Orman Mühendisliği

Orman Mühendisliği, ormanı bir canlı örtü ve aynı zamanda bir üretim ve koruma sistemi olarak ele alan lisans programıdır. Alanın çalışma nesnesi çok yavaş değişen bir varlıktır: bir ağaç dikildiği yılda değil, on yıllar sonra hasat olgunluğuna gelir. Bu yüzden alanın bütün kararları uzun süreli kararlardır ve bir hatanın sonucu genellikle onu yapan kişinin meslek hayatından daha uzun sürede ortaya çıkar.

Programın ilk gövdesi ormanın tanınmasıdır. Ağaç türlerinin ayırt edilmesi, toprağın özellikleri, iklim koşulları ve ormanın içindeki canlı ilişkileri bu tarafın konusudur. Bir alanda hangi türün tutacağı, hangi türün kuruyacağı bu bilgiye dayanır.

İkinci gövde ölçme ve planlamadır. Bir ormanda ne kadar ağaç olduğu, bu ağaçların hangi hızla büyüdüğü ve hangi yıl ne kadar kesim yapılabileceği ölçülmeden bilinemez. Ağaç ve meşcere ölçümü, artım ve büyüme hesapları ile planlama dersleri bu yüzden alanın omurgasındadır. Bu tarafta harita, uzaktan algılama ve [coğrafi bilgi sistemleri](/bolum/cografi-bilgi-sistemleri) araçları doğrudan kullanılır.

Üçüncü gövde ormanın kurulması ve bakımıdır. Tohum toplama, fidan üretimi, ağaçlandırma, gençleştirme ve bakım kesimleri bu tarafın konusudur. Bir ormanın gelecekteki yapısı bugünkü bakım kararlarıyla belirlenir.

Dördüncü gövde korumadır. Yangın, böcek ve mantar zararları, usulsüz kesim ve otlatma baskısı ormanın en büyük tehditleridir. Bu taraf [bitki koruma](/bolum/bitki-koruma) alanının konularıyla, toprak ve su koruma tarafında ise [toprak bilimi ve bitki besleme](/bolum/toprak-bilimi-ve-bitki-besleme) ve [çevre mühendisliği](/bolum/cevre-muhendisligi) ile komşudur. Ormanın içindeki hayvan varlığı ise [avcılık ve yaban hayatı](/bolum/avcilik-ve-yaban-hayati) alanıyla kesişir.

Beşinci gövde işletme ve hukuktur. Ormanın kamusal bir varlık olması, orman mühendisinin işini baştan sona mevzuata bağlı hale getirir. Hangi işin yapılabileceği, hangi belgenin kim tarafından hazırlanabileceği ve hangi faaliyetin izne bağlı olduğu bu alanda teknik sorulardan ayrılamaz.

Bu iki lisans programı aynı fakültenin içinde yer alabilir ama işleri farklıdır. Orman Mühendisliği ormanın kendisiyle uğraşır: ağaçlandırma, bakım, ölçme, planlama, koruma ve ormanın işletilmesi bu alandadır. Orman Endüstrisi Mühendisliği ise odunun ormandan çıktıktan sonraki hayatıyla uğraşır; odun malzemesinin işlenmesi ve ürüne dönüşmesi o programın konusudur. Kabaca söylenirse biri ağacı yetiştirir ve keser, diğeri kesilmiş odunu işler. Bu sayfada Orman Endüstrisi Mühendisliği programının ders planı hakkında hiçbir iddia yapılmıyor; o programın planı üniversitenin kendi sayfasından okunmalıdır.

Bir başka ayrım öğretim düzeyindedir. ÖSYM kılavuzunda ormancılık alanında iki yıllık ön lisans programları da yer alır; bunlardan biri [ormancılık ve orman ürünleri](/bolum/ormancilik-ve-orman-urunleri) programıdır. Ön lisans programı tekniker düzeyinde eğitim verir; bu sayfanın konusu ise dört yıllık lisans programıdır. 5531 sayılı Kanun'un mühendis tanımının en az dört yıllık lisans eğitimini şart koştuğu yukarıda aktarıldı.

Üçüncü ayrım peyzaj tarafındadır. [Peyzaj mimarlığı](/bolum/peyzaj-mimarligi) bitki örtüsüyle çalışır ama işi açık alan tasarımıdır; ormanın planlı işletilmesi ve orman hukuku o programın konusu değildir. Ormanın odun dışı ürünleriyle ilgilenen öğrenciler için [tıbbi ve aromatik bitkiler](/bolum/tibbi-ve-aromatik-bitkiler) alanı da ayrı bir programdır ve bu sayfanın konusu değildir.

Aşağıdaki ders adları Çankırı Karatekin Üniversitesi'nin Bologna bilgi sisteminde yayımladığı Orman Mühendisliği ders planından alındı. Kaynak sayfada programın adı Orman Mühendisliği olarak, bağlı olduğu birim Orman Fakültesi olarak, öğretim düzeyi lisans olarak ve öğretim süresi sekiz yarıyıl karşılığı dört yıl olarak yazılıdır.

Birinci yarıyıl: Orman Botaniğine Giriş, Jeoloji, GENEL FİZİK I, Matematik I, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi I, Türk Dili I, İngilizce I.

İkinci yarıyıl: Ormancılıkta İklim Bilgisi, Toprak Bilimi, Genel Ekonomi, Kimya, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi II, Kariyer Planlama, Türk Dili II, Almanca II, İngilizce II.

Üçüncü yarıyıl: Gymnospermae, Orman Entomolojisi, Ormancılıkta Ölçme ve Harita Bilgisi, Genel Ekoloji, Yaban Hayatı Bilgisi, Ormancılıkta İstatistik Yöntemleri.

Dördüncü yarıyıl: Angiospermae, Ormancılıkta Coğrafi Bilgi Sistemleri, Dendrometri, Orman Ekolojisi, Orman Hastalıkları, Staj-I.

Beşinci yarıyıl: Havza Yönetimi, Orman Hasılat Bilgisi, Ormancılıkta Uzaktan Algılama, Silvikültürün Temel Esasları, Orman Yolları.

Altıncı yarıyıl: Orman Koruma ve Yangın Yönetimi, Orman Transport Tekniği, Silvikültür Tekniği, Toprak ve Su Koruma, Tohum ve Fidanlık Tekniği, Staj-II.

Yedinci yarıyıl: Orman Amenajman Esasları, Ormancılık Hukuku, Orman İşletme Ekonomisi, Orman Bakımı, Ormancılık Yönetim Bilgisi, Bitirme Çalışması-I.

Sekizinci yarıyıl: Ağaçlandırma Tekniği, Orman Amenajmanı, Ormancılık Politikası, Odun Dışı Orman Ürünleri, Mera Yönetimi, Ormancılık İş Bilgisi, Bitirme Çalışması-II.

Bu listenin sınırları açıkça yazılmalıdır. Birinci yarıyıldaki "GENEL FİZİK I" adının büyük harflerle yazılması kaynakta bu biçimde yayımlandığı için korundu. "Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi" adındaki şapkalı yazım da kaynaktaki haliyle bırakıldı. İkinci yarıyılda "Almanca II" adının bir "Almanca I" dersi görünmeden yer alması kaynakta bu şekilde yayımlanmıştır; bu durumdan hiçbir çıkarım yapılmadı ve eksik bir ders adı üretilmedi. Derslerin zorunlu mu seçmeli mi olduğu ayrımı kaynakta ders ders yayımlanmadığı için yapılmadı. Ders kodu, kredi ve AKTS değeri bilerek aktarılmadı; staj derslerinin süresi de yazılmadı. Bu liste tek bir üniversitenin ders planıdır ve her üniversitenin planı farklıdır.

Listenin akışı alanın mantığını gösterir: ilk iki yıl botanik, jeoloji, toprak, iklim ve matematik ile zemin kurulur; üçüncü ve dördüncü yarıyılda ağaç türlerinin tanınması, ölçme, ekoloji ve zararlılar gelir; beşinci ve altıncı yarıyılda silvikültür, orman yolları, transport ve koruma ile sahadaki uygulama tarafı ağırlaşır; son yıl amenajman, hukuk, işletme ekonomisi ve politika ile bütün parçalar bir orman işletme planında birleşir.

Alanın ana çalışma yeri ormancılık teşkilatıdır. Ağaçlandırma, gençleştirme, bakım, üretim planlaması, yangınla mücadele, orman kadastrosu ve amenajman planlarının hazırlanması bu tarafın işleridir. Hangi kuruma hangi kadroyla girildiği, hangi sınavın arandığı ve şartların ne olduğu ilgili kurumların güncel duyurularının konusudur; bu sayfada bu konuda bilgi verilmiyor.

İkinci alan serbest çalışmadır. 5531 sayılı Kanun ormancılık ve orman ürünleri bürolarını tanımlar ve meslek mensubunun kendi adına, bir iş yerine bağlı olmaksızın çalışabileceğini yazar. Danışmanlık, teknik müşavirlik ve eksperlik bu tarafın hizmet biçimleridir. Bir büronun hangi işleri yapmaya yetkili olduğu ve nasıl kurulduğu ise ayrı mevzuatın konusudur ve bu sayfada iddia edilmiyor.

Üçüncü alan özel sektörde ormancılık ve orman ürünleri işleridir. Fidan üretimi yapan işletmeler, ağaçlandırma ve peyzaj işleri alan firmalar, odun hammaddesi tedarik eden şirketler ve orman ürünleri ticareti yapan kuruluşlar mezun istihdam eder.

Dördüncü alan çevre, doğa koruma ve proje tarafıdır. Korunan alan yönetimi, havza projeleri, yangın risk çalışmaları, karbon ve ekosistem hizmetleri projeleri ile sivil toplum kuruluşlarının doğa koruma programları bu tarafta yer alır. Uzaktan algılama ve coğrafi bilgi sistemleri becerisi bu alanda belirgin bir avantajdır.

Beşinci alan akademik yoldur; yüksek lisans ve doktora ile araştırma ve öğretim tarafında çalışılabilir.

Bu rehberde hiçbir pozisyon için kazanç aralığı, istihdam oranı ya da atama sayısı verilmiyor. Bu rakamlar yıla, kuruma ve çalışma biçimine göre değişir; doğrulanmış kaynak olmadan yazılması yanlış bilgi üretmek olur.

Program, arazide çalışmayı kabul eden öğrenciye uygundur. İşin merkezi ormandır; ölçme, sayım, denetim ve uygulama işleri yürüyerek, hava koşullarına açık biçimde ve çoğu zaman yerleşim yerinin uzağında yapılır. Bu koşulları baştan bilmek alanla kurulacak ilişkiyi belirler.

Canlı sistemlere ilgi gerekir. Ağaç türlerini ayırt etmek, toprağı ve iklimi okumak, zararlı böcek ve mantarları tanımak alanın günlük işidir. Biyoloji ve coğrafyaya karşı ilgisi olmayan biri için ders planının önemli bir bölümü yorucu gelir.

Sayısal düşünme belirleyicidir. Dendrometri, hasılat, istatistik ve amenajman dersleri ölçüm, hesap ve model kurma ister. Bu alan doğa sevgisiyle yetinmeyen, ölçmeye ve hesaba dayanan bir mühendislik alanıdır.

Uzun vadeli düşünme alışkanlığı avantajdır. Bir gençleştirme kararının sonucu on yıllar sonra görünür; bu alanda sabırlı planlama, hızlı sonuç almaktan daha değerlidir.

Mevzuata dikkat gerekir. Ormanın kamusal bir varlık olması, mesleğin her adımını yazılı kurala bağlar. Ders planındaki ormancılık hukuku ve politika derslerinin bulunma nedeni budur.

Birinci not: Ders planları üniversiteler arasında belirgin biçimde farklılaşır. Bazı programlar amenajman ve planlama tarafını, bazıları silvikültür, koruma ya da havza yönetimi tarafını ağırlıklandırır. Tercih listesi yapılırken her programın kendi ders planı ayrı ayrı okunmalıdır.

İkinci not: Uygulama ve arazi olanakları alanın niteliğini belirler. Programın araştırma ormanı ya da uygulama alanı bulunup bulunmadığı, arazi derslerinin nasıl yürütüldüğü ve staj düzeninin nasıl kurulduğu tercihten önce sorulmalıdır.

Üçüncü not: Programın bulunduğu şehrin ve fakültenin çevresindeki orman varlığı eğitimin uygulama tarafını doğrudan etkiler. Bu, taban puandan bağımsız ve tercih listesinde gözden kaçan bir değişkendir.

Dördüncü not: Mesleki yetki ve sorumluluk alanı ayrı mevzuatın konusudur. 5531 sayılı Kanun mesleğin çerçevesini kurar; hangi belgenin hangi mühendisçe hazırlanabileceği, büro kurma ve yetkilendirme usulü ise kanunun bu sayfaya alınmayan maddeleri ile ikincil düzenlemelerin konusudur. Bu konular meslek odasının ve yetkili idarenin güncel düzenlemelerinden takip edilmelidir.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.