Orman Endüstrisi Mühendisliği

Ormandan gelen hammadde Türkiye'de serbestçe artırılıp azaltılan bir kaynak değildir; ağaçlandırma, erozyon kontrolü ve orman varlığının çoğaltılması kanunla düzenlenen bir alandır. Bu düzene değen metinlerden biri 4122 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta "MİLLİ AĞAÇLANDIRMA VE EROZYON KONTROLÜ SEFERBERLİK KANUNU" olarak yayımlanmıştır; kanun numarası 4122, kabul tarihi 23/7/1995, Resmî Gazete tarihi 26/7/1995 ve sayısı 22355, Düstur bilgisi ise Tertip 5 ve Cilt 34 olarak verilmiştir.

Kanunun birinci maddesi amacı şöyle kurar: "Bu Kanunun amacı; Devlet ormanlarında, Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki arazilerde, göl ve akarsu kenarlarında, tüzel kişilerin mülkiyet ve tasarrufundaki arazilerde, orman sahasını ve ağaç servetini çoğaltmak, toprak, su ve bitki arasında bozulan dengeyi kurmak, geliştirmek ve çevre değerlerini korumak maksadıyla, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından yapılacak ağaçlandırma ve erozyon kontrolü çalışmalarına ait esas ve usulleri düzenlemektir." Bu cümle bu rehber açısından belirleyicidir: kanunun konusu ağaçlandırma ve erozyon kontrolü çalışmalarının esas ve usulleridir, bir üniversite programı değil.

Kanunun ikinci maddesi Devlet ormanlarında izin düzenini anlatır. Maddenin ilk fıkrası kaynakta şöyledir: "Orman sınırları içindeki; yangın hariç çeşitli sebeplerle meydana gelmiş olan açıklıklarda, amenajman planlarının ağaçlandırmaya ayırdığı sahalarda, Orman Bakanlığınca belirlenecek esaslar ve önceliklere göre ağaçlandırma ve erozyon kontrolü çalışmaları yapılmak üzere, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişilere bedelsiz izin verilebilir." Aynı maddenin devamında "6831 sayılı Orman Kanununun 2 nci maddesinin birinci fıkrasının (B) bendi hükmüne göre orman sınırları dışına çıkarılan yerlerden, orman içindeki köylerde yerleşik kişilerin iskanı için kullanılmasına ihtiyaç bulunmayan ve yeniden orman niteliği kazandırılması mümkün olan araziler üzerinde, bu Kanun hükümlerine göre ağaçlandırma ve erozyon kontrolü yapmak amacıyla kullanmak isteyenlere izin verilir. Tahsis edilen sahalardaki uygulamalar yetkili orman idaresi tarafından her 6 ayda bir yerinde denetlenerek gelişmeler rapora bağlanır. Bir yıl içinde projelendirilerek uygulamaya geçirilmemesi ve 5 yıl içinde izin amacının gerçekleştirilmemesi halinde verilen izin iptal edilir. Ayrıca, izin sahibinden araziyi kullandığı bu süre için ecrimisil alınır." denir ve madde "Devlet ormanlarında izin verilmesi, 6831 sayılı Orman Kanunu hükümlerine tabidir." cümlesiyle kapanır.

Kanunun dördüncü maddesi ise seferberliğe kimlerin katılacağını sayar. Maddenin giriş cümlesi kaynakta "Kendilerine ait arazilerde veya tahsis yapılan, izin verilen, irtifak hakkı tesis edilen sahalarda; bu Kanun kapsamında ağaçlandırma ve erozyon kontrolü seferberliğine katılacak kamu kurum ve kuruluşları ile tüzel kişiler ve yapacakları işler aşağıda sayılmıştır." biçimindedir. Bu maddenin bir bendi doğrudan yükseköğretim kurumlarına bakar: "Üniversiteler; kampusleri içinde mülkiyeti kendilerine ait veya tahsis edilen, izin verilen veya irtifak hakkı tesis edilen sahalarda, eğitim süresince her öğretim üyesi ve öğrenciye her yıl üç adetten az olmamak üzere fidan diktirerek "Üniversite ve Fakülte Ormanları" kurar. Bakım koruma ve işletilmesini yaparlar."

Aynı maddenin bir başka bendi bu alanın sanayi tarafıyla doğrudan temas eder. Kaynakta bu bent şöyledir: "Yukarıdaki fıkralarda adları sayılmayan kamu kurum ve kuruluşları ile orman ürünlerini hammadde olarak kullanan Türkiye Selüloz ve Kağıt Sanayii Genel Müdürlüğü, Orman Ürünleri Sanayii Anonim Şirketi, Türkiye Kömür İşletmeleri Kurumu Genel Müdürlüğü, Türkiye Taşkömürü Kurumu Genel Müdürlüğü, Posta Telefon Telgraf Genel Müdürlüğü, ETİBANK Genel Müdürlüğü; kendi arazileriyle izin verilen, irtifak hakkı tesis edilen ve tahsis edilen sahalarda, üretim amaçlı ağaçlandırmalar yaparlar. Sahaların bakım, koruma ve işletilmesi bu kuruluşlarca yapılır veya yaptırılır." Maddenin bir sonraki bendi de büyük işletmelere bakar: "Büyük İşletmeler; kendi arazilerinde veya izin verilen, irtifak hakkı tesis edilen veya tahsis edilen sahalarda, ağaçlandırma ve erozyon kontrolü çalışmaları yapar veya yaptırırlar. Büyük işletme tanımı, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 6 ay içinde çıkarılacak tüzükle tespit edilir."

Maddenin sonunda kaynakta iki cümle daha yer alır: "Yukarıda sayılan kamu kurum ve kuruluşları, ağaçlandırma ve erozyon kontrolü çalışmaları için, istediği takdirde bünyelerinde uygun kapasiteli ormancılık birimleri oluştururlar. Bu çalışmalar için gerekli mali kaynağı kendi bütçelerinden karşılarlar." ve "Yukarıda sayılanlar dışında kalan kamu kurum ve kuruluşları ile tüzel kişiler de bu Kanun kapsamında ağaçlandırma ve erozyon kontrolü çalışmaları yapabilirler." Bu alıntılar, hammaddeyi kullanan sanayinin aynı zamanda hammaddenin yeniden üretilmesiyle ilgili yükümlülüklerin adresi olarak sayıldığını gösterir.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanunun adı kaynağın bir okumasında iki satıra bölünmüş olarak, diğer okumasında tek satır hâlinde yayımlanmıştır; burada tek satır olarak aktarılmış ve bu durum açıkça belirtilmektedir. Künye satırlarının etiket kısımları iki okumada aynı noktalama ile çıkmadığı için harfi harfine alıntılanmamış, yalnızca iki okumada da aynı çıkan sayı ve tarih bilgileri düz metin olarak verilmiştir. Kanunun üçüncü maddesinin metni iki okumada aynı çıkmamıştır; bir okumada bir kelime çifti bitişik, diğerinde ayrı yazılmış olarak yayımlandığı için bu madde hiç alıntılanmamıştır. Dördüncü maddenin bir bendi bir okumada iki ayrı paragraf, diğerinde tek paragraf olarak dökülmüştür; o bent de buraya alınmamıştır. Dördüncü maddenin geri kalan bentleri ile kanunun diğer maddeleri bu rehbere alınmamıştır; burada kanunun tamamının özeti verilmemektedir. Kanunun bu programı, bu programın ders planını ya da mezununun görev tanımını düzenlediği yönünde hiçbir iddia kurulmamıştır. Kanunun güncel hâli ve sonraki değişiklikleri için kaynak listesindeki bağlantıya bakılmalıdır.

Bu programın somut bir örneği için Bursa Teknik Üniversitesi'nin Bologna ders planı sayfası okundu. Sayfa program adını "Orman Endüstrisi Mühendisliği", öğretim düzeyini ise "Lisans" olarak yayımlar. Üniversitenin adı aynı programın Bologna bilgi sayfasında "Bursa Teknik Üniversitesi" olarak yayımlanmıştır ve bu rehberdeki üniversite adı o sayfaya dayanmaktadır. Dersler "1. Yarıyıl" ile "8. Yarıyıl" arasında sekiz başlık altında toplanmıştır.

Birinci yarıyılda İngilizce I, Teknik Fizik, Temel Kimya, Genel Matematik, Malzeme Bilgisi, Orman Endüstri Mühendisliğine Giriş ve Botanik başlıkları yayımlanmıştır. Bu liste alanın iki yönünü ilk dönemden gösterir: temel bilim dersleri ile ağacın canlı tarafına bakan ders aynı yarıyılda durur. İkinci yarıyılda İngilizce II, Organik Kimya, Kariyer Planlama, Odun Anatomisi, Mühendislik Ekonomisi, Bilgisayar Destekli Çizim, Lineer Cebir, Diferansiyel Denklemler, Analitik Kimya, Fiziko Kimya ve Bilgisayar Programlama yer alır. Odunun iç yapısına bakan ders ile ekonominin girmesi, planın malzeme ile işletmeyi baştan birlikte ele aldığını gösterir.

Üçüncü yarıyılda plan mühendislik omurgasını kurar. Bu yarıyılda Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi I, Eleştirel Düşünme Yöntemleri, İş Sağlığı ve Güvenliği I, Ahşap Fiziği ve Mekaniği, Orman Ürünleri Kimyası, Polimer Teknolojisi, Makine Bilgisi, Ağaç İşleme Makinaları, Endüstriyel Ölçmeler, Mesleki İngilizce I, Statik, Mukavemet, Akışkanlar Mekaniği, Termodinamik ve Temel Tasarım İlkeleri başlıkları yayımlanmıştır. Dördüncü yarıyılda ise Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi II, İş Sağlığı ve Güvenliği II, Kereste Endüstrisi ve Kurutma, Kağıt Teknolojisi I, Ahşap Zararlıları ve Koruma, Ahşap Konstrüksiyonları, Yapay Zeka, Orman Endüstrisi ve Çevre İlişkileri, Orman Ürünlerinde Nanoteknoloji, Dendroloji, Kent Ormancılığı, Ekoturizm, Ormancılık Bilgisi, Biyoenerji Teknolojileri, Mesleki İngilizce II, Tesis Planlama ve Tasarım ve Endüstri 4.0 ve Otomasyon yer alır. Yukarıda anlatılan üçüncü ve dördüncü ayakların plandaki doğrudan karşılığı budur.

Beşinci yarıyılda Ahşap Esaslı Kompozitler I, Mobilya Endüstrisi, Kağıt Teknolojisi II, Bilgisayar Destekli Tasarım, Üretim Planlama ve Stok Yönetimi, Türk Dili I, Odun Plastik Kompozitleri, Odun Modifikasyonu, Kağıt Kimyasalları, İç Mimari ve Dekorasyon ve Ahsap Yapistirma Teknolojisi başlıkları yayımlanmıştır. Altıncı yarıyılda Ahşap Esaslı Kompozitler II, İstatistik Yöntemler, Yöneylem Araştırması, Odun Dışı Orman Ürünleri, Türk Dili II, Ahşap Konservasyonu, Atık Kağıt Teknolojisi, Bilgisayar Destekli Modelleme, Pazarlama İlkeleri ve Yönetimi ve Mobilya Döşeme Teknolojisi yer alır. Bu iki yarıyıl planın ürün tarafını kurar: levha, mobilya ve kâğıt aynı dönemlerde yan yana durur.

Son iki yarıyıl tasarım, yönetim ve uygulama ağırlıklıdır. Yedinci yarıyılda Mühendislik Tasarımı, Toplam Kalite Yönetimi, Ergonomi ve İş Etüdü, Bitirme Çalışması, Mobilya ve Ahşap Konstrüksiyonları Tasarımı, Kağıt Ambalaj, Tasarım ve Proje, Biyokompozitler, Üst Yüzey İşlemleri, Tedarik Zinciri Yönetimi ve Bilgisayar Destekli Üretim başlıkları yayımlanmıştır. Sekizinci yarıyılda sayfada yayımlanan tek başlık İşletmede Mesleki Eğitim olarak verilmiştir; son dönemin bütünüyle iş yerinde geçen bir düzene ayrılmış olması bu planın ayırt edici yanıdır.

Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Program adı, düzey bilgisi, sekiz yarıyıl başlığı ve yukarıda sayılan ders adları ders planı sayfasının iki ayrı okumasında harfi harfine aynı çıktığı için aktarılmıştır. Ders planı sayfasının kendisi üniversite adını iki okumada aynı biçimde vermemiştir: bir okumada sayfada üniversite adının yazılı olmadığı bildirilmiş, diğer okumada başka bir üniversitenin adı dökülmüştür; bu nedenle üniversite adı ders planı sayfasına değil, iki kez ayrı ayrı okunan ve iki okumada da "Bursa Teknik Üniversitesi" yazan program bilgi sayfasına dayandırılmıştır. Seçmeli ders satırları iki okumada aynı çıkmamıştır; bir okumada bu satırların yanında parantez içi açıklamalar ve numaralı seçmeli ders yerleri görünürken diğer okumada görünmemiştir, bu nedenle seçmeli ders satırlarının hiçbiri buraya alınmamıştır. Yedinci yarıyıldaki staj satırı da iki okumada aynı çıkmadığı için aktarılmamıştır. Ders adları kaynakta hangi yazımla ve hangi noktalamayla yayımlandıysa öyle verilmiştir; kaynağın yazımı düzeltilmemiş, hiçbir ders adı çevrilmemiş, hiçbir kısaltma açılmamıştır. Program bilgi sayfasının bir okumasında görünen mezuniyet unvanı bilgisi diğer okumada görünmediği için bu rehbere alınmamıştır; kontenjan bilgisi ise bu rehberde hiçbir yerde verilmez. Ders kodları, kredi ve iş yükü değerleri de bu rehberde hiçbir yerde verilmez. Bu plan tek bir üniversitenin planıdır ve diğer üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez; kaynak listesindeki bağlantıdan güncel hâli okunmalıdır.