Pilotaj, bir hava aracının uçuşa hazırlanmasını, uçurulmasını ve uçuşun kurallara uygun biçimde yönetilmesini konu edinen dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın kamusal çerçevesine değen metinlerden biri 2629 sayılı kanundur; bu kanunun kapsamı Türk Silahlı Kuvvetleri personelidir ve bu rehber onu sivil havacılığın genel çerçevesi gibi sunmaz. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- SAY
- Seviye
- Lisans
- Süre
- 4 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 265,08–531,76
- Üniversite
- 12
- Genel kontenjan
- 357
- Meslek çıktısı
- 8
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Pilotaj Nedir?
Pilotaj, bir hava aracının uçuşa hazırlanmasını, havada kurallara uygun biçimde yönetilmesini ve yere güvenle indirilmesini konu edinen dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın çekirdeğinde iki iş aynı anda durur: bir yanda uçağın fiziğini, sistemlerini ve sınırlarını bilmek, öbür yanda hava sahasının kurallarını, hava durumunu ve ekibin kendi insan sınırlarını yönetmek. Programın bütün dersleri bu iki işten birine bakar.
Alanın birinci ayağı temel bilimlerdir. Matematik, fizik, lineer cebir, olasılık ve istatistik ile programlama bu ayağın konularıdır. Uçuş performansı, ağırlık ve denge, tırmanma ve iniş hesapları sayıyla yapılan işlerdir; bu ayak olmadan üstteki hiçbir ders taşınamaz.
İkinci ayak uçağın kendisidir. Uçuş prensipleri, aerodinamik, uçuş mekaniği, hava aracı genel bilgisi, uçuş aletleri ve uçak performansı bu ayağın konularıdır. Pilot uçağı tasarlayan kişi değildir, ama uçağın neden uçtuğunu ve hangi koşulda uçmaktan çıktığını bilmek zorundadır.
Üçüncü ayak seyrüsefer ve meteorolojidir. Seyrüsefer, genel seyrüsefer, radyo seyrüseferi, uçuş planlama ve izleme ile meteoroloji bu ayağın konularıdır. Bir uçuşun nereden nereye, hangi yükseklikte, hangi rüzgârla ve hangi yakıtla yapılacağı bu derslerde kurulur.
Dördüncü ayak kurallar ve operasyondur. Hava hukuku bilgisi, operasyon usulleri, haberleşme, aletli ve görerek uçuş haberleşme usulleri ile emniyet yönetim sistemi bu ayağın konularıdır. Havacılık, kuralın kişisel tercihe bırakılmadığı bir alandır; bu ayak alanın disiplinini kurar.
Beşinci ayak insan tarafıdır. İnsan performansı, pilot performansı, insan faktörleri ve ekip kaynak yönetimi bu ayağın konularıdır. Yorgunluk, dikkat, karar verme ve kokpit içi iletişim bu alanda teknik bir konu sayılır, kişisel bir mesele değil.
Altıncı ayak uçuş eğitiminin kendisidir. Planlarda simülatör eğitimi, temel uçuş eğitimi, gece uçuş eğitimi, aletli uçuş eğitimi ve çok motorlu uçuş eğitimi ayrı ayrı dersler hâlinde yer alır. Bu ayak alanı diğer bütün havacılık programlarından ayıran şeydir: burada öğrenilen şey yalnızca anlatılmaz, uçularak yapılır.
Yedinci ayak dildir. Havacılıkta ortak çalışma dili İngilizcedir; bu nedenle planlarda genel İngilizce, mesleki İngilizce ve havacılık İngilizcesi çizgileri dört yıl boyunca sürer. Bu alanda dil bir yan ders değil, doğrudan bir iş aracıdır.
Bu yedi ayak alanı hem mühendislik hem işletme tarafına komşu kılar. Uçağın tasarımına ilgi duyan öğrenci için [uçak mühendisliği](/bolum/ucak-muhendisligi) ve [havacılık ve uzay mühendisliği](/bolum/havacilik-ve-uzay-muhendisligi), uçağın bakımına ilgi duyan öğrenci için [uçak teknolojisi](/bolum/ucak-teknolojisi), havacılığın işletme tarafına ilgi duyan öğrenci için [havacılık yönetimi](/bolum/havacilik-yonetimi) ve [sivil hava ulaştırma işletmeciliği](/bolum/sivil-hava-ulastirma-isletmeciligi), uçuşun yerden yönetilmesine ilgi duyan öğrenci için [uçuş harekat yöneticiliği](/bolum/ucus-harekat-yoneticiligi), kabin tarafına ilgi duyan öğrenci için [sivil havacılık kabin hizmetleri](/bolum/sivil-havacilik-kabin-hizmetleri) bu alanın komşularıdır.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 2629 Sayılı Kanun
Uçuş görevi Türkiye'de yalnızca teknik bir iş değil, kamusal statüsü ayrıca düzenlenmiş bir görevdir. Bu düzenlemenin bir örneği 2629 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta iki satır hâlinde yayımlanmıştır: "UÇUŞ, PARAŞÜT, DENİZALTI, DALGIÇ VE KURBAĞA ADAM" ve "HİZMETLERİ TAZMİNAT KANUNU". Künyede "Kanun Numarası : 2629", "Kabul Tarihi : 28/2/1982", "Yayımlandığı Resmî Gazete : Tarih: 28/2/1982 Sayı: 17619 (Mükerrer)" ve "Yayımlandığı Düstur : Tertip: 5 Cilt: 21 Sayfa: 251" satırları yer alır.
Burada en başta ve açıkça söylenmesi gereken şey şudur: bu kanunun kapsamı Türk Silahlı Kuvvetleri personelidir. Kanun, sivil havacılık pilotajının genel çerçevesi değildir ve bu rehber onu öyle sunmamaktadır. Kanun bu sayfada yalnızca uçuş görevinin kamusal statüsünü düzenleyen bir çerçeve örneği olarak, kapsam sınırı belirtilerek anılmaktadır. Sivil havacılığın çerçeve kanunundan bu sayfada hiçbir malzeme yoktur; o metin bu çalışmada hiç okunmamıştır ve bu rehber onun ne dediği konusunda bir iddia kurmaz.
Kanunun birinci maddesi kaynakta bir değişiklik ibaresiyle başlar: "Madde 1 – (Değişik: 11/10/2011-KHK-666/6 md.)". Maddenin metni şöyledir: "Bu Kanun, Türk Silahlı Kuvvetlerine mensup pilot, silah sistem subayı, seyrüsefer subayı, taktik koordine subayı, uçuş ekibi personeli, görev ekibi personeli, paraşütçü, denizaltıcı, atmosferik dalış sistemi pilotu, dalgıç ve kurbağa adamlar ve bunların adayları ile hava ve deniz vasıtaları içinde bulunan veya görevlendirilen diğer personel hakkında uygulanır." Kapsam sınırı, görüldüğü gibi, kanunun kendi lafzındadır.
İkinci madde kaynakta şöyledir: "Madde 2 – Bu Kanunun amacı, birinci maddede sayılanların niteliklerinin, hizmet sürelerinin, kendilerine ödenecek tazminatlar ile bu tazminatların ödenmesine ilişkin esas ve yöntemlerin düzenlenmesidir." Bu cümle, uçuş görevine bağlı bir kamusal düzenin kurucu unsurlarını sayar: kişinin niteliği, hizmetinin süresi ve bu hizmetin karşılığına ilişkin esaslar.
Üçüncü madde de bir değişiklik ibaresiyle başlar: "Madde 3 – (Değişik: 11/10/2011-KHK-666/6 md.)". Maddenin giriş cümlesi "Bu Kanunun uygulanmasında;" biçimindedir ve doğrulanabilen tek bendi şudur: "a) ADS pilotu, dalgıç ve kurbağa adam hizmeti: Bu hizmetler, sağlık nedenleri hariç zorunlu olup, Türk Silahlı Kuvvetleri kadrolarında ADS pilotu, dalgıç ve kurbağa adam olarak gösterilen görevler ile bunların sevk ve idaresi ile bilfiil görevli ADS pilotu, dalgıç ve kurbağa adam niteliklerini taşıyan personelin hizmetlerine denir." Kaynaktaki kısaltma olduğu gibi bırakılmıştır, açılmamıştır. Dördüncü maddeden ise yalnızca değişiklik ibaresi doğrulanabilmiştir: "Madde 4 – (Değişik: 11/10/2011-KHK-666/6 md.)".
Buradan çıkarılması gereken sonuç şudur: uçuş görevi, bu metnin kurduğu çerçeve içinde, niteliği ve süresi ayrıca tanımlanan özel bir hizmet olarak ele alınmaktadır. Pilotaj programının mezunu uçucu ve mürettebat kategorisinde çalışır; bu nedenle "uçuş hizmeti", "uçucu niteliği" ve "hizmet süresi" kavramları alanın mesleki çekirdeğiyle aynı nesneye bakar. Ancak bu, kanunun bu programı, bu programın ders planını ya da sivil havacılıkta çalışan bir pilotun görev tanımını düzenlediği anlamına gelmez.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanunun metni üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada harfi harfine aynı çıkan satırlar alıntılanmıştır. Kanunun adı, künyenin dört satırı, ikinci madde ve dördüncü maddenin değişiklik ibaresi üç okumanın üçünde de aynı çıkmış; birinci maddenin gövdesi ile üçüncü maddenin giriş cümlesi ve (a) bendi iki okumada örtüşmüştür. Bir okuma birinci ve üçüncü maddenin gövdelerini cümle ortasında kesip kaynakta bulunmayan tırnaklarla çevrelediği için o satırlar alıntılanmamıştır. Kanunda görülen bölüm başlıkları ile maddelerin kenar başlıkları yalnızca tek bir okumada geldiği için düşürülmüştür; bu rehber kanunda böyle başlıkların bulunup bulunmadığı konusunda hiçbir iddia kurmaz. Üçüncü maddenin (a) dışındaki bentleri ile dördüncü maddenin gövdesi bu rehbere alınmamıştır: dördüncü maddenin gövdesi tazminat oranlarından oluşmaktadır ve bu rehber hiçbir yerde bu tür sayı vermez. Dördüncü maddenin son bentleri ve maddeyi kapatan paragraf yalnızca tek okumada göründüğü için ayrıca düşürülmüştür. Beşinci madde ve sonrası hiçbir okumada getirilmemiştir; bu maddeler hakkında bu rehberde hiçbir malzeme yoktur. Okumalarda bir satırın ortasında kopma görülmüştür; bu, kaynak belgenin metne dönüştürülmesinden gelen bir bozulma olabilir ve bu nedenle satır kırılmalarının yeri doğrulanmış sayılmamıştır. Kaynaktaki kısaltmalar açılmamış, imla ve büyük harf düzeni düzeltilmemiştir. Sivil havacılığın çerçeve kanunu bu çalışmada hiç açılmamıştır; yukarıdaki kapsam uyarısının bir nedeni de budur. Kanunun güncel hâli için kaynak listesindeki bağlantıya bakılmalıdır.
Pilotaj ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır. En sık karıştığı yer havacılık mühendisliği programlarıdır. [Uçak mühendisliği](/bolum/ucak-muhendisligi) ve [havacılık ve uzay mühendisliği](/bolum/havacilik-ve-uzay-muhendisligi) hava aracının tasarlanmasına, hesaplanmasına ve üretilmesine bakar; bu program aynı uçağın kullanılmasına bakar. İkisinin matematik ve fizik temeli kısmen ortaktır, ama çıktısı farklıdır: biri uçağı çizer, diğeri uçurur.
İkinci karışma noktası bakım tarafıdır. [Uçak teknolojisi](/bolum/ucak-teknolojisi) hava aracının bakımı, arıza tespiti ve uçuşa hazır tutulması işini merkezine alır. Bu program bakım yapmayı değil, bakımı yapılmış bir uçağı kurallara uygun biçimde uçurmayı öğretir; iki alanın yetki çerçeveleri de birbirinden ayrıdır.
Üçüncü karışma noktası havacılığın yer tarafıdır. [Havacılık yönetimi](/bolum/havacilik-yonetimi) ve [sivil hava ulaştırma işletmeciliği](/bolum/sivil-hava-ulastirma-isletmeciligi) havayolu ve havalimanı işletmesine, [uçuş harekat yöneticiliği](/bolum/ucus-harekat-yoneticiligi) uçuşun yerden planlanması ve izlenmesine, [hava lojistiği](/bolum/hava-lojistigi) yükün taşınmasına, [sivil havacılık kabin hizmetleri](/bolum/sivil-havacilik-kabin-hizmetleri) kabindeki hizmete ve emniyete bakar. Bu programda ise iş kokpitte geçer.
Dördüncü karışma noktası insansız sistemlerdir. [İnsansız hava aracı teknolojisi ve operatörlüğü](/bolum/insansiz-hava-araci-teknolojisi-ve-operatorlugu), [insansız araç teknikerliği](/bolum/insansiz-arac-teknikerligi) ve [otonom sistemler teknikerliği](/bolum/otonom-sistemler-teknikerligi) içinde insan bulunmayan araçların uçurulmasına ve yönetilmesine bakar. Bu alanın araçları, kuralları ve yetki belgeleri kalabalık bir yolcu uçağını uçurmakla aynı değildir.
Beşinci karışma noktası diğer ulaştırma modlarıdır. [Deniz ulaştırma işletme mühendisliği](/bolum/deniz-ulastirma-isletme-muhendisligi), [deniz ulaştırma ve işletme](/bolum/deniz-ulastirma-ve-isletme) ve [gemi makineleri işletme mühendisliği](/bolum/gemi-makineleri-isletme-muhendisligi) aynı mantığı denizde kurar: bir aracın sevk ve idaresi, seyri ve mevzuatı. Bu programı düşünen öğrencinin bu alanları da tanıması, kendi kararını netleştirmesine yardım eder.
Bir Üniversitenin Ders Planı: KTO Karatay Üniversitesi
Bu programın somut bir örneği için KTO Karatay Üniversitesi'nin ders programı sayfası okundu. Bu sayfada üniversitenin adı sayfanın kendi metninde yayımlanmaktadır; buradaki üniversite adı bir çıkarım değildir. Sayfa programı "PİLOTAJ BÖLÜMÜ" ve "KTO Karatay Üniversitesi Pilotaj Bölümü" biçiminde adlandırmakta, sayfa başlığı ise "Ders Programı" olarak geçmektedir. Buna karşılık öğretim düzeyi bu sayfada yazılı değildir: sayfada ne "Lisans" ne "Önlisans" kelimesi bulunmaktadır. Bu rehberdeki lisans düzeyi, sayfadaki birinci sınıftan dördüncü sınıfa uzanan blok yapısından, yani dört yıllık bir yarıyıl düzeninden yapılmış bir çıkarımdır ve bu ayrım burada açıkça belirtilmektedir.
Sayfa dersleri on iki blok hâlinde, her sınıf için güz, bahar ve yaz dönemleri olarak toplar. 1. Sınıf 1. Yarıyıl (Güz) dersleri Fizik 1, Matematik I, Algoritma ve Programlama, İngilizce I, Mesleki İngilizce I, Pilotaj ve Havacılığa Giriş, Olasılık ve İstatistik, Türk Dili I ve Atatürk İlkeleri ve İnkilap Tarihi I olarak yayımlanmıştır. 1. Sınıf 2. Yarıyıl (Bahar) dersleri İngilizce II, Mesleki İngilizce II, Türk Dili II, Atatürk İlkeleri ve İnkilap Tarihi II, Hava Aracı Genel Bilgisi I, Uçuş Performansı ve Planlama, İnsan Performansı I, Meteoroloji I, Seyrüsefer, Operasyon Usulleri I, Uçuş Prensipleri I, Haberleşme, Hava Hukuku Bilgisi I, Emniyet Yönetim Sistemi, Uyumluluk İzleme ve Yönetim Sistemi ve Pilot Performansı olarak yayımlanmıştır. 1. Sınıf 3. Yarıyıl (Yaz) dersleri Uçuş Eğitimi SPL ve Uçuş Eğitimi PPL olarak yayımlanmıştır. İlk yıl teorik havacılık derslerinin gövdesini kurar ve daha birinci yılın yazında uçuş eğitimi plana girer.
2. Sınıf 1. Yarıyıl (Güz) dersleri Havacılık İngilizcesi / Mesleki İngilizce III, İngilice III, Fizik II, Matematik II, Lineer Cebir, Üniversite Seçmeli Ders, Bölüm Seçmeli Ders I, Bölüm Seçmeli Ders II ve Bölüm Seçmeli Ders III olarak yayımlanmıştır. 2. Sınıf 2. Yarıyıl (Bahar) dersleri Havacılık İngilizcesi / Mesleki İngilizce IV, İngilizce IV, Bölüm Seçmeli Ders I, Bölüm Seçmeli Ders II, Bölüm Seçmeli Ders III, Bölüm Seçmeli Ders IV, Bölüm Seçmeli Ders V ve Üniversite Seçmeli Ders olarak yayımlanmıştır. 2. Sınıf 3. Yarıyıl (Yaz) dersleri NVFR (Gece Uçuş Eğitimi) ve Uçuş Eğitimi ATPL (PIC) olarak yayımlanmıştır. İkinci yıl temel bilim çizgisini sürdürürken uçuş eğitimini gece uçuşuyla genişletir.
3. Sınıf 1. Yarıyıl (Güz) dersleri Hava Hukuku Bilgisi II, Hava Aracı Genel Bilgisi II, İnsan Performansı II, Meteoroloji II, Uçuş Aletleri, Uçuş Planlama ve İzleme, Radyo Seyrüseferi, IFR Haberleşme Usulleri ve Bölüm Seçmeli Ders I olarak yayımlanmıştır. 3. Sınıf 2. Yarıyıl (Bahar) dersleri Operasyon Usulleri II, Uçuş Prensipleri II, Genel Seyrüsefer, Ağırlık ve Denge, Uçak Performansı, VFR Haberleşme Usulleri, Bölüm Seçmeli Ders I ve Bölüm Seçmeli Ders II olarak yayımlanmıştır. 3. Sınıf 3. Yarıyıl (Yaz) dersi Uçuş Eğitimi ATPL (IR), CPL olarak yayımlanmıştır. Üçüncü yıl, ikinci yılda açılan teorik derslerin ileri düzeyini ve aletli uçuşun kurallarını merkeze alır.
4. Sınıf 1. Yarıyıl (Güz) dersleri Bölüm Seçmeli Ders I, Bölüm Seçmeli Ders II, Bölüm Seçmeli Ders III, Bölüm Seçmeli Ders IV, Medeniyet Tasavvuru ve Karatay Medresesi ve İş Sağlığı ve Güvenliği I olarak yayımlanmıştır. 4. Sınıf 2. Yarıyıl (Bahar) dersleri Bölüm Seçmeli Ders I, Bölüm Seçmeli Ders II, Bölüm Seçmeli Ders III, Bölüm Seçmeli Ders IV, Meslek Ahlakı ve Ahilik ve İş Sağlığı ve Güvenliği II olarak yayımlanmıştır. 4. Sınıf 3. Yarıyıl (Yaz) dersi Çok Motor olarak yayımlanmıştır. Son yıl seçmeli derslerin ağırlaştığı ve uçuş eğitiminin çok motorlu tarafla kapandığı yıldır.
İkinci bir sayfa olarak İstanbul Nişantaşı Üniversitesi'nin ders kataloğu sayfası okundu. Bu sayfada üniversite adı da öğretim düzeyi de sayfanın kendi metninde yayımlanmaktadır: düzey "Lisans Programları" ve "Lisans Derecesi (EQF-LLL 6. Düzey)" ifadelerinde birebir geçer, yani bu sayfada düzey çıkarım değildir. Sayfa programı "Pilotaj (İngilizce)" olarak adlandırır. Bu sayfanın ders adları büyük ölçüde İngilizce yayımlanmıştır ve bu rehberde çevrilmemiş, sayfadaki yazımıyla bırakılmıştır.
Nişantaşı sayfasının 0. Dönem satırları İngılızce Hazırlık ve Türkçe Hazırlık olarak yayımlanmıştır. 1. Dönem dersleri Communıcatıon Skılls and Academıc Reportıng I, Introductıon to Cıvıl Avıatıon, Physıcs I, Ataturk's Prıncıples and Hıstory of Revolutıon I, Flıght and Ground Safety Traınıng, Mathematıcs I ve Turkısh Language I olarak yayımlanmıştır. 2. Dönem dersleri Communıcatıon Skılls and Academıc Reportıng II, Physıcs II, Ataturk's Prıncıples and Hıstory of Revolutıon II, Aerodynamıcs, Flıght Mechanıcs, Mathematıcs II ve Turkısh Language II olarak yayımlanmıştır. 3. Dönem dersleri Introductıon to Aır Law (PPL 010), Aırcraft General Knowledge (PPL 020), Meteorology (PPL 050), Flıght Performance and Plannıng (PPL 030), Navıgatıon (PPL 060), Operatıonal Procedures (PPL 070), Human Performance and Lımıtatıon (PPL 040), Communıcatıon (PPL), Prıncıples of Flıght (PPL) ve Safety Management System olarak yayımlanmıştır. 4. Dönem dersleri Aırcraft Technologıcal Knowledge & On the job traınıng, PPL Flıght Practıce, Flıght Sımulator Traınıng, Nıght Flıght Traınıng ve PIC Flıght Practıce I olarak yayımlanmıştır.
Aynı sayfanın 5. Dönem dersleri Aır Law (ATPL), Aırcraft General Knowledge (ATPL), Communıcatıon (ATPL), Operatıonal Procedures (ATPL), Human Performance and Lımıtatıon (ATPL), Meteorology (ATPL) ve Avıatıon Englısh olarak yayımlanmıştır. 6. Dönem dersleri Mass Balance (ATPL), Performance (ATPL), Flıght Plannıng and Monıtorıng (ATPL), General Navıgatıon (ATPL), Radıo Navıgatıon (ATPL), Instrumentatıon (ATPL), Prıncıples of the Flıght (ATPL), PIC Flıght Practıce II ve KEP I olarak yayımlanmıştır. 7. Dönem dersleri IR Theoretıcal Traınıng, IR Sımulator Flıght Practıce, IR Flıght Practıce, GE Electıve Course Group (7th YY) ve KEP II olarak yayımlanmıştır. 8. Dönem dersleri CPL Flıght Practıce, ME/IR (Multı Engıne Flıght Traınıng), Crew Resource Management ve GE Electıve Course Group (8th YY) olarak yayımlanmıştır. İki sayfa yan yana okunduğunda ortak iskelet görünür: teorik havacılık dersleri, bunların üzerine binen uçuş eğitimi basamakları ve baştan sona süren bir İngilizce çizgisi.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Her iki sayfa da iki ayrı okumayla okunmuş, yalnızca iki okumada aynı çıkan bilgiler aktarılmıştır. Üniversite adı iki sayfada da sayfanın kendi metninde yayımlanmaktadır; hiçbiri alan adından çıkarım değildir. Öğretim düzeyi konusunda iki sayfa ayrışır ve bu ayrım burada açıkça yazılmaktadır: düzey İstanbul Nişantaşı Üniversitesi sayfasında basılıdır, KTO Karatay Üniversitesi sayfasında ise basılı değildir ve lisans düzeyi orada yarıyıl yapısından çıkarımla yazılmıştır. Ders adlarının dili de ayrışır ve bu da açıkça belirtilmektedir: KTO Karatay Üniversitesi sayfasının ders adları Türkçe yayımlanmıştır, İstanbul Nişantaşı Üniversitesi sayfasının ders adları ise büyük ölçüde İngilizce yayımlanmıştır ve bu nedenle çevrilmemiştir. İngilizce yayımlanan adlarda noktasız harf kullanılan yazımlar sayfadaki hâliyle bırakılmış, düzeltilmemiştir. Aynı disiplin Türkçe sayfa için de uygulanmıştır: "İngilice III" yazımı, "Fizik 1" ile "Matematik I" arasındaki numaralandırma farkı ve "Atatürk İlkeleri ve İnkilap Tarihi I" yazımı düzeltilmeden aktarılmıştır. Ders adlarının içindeki kısaltmalar ve parantez içi ibareler açılmamıştır; buna karşılık bu rehber hiçbir yerde ayrı bir ders kodu, kredi ya da iş yükü değeri vermez. Seçmeli satırlar KTO Karatay Üniversitesi sayfasında yalnızca "Bölüm Seçmeli Ders" ve "Üniversite Seçmeli Ders" yer tutucularıyla yayımlandığı için havuz içerikleri doldurulmamış, aynı yer tutucu adı birden çok yarıyılda göründüğünde tekilleştirilmemiştir; Nişantaşı sayfasında da seçmeli grupların içeriği yayımlanmadığı için toplanmamıştır. "Uçuş Eğitimi ATPL (IR), CPL" satırının tek ders mi iki ders mi olduğu sayfadan kesinleşmediği için satır bölünmemiş, son yaz dönemindeki "Çok Motor" adının sayfada kısaltılmış olabileceği işaretlenmiş ancak ad tamamlanmamıştır. Bir okumanın İngilizceye çevirerek bildirdiği dönem başlıkları kullanılmamış, sayfadaki Türkçe yazım korunmuştur. KTO Karatay Üniversitesi sayfasından toplanan yetmiş yedi ders adı satırı ve İstanbul Nişantaşı Üniversitesi sayfasından toplanan elli altı ders adı iki okumada aynı çıktığı için aktarılmıştır; hiçbir ders adı düşürülmemiştir. Aynı program için okunan ama kullanılamayan başka sayfalar da vardır: bir sayfada program adı aranan biçimiyle basılı olmadığı, bir sayfada ders adları sayfa metninde değil gömülü bir araçta bulunduğu, bir sayfada ise yarıyıl ders listeleri sayfa metninde hiç yer almadığı için o kaynaklar reddedilmiştir. Bu iki plan iki üniversitenin planıdır ve diğer üniversitelerin planları için hiçbir şey söylemez. Sayfalar bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfalara dayandırılmamıştır.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk ve en bilinen hedefi ticari hava taşımacılığında kokpit görevidir. Uçuş öncesi planlamanın yapılması, hava durumunun ve rotanın değerlendirilmesi, uçağın kontrol listeleriyle uçuşa hazırlanması, uçuşun yürütülmesi ve her aşamada kural ile emniyetin önde tutulması bu işin gündelik gövdesidir. Bu görevlerin belirli belge, yetki, sağlık ve tecrübe şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi görevin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir.
İkinci alan genel havacılıktır. Kurumsal ve özel işletmelerin uçakları, hava taksi işletmeleri, tarımsal uçuşlar, yangın söndürme ve arama kurtarma uçuşları ile ölçüm ve haritalama uçuşları bu tarafa girer. Bu alanın uçuşları tarifeli taşımacılıktan farklı bir düzenle yürür.
Üçüncü alan eğitimdir. Uçuş eğitimi veren kuruluşlarda öğretmenlik, simülatör eğitimi ve teorik ders anlatımı bu tarafın işleridir. Bu yolun kendi ek yeterlik şartları vardır ve bu rehber o şartların ne olduğunu belirtmez.
Dördüncü alan uçuşun yer tarafıdır: uçuş harekât merkezleri, uçuş planlama ve izleme birimleri, performans hesapları ve yük ile dengeye ilişkin işler bu tarafa girer. Beşinci alan emniyet ve kalite birimleridir; emniyet yönetim sistemi, olay bildirimlerinin incelenmesi ve uyumluluk izleme işleri bu tarafa girer. Altıncı alan kargo ve özel amaçlı taşımacılıktır. Yedinci alan insansız hava araçlarıdır; bu araçların uçuş operasyonlarının planlanması ve yürütülmesi ayrı bir yetki çerçevesiyle yürür. Sekizinci alan akademik yoldur; yüksek lisans ve doktorayla havacılık alanında araştırma ve öğretim tarafında kalmak mümkündür.
Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez. Bunlar işletmenin türüne, filoya, bölgeye, sektörün o yıldaki hareketine ve kişinin kendi birikimine göre değişir; bu rehberin kaynakları bu tür sayıları yayımlamamaktadır. Uçuş görevine kabul edilmenin sağlık şartlarına bağlı olduğu da bilinmektedir; bu şartların içeriği hakkında da burada bir iddia kurulmamaktadır.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: kurala uymayı kısıtlama mı, güvenlik mi sayıyorsunuz? Havacılıkta usul, kontrol listesi ve standart ifade kişisel tercihe bırakılmaz. Kendi yöntemini kuralın önüne koymak isteyen bir öğrenci bu alanda baştan zorlanır.
İkinci soru sayısal derslerle ilgilidir. Planların ilk yılları matematik, fizik, lineer cebir, olasılık ve istatistik üzerine kuruludur; üstüne uçuş performansı, ağırlık ve denge, seyrüsefer hesapları biner. Bu derslerle arası iyi olmayan bir öğrenci için alanın teorik gövdesi ağır gelir.
Üçüncü soru İngilizce ile ilgilidir. Bu alanın ortak dili İngilizcedir; okunan planlardan birinde ders adlarının büyük bölümü doğrudan İngilizce yayımlanmıştır, diğerinde ise dört yıl süren bir mesleki İngilizce ve havacılık İngilizcesi çizgisi bulunmaktadır. Dile isteksiz bir öğrenci bu alanda en temel iş aracından yoksun kalır.
Dördüncü soru dikkat ve soğukkanlılıkla ilgilidir. Bu işte aynı anda birden çok bilgi kaynağı izlenir, karar kısa sürede verilir ve verilen kararın sorumluluğu paylaşılmaz. Sınav gününde değil, her gün aynı düzeyde dikkat gerektiren bir iş düzeni vardır.
Beşinci soru yaşam düzeniyle ilgilidir. Uçuş görevi vardiyalı, gece ve hafta sonu çalışmayı, şehir dışında kalmayı ve düzenli sağlık kontrollerini içerir. Ayrıca bu alanda eğitimin uçuş bölümü kendi maliyetleri, sıraları ve hava koşullarına bağlı takvimiyle yürür; bu rehber hiçbir tutar vermez, ama bu tarafın tercih öncesinde ilgili üniversiteye ayrıca sorulması gerektiğini belirtir.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında farklılaşır. Aynı ya da yakın bir içerik "Pilotaj", "Pilotaj (İngilizce)", "Pilot Eğitimi" ve "Pilot Training" gibi adlarla yayımlanabilmektedir; bu çalışmada bazı sayfalar tam olarak bu nedenle kaynak alınamamıştır. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir.
İkinci not: Programın uçuş eğitimi düzeni sorulmaya değer. Okunan iki plandan birinde uçuş eğitimi yaz dönemlerine yerleştirilmiş ayrı dersler hâlinde, diğerinde ise dönem içi dersler hâlinde yayımlanmıştır. Uçuş eğitiminin hangi kuruluşta yürütüldüğü, hangi hava aracıyla ve hangi meydanda yapıldığı, simülatör imkânının bulunup bulunmadığı ve eğitimin takviminin hava koşullarına bağlı olarak nasıl yönetildiği tercihten önce ilgili üniversiteye sorulmalıdır.
Üçüncü not: Öğretim dili sorulmalıdır. Okunan sayfalardan biri programı adında dil belirterek yayımlamakta ve ders adlarını İngilizce basmaktadır; diğeri ders adlarını Türkçe basmaktadır. Hazırlık sınıfının bulunup bulunmadığı, dersin hangi dilde yürütüldüğü ve mesleki İngilizce çizgisinin ne kadar sürdüğü aynı adı taşıyan iki program arasında ciddi bir fark yaratır.
Dördüncü not: Hava aracının tasarım ve hesap tarafına ilgi duyan öğrenci için [uçak mühendisliği](/bolum/ucak-muhendisligi) ve [havacılık ve uzay mühendisliği](/bolum/havacilik-ve-uzay-muhendisligi); makinenin ve sistemlerin kendisine ilgi duyan öğrenci için [makine mühendisliği](/bolum/makine-muhendisligi), [elektrik elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi), [elektronik ve haberleşme mühendisliği](/bolum/elektronik-ve-haberlesme-muhendisligi) ve [mekatronik mühendisliği](/bolum/mekatronik-muhendisligi); otomasyon ve kontrol tarafına ilgi duyan öğrenci için [kontrol ve otomasyon teknolojisi](/bolum/kontrol-ve-otomasyon-teknolojisi) ve [robotik ve yapay zeka](/bolum/robotik-ve-yapay-zeka); bakım tarafına iki yıllık bir yoldan girmek isteyen öğrenci için [uçak teknolojisi](/bolum/ucak-teknolojisi); havacılığın işletme ve yönetim tarafına ilgi duyan öğrenci için [havacılık yönetimi](/bolum/havacilik-yonetimi), [sivil hava ulaştırma işletmeciliği](/bolum/sivil-hava-ulastirma-isletmeciligi), [işletme](/bolum/isletme) ve [işletme yönetimi](/bolum/isletme-yonetimi); uçuşun yerden yönetilmesine ilgi duyan öğrenci için [uçuş harekat yöneticiliği](/bolum/ucus-harekat-yoneticiligi); kabin tarafına ilgi duyan öğrenci için [sivil havacılık kabin hizmetleri](/bolum/sivil-havacilik-kabin-hizmetleri); yükün ve taşımanın tarafına ilgi duyan öğrenci için [hava lojistiği](/bolum/hava-lojistigi), [lojistik](/bolum/lojistik), [lojistik yönetimi](/bolum/lojistik-yonetimi) ve [ulaştırma ve trafik hizmetleri](/bolum/ulastirma-ve-trafik-hizmetleri); insansız araçlara ilgi duyan öğrenci için [insansız hava aracı teknolojisi ve operatörlüğü](/bolum/insansiz-hava-araci-teknolojisi-ve-operatorlugu), [insansız araç teknikerliği](/bolum/insansiz-arac-teknikerligi) ve [otonom sistemler teknikerliği](/bolum/otonom-sistemler-teknikerligi); denizde aynı mantığı kuran alanlara ilgi duyan öğrenci için [deniz ulaştırma işletme mühendisliği](/bolum/deniz-ulastirma-isletme-muhendisligi), [deniz ulaştırma ve işletme](/bolum/deniz-ulastirma-ve-isletme), [gemi makineleri işletme mühendisliği](/bolum/gemi-makineleri-isletme-muhendisligi); temel bilim tarafına ilgi duyan öğrenci için [fizik](/bolum/fizik) ve [matematik](/bolum/matematik); dile ilgi duyan öğrenci için [ingilizce mütercim ve tercümanlık](/bolum/ingilizce-mutercim-ve-tercumanlik) ve [ingiliz dili ve edebiyatı](/bolum/ingiliz-dili-ve-edebiyati); insan performansı ve dikkat konularına ilgi duyan öğrenci için [psikoloji](/bolum/psikoloji); emniyet ve acil durum tarafına ilgi duyan öğrenci için [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi), [acil durum ve afet yönetimi](/bolum/acil-durum-ve-afet-yonetimi) ve [ilk ve acil yardım](/bolum/ilk-ve-acil-yardim) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 12 üniversitede, 23 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.