı program metal üretimini ve metalin işlenmesini merkeze alan ayrı bir başlıktır.
İkinci karışma noktası hammadde tarafındaki programlardır. [Maden mühendisliği](/bolum/maden-muhendisligi) cevherin yerden çıkarılmasını, [madencilik teknolojisi](/bolum/madencilik-teknolojisi) bu işin teknik uygulamasını, [jeoloji mühendisliği](/bolum/jeoloji-muhendisligi) ise yerin kendisinin incelenmesini konu edinir. Malzeme mühendisliği bu zincirin bir sonraki halkasında durur: hammadde elde edildikten sonra ondan hangi malzemenin nasıl yapılacağı ve o malzemenin nasıl davranacağı sorusu bu alanın konusudur. [Petrol ve doğalgaz mühendisliği](/bolum/petrol-ve-dogalgaz-muhendisligi) ise bambaşka bir hammadde zincirine bakar.
Üçüncü karışma noktası süreç mühendisliğidir. [Kimya mühendisliği](/bolum/kimya-muhendisligi) bir tepkimenin ve bir ayırma işleminin tesis ölçeğinde sürekli ve güvenli yürütülmesine bakar; malzeme mühendisliği ise çıkan ürünün katı hâlindeki yapısına ve davranışına bakar. İki alanın termodinamik ve taşınım dersleri örtüşür, sorusu örtüşmez. [Kimya](/bolum/kimya) ve [kimya teknolojisi](/bolum/kimya-teknolojisi) ise maddenin kendisini ve laboratuvar uygulamasını merkeze alan ayrı başlıklardır.
Dördüncü karışma noktası parça ve makine tarafıdır. [Makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi) bir parçanın ve bir sistemin tasarımına, hareketine ve dayanımına bakar; malzeme seçimini kullanır ama malzemenin iç yapısını kendi konusu yapmaz. Malzeme mühendisliği tam tersi yönden gelir: aynı parçanın neden o malzemeden yapıldığını ve o malzemenin sınırının nerede olduğunu sorar. [Otomotiv mühendisliği](/bolum/otomotiv-muhendisligi), [havacılık ve uzay mühendisliği](/bolum/havacilik-ve-uzay-muhendisligi), [uçak mühendisliği](/bolum/ucak-muhendisligi) ve [gemi inşaatı ve gemi makineleri mühendisliği](/bolum/gemi-insaati-ve-gemi-makineleri-muhendisligi) ise belirli bir ürün ailesine odaklanan programlardır ve malzeme kararını o ürünün gerekleri içinde ele alırlar.
Beşinci karışma noktası temel bilim programlarıdır. [Fizik](/bolum/fizik) katı hâlin ve maddenin genel yasalarını, [matematik](/bolum/matematik) ise bu yasaların dilini kendi başına konu edinir. Malzeme mühendisliği bu ikisinin sonuçlarını bir üretim amacına bağlar; bir malzemenin neden öyle davrandığını açıklamakla yetinmez, o davranışı bir tasarım kararına çevirir. Buna karşılık bu programın katı hal fiziği ve fizik dersleri, temel bilim programlarının konularıyla doğrudan örtüşür.
Altıncı karışma noktası belirli malzeme sınıflarına ayrılmış önlisans programlarıdır. [Polimer teknolojisi](/bolum/polimer-teknolojisi), [kaynak teknolojisi](/bolum/kaynak-teknolojisi) ve [endüstriyel kalıpçılık](/bolum/endustriyel-kalipcilik) iki yıllık programlardır ve ağırlığı belirli bir üretim yönteminin doğru uygulanmasına verir. Malzeme Bilimi ve Mühendisliği dört yıllıktır; yöntemin uygulanmasının yanında yöntemin neden işlediğini ve yeni bir malzemenin nasıl geliştirileceğini de konu edinir. İki düzeyin süresi, ders yükü ve mezunun unvanı birbirinden ayrıdır.
Yedinci karışma noktası tasarım programlarıdır. [Endüstriyel tasarım](/bolum/endustriyel-tasarim) ve [endüstri ürünleri tasarımı](/bolum/endustri-urunleri-tasarimi) ürünün biçimini, kullanımını ve kullanıcıyla ilişkisini merkeze alır; malzeme burada bir tasarım aracıdır. Malzeme mühendisliğinde ise malzeme aracın kendisi değil, incelemenin konusudur.
Sekizinci karışma noktası ölçüm ve denetim ağırlıklı alanlardır. [Üretimde kalite kontrol](/bolum/uretimde-kalite-kontrol) bir ürünün şartnameye uyup uymadığını, [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi) çalışma ortamının koşullarını, [istatistik](/bolum/istatistik) ise verinin kendisini konu edinir. Malzeme mühendisliği bu alanların araçlarını kullanır, ancak onların sorusunu sormaz. [Endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi) de üretimi bir sistem olarak ele alır ve malzemenin iç yapısını konu yapmaz.
Dokuzuncu karışma noktası öğretmenlik programlarıdır. [Fizik öğretmenliği](/bolum/fizik-ogretmenligi), [kimya öğretmenliği](/bolum/kimya-ogretmenligi) ve [matematik öğretmenliği](/bolum/matematik-ogretmenligi) baştan öğretmen yetiştirmek üzere kurulmuş programlardır ve alan derslerinin yanında öğretmenlik meslek bilgisi dersleri içerir. Bu program bu yapıda değildir ve bu rehber mezunun öğretmen olarak atanma yolu hakkında bir iddia kurmaz.
Bir Üniversitenin Ders Planı: İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü
Bu programın somut bir örneği için İzmir Yüksek Teknoloji Enstitüsü'nün bölüm sayfasında yayımlanan lisans müfredatı belgesi okundu. Belge bir ders planı belgesidir ve sekiz yarıyılı birlikte yayımlar; okumalarda toplam elli beş ders adı toplanmıştır. Aşağıda bu adlar sayfadaki yarıyıl gruplamasıyla ve sayfadaki yazımıyla aktarılmaktadır; hiçbir ad çevrilmemiş, hiçbir kısaltma açılmamış ve hiçbir yazım düzeltilmemiştir.
Bir uyarı baştan gereklidir. Belgenin metne dönüştürülmesi sırasında Türkçe harflerde bozulmalar olduğu okumalarda görülmüştür ve bazı ders adları iki okumada birbirinden bir harf farkıyla gelmiştir. Bu farklar aşağıda tek tek işaretlenmiştir ve hiçbiri tek biçime düzeltilmemiştir; bu rehber hangi biçimin belgede bulunduğu konusunda taraf tutmaz.
Birinci yarıyılın dersleri belgede Malzeme Bilimi ve Mühendisliğine Giriş, Bilgisayar Destekli Teknik Resim, Genel Kimya I, Genel Kimya Laboratuarı I, İngilizce Okuma ve Yazma Becerileri I, Precalculus, Temel Analiz I, Genel Fizik I ve Genel Fizik Laboratuarı I olarak yayımlanmıştır. Buradaki "Laboratuarı" yazımı belgeye aittir ve değiştirilmemiştir; "Precalculus" ders adı ise belgede İngilizce yayımlanmıştır ve çevrilmemiştir. Bu yarıyıl alanın adını taşıyan giriş dersini, iki temel bilimin ilk basamağını ve teknik çizim aracını aynı dönemde açar.
İkinci yarıyılın dersleri belgede Bilgisayar Programlamaya Giriş, Genel Kimya II, Genel Kimya Laboratuarı II, İngilizce Okuma ve Yazma Becerileri II, Temel Analiz II, Genel Fizik II, Genel Fizik Laboratuarı II ve Kariyer Planlama ve Geliştirme olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyılda programlamanın devreye girmesi planın hesaplama ayağının erken açıldığını gösterir.
Üçüncü yarıyılın dersleri belgede Malzeme Bilimi I, Malzeme Termodinamiği I, Malzeme Fiziği, Matematik III, Diferansiyel Denklemler, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Türk Dili Dersleri I ve Türk Dili Dersleri II olarak yayımlanmıştır. Burada iki işaret gereklidir: termodinamik dersinin adını okumalardan biri "Malzeme Termodinamiği I", öteki "Malzeme Termodinamığı I" olarak vermiştir; tarih dersinin adını ise okumalardan biri "Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I", öteki "Atatürk İlkeleri ve İnkilap Tarihi I" olarak vermiştir. Her iki fark işaretlenmiş ve düzeltilmemiştir. Bu yarıyıl alanın kendi çekirdeğinin başladığı yerdir: malzeme bilimi, malzeme termodinamiği ve malzeme fiziği aynı dönemde açılır.
Dördüncü yarıyılın dersleri belgede Malzeme Bilimi II, Malzeme Termodinamiği II, İmalatta Malzemeler ve Süreçler, Malzeme Bilimi ve Mühendisliği için Uygulamalı Matematik, Teknik Yazım ve İletişim ve Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II olarak yayımlanmıştır. Burada da üç işaret vardır: termodinamik dersinin ikinci basamağı okumalardan birinde "Malzeme Termodinamığı II" biçiminde, imalat dersi okumalardan birinde "İmalattta Malzemeler ve Süreçler" biçiminde, tarih dersinin ikinci basamağı ise okumalardan birinde "Atatürk İlkeleri ve İnkilap Tarihi II" biçiminde gelmiştir. Üç fark da işaretlenmiş ve düzeltilmemiştir. Bu yarıyılda üretim süreçleri derslerinin araya girmesi, çekirdek kavramların hemen üretim bağlamına oturtulduğunu gösterir.
Beşinci yarıyılın dersleri belgede Yaz Stajı I, Faz Diyagramları, Taşınım Olayları, Fiziksel Metalurji, Malzemelerin Mekanik Davranışı, Malzeme Laboratuarı I ve Teknik Olmayan Seçmeli olarak yayımlanmıştır. Buradaki "Laboratuarı" yazımı yine belgeye aittir. Bu yarıyıl planın en yoğun teknik dönemlerinden biridir: fazların dengesi, ısı ve madde akışı, metallerin yapısı ve malzemenin yük altındaki davranışı aynı dönemde yürür ve alanın ilk laboratuvar dersi bunlarla eşlenir.
Altıncı yarıyılın dersleri belgede Malzeme Karakterizasyonu, Sayısal Yöntemler ve Modelleme, Malzeme Laboratuarı II, Katı Hal Fiziğine Giriş, Ekonominin Prensipleri ve Teknik Seçmeli olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyıl ölçme ile hesaplamayı yan yana getirir: karakterizasyon dersi malzemenin iç yapısının nasıl okunacağını, sayısal yöntemler dersi ise aynı davranışın nasıl hesaplanacağını konu edinir.
Yedinci yarıyılın dersleri belgede Yaz Stajı II, Malzeme Tasarımı, Seramik ve Cam Malzemeler, Mühendisler için İletişim ve Yönetim Becerileri, teknik seçmeli ve Teknik Olmayan Seçmeli Ders olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyıl için çözülmemiş bir gözlem farkı açıkça yazılmalıdır: okumalardan biri bu yarıyılda tek bir "Teknik Seçmeli Ders" satırı bildirmiş, öteki okuma aynı yeri "Teknik Seçmeli (2 ders)" biçiminde bildirmiştir. Bu fark çözülmemiştir ve iki gözlem burada yan yana bırakılmıştır; bu yarıyıldaki teknik seçmeli ders sayısı hakkında bu rehberde bir iddia kurulmamaktadır.
Sekizinci yarıyılın dersleri belgede Polimer Bilimine Giriş, Mezuniyet Projesi, iki adet Teknik Seçmeli Ders ve Teknik Olmayan Seçmeli Ders olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyılda mezuniyet projesinin yer alması, planın bilgiyi bir araya getiren bir çalışmayla kapandığını gösterir.
Planın bütününe bakıldığında üç şey görülür. Birincisi, temel bilim ve matematik dersleri ilk dört yarıyıla yayılmıştır ve alanın kendi çekirdeği bunların bitmesini beklemez, üçüncü yarıyılda başlar. İkincisi, laboratuvar dersleri planın hem başında hem ortasında bulunur: genel kimya ve genel fizik laboratuvarları ilk iki yarıyılda, alanın kendi laboratuvarı beşinci ve altıncı yarıyıllardadır. Üçüncüsü, seçmeli dersler beşinci yarıyıldan sonra yoğunlaşır ve iki türe ayrılmıştır; teknik olan ve teknik olmayan seçmeli slotları planda ayrı ayrı yazılıdır.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Ders planı belgesi iki ayrı okumayla, farklı ifadeyle yazılmış iki ayrı istekle okunmuştur; belgeyi yayımlayan bölüm sayfası da ayrıca iki okumayla okunmuştur. Yalnızca en az iki okumada aynı çıkan malzeme kullanılmıştır. Belgede sekiz yarıyıl yayımlanmıştır ve okunamayan yarıyıl yoktur. Yukarıda sayılan elli beş ders adı okumalar arasında sıra dâhil aynı çıkmıştır; hiçbir ders adı düşürülmemiştir, ancak beş ders adında iki okuma arasında görülen harf farkları yukarıda tek tek işaretlenmiş ve tek biçime düzeltilmemiştir. Yedinci yarıyıldaki teknik seçmeli ders sayısı bakımından iki okuma arasındaki fark çözülmemiştir ve iki gözlem yan yana bırakılmıştır. Öğretim düzeyi bakımından durum şudur: düzey ifadesi belgede basılıdır ve yarıyıl sayısından yapılmış bir çıkarım değildir; bir okuma belgenin başlığını "LISANS MUFREDATI (2023)" biçiminde birebir aktarmıştır ve bu bozuk harf biçimi olduğu gibi bırakılmıştır, belgeyi yayımlayan bölüm sayfasının başlığında ise aynı ifade "Lisans Müfredatı (2023)" biçiminde yazılıdır. Aynı bölüm sayfasında lisansüstü programlara ait başka bağlantılar da bulunmaktadır; bu rehberde kullanılan belge açıkça lisans başlıklı olandır. Üniversite adı bakımından durum şudur: üniversite adı ders planı belgesinin kendi içinde yazılı değildir ve bu iki okumada da böyle bildirilmiştir; buna karşılık belgeyi yayımlayan bölüm sayfasında üniversite adı birebir yayımlanmıştır ve bu rehberdeki üniversite adı oraya dayanır. Yani üniversite adı yayımlanmıştır, alan adından çıkarım değildir; ancak ders planı belgesinin kendisinde basılı olmadığı burada açıkça yazılmaktadır. Bölüm adının yazımında da bir fark bildirilmiştir: bölüm sayfası başlığında ad boşluklu biçimde, aynı sayfanın bir başka yerinde ise iki sözcüğü birleşmiş biçimde görülmüştür; bu fark işaretlenmiş ve düzeltilmemiştir. Seçmeli havuzlar doldurulmamıştır: teknik seçmeli ve teknik olmayan seçmeli slotlarının içindeki tek tek ders adları bu belgede yayımlanmamıştır, bu nedenle bu rehberde de yazılmamıştır ve o havuzların hangi derslerden oluştuğuna dair hiçbir iddia kurulmamaktadır. Ders kodu, kredi ve iş yükü değerleri belgede yayımlanmış olsa bile toplanmamış ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Belge bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu belgeye dayandırılmamıştır. Ders adları çevrilmemiş, kısaltmalar açılmamış, imla ve büyük harf kullanımı belgede göründüğü gibi bırakılmıştır. Bu program için adı yakın olan başka üniversite belgeleri de görülmüş, ancak program adı birebir aynı olmadığı ya da lisansüstü kaydı olduğu için kullanılmamıştır; o belgelerden hiçbir ders adı bu rehbere alınmamıştır ve içerikleri hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Bir başka üniversitenin aynı adı taşıyan öğretim planı belgesi de listede bulunmuş, ancak bu kaynak iki okumayla doğrulandığı için o belge hiç okunmamıştır; o belgenin içeriği hakkında bu rehberde hiçbir şey söylenmemektedir. Bu plan tek bir üniversitenin planıdır ve öteki üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez; planın hangi öğretim yılından itibaren uygulandığı ve sonraki sürümlerinin bulunup bulunmadığı da bu rehberde incelenmemiştir.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun en yaygın çalışma alanı üretim yapan sanayi kuruluşlarıdır. Bir üretim hattında malzemenin girdi olarak kabul edilmesi, işlem parametrelerinin malzemeye uygun seçilmesi, işlem sonrası yapının beklenen hâlde olup olmadığının denetlenmesi ve sapma çıktığında nedeninin araştırılması bu işin gündelik gövdesidir. Bu iş metal, seramik, cam, polimer ya da bileşik malzeme üreten bir tesiste yürütülebilir.
İkinci alan malzeme karakterizasyonu ve deney laboratuvarlarıdır. Bir numunenin hazırlanması, uygun yöntemle incelenmesi, elde edilen desenin ya da görüntünün yorumlanması ve sonucun rapora dönüştürülmesi ayrı bir uzmanlık biçimidir. Okunan planda malzeme karakterizasyonu dersinin ve iki basamaklı malzeme laboratuvarının bulunması bu yönü doğrudan açar. Yukarıdaki kanun başlığında anılan kimyevi tahlil ve fenni tecrübe faaliyetleri de bu alanın kamusal çerçevesinin bir parçasıdır.
Üçüncü alan hasar analizi ve güvenilirlik çalışmalarıdır. Kırılmış bir parçanın neden kırıldığının, korozyona uğramış bir yüzeyin neden bozulduğunun ya da bir kaplamanın neden ayrıldığının araştırılması bu alanın klasik işidir ve malzemelerin mekanik davranışı ile fiziksel metalurji derslerinin açtığı yol buraya çıkar.
Dördüncü alan araştırma ve geliştirmedir. Yeni bir alaşımın, yeni bir kaplamanın ya da yeni bir bileşik malzemenin denenmesi, ölçülmesi ve üretilebilirliğinin sınanması bu tarafa girer. Bu yol genellikle lisansüstü eğitimle birlikte yürür ve üniversitelerde, araştırma kurumlarında ya da büyük kuruluşların kendi geliştirme birimlerinde sürdürülür.
Beşinci alan enerji ve elektronik malzemelerdir. Pil ve batarya malzemeleri, yakıt hücresi bileşenleri, güneş gözesi katmanları ve elektronik cihazlarda kullanılan yarı iletken ile yalıtkan katmanlar bu alanın konusudur; okunan planda katı hal fiziğine giriş dersinin bulunması bu yönün kuramsal temelini kurar.
Altıncı alan kaplama, yüzey işlemleri ve birleştirmedir. Bir yüzeyin aşınmaya, korozyona ya da sıcaklığa karşı korunması ve iki parçanın birleştirilmesi malzemenin iç yapısını doğrudan değiştiren işlemlerdir. Bu işlerin malzeme tarafındaki sorumluluğu bu mezunun alanına girer.
Yedinci alan malzeme seçimi ve tedarik desteğidir. Bir tasarım ekibine belirli bir kullanım için hangi malzemenin uygun olduğunun gerekçeli olarak söylenmesi, tedarik edilen malzemenin belgelerinin değerlendirilmesi ve bir ikame malzemenin sınanması ayrı bir iş biçimidir. Okunan planda malzeme tasarımı dersinin ve mühendisler için iletişim ve yönetim becerileri dersinin bulunması bu tarafla ilgilidir.
Sekizinci alan kalite ve denetim birimleridir. Ürünün ve hammaddenin belirlenmiş şartlara uyup uymadığının izlenmesi, deney kayıtlarının tutulması ve sapmaların izinin sürülmesi bu tarafa girer. Dokuzuncu alan ise teknik satış ve uygulama desteğidir; malzeme, cihaz ya da sarf malzemesi satan kuruluşlarda ürünün teknik yönünün anlatılması ve kullanıcının uygulamasına destek verilmesi bu mezunun yapabileceği işlerdendir.
Bu alanda bazı görevlerin belirli belge, yeterlik ya da yetki şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi görevin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: bir nesnenin neden öyle davrandığı sorusu sizi ilgilendiriyor mu? Bu alan bir parçanın çalışmasını değil, o parçanın yapıldığı maddenin davranışını konu edinir. Görünmeyen bir iç yapı üzerinden akıl yürütmek bu programın olağan işidir.
İkinci soru temel bilimlerle ilgilidir. Okunan planda genel kimya ve genel fizik ikisi de iki dönem sürer, her ikisinin laboratuvarı vardır ve fizik üçüncü basamağa kadar gider; matematik ise dört yarıyıl boyunca taşınır. Fizik ile kimyayı yalnızca aşılması gereken dersler olarak gören bir öğrenci bu programda alanın kendi derslerine hazırlıksız girer.
Üçüncü soru laboratuvarla ilgilidir. Bu alanda öğrenmenin önemli bir bölümü numune hazırlamak, cihaz kullanmak, deneyi yinelemek ve sonucu kaydetmekle geçer. Okunan planda malzeme laboratuvarı iki basamak hâlinde yer alır ve bunun öncesinde dört genel laboratuvar dersi bulunur. Elleriyle çalışmayı ve sabırlı ölçüm yapmayı sıkıcı bulan bir öğrenci bu alanda zorlanabilir.
Dördüncü soru hesaplama ve modellemeyle ilgilidir. Okunan planda programlamaya giriş ikinci yarıyılda, sayısal yöntemler ve modelleme altıncı yarıyılda yer alır. Bu program bir yazılım programı değildir, ancak bir denklemi sayısal olarak çözmek ve sonucun anlamlı olup olmadığını yorumlamak bu alanda olağan bir beceridir.
Beşinci soru üretimle ilgilidir. Bu alanın bir yüzü fabrikaya bakar; sıcak, gürültülü ve düzenli çalışma gerektiren ortamlarda bulunmak, vardiya düzenini ve saha koşullarını kabul etmek gerekebilir. Yalnızca masa başında çalışmak isteyen bir öğrenci bu yüzü baştan hesaba katmalıdır. Buna karşılık alanın araştırma ve laboratuvar yüzü bu koşulların dışında da yürütülebilir.
Altıncı soru yabancı dille ilgilidir. Okunan planda İngilizce okuma ve yazma becerileri iki dönem yer alır ve bir ders adı doğrudan İngilizce yayımlanmıştır. Bunun ötesinde bu alanın standartları, yöntem belgeleri, cihaz kılavuzları ve güncel yayınları büyük ölçüde İngilizcedir. Yabancı dile isteksiz bir öğrenci bu alanda kaynak okumakta zorlanır.
Yedinci soru ilerideki yolla ilgilidir. Bu alanda araştırma tarafına yönelmek isteyen öğrenci için lisansüstü eğitim olağan bir devam yoludur; sanayi tarafına yönelmek isteyen öğrenci için üretim, kalite ve deney görevleri lisans düzeyinde de açıktır. Bu rehber bu iki yolun hangisinin daha iyi olduğu konusunda bir değerlendirme yapmaz.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı ve içeriği üniversiteler arasında farklılaşabilmektedir. Yakın bir içerik malzeme bilimi ve mühendisliği, metalurji ve malzeme mühendisliği ya da malzeme bilimi ve teknolojileri gibi başlıklar altında açılabilmekte ve bu adların altındaki ders planları birbirinden ayrışabilmektedir. Aynı ada sahip iki programın bir tanesinde metal ağırlığı, bir tanesinde polimer ya da seramik ağırlığı bulunabilir. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir.
İkinci not: Bu rehberde okunan ders planı belgesi tek bir üniversitenin belirli bir yıla ait müfredatıdır. Aynı üniversitenin daha yeni bir sürümünün bulunup bulunmadığı bu rehberde incelenmemiştir. Tercih yapan öğrencinin ilgilendiği üniversitenin güncel bilgi paketini kendisi görmesi, hangi derslerin zorunlu hangilerinin seçmeli olduğunu ve seçmeli havuzların gerçekte hangi derslerle doldurulduğunu ayrıca sorması gerekir. Okunan planda teknik seçmeli ve teknik olmayan seçmeli slotları yalnızca slot olarak yayımlanmıştır ve içlerindeki ders adları bilinmemektedir.
Üçüncü not: Bu alanda laboratuvar ve cihaz imkânı olağandan daha belirleyicidir. Malzeme karakterizasyonunun temel cihazlarının bölümde bulunup bulunmadığı, öğrencinin bu cihazları kendi eliyle kullanabildiği mi yoksa yalnızca gösterim yapıldığı mı, numune hazırlama imkânının yeterli olup olmadığı ve laboratuvar derslerinin gerçekten uygulamalı yürütüldüğü tercihten önce sorulmalıdır. Ayrıca sanayi ile kurulan bağın niteliği, staj imkânlarının nasıl düzenlendiği ve mezuniyet projelerinin hangi konularda yapıldığı sorulmaya değer başlıklardır.
Dördüncü not: Bu alanın komşuları bilinçli olarak karşılaştırılmalıdır. Metale ve metal üretimine ilgi duyan öğrenci için [metalurji](/bolum/metalurji) ve [metalurji ve malzeme mühendisliği](/bolum/metalurji-ve-malzeme-muhendisligi); hammaddenin çıkarılmasına ilgi duyan öğrenci için [maden mühendisliği](/bolum/maden-muhendisligi), [madencilik teknolojisi](/bolum/madencilik-teknolojisi) ve [jeoloji mühendisliği](/bolum/jeoloji-muhendisligi); sürecin ölçeklenmesine ilgi duyan öğrenci için [kimya mühendisliği](/bolum/kimya-muhendisligi) ve [petrol ve doğalgaz mühendisliği](/bolum/petrol-ve-dogalgaz-muhendisligi); maddenin kendisine ilgi duyan öğrenci için [kimya](/bolum/kimya), [kimya teknolojisi](/bolum/kimya-teknolojisi) ve [fizik](/bolum/fizik); parçanın ve sistemin tasarımına ilgi duyan öğrenci için [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi) ve [mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi); belirli bir ürün ailesine ilgi duyan öğrenci için [otomotiv mühendisliği](/bolum/otomotiv-muhendisligi), [havacılık ve uzay mühendisliği](/bolum/havacilik-ve-uzay-muhendisligi), [uçak mühendisliği](/bolum/ucak-muhendisligi) ve [gemi inşaatı ve gemi makineleri mühendisliği](/bolum/gemi-insaati-ve-gemi-makineleri-muhendisligi); yapıya ve inşaat malzemesine ilgi duyan öğrenci için [inşaat mühendisliği](/bolum/insaat-muhendisligi); lifli malzemelere ilgi duyan öğrenci için [tekstil mühendisliği](/bolum/tekstil-muhendisligi); enerji tarafına ilgi duyan öğrenci için [enerji sistemleri mühendisliği](/bolum/enerji-sistemleri-muhendisligi), [yenilenebilir enerji teknikerliği](/bolum/yenilenebilir-enerji-teknikerligi) ve [nükleer teknoloji ve radyasyon güvenliği](/bolum/nukleer-teknoloji-ve-radyasyon-guvenligi); elektronik malzeme tarafına ilgi duyan öğrenci için [elektrik elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi) ve [elektronik teknolojisi](/bolum/elektronik-teknolojisi); tıbbi uygulamalara ilgi duyan öğrenci için [biyomedikal mühendisliği](/bolum/biyomedikal-muhendisligi); belirli bir üretim yönteminin uygulamasına ilgi duyan öğrenci için [polimer teknolojisi](/bolum/polimer-teknolojisi), [kaynak teknolojisi](/bolum/kaynak-teknolojisi) ve [endüstriyel kalıpçılık](/bolum/endustriyel-kalipcilik); ürünün biçimine ilgi duyan öğrenci için [endüstriyel tasarım](/bolum/endustriyel-tasarim) ve [endüstri ürünleri tasarımı](/bolum/endustri-urunleri-tasarimi); üretimin bütününe ilgi duyan öğrenci için [endüstri mühendisliği](/bolum/endustri-muhendisligi) ve [üretimde kalite kontrol](/bolum/uretimde-kalite-kontrol); veri tarafına ilgi duyan öğrenci için [istatistik](/bolum/istatistik) ve [veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi); öğretmenlik tarafına ilgi duyan öğrenci için [fizik öğretmenliği](/bolum/fizik-ogretmenligi), [kimya öğretmenliği](/bolum/kimya-ogretmenligi) ve [matematik öğretmenliği](/bolum/matematik-ogretmenligi) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 6 üniversitede, 6 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.