Odyoloji

Odyoloji dört yıllık bir lisans programıdır ve çoğunlukla sağlık bilimleri fakültelerinde bulunur. Konusu iki duyusal sistemdir: işitme ve denge. Bunların ikisi de aynı organ bölgesinde, iç kulakta yer aldığı için tek bir mesleğin alanı olarak ele alınır.

Mezunun işi ölçmek ve değerlendirmekle başlar. Bir kişinin ne kadar duyduğunu, hangi frekanslarda kaybı olduğunu, kaybın iç kulaktan mı orta kulaktan mı yoksa işitme sinirinden mi kaynaklandığını, baş dönmesinin denge sisteminden gelip gelmediğini ortaya çıkarmak için standart testler ve elektrofizyolojik yöntemler kullanılır. Bu ölçümlerin bir kısmı hastanın cevap vermesine dayanır, bir kısmı ise cevap veremeyen kişilerde, örneğin yeni doğmuş bir bebekte, beynin elektriksel yanıtı üzerinden yapılır.

İkinci taraf çözüm tarafıdır: işitme cihazının seçilmesi, ayarlanması ve takibi; koklear implant gibi cihazlarda odyolojik değerlendirme ve programlama süreci; işitme kaybı olan kişinin bu cihazla yeniden duymayı öğrenmesi için yürütülen rehabilitasyon çalışmaları. Alan bu yüzden hem cihaz hem insan işidir: makineyi bilmek yeterli değildir, o makineyi kullanacak kişinin yaşını, gelişimini ve gündelik hayatını da bilmek gerekir.

Programın bir ucu tıbba, bir ucu fiziğe, bir ucu da eğitime ve dil gelişimine bakar. Aşağıda anlatılacağı gibi ders planı da tam olarak böyle üç yönlüdür.

Bu üç ad birbirine karıştırılır ve karıştırılmaları anlaşılırdır: üçü de iletişim ve duyma alanında çalışır, üçü de aynı kliniklerde bulunur. Yine de kanun üçünü ayrı tanımlar ve eğitim düzeyleri de ayrıdır.

Odyoloji lisans düzeyindedir ve konusu işitme ile dengedir. Ölçüm, tanılama sürecine katkı, cihaz belirleme ve işitsel rehabilitasyon bu mesleğin alanıdır.

Dil ve konuşma terapisi de lisans düzeyindedir; ancak konusu duymak değil, konuşmak, dil kullanmak, ses üretmek ve yutkunmaktır. Kanun metnindeki fark açıktır: odyologda "işitme, denge bozuklukları", dil ve konuşma terapistinde "yutkunma, dil ve konuşma bozuklukları" geçer. İki meslek sık sık aynı çocuk için birlikte çalışır, çünkü duymayan bir çocuğun dil gelişimi de etkilenir; ama yaptıkları iş aynı değildir. Ayrıntısı için [dil ve konuşma terapisi](/bolum/dil-ve-konusma-terapisi) rehberine bakılabilir.

Odyometri ise önlisans düzeyindedir ve kanun metni bunu doğrudan söyler: "Ön lisans seviyesindeki odyometri programından mezun". Görev tanımı da farklıdır; madde odyometri teknikeri için "endikasyonu belirlenmiş hastalara ilgili ekipmanı kullanarak gerekli testleri uygulayan" ifadesini kullanır. Yani tekniker, belirlenmiş bir çerçeve içinde testi uygulayan sağlık teknikeridir. İki yıllık yolu değerlendiren okuyucu [odyometri](/bolum/odyometri) rehberine bakabilir. Bu ayrım tercih listesinde en çok karıştırılan noktadır ve iki programın adı benzese de düzeyi ve görev tanımı kanunla farklılaştırılmıştır.

Dördüncü bir ayrım hekimlik tarafındadır. İşitme ve denge hastalıklarının teşhis ve tedavisi kulak burun boğaz hekimliğinin alanıdır; odyolog bu süreçte hekimin yönlendirmesine bağlı olarak çalışır. Hekimliği hedefleyen okuyucunun yolu [tıp](/bolum/tip) fakültesidir. Cihazın kendisinin tasarımı ve bakımı ise mühendislik ve teknik alanlara girer; bu tarafı merak eden için [biyomedikal mühendisliği](/bolum/biyomedikal-muhendisligi) ve [biyomedikal cihaz teknolojisi](/bolum/biyomedikal-cihaz-teknolojisi) rehberleri vardır.

Programın süresi dört yıl, yani sekiz yarıyıldır. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 3. maddesi lisansı "Ortaöğretime dayalı, en az sekiz yarı yıllık bir programı kapsayan bir yükseköğretimdir" diye tanımlar.

Aşağıdaki başlıklar İstanbul Medeniyet Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Odyoloji Bölümünün yayımlanmış ders planından alınmıştır ve tek bir üniversitenin planıdır. Belgedeki yarıyıl etiketlerinin hangi dönemi gösterdiği kesin okunamadığı için dersler burada yarıyıl yarıyıl değil, konu başlıklarına göre gruplanmıştır. Aynı adı taşıyan programların planları üniversiteden üniversiteye değişir; bu liste bir örnektir, ulusal bir zorunluluk listesi değildir.

Temel tıp dersleri programın altyapısını kurar: Anatomi, Fizyoloji, Histoloji ve Embriyoloji, Nöroanatomi ve Nörofizyoloji ile Biyofizik. Buna kulak burun boğaz tarafından Temel Otorinolarengoloji ile İşitme ve Denge Hastalıkları dersleri eklenir. Bu derslerin varlığı bölümün neden sayısal puan türünde olduğunu ve neden bir sağlık programı sayıldığını açıklar.

Fizik ve akustik tarafı bu bölümün ayırt edici yüzüdür: Ses Fiziği, Akustik ve Psikoakustik dersi sesin fiziksel özellikleriyle insanın onu nasıl algıladığı arasındaki ilişkiyi kurar. Odyolojide Enstrümentasyon ve Kalibrasyon dersi ise ölçüm cihazının kendisini konu alır; bir odyoloğun ölçtüğü değere güvenebilmesi için cihazın doğru ayarlanmış olması gerekir.

Alan dersleri programın çekirdeğidir: Odyolojiye Giriş birinci ve ikinci dönem olarak okutulur, Temel Odyoloji de birinci ve ikinci dönem olarak sürer, üstüne Tanısal Odyoloji gelir. Elektrofizyoloji tarafında Elektrofizyolojik Testlere Giriş ve İleri Elektrofizyoloji dersleri yer alır. Denge tarafında Vestibuler Sistemin Klinik Değerlendirmesi ve Vestibuler Sistemin Laboratuar Değerlendirmesi ile Vestibuler Rehabilitasyon dersleri bulunur.

Yaş gruplarına ve ortamlara göre uzmanlaşma dersleri planın genişliğini gösterir: Pediatrik Odyoloji, Geriatrik Odyoloji ve Endüstriyel Odyoloji. Bu son ders gürültülü iş yerlerinde işitmenin korunmasını konu alır ve mesleğin hastane dışındaki alanını işaret eder. Çözüm tarafında Amplifikasyon Yöntemleri ve İmplantasyon Yöntemleri dersleri, yani işitme cihazı ve implant uygulamalarının odyolojik tarafı yer alır; buna Rehabilitatif Odyoloji eklenir.

Dil ve iletişim tarafı programın üçüncü ayağıdır: İşitsel Algı Süreci ve Dil Gelişimi, Sesbilgisi ve Sesbilim, Dil ve Konuşma Anatomi ve Fizyolojisi ile Dilbilime Giriş. Bu dersler odyologu dil ve konuşma terapisti yapmaz; ancak duymayan bir çocuğun dil gelişimini anlaması için gereklidir.

Klinik ve bitirme tarafı planı tamamlar: Santral İşitsel İşlemleme ve Bozuklukları, Genetik İşitme Kayıpları, Deneysel Odyoloji, Vakalarla Odyolojik Değerlendirme ve Yorum, Odyolojide Rapor Hazırlama, Bitirme Projesi iki dönem, İşletmede Mesleki Eğitim iki dönem ve Yaz Stajı.

Bu plandan çıkan üç gözlem tercih için ders adlarından daha yararlıdır. Birincisi, program cihaz ve ölçüm merkezlidir; kalibrasyon ve enstrümentasyon dersinin ayrı bir ders olması bunu gösterir. İkincisi, vaka ve rapor dersleri mesleğin sonunda bir yazılı değerlendirme ürettiğini gösterir; ölçmek yetmez, ölçümü yorumlayıp yazmak gerekir. Üçüncüsü, mesleki eğitim ve staj dersleri son yılın büyük ölçüde klinikte geçtiğini gösterir.

Mezunun birincil çalışma alanı hastanelerin kulak burun boğaz ve odyoloji birimleridir. Burada yapılan iş işitme testleri, denge testleri, elektrofizyolojik ölçümler, yeni doğan işitme taraması ve implant değerlendirme süreçlerine katılmaktır. Kanunun ek 13. maddesindeki "ilgili uzman tabibin teşhis veya tedavi için yönlendirmesine bağlı olarak" ifadesi bu çalışmanın hekimle birlikte yürüdüğünü gösterir.

İkinci alan işitme cihazı merkezleridir: cihaz seçimi, uygulanması, ayarlanması ve takibi. Kanun metninde odyologun görevleri arasında "bu amaçlarla kullanılan cihazları belirleyen" ifadesinin bulunması bu alanın mesleğin tanımının içinde olduğunu gösterir. Bu rehber, bu merkezlerin açılma ve çalışma şartlarının hangi mevzuata bağlı olduğunu incelemedi ve bu konuda bir iddiada bulunmuyor.

Üçüncü alan işitme engelli çocuklarla çalışan eğitim ve rehabilitasyon kurumlarıdır. Erken tanı sonrası işitsel rehabilitasyon, cihaz kullanımının takibi ve dil gelişiminin izlenmesi bu alanın işidir; burada odyolog, öğretmen ve dil ve konuşma terapistiyle birlikte çalışır. Bu tarafa ilgi duyan okuyucu [özel eğitim öğretmenliği](/bolum/ozel-egitim-ogretmenligi) ve [dil ve konuşma terapisi](/bolum/dil-ve-konusma-terapisi) rehberlerine bakabilir.

Dördüncü alan endüstriyel işitme sağlığıdır: gürültülü iş yerlerinde işitme taramaları, koruyucu ekipman değerlendirmesi ve gürültüye bağlı işitme kaybının önlenmesine yönelik çalışmalar. Planda ayrı bir Endüstriyel Odyoloji dersinin bulunması bu alanın tanımlı olduğunu gösterir. Kanun metnindeki "işitme bozukluklarının önlenmesi için çalışmalar yapan" ifadesi de bu alana karşılık gelir.

Beşinci alan sektör tarafıdır: işitme cihazı ve odyolojik test cihazı üreten ya da ithal eden firmalarda ürün uzmanlığı, klinik destek ve eğitim işleri. Cihazı hem teknik hem klinik yönden bilen bir mezun bu alanda aranır.

Akademik yol da açıktır. Odyoloji, odyoloji ve konuşma bozuklukları ile ilgili başlıklar altında yüksek lisans ve doktora programları bulunur. Kanunun ek 13. maddesinin bir ayrıntısı burada önemlidir: madde, odyolog tanımına yalnızca odyoloji lisans mezunlarını değil, "diğer lisans eğitimleri üzerine odyoloji yüksek lisansı veya doktorası yapan" kişileri de dahil eder. Yani alana lisansüstü düzeyden giriş kanunen mümkündür; bu, bölümün mezunları için rekabet tarafı olan bir gerçektir ve bilinmesi gerekir.

Bu bölüm, ölçüm yapmayı ve sonucu yorumlamayı seven öğrenciye uygundur. İşin merkezinde bir sayı ya da bir eğri vardır ve o eğriden anlam çıkarmak gerekir. Sayısal düşünmekten hoşlanan, aynı zamanda insanla çalışmak isteyen biri için bu iyi bir birleşimdir.

İkinci ölçüt sabır ve iletişim becerisidir. Test yapılan kişi bazen konuşamayan bir bebek, bazen anlamakta güçlük çeken yaşlı bir hastadır. Onların yanıtını doğru almak teknik bilgi kadar sabır gerektirir. Bu bölüm, insanla uğraşmak istemeyen biri için uygun değildir.

Üçüncü ölçüt cihaz ilgisidir. Meslek büyük ölçüde cihazla yapılır: cihazı kurmak, kalibre etmek, ayarını değiştirmek ve arızasını anlamak. Teknik ayarla uğraşmayı sevmeyen biri için işin bu tarafı yorucu olabilir. Sesin fiziğine ilgi duyanlar için [fizik](/bolum/fizik) rehberi, cihazın mühendisliğine ilgi duyanlar için [elektrik-elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi) rehberi ayrı yollar gösterir.

Dördüncü ölçüt hekimle birlikte çalışmaya razı olmaktır. Kanun tanımı, mesleğin bağımsız bir teşhis mesleği olmadığını açıkça söyler; iş, uzman tabibin yönlendirmesine bağlı olarak yürür. Tam bağımsız karar vermek isteyen biri için bu bir sınırdır ve baştan bilinmelidir.

Bölümün gerçekçi zorluğu iki yerdedir. Birincisi, alan görece küçük ve uzmanlaşmıştır; istihdam büyük ölçüde hastaneler, işitme cihazı merkezleri ve rehabilitasyon kurumlarıyla sınırlıdır. İkincisi, kanun lisansüstü yoldan alana girişe de izin verdiği için mezunun rekabet ettiği havuz yalnızca kendi bölüm mezunlarından oluşmaz. Bu rehber istihdam oranı, kadro sayısı ya da gelir konusunda hiçbir sayı vermiyor; bunlar değişken verilerdir ve doğru kaynağı ilgili kurumların güncel yayınlarıdır.

Kararsız kalan okuyucu için dört karşılaştırma yararlıdır: konuşma ve dil tarafını isteyen [dil ve konuşma terapisi](/bolum/dil-ve-konusma-terapisi), iki yıllık ve test uygulama ağırlıklı yolu düşünen [odyometri](/bolum/odyometri), hareket ve rehabilitasyon tarafını isteyen [fizyoterapi ve rehabilitasyon](/bolum/fizyoterapi-ve-rehabilitasyon) ve insan davranışını merak eden [psikoloji](/bolum/psikoloji). Hekimliği hedefleyen için [tıp](/bolum/tip), genel sağlık bakımını hedefleyen için [hemşirelik](/bolum/hemsirelik) rehberleri vardır.

Birinci not: bu sayfa hiçbir üniversite için taban puan, başarı sıralaması ya da kontenjan bilgisi vermez. Bu programın kontenjanları ve yerleştirme verileri ÖSYM tercih kılavuzunda ve YÖK Atlas'ta yayımlanır; tercih listesi ancak o iki kaynağa bakılarak yapılır.

İkinci not: yukarıdaki ders başlıkları tek bir üniversitenin yayımlanmış ders planından alınmıştır ve konu başlıklarına göre gruplanmıştır. Belgedeki dönem etiketlerinin hangi yarıyıla karşılık geldiği kesin okunamadığı için hangi dersin hangi yarıyılda okutulduğu bu sayfada iddia edilmiyor. Tercih edilecek üniversitenin kendi bilgi paketine bakmak, genel bir listeye güvenmekten her zaman iyidir.

Üçüncü not: bu rehber 1219 sayılı Kanunun yalnızca ek 13. maddesine dayanmaktadır. Bu maddeye dayanan görev tanımı yönetmelikleri, yetki sınırları ve çalışma usulleri bu sayfada yer almıyor. Bir testi kimin yapabileceği, bir raporu kimin imzalayabileceği gibi sorular ancak ilgili mevzuatın kendi metninden yanıtlanabilir.

Dördüncü not: odyoloji ile odyometri programlarının adı benzese de düzeyleri farklıdır; kanun odyometriyi önlisans, odyolojiyi lisans düzeyinde tanımlar ve görev tanımlarını ayrı yazar. Tercih listesi yapılırken programın adına değil, ÖSYM kılavuzundaki tablosuna ve öğretim düzeyine bakılmalıdır. Önlisans programları ile lisans programları kılavuzun ayrı tablolarında yer alır.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.