Perfüzyon, kalp ve büyük damarlara yapılan girişimler sırasında beden dışı kan dolaşımının makine ile yürütülmesini konu edinen dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın içinde çalışılan kamusal çerçeveye değen metinlerden biri 3359 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- SAY
- Seviye
- Lisans
- Süre
- 4 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 163,01–324,89
- Üniversite
- 3
- Genel kontenjan
- 133
- Meslek çıktısı
- 8
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Perfüzyon Nedir?
Perfüzyon, kalp ve büyük damarlara yapılan girişimler sırasında hastanın kan dolaşımının ve solunumunun bir süre için beden dışındaki bir makine tarafından yürütülmesini konu edinen dört yıllık bir lisans programıdır. Açık kalp ameliyatlarının büyük bölümünde kalbin durdurulması ya da çalışmasının belirli bir süre askıya alınması gerekir; o süre boyunca kanın vücuttan alınması, oksijenlendirilmesi, ısısının ayarlanması, karbondioksitinden arındırılması, gerekli ilaçların katılması ve yeniden dolaşıma verilmesi bir cihaz ve onu yöneten bir kişi eliyle olur. Bu programın eğitimi tam da o kişinin eğitimidir.
Alanın birinci ayağı temel tıp bilimleridir. Okunan ders planında anatomi, fizyoloji, biyokimya, farmakoloji, hematoloji ve immünoloji dersleri bu ayağı kurar. Perfüzyon uygulaması sırasında verilen her karar, dolaşımın basıncına, kanın pıhtılaşma davranışına, vücudun ısıya verdiği yanıta ve verilen ilacın etkisine bağlıdır. Bu nedenle bu programda temel tıp dersleri bir giriş dersi değil, doğrudan uygulamanın altyapısıdır.
İkinci ayak cihaz ve teknolojidir. Planda perfüzyon cihazları, perfüzyon teknikleri teknolojisi, solunum ve dolaşım biyofiziği ile özel teknolojik destekler dersleri bulunur. Kalp akciğer makinesi, pompa başlıkları, oksijenatör, ısı değiştirici, filtreler, hatlar ve kanüller birbirine bağlı bir sistem oluşturur; bu sistemin her parçasının hastadan gelen ve hastaya giden kanla nasıl etkileştiği ayrı ayrı bilinmek zorundadır. Alan bu yönüyle tıbbın en cihaz yoğun uygulama alanlarından biridir.
Üçüncü ayak beden dışı dolaşımın kendisidir. Kardiyopulmoner bypassta kanülasyon, ekstrakorporeal yaşam desteği, ekstrakorporeal dolaşımda hasta monitörizasyonu ve yetişkin perfüzyon dersleri bu ayağı oluşturur. Kanülasyon, kanın hangi damarlardan alınıp hangi damarlara verileceğinin kararıdır ve ameliyatın türüne göre değişir; monitörizasyon ise dolaşım makine tarafından yürütülürken hastanın hangi göstergelerden izleneceğini konu edinir. Bu iki başlık birlikte, perfüzyon uygulayıcısının ameliyat boyunca elinde tuttuğu tabloyu oluşturur.
Dördüncü ayak hasta gruplarına göre ayrışan uygulamadır. Planda konjenital ve pediatrik hastalarda perfüzyon dersi ayrı bir dizi olarak yer alır. Bunun nedeni açıktır: doğuştan kalp anomalisi olan bir bebeğin dolaşımı, erişkin bir hastanın dolaşımından yalnızca ölçek olarak değil, yapısal olarak da farklıdır. Aynı cihazla, aynı ilkeyle, ama bütünüyle farklı hacim, akım ve ısı hedefleriyle çalışılır.
Beşinci ayak kan yönetimidir. Kan ve kan koruma teknikleri, kan ve kan ürünleri transfüzyonu prensipleri ile sıvı dengesi ve diyaliz prensipleri dersleri bu tarafı kurar. Beden dışı dolaşım, kanın yapay yüzeylerle uzun süre temas etmesi demektir; bu temas pıhtılaşma sistemini, kan hücrelerini ve sıvı dengesini etkiler. Hastanın kendi kanının korunması, gereksiz transfüzyondan kaçınılması ve sıvı yükünün yönetilmesi bu mesleğin gündelik sorunudur.
Altıncı ayak enfeksiyon ve steril çalışmadır. Planda sterilizasyon ve dezenfeksiyon yöntemleri, temel mikrobiyoloji ve enfeksiyon hastalıkları dersleri vardır. Beden dışı dolaşım devresi doğrudan kan dolaşımına açılan bir devredir; bu devrenin hazırlanmasında yapılan bir hata, ameliyat masasındaki bütün titizliği geçersiz kılabilir.
Yedinci ayak klinik bağlam ve meslek düzenidir. Kalp hastalıkları, kardiyak anestezi, transplantasyonda perfüzyon, sağlığın korunması ve geliştirilmesi ile deontoloji dersleri bu ayağı tamamlar. Perfüzyon uygulayıcısı ameliyathanede tek başına değildir; cerrah, anestezi uzmanı, hemşire ve teknik personelin bulunduğu bir ekibin içinde, kendi sorumluluk alanını bilerek çalışır. Planın son yarıyılında deontoloji dersinin bulunması bu nedenle bir formalite değildir.
Bu yedi ayak programı hem ameliyathaneye hem laboratuvara hem de cihaz teknolojisine yakın kılar. Ameliyathane ekibinin öteki halkalarına ilgi duyan öğrenci için [anestezi](/bolum/anestezi) ve [ameliyathane hizmetleri](/bolum/ameliyathane-hizmetleri), beden dışı dolaşımın böbrek tarafındaki karşılığına ilgi duyan öğrenci için [diyaliz](/bolum/diyaliz), cihazın kendisine ilgi duyan öğrenci için [biyomedikal cihaz teknolojisi](/bolum/biyomedikal-cihaz-teknolojisi) ve [biyomedikal mühendisliği](/bolum/biyomedikal-muhendisligi), hekimlik yoluna ilgi duyan öğrenci için [tıp](/bolum/tip), hasta bakımının bütününe ilgi duyan öğrenci için [hemşirelik](/bolum/hemsirelik) bu alanın en yakın komşularıdır.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 3359 Sayılı Kanun
Perfüzyon işinin en belirgin yanı, bu işin bir kurum içinde yapılmak zorunda olmasıdır. Bu meslek ne serbest bir muayenehanede ne de tek başına yürür: bir sağlık kurumunun ameliyathanesinde, cihaz ve malzeme standardına, personel kıstasına ve hizmet standardına bağlı olarak yürür. Bu düzenin çerçevesini kuran metinlerden biri 3359 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta "SAĞLIK HİZMETLERİ TEMEL KANUNU" olarak yayımlanmıştır ve bu satır üç ayrı okumada birebir aynı görülmüştür.
Kanunun künye satırları da üç okumada birebir aynı çıktığı için satır olarak aktarılabilmektedir: "Kanun Numarası : 3359", "Kabul Tarihi : 7/5/1987", "Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih : 15/5/1987 Sayı : 19461" ve "Yayımlandığı Düstur : Tertip : 5 Cilt : 26". Etiket öneklerindeki ve iki nokta önündeki boşluklar kaynakta bu hâldedir ve düzeltilmemiştir. Düstur satırında bir sayfa değerinin bu okumalarda birebir teyit edilmediği yalnızca bir gözlem olarak kaydedilmektedir; belgede böyle bir değerin bulunup bulunmadığına dair burada hiçbir iddia kurulmuyor.
Kanunun madde kenar başlıklarından beşi üç okumada da aynı görülmüştür: birinci madde için "Amaç", ikinci madde için "Kapsam", üçüncü madde için "Temel Esaslar", dokuzuncu madde için "Yönetmelikler" ve ek birinci madde için "Bazı sağlık personelinin atanması". Bu beş başlık, kanunun kendi iç düzenini gösterir: önce amaç ve kapsam, sonra esaslar, sonra bu esasların ikincil düzenlemeye bağlandığı yer.
Birinci maddenin gövdesi kaynakta şöyledir: "Madde 1 – Bu Kanunun amacı; sağlık hizmetleriyle ilgili temel esasları düzenlemektir." İkinci madde kapsamı çizer: "Madde 2 – Bu Kanun, Milli Savunma Bakanlığı hariç, bütün kamu kurum ve kuruluşları ile özel hukuk tüzelkişilerini ve gerçek kişileri kapsar." Bu tek cümle bu rehber için önemlidir: perfüzyon uygulayıcısının çalıştığı kamu ve özel her sağlık kurumu bu kanunun kapsamı içindedir.
Üçüncü madde esasları sayar ve giriş cümlesi kaynakta "Madde 3 – Sağlık hizmetleriyle ilgili temel esaslar şunlardır:" biçimindedir. İlk bendi planlamayı kurar: "a) Sağlık kurum ve kuruluşları yurt sathında eşit, kaliteli ve verimli hizmet sunacak şekilde Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığınca, diğer ilgili bakanlıkların da görüşü alınarak planlanır, koordine edilir, mali yönden desteklenir ve geliştirilir." Bu bent üç okumada birebir aynı çıkmıştır; aşağıdaki bentler ise iki okumanın mutabakatıyla verilmektedir.
Aynı maddenin ikinci bendi koruyucu hizmete öncelik verir ve kaynak israfına değinir: "b) Koruyucu sağlık hizmetlerine öncelik verilmek suretiyle kamu ve özel bütün sağlık kurum ve kuruluşlarının kurulması ve işletilmesinde kaynak israfı ve atıl kapasiteye yol açılmaksızın gerektiğinde hizmet satın alınarak kaliteli hizmet arzı ve verimliliği esas alınır. Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı ilgili Bakanlığın muvafakatını alarak, kamu ve özel bütün sağlık kurum ve kuruluşlarına koruyucu sağlık hizmeti görevi verir ve bu kurum ve kuruluşların bütün sağlık hizmetlerini denetler."
Personelin dağılımına ilişkin bent, bu programın mezununun ülke ölçeğindeki yerini doğrudan ilgilendirir: "c) Bütün sağlık kurum ve kuruluşları ile sağlık personelinin ülke sathında dengeli dağılımı ve yaygınlaştırılması esastır. Sağlık kurum ve kuruluşlarının kurulması ve işletilmesi bu esas içerisinde Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığınca düzenlenir. Bu düzenleme ilgili Bakanlığın görüşü alınarak yapılır." Bu bendin devamında ücrete ilişkin cümleler bulunduğu kaydedilmiş, ancak bu rehber ücret ve para konulu hiçbir hüküm aktarmadığı için o cümleler buraya alınmamıştır.
Standart ve denetim esası ayrı bir bentte kurulur: "e) Tesis edilecek eğitim, denetim, değerlendirme ve oto kontrol sistemi ile sağlık kuruluşlarının tespit edilen standart ve esaslar içinde hizmet vermesi sağlanır." Bu bent, cihaz yoğun bir uygulama alanı olan perfüzyonun içinde yürüdüğü standart ortamını kanun düzeyinde kurar.
Bu programın eğitimiyle en doğrudan bağı olan bent ise personel yetiştirmeye ilişkin olandır: "g) Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı; sağlık ve yardımcı sağlık personelinin yurt düzeyinde dengeli dağılımını sağlamak üzere istihdam planlaması yapar, ülke ihtiyacına uygun nitelikli sağlık personeli yetiştirilmesi amacıyla hizmet öncesi eğitim programları için Yükseköğretim Kurulu ile koordinasyonu sağlar. Serbest ya da kamu kuruluşlarında mesleklerini icra eden sağlık ve yardımcı sağlık personeline hizmetiçi eğitim yaptırır. Bunu sağlamak amacıyla üniversitelerin, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ile kamu kurum ve kuruluşlarının imkanlarından da yararlanır. Hizmetiçi eğitim programını ne şekilde ve hangi sürelerle yapılacağı Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığınca çıkartılacak yönetmelikte tespit edilir." Kaynaktaki "hizmetiçi" yazımı olduğu gibi bırakılmıştır.
Koordinasyon ve teknoloji bendi de aynı maddededir: "i) Sağlık hizmetlerinin yurt çapında istenilen seviyeye ulaştırılması amacıyla; bakanlıklar seviyesinden en uçtaki hizmet birimine kadar kamu ve özel sağlık kuruluşları ile kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları arasında koordinasyon ve işbirliği yapılır. Sağlık kurum ve kuruluşları coğrafik ve fonksiyonel hizmet alanları, verecekleri hizmetler, yönetim, hizmet ilişki ve bağlantıları gibi konularda tespit edilen esaslara uymak ve verilen görevleri yapmakla yükümlüdürler. Çağdaş tıbbi bilgi ve teknolojinin ülkeye getirilmesi ve teşviki sağlanır." Son cümle, ileri teknolojiye dayanan bir uygulama alanı için doğrudan anlamlıdır.
Rehabilite edici hizmetlerde kullanılan araç ve gereçlerin üretimine ilişkin bent de aynı maddede yer alır: "m) (Ek: 1/7/2005-5378/34 md.) Rehabilite edici tıbbi hizmetlerde kullanılan yardımcı araç ve gereçleri üretmek amacıyla, kamu kurum ve kuruluşları ile gerçek ve tüzel kişiler tarafından kurulacak kuruluşların açılış iznini vermeye Sağlık Bakanlığı yetkilidir. Bu kurum ve kuruluşların açılış izninin verilmesine, üretim ve personel standardına, işleyiş ve denetimi ile daha önce açılmış olan kurum ve kuruluşların durumlarına ilişkin esaslar Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle düzenlenir." Aynı maddede iki bent yalnızca birer ibare olarak görülmüştür ve gövdeleri bulunmadığı için gövde alıntısı yapılmamıştır: "d) (Mülga: 31/5/2006-5510/106 md.)" ve "h) (İptal: Anayasa Mahkemesinin 19.4.1988 tarihli ve E. 1987/16, K. 1988/8 sayılı kararıyla.)"
Dokuzuncu madde, yukarıdaki esasların ikincil düzenlemeye bağlandığı yerdir ve üç okumada birebir aynı görülmüştür. İlk bendi bir ibaredir: "Madde 9 – a) (Mülga: 11/10/2011-KHK-663/58 md.)" İkinci bendi tıbbi araç ve gerecin standardını konu edinir: "b) Hizmet ve ilaç alma, ilgili kurum ve kuruluşlara ait araç, gereç ve malzemelerin kiralanması, devri, gayrimenkullerin kiralanması; tıbbi araç, gereç ve malzeme yönünden standardı ile tıbbi araç ve gereçlerin alımında teknik şartnamelerin hazırlanmasındaki kıstasların belirlenmesi; Maliye ve Gümrük, ilgili Bakanlıklar ve Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığınca müştereken," Üçüncü bendi ise tesis, hizmet ve personel kıstaslarını yönetmeliğe bağlar: "c) Bütün kamu ve özel sağlık kuruluşlarının tesis, hizmet, personel, kıstaslarını belirlemeye, sağlık kurum ve kuruluşlarını sınıflandırmaya ve sınıflarının değiştirilmesine, sağlık kuruluşlarının amaca uygun olarak teşkilatlanmalarına, sağlık hizmet zinciri oluşturulmasına, hizmet içi eğitim usul ve esasları ile sağlık kurum ve kuruluşlarının koordineli çalışma ve hizmet standartlarının tespiti ve denetimi ile bu Kanunla ilgili diğer hususlar Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığınca, çıkarılacak yönetmelikle tespit edilir." Perfüzyon uygulayıcısının kullandığı cihazın standardı ile bulunduğu birimin personel kıstasının hangi düzeyden türediğini gösteren hüküm budur.
Ek birinci madde ise ameliyathane ekibinin hekim kanadının kamuda atanma rejimini kurar. Madde açılış satırı kaynakta "Ek Madde 1- (Ek:10/7/2003-4924/10 md.; Değişik: 11/10/2011-KHK-663/58 md.)" biçimindedir; madde numarasından sonra kısa bir ayraç kullanılması ve parantez içindeki iki nokta sonrasında boşluk bulunmaması kaynakta bu hâldedir ve düzeltilmemiştir. Maddenin birinci fıkrası şöyledir: "Kamu kurum ve kuruluşlarının uzman tabip, tıpta uzmanlık mevzuatına göre uzman , tabip, diş tabibi ve eczacı kadro ve pozisyonlarına yapılacak açıktan atamalar, açıktan atama izni alınmaksızın mevzuatta öngörülen işlemlerin tamamlanmasından sonra gerçekleştirilir ve bunların yerleştirilmeleri Sağlık Bakanlığınca sınavsız ve kura ile yapılır." Bu fıkradaki bir virgülden önce görülen boşluk iki okumada aynı yerde durduğu için korunmuştur; üçüncü okuma aynı yeri boşluksuz vermiştir ve bu fark tek biçime indirilmemiştir. Fıkranın devam cümlesi üç okumada birebir aynıdır: "(Değişik cümle: 16/6/2022-7411/8 md.) Kuraya ilişkin usul ve esaslar ile bunların Sağlık Bakanlığındaki atamalarına ilişkin usul ve esaslar Sağlık Bakanlığınca çıkarılacak yönetmelikle belirlenir."
Örtüşmenin sınırı aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun bir çerçeve kanundur ve perfüzyon programının kanunu değildir. Bu programı kurmaz; bir yükseköğretim programı ihdas etmez, programın bağlı olduğu fakülte ya da yüksekokulu belirlemez, giriş koşulu ya da kontenjan düzenlemez. Programın ders planını da belirlemez: doğrulanmış hiçbir hükümde ders, müfredat, kredi ya da staj düzenlemesi yoktur; üçüncü maddenin g bendi yalnızca hizmet öncesi eğitim programları için Yükseköğretim Kurulu ile koordinasyon sağlanacağını söyler, o eğitimin içeriğini düzenlemez. Mezunun meslek tanımını da düzenlemez: bu kanunun bu oturumda doğrulanan metninde perfüzyon ya da perfüzyonist sözcüğü hiçbir okumada görülmemiştir ve bir meslek tanımı hükmü aktarılmamıştır; bu sözcüklerin belgenin istenmemiş kısımlarında bulunup bulunmadığına dair burada hiçbir iddia kurulmuyor. Metinde geçen "Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı", "Maliye ve Gümrük" ve benzeri ibarelerin bugünkü kurumsal karşılıkları hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır; hiçbir kısaltma açılmamıştır. Kanunun güncel hâli, yürürlük durumu ve değişiklik zinciri için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir; bu rehber kanunun yürürlük durumu hakkında hiçbir hüküm vermez.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Belge üç ayrı okumayla, biri İngilizce yazılmış istekle olmak üzere birbirinden farklı üç istekle çekilmiş ve yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü bir okuma yapılmamıştır, dolayısıyla mutabakatsız kalan öğeler ek bir denemeyle kurtarılmaya çalışılmamıştır. Okuma aracı aynı adres için yanıtı kısa bir süre önbelleğe aldığı ve her üç okuma bu pencere içinde yapıldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir metne dönüştürme çıktısı üzerinde çalışmıştır; bu nedenle okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Bu sınırın kuramsal olmadığı aynı oturumda görülmüştür: bir fıkrada virgülden önce duran artık boşluk iki okumada aynı yerde kalmış, üçüncü okuma onu sessizce düzeltmiştir; bir bentte virgülden sonraki boşluğun düştüğü iki okumada aynı görülmüştür; Düstur satırının sonunda fazladan bir boşluk yalnızca bir okumada belirmiştir. Bu başlığın güvence düzeyi bu yüzden "iki okumada aynı" ile sınırlıdır, "kaynak belgede kesin böyle yazıyor" değildir. Bir okuma üçüncü maddenin b ve sonrası bentlerini ve ek birinci maddenin ikinci ve sonraki fıkralarını hiç getirmemiş, yerlerine kendi ürettiği köşeli parantez içi notlar koymuştur; bu notlar kaynak metin sayılmamış ve hiçbir yerde alıntılanmamıştır. Ek birinci maddenin ikinci ve sonraki bütün fıkraları yalnızca tek bir okumada geldiği için kullanılamaz sayılmıştır; ayrıca bu fıkralardan birinin sözleşme ücreti ve oran ifadesi taşıdığı kaydedilmiş, hem tek okumada kaldığı hem de ücret konulu olduğu için hiçbir bölümü aktarılmamıştır. Aynı gerekçeyle üçüncü maddenin c bendinin ücret tarifelerine ilişkin son iki cümlesi de aktarılmamıştır; bu rehber kendi yorumu olarak hiçbir oran üretmemiştir. Üçüncü maddenin f, j, k ve l bentleri iki okumada gövdeleriyle gelmiş olmakla birlikte bu programla ilişkileri kurulamadığı için bilinçli olarak aktarılmamıştır; bu bir doğrulama eksiği değil, bir kapsam kararıdır. Kanunun dördüncü ile sekizinci maddeleri arası, onuncu ve sonraki maddeleri ile ek ikinci ve sonraki maddeleri hiçbir okumada istenmemiş ve getirilmemiştir; bu maddelerin varlığı ya da içeriği hakkında bu rehberde hiçbir iddia yoktur. Mülga ve iptal edilmiş bentlerin gövdelerinden hiçbir alıntı yapılmamış, yalnızca ibareleri anılmıştır. Dipnot gövdeleri alınmamıştır; hiçbir okuma bu belge için dipnot vermemiştir ve belgede dipnot bulunup bulunmadığına ya da içeriğine dair hiçbir olumsuz iddia kurulmamıştır. Okumaların metne kendiliğinden eklediği başlık işaretleri ve vurgu işaretleri belgede karşılığı teyit edilmediği için biçimsel ekleme sayılmış ve alınmamıştır. Bu programa yedek olarak belirlenmiş bir kanun numarası vardır ve bu numara hiç denenmemiştir: birincil numara ilk denemede açıldığı ve konu örtüşmesi tuttuğu için yedeğe geçme koşulu doğmamıştır; o numara hakkında bu rehberde hiçbir künye, ad ya da madde iddiası yoktur, varlığı da doğrulanmamıştır ve bu bir erişilememe kaydı değildir. Üçüncü bir numara aranmamış, zorlama bir bağ kurulmamıştır. Bu oturumda okunan öteki kanun belgesinde perfüzyon mesleğinin tanımını taşıyan bir bent doğrulanmıştır; iki program aynı kanun numarası üzerine kurulmadığı için o bent bu kayda taşınmamış, burada hiçbir yerde alıntılanmamış ve içeriği hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, maaş, ücret ve işe girme oranı hiç toplanmamıştır. Kanunun adı hatırdan yazılmamış, en az iki okumada birebir teyit edildikten sonra verilmiştir.
Perfüzyon ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır ve karışmanın nedeni çoğu zaman aynı odada çalışılıyor olmasıdır. En sık karıştığı yer anestezidir. [Anestezi](/bolum/anestezi) hastanın bilincini, ağrısını, kas gevşemesini ve yaşamsal göstergelerini yöneten alandır; perfüzyon ise hastanın dolaşımının ve gaz alışverişinin makine tarafından yürütüldüğü süreyi yönetir. Bu iki iş ameliyat boyunca yan yana yürür ve birbirine sıkı biçimde bağlıdır, ama sorumluluk alanları ayrıdır. Okunan planda kardiyak anestezi derslerinin bulunması bu ayrımı ortadan kaldırmaz: o dersler perfüzyon uygulayıcısının ekip arkadaşının işini anlaması içindir.
İkinci karışma noktası ameliyathane hizmetleridir. [Ameliyathane hizmetleri](/bolum/ameliyathane-hizmetleri) ameliyathane ortamının hazırlanması, steril alanın kurulması, alet ve malzeme düzeninin sağlanması ve cerrahi ekibe destek verilmesi üzerine kuruludur. Perfüzyon ise belirli bir cihaz üzerinden hastanın dolaşımının yürütülmesidir. İki alan aynı mekânı paylaşır, aynı işi yapmaz.
Üçüncü karışma noktası diyalizdir. [Diyaliz](/bolum/diyaliz) da kanın beden dışına alınıp bir cihazdan geçirilerek geri verilmesi ilkesine dayanır; bu nedenle iki alan ilk bakışta benzer görünür. Fark amaçtadır: diyalizde amaç kandan atık ve fazla sıvının uzaklaştırılmasıdır ve işlem çoğunlukla tekrarlayan seanslar hâlinde yürür; perfüzyonda amaç, kalp ve akciğerin işlevinin bir ameliyat süresince makineye devredilmesidir. Okunan planda sıvı dengesi ve diyaliz prensipleri adlı bir ders bulunması, programı bir diyaliz programına dönüştürmez: o bir ders adıdır, program adı değildir.
Dördüncü karışma noktası cihaz alanlarıdır. [Biyomedikal cihaz teknolojisi](/bolum/biyomedikal-cihaz-teknolojisi) cihazın kurulumu, bakımı, kalibrasyonu ve arıza giderimi üzerine çalışır; [biyomedikal mühendisliği](/bolum/biyomedikal-muhendisligi) ise cihazın tasarımı ve geliştirilmesi tarafında durur. Perfüzyon uygulayıcısı cihazı tasarlamaz ve onarmaz; cihazı hasta üzerinde kullanır. Cihaz bilgisi bu meslekte bir amaç değil, bir araçtır.
Beşinci karışma noktası hemşirelik ve bakım alanlarıdır. [Hemşirelik](/bolum/hemsirelik) hastanın bütününe yönelen, ameliyat öncesi ve sonrasını da kapsayan geniş bir bakım mesleğidir; perfüzyon ise dar ve teknik bir zaman aralığına odaklanır. [Ebelik](/bolum/ebelik) ise bütünüyle ayrı bir alandır ve burada yalnızca sağlık lisans programlarının çeşitliliğini göstermek için anılmaktadır.
Altıncı karışma noktası hekimliktir. [Tıp](/bolum/tip) tanı koyma ve tedaviyi yönetme yetkisini konu edinir; bu program bir hekimlik programı değildir ve mezunu hekim olmaz. Okunan planda kalp hastalıkları dersinin bulunması bunu değiştirmez: amaç, üzerinde çalışılan hastalığın klinik tablosunu tanımaktır.
Yedinci karışma noktası ölçüm ve görüntüleme alanlarıdır. [Elektronörofizyoloji](/bolum/elektronorofizyoloji), [tıbbi görüntüleme teknikleri](/bolum/tibbi-goruntuleme-teknikleri), [radyoterapi](/bolum/radyoterapi) ve [nükleer tıp teknikleri](/bolum/nukleer-tip-teknikleri) hastadan veri toplayan ya da hastaya ışın uygulayan cihazlarla çalışır. Bu alanların hiçbirinde hastanın kan dolaşımı bir makineye devredilmez; perfüzyonu ayıran şey tam olarak budur.
Sekizinci karışma noktası laboratuvar alanıdır. [Tıbbi laboratuvar teknikleri](/bolum/tibbi-laboratuvar-teknikleri) örnek üzerinde çalışır; perfüzyon ise dolaşımdaki kan üzerinde, gerçek zamanlı olarak ve geri alınamaz biçimde çalışır. Okunan planda biyokimya ve hematoloji derslerinin bulunması, programı bir laboratuvar programına dönüştürmez.
Bir Üniversitenin Ders Planı: İstanbul Gelişim Üniversitesi
Bu programın somut bir örneği için İstanbul Gelişim Üniversitesi'nin yayımladığı ders planı sayfası okundu. Sayfada programı adlandıran başlık "PERFÜZYON" biçiminde basılıdır. Üniversitenin adı sayfada yayımlanmıştır ve alan adından çıkarım değildir; sayfada ayrıca fakülte adı "SAĞLIK BİLİMLERİ FAKÜLTESİ" olarak basılıdır. Öğretim düzeyi de sayfada yazılıdır ve yarıyıl sayısından çıkarım değildir: sayfada "Lisans" ifadesi birebir bulunmakta ve program kategorileri "LİSANS" başlığı altında listelenmektedir. Plan sekiz yarıyıl üzerine kuruludur ve yarıyıl başlıkları sayfada 1. YARIYIL ile 8. YARIYIL arasında basılıdır. Ders adları Türkçe yayımlanmıştır ve bu rehberde sayfadaki yazımıyla, kısaltmaları açılmadan bırakılmıştır.
Birinci yarıyılın dersleri ANATOMİ, FİZYOLOJİ I, PERFÜZYON TEKNİKLERİ TEKNOLOJİSİ I, PERFÜZYON CİHAZLARI, TIBBİ TERMİNOLOJİ, TÜRK DİLİ I ve YABANCI DİL I (İNG.) olarak yayımlanmıştır. İlk yarıyıl dikkat çekicidir: alanın kendi teknolojisi ve cihazı daha ilk dönemde açılır, yani öğrenci temel tıp dersleriyle cihaz dersini aynı anda görür.
İkinci yarıyılın dersleri FİZYOLOJİ II, BİYOKİMYA, KALP HASTALIKLARI, PERFÜZYON TEKNİKLERİ TEKNOLOJİSİ II, SOLUNUM VE DOLAŞIM BİYOFİZİĞİ, FARMAKOLOJİ, TÜRK DİLİ II ve YABANCI DİL II (İNG.) olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyılda kalp hastalıkları ile solunum ve dolaşım biyofiziğinin yan yana gelmesi, alanın hem klinik hem fiziksel yüzünü aynı dönemde kurar.
Üçüncü yarıyılın dersleri ATATÜRK İLK. VE İNK. TARİHİ I, BÖLÜM SEÇMELİ I, EKSTRAKORPOREAL YAŞAM DESTEĞİ, KONJENİTAL VE PEDİATRİK HASTALARDA PERFÜZYON I, KARDİYAK ANESTEZİ I ve YETİŞKİN PERFÜZYON I olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyılda plan uzmanlaşmaya geçer: yetişkin ile pediatrik uygulama ayrı derslere bölünür ve ekstrakorporeal yaşam desteği ayrı bir başlık olarak açılır.
Dördüncü yarıyılın dersleri ATATÜRK İLK. VE İNK. TARİHİ II, KAN VE KAN KORUMA TEKNİKLERİ, KONJENİTAL VE PEDİATRİK HASTALARDA PERFÜZYON II, KARDİYAK ANESTEZİ II, YETİŞKİN PERFÜZYON II, ÖZEL TEKNOLOJİK DESTEKLER ve HEMATOLOJİ olarak yayımlanmıştır. Kan koruma teknikleri ile hematolojinin aynı yarıyılda bulunması, kanın beden dışı devrede nasıl davrandığını anlamayı bir bütün hâline getirir.
Beşinci yarıyılın dersleri BÖLÜM DIŞI SEÇMELİ I, BÖLÜM SEÇMELİ II, TRANSPLANTASYONDA PERFÜZYON, SIVI DENGESİ VE DİYALİZ PRENSİPLERİ, KARDİYOPULMONER BYPASSTA KANÜLASYON, KAN VE KAN ÜRÜNLERİ TRANSFÜZYONU PRENSİPLERİ ve STERİLİZASYON VE DEZENFEKSİYON YÖNTEMLERİ olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyıl alanın en teknik dönemidir: kanülasyon, transfüzyon ilkeleri ve steril çalışma bir arada verilir.
Altıncı yarıyılın dersleri BÖLÜM DIŞI SEÇMELİ II, BÖLÜM SEÇMELİ III, BÖLÜM SEÇMELİ IV, EKSTRAKORPOREAL DOLAŞIMDA HASTA MONİTORİZASYONU, TEMEL MİKROBİYOLOJİ VE ENFEKSİYON HASTALIKLARI ve İMMÜNOLOJİ olarak yayımlanmıştır. Monitörizasyon dersinin bu noktada gelmesi anlamlıdır: öğrenci önce devreyi ve uygulamayı öğrenir, sonra o devre çalışırken hastanın nasıl izleneceğini öğrenir.
Yedinci yarıyılın dersleri BÖLÜM SEÇMELİ V, BÖLÜM SEÇMELİ VI, ALAN ÇALIŞMASI I ve SAĞLIĞIN KORUNMASI VE GELİŞTİRİLMESİ olarak yayımlanmıştır. Sekizinci yarıyılın dersleri ise BÖLÜM DIŞI SEÇMELİ III, BÖLÜM SEÇMELİ VII, ALAN ÇALIŞMASI II ve DEONTOLOJİ olarak yayımlanmıştır. Son iki yarıyılın alan çalışması dersleri üzerine kurulması, planın ağırlığını mezuniyete doğru sahaya kaydırdığını gösterir; deontolojinin en sonda yer alması ise mesleki sorumluluğun teknik yeterlikten sonra değil, onunla birlikte tamamlanan bir başlık sayıldığını düşündürür.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu sayfa iki ayrı okumayla, farklı ifadeyle yazılmış iki ayrı istekle okunmuştur; üçüncü bir okuma yapılmamıştır, çünkü iki okuma ders listesinde tam örtüşmüştür. İki okuma program adı, öğretim düzeyi, üniversite adı, ders adları, ders sırası ve ders sayıları bakımından birebir aynı çıkmıştır; hiçbir ders adında çelişen yazım, ayırıcı farkı ya da boşluk farkı belirmemiştir. Sayfadan alınan satır sayısı kırk dokuzdur ve bunların hiçbiri düşürülmemiştir; bu kırk dokuz satırın onu, sayfada ders adı olarak basılı seçmeli grup satırlarıdır. Öğretim düzeyi bu sayfada birebir yazılıdır ve yarıyıl sayısından yapılmış bir çıkarım değildir; bu ayrım burada açıkça kaydedilmektedir. Üniversite adı da sayfada yayımlanmıştır ve alan adından yapılmış bir çıkarım değildir. Tek işaretlenen fark, program adının büyük ve küçük harf biçimine ilişkin bir tarif farkıdır: bir okuma adı yalnızca tamamı büyük harfli biçimiyle bildirmiş, öteki okuma aynı adı birebir alıntıladıktan sonra yazımını farklı tarif etmiştir; bu fark çözülmemiş, tek biçime indirilmemiş ve yukarıdaki listede sayfadan birebir dökülen büyük harfli biçim korunmuştur. Seçmeli havuzlar doldurulmamıştır: "BÖLÜM SEÇMELİ" ve "BÖLÜM DIŞI SEÇMELİ" satırları sayfada ders adı olarak basılıdır ve bu satırların hangi dersleri kapsadığı o sayfada yayımlanmadığı için açılmamış, hiçbir havuz içeriği tahmin edilmemiş ve dışarıdan doldurulmamıştır; havuzdan kaç ders seçileceği de hiç yazılmamıştır. Ders kodu, kredi ve iş yükü değerleri toplanmamış ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfaya dayandırılmamıştır. Ders adları çevrilmemiş, kısaltmalar açılmamış ve yazımlar düzeltilmemiştir: bu nedenle "ATATÜRK İLK. VE İNK. TARİHİ I" ile "YABANCI DİL I (İNG.)" adları olduğu gibi bırakılmıştır. Bu program için ikinci bir üniversite kaynağı bulunamamıştır: aday sayfalardan biri müfredatı yalnızca indirilebilir bir çizelge dosyası olarak yayımladığı, biri sayfasında yarıyıl bazlı ders dökümü basmadığı, biri erişim kuralı nedeniyle okunamadığı, biri de ön lisans düzeyinde ve farklı adlı bir programa ait olduğu için kullanılmamıştır. Bu, başka üniversitelerde bu programın planı yayımlanmadığı anlamına gelmez; yalnızca bu oturumun erişim kısıtları altında ikinci bir kaynağın okunamadığı anlamına gelir ve hiçbir kurum için olumsuz bir iddia kurulmamıştır. Bu plan tek bir üniversitenin planıdır ve öteki üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk ve en belirgin çalışma alanı kalp ve damar cerrahisi ameliyathaneleridir. Ameliyat öncesinde beden dışı dolaşım devresinin kurulması, hatların hazırlanması ve kontrol edilmesi, ameliyat sırasında akımın, basıncın, ısının ve gaz alışverişinin yönetilmesi, ameliyat sonrasında devrenin sonlandırılması ve kaydın tutulması bu işin gündelik gövdesidir. Bu iş, ilgili uzman hekimlerin bulunduğu bir ekibin içinde yürür.
İkinci alan yoğun bakım ve uzun süreli destek uygulamalarıdır. Ekstrakorporeal yaşam desteği, kalbin ya da akciğerin işlevinin ameliyathane dışında ve daha uzun bir süre boyunca desteklenmesini gerektiren durumlarda gündeme gelir; okunan planda bu başlığın ayrı bir ders olması bu alanı doğrudan işaret eder.
Üçüncü alan pediatrik ve konjenital cerrahi merkezleridir. Doğuştan kalp anomalisi olan çocuk hastalarda uygulanan perfüzyon, hacim ve akım hedefleri bakımından erişkin uygulamasından ayrılır ve ayrı bir deneyim gerektirir. Planda bu başlığın iki ayrı ders olarak yer alması bu ayrımın eğitimde de kurulduğunu gösterir.
Dördüncü alan organ nakli süreçleridir. Planda transplantasyonda perfüzyon adlı bir ders bulunmaktadır; nakil sürecinde organın korunmasına ve dolaşımın yönetimine ilişkin uygulamalar bu tarafa girer.
Beşinci alan kan yönetimi uygulamalarıdır. Hastanın kendi kanının korunması, transfüzyon ilkelerine uygun çalışılması ve sıvı dengesinin izlenmesi, planda üç ayrı ders başlığıyla karşılık bulan bir iş kümesidir.
Altıncı alan tıbbi cihaz ve sarf malzeme tarafıdır. Perfüzyon devrelerini, oksijenatörleri, pompa sistemlerini ve bunların sarf malzemelerini üreten ya da sağlayan kuruluşlarda, ürünün teknik özelliklerini bilen ve kullanıcıyla aynı dili konuşan kişilere ihtiyaç duyulur.
Yedinci alan sağlık kurumlarının teknik ve idari süreçleridir. Cihaz standardına, malzeme şartnamesine ve hizmet standardına ilişkin süreçlerde alan bilgisi olan personel görev alabilir; bu rehberin kanun başlığında aktarılan hükümler bu süreçlerin hangi düzeyden türediğini göstermektedir.
Sekizinci alan eğitim ve akademik yoldur. Lisansüstü eğitim ve alanla ilgili araştırma, bu programın mezununa açık olan yollardan biridir.
Bu alanda bazı işlerin belirli belge, yeterlik, izin ya da yetki şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi işin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: geri alınamayan ve anlık karar gerektiren bir işin sorumluluğunu taşıyabilir misiniz? Beden dışı dolaşım yürürken yapılan bir hatanın düzeltilmesi için elde çoğu zaman uzun bir süre yoktur. Bu alan, hata maliyetinin yüksek ve doğrudan olduğu bir alandır; belirsizlik altında sakin kalamayan bir öğrenci burada zorlanır.
İkinci soru dikkat sürekliliğine ilişkindir. Perfüzyon uygulaması saatlerce süren, aynı göstergelere kesintisiz bakmayı ve küçük değişimleri erken fark etmeyi gerektiren bir iştir. Bu, hızlı düşünmekten çok uzun süre dikkatli kalmakla ilgilidir ve eğitim boyunca kurulan bir alışkanlıktır.
Üçüncü soru cihazla ilişkidir. Bu iş, bir makinenin nasıl çalıştığını anlamayı, sesini ve göstergesini okumayı ve arıza ihtimalini baştan hesaba katmayı gerektirir. Cihazla çalışmayı sıkıcı ya da soğuk bulan bir öğrenci mesleğin gündelik hâlinden hoşlanmayabilir.
Dördüncü soru temel bilimlerle ilgilidir. Planda anatomi, fizyoloji, biyokimya, farmakoloji, hematoloji, immünoloji ile solunum ve dolaşım biyofiziği dersleri vardır. Bu dersleri geçilmesi gereken engeller olarak gören bir öğrenci, uygulamada verdiği kararların gerekçesini kuramaz.
Beşinci soru ekip çalışmasıyla ilgilidir. Perfüzyon uygulayıcısı ameliyathanede tek başına karar vermez; cerrah ve anestezi uzmanıyla sürekli iletişim hâlinde çalışır. Kendi gözlemini kısa ve anlaşılır biçimde aktarmayı öğrenmek bu meslekte teknik beceri kadar önemlidir.
Altıncı soru çalışma düzeniyle ilgilidir. Bu iş planlı ameliyatların yanı sıra acil durumlarda da gündeme gelebilir; ayakta geçen uzun saatler, nöbet düzeni ve öngörülemeyen çağrılar işin parçası olabilir. Bu rehber bu koşulların hangi kurumda nasıl uygulandığına dair bir iddia kurmaz; yalnızca alanın niteliğinden doğan bir olasılığı hatırlatır. Son olarak bu programın dört yıllık bir lisans programı olduğu ve mezuniyetten sonraki yolların lisansüstü eğitimle genişleyebileceği baştan bilinmelidir.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı ve düzeyi üniversiteler arasında farklılaşabilmektedir. Yakın adlı programlar ön lisans düzeyinde de açılabilmekte ve bu adların altındaki ders planları birbirinden belirgin biçimde ayrışabilmektedir. Bu rehber lisans düzeyindeki program için yazılmıştır ve ön lisans düzeyindeki yakın adlı bir programın planı burada kaynak olarak kullanılmamıştır. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının ve düzeyinin okunması gerekir.
İkinci not: Bu alanda uygulama imkânı olağandan daha belirleyicidir. Öğrencinin hangi hastanede, hangi ameliyat hacmine sahip bir merkezde ve hangi gözetim düzeniyle uygulama yapacağı, simülasyon ve devre kurulumu çalışmalarının nasıl yürütüldüğü, pediatrik uygulamaların görülüp görülemediği ve öğrenci başına düşen uygulama süresi tercihten önce sorulmalıdır. Cihaz yoğun bir alanda plan üzerindeki ders adları tek başına bir şey söylemez.
Üçüncü not: Alan çalışması ve saha düzeni ayrıca sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planda alan çalışması son iki yarıyılda yer almaktadır. Bu düzenin her üniversitede aynı olmadığı bilinmelidir; alan çalışmasının hangi kurumlarda yürütüldüğü, kaç iş günü sürdüğü ve öğrencinin gerçek uygulamayı gözetim altında görüp göremediği öğrenilmelidir. Aynı başlık altında seçmeli havuzların içeriği de sorulmalıdır: okunan planda seçmeli satırlar sayfada ders adı olarak basılıdır ve içerikleri o sayfada yayımlanmamıştır; bu havuzların hangi dersleri kapsadığı, alan içi mi alan dışı mı ağırlıklı olduğu ve hangi yarıyılda açıldığı üniversitenin kendi bilgi paketinden öğrenilmelidir.
Dördüncü not: Ameliyathane ekibinin öteki halkalarına ilgi duyan öğrenci için [anestezi](/bolum/anestezi) ve [ameliyathane hizmetleri](/bolum/ameliyathane-hizmetleri); beden dışı dolaşımın böbrek tarafındaki karşılığına ilgi duyan öğrenci için [diyaliz](/bolum/diyaliz); cihazın tasarımı, bakımı ve geliştirilmesine ilgi duyan öğrenci için [biyomedikal cihaz teknolojisi](/bolum/biyomedikal-cihaz-teknolojisi), [biyomedikal mühendisliği](/bolum/biyomedikal-muhendisligi) ve [biyomühendislik](/bolum/biyomuhendislik); hekimlik yoluna ilgi duyan öğrenci için [tıp](/bolum/tip); hasta bakımının bütününe ilgi duyan öğrenci için [hemşirelik](/bolum/hemsirelik) ve [ebelik](/bolum/ebelik); acil ve ilk müdahale tarafına ilgi duyan öğrenci için [ilk ve acil yardım](/bolum/ilk-ve-acil-yardim); ölçüm, kayıt ve görüntüleme cihazlarına ilgi duyan öğrenci için [elektronörofizyoloji](/bolum/elektronorofizyoloji), [tıbbi görüntüleme teknikleri](/bolum/tibbi-goruntuleme-teknikleri), [radyoterapi](/bolum/radyoterapi) ve [nükleer tıp teknikleri](/bolum/nukleer-tip-teknikleri); kan ve örnek analizine ilgi duyan öğrenci için [tıbbi laboratuvar teknikleri](/bolum/tibbi-laboratuvar-teknikleri) ve [biyokimya](/bolum/biyokimya); rehabilitasyon tarafına ilgi duyan öğrenci için [fizyoterapi ve rehabilitasyon](/bolum/fizyoterapi-ve-rehabilitasyon) ve [ergoterapi](/bolum/ergoterapi); kurum ve süreç yönetimine ilgi duyan öğrenci için [sağlık yönetimi](/bolum/saglik-yonetimi), [sağlık kurumları işletmeciliği](/bolum/saglik-kurumlari-isletmeciligi) ve [sağlık bilgi sistemleri teknikerliği](/bolum/saglik-bilgi-sistemleri-teknikerligi) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 3 üniversitede, 5 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.