Rekreasyon Yönetimi

Rekreasyon Yönetimi, insanların çalışma zamanı ve zorunlu işleri dışında kalan zaman diliminde yaptıkları etkinlikleri bir yönetim işi olarak ele alan lisans programıdır. Buradaki etkinlik kümesi geniştir: yürüyüş ve kamp gibi doğa etkinlikleri, mahalle sahasında oynanan bir maç, belediyenin düzenlediği festival, otelde akşam programı, kent parkında çocuk oyun alanı, termal tesiste dinlenme hizmeti, üniversite kampüsünde kulüp etkinliği. Programın iddiası bu etkinlikleri bizzat yapmak değil, onları planlamak, programlamak, mekânını ve güvenliğini düşünmek, bütçesini kurmak ve sürdürülebilir biçimde işletmektir.

Alanın adı iki kelimeden oluşuyor ve ikisi de ayrı ayrı önemli. "Rekreasyon", boş zamanda gönüllü olarak yapılan, kişinin kendi tercihiyle seçtiği etkinlikleri anlatır; zorunluluk yoktur, katılım isteğe bağlıdır. "Yönetim" ise bu etkinliklerin arkasındaki organizasyonu anlatır: kim, nerede, hangi kaynakla, hangi kurala göre, kime karşı sorumlu olarak. Bu yüzden program hem sosyal bilimlere hem işletmeye hem de mekân ve doğa bilgisine dokunur.

Programın Türkiye'deki kurumsal konumu çoğunlukla turizm fakülteleri ya da spor bilimleri fakülteleri içindedir. ÖSYM'nin lisans programlarını gösterdiği Tablo-4'te sözel puan türüyle yer alır ve öğretim süresi dört yıldır. Bu rehberde hangi üniversitede kaç kontenjan olduğu, taban puanın kaç olduğu ya da sıralamanın nereye düştüğü yazılmıyor; bunların tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır.

Bir noktayı baştan açık söylemek gerekiyor: rekreasyon, Türkiye'de tek bir kanunun konusu olarak düzenlenmiş bir alan değil. Boş zaman etkinliği kavramını tanımlayan, çerçevesini tek başına kuran bir kanun bulunmuyor. Alanın kamusal yüzü parça parça çeşitli mevzuatta karşımıza çıkıyor: spor tarafında spor kulüpleri ve federasyonları mevzuatı, doğa tarafında koruma mevzuatı, kent tarafında imar ve belediye mevzuatı, turizm tarafında turizm mevzuatı. Bu rehber bunlardan yalnızca birini, programın iş alanıyla en somut biçimde kesişen spor kulüpleri ve federasyonları düzenlemesini harfi harfine okuyup aktarıyor. Diğer mevzuat başlıkları bu sayfada incelenmedi; incelenmemiş bir mevzuat hakkında da hiçbir iddia yazılmadı.

İki program da yönetim eğitimi verir, ikisi de dört yıllık lisanstır, ikisi de etkinlik ve tesis dünyasına bakar. Ayrıldıkları yer merkeze koydukları nesnedir.

[Spor Yöneticiliği](/bolum/spor-yoneticiligi) merkezine örgütlü sporu koyar: kulüp, federasyon, lig, müsabaka, sporcu, antrenman düzeni, spor hukuku ve spor pazarlaması. Çıktısı çoğunlukla bir spor örgütünün yönetim kademesidir. ÖSYM'nin lisans tablosunda eşit ağırlık puan türüyle yer alır.

Rekreasyon Yönetimi ise merkezine boş zamanı koyar. Konusu yalnızca spor değildir; doğa yürüyüşü, kamp, festival, oyun, kültür gezisi, animasyon, termal dinlenme, kent parkı kullanımı da konusudur. Sözel puan türüyle yer alır ve müfredatı turizm, coğrafya, mekân planlama ve boş zaman sosyolojisiyle daha yoğun temas eder.

Karışması muhtemel diğer program adları da var. [Turizm İşletmeciliği](/bolum/turizm-isletmeciligi) konaklama ve seyahat işletmelerinin yönetimine, [Turizm Rehberliği](/bolum/turizm-rehberligi) ve önlisans düzeyindeki [Turist Rehberliği](/bolum/turist-rehberligi) tur anlatımı ve rehberlik mesleğine, önlisans düzeyindeki [Turizm ve Otel İşletmeciliği](/bolum/turizm-ve-otel-isletmeciligi) ile [Turizm ve Seyahat Hizmetleri](/bolum/turizm-ve-seyahat-hizmetleri) operasyon kademesine odaklanır. Açık alanın fiziki tasarımı ise [Peyzaj Mimarlığı](/bolum/peyzaj-mimarligi) programının konusudur; rekreasyon yönetimi o alanı tasarlamaz, o alanda yapılacak etkinliği yönetir.

Aşağıdaki ders adları Kırklareli Üniversitesi Turizm Fakültesi Rekreasyon Yönetimi Bölümü'nün yayımladığı ders içerikleri belgesinden, yayımlandığı yazımla alınmıştır. Tek bir üniversitenin planıdır; her üniversitenin planı farklıdır ve tercih öncesinde ilgili üniversitenin kendi bilgi paketi okunmalıdır. Öğretim süresinin dört yıl olduğu ve programın lisans düzeyinde bulunduğu bilgisi ÖSYM'nin lisans programları tablosuna dayanır.

Birinci sınıfın ilk yarıyılında Türk Dili I, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi I, İngilizce-I, Temel Bilgi Teknolojisi Kullanımı, Genel Turizm, Turizm İşletmeciliği, Turizm İngilizcesi-I, İletişim ve İnsan İlişkileri ve Akademik Türkçe dersleri yer alır. İkinci yarıyılda Türk Dili II, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi-II, İngilizce-II, Sosyal Psikoloji, Turizm Hukuku, Turizm İşletmelerinde Muhasebe Uygulamaları, Turizm İngilizcesi-II ve Sağlık Tedbirleri ve İlk Yardım dersleri okutulur. İlk yıl bir rekreasyon yılı değil, bir temel yılıdır: dil, hukuk, muhasebe, psikoloji ve turizmin genel çerçevesi kurulur.

İkinci sınıfta alanın kendi dersleri başlar. Belgede bu sınıfın yarıyıllarında Turizm İngilizcesi-III, Kültürel Miras Yönetimi, Tur Planlaması ve Yönetimi, Özel İlgi Turizmi, Turizm Ekonomisi, İstatistik, Seyahat Acenteciliği ve Tur Operatörlüğü, Etkinlik Yönetimi, Turizm Pazarlaması, Turizm Coğrafyası, Turizm İngilizcesi-IV ve Meslek Stajı-1 dersleri yayımlanmıştır. Belgede "Doğal Kaynak Yönetimi ve Koruma" ile "Turizm ve Rekreasyonda Mekansal Planlama ve Temel Tasarım" dersleri ikinci sınıfın her iki yarıyılında da listelenmiş görünüyor; hangi yarıyıla ait olduğu belgeden kesin okunamadığı için bu iki ders burada yarıyıl iddiası olmadan yazılmıştır.

Üçüncü sınıfta program adını taşıyan ders devreye girer. Birinci yarıyılda Turizm İngilizcesi-5, Rekreasyon Yönetimi, Turizm ve Boş Zaman Endüstrisi ve Turizm ve Coğrafi Bilgi Sistemleri dersleri; ikinci yarıyılda Turizm İngilizcesi-6, Meslek Stajı-II, Rekreasyonda Programlama ve Turizm İşletmelerinde Animasyon dersleri yer alır. Bu sınıfın seçmeli havuzunda Almanca I, Rusça-I, Mesleki Bulgarca-I, Mesleki Arapça-I, Turizm ve Çevre, Spor Yönetimi, Teknoloji ve Rekreasyon, Türk ve Dünya Mutfağı ile ikinci yarıyılda Almanca-II, Rusça-II, Mesleki Bulgarca-II, Mesleki Arapça II, Toplam Kalite Yönetimi, Seyahat İşletmeciliği ve Otomasyonu, Açık Alan Rekreasyon Planlamasında CBS Uygulamaları ve Müşteri İlişkileri Yönetimi dersleri yayımlanmıştır.

Dördüncü sınıf uygulamaya ve kamusal tarafa yaklaşır. Birinci yarıyılda Araştırma Yöntemleri, Kamuda Rekreasyon Politikaları, Kentlerde Rekreasyon Yönetimi ve Rekreasyonel Liderlik; ikinci yarıyılda Bitirme Ödevi, Oyunun Sosyal ve Kültürel Yönleri, Terapötik Rekreasyon ve Özel Gruplar ve Doğa Temelli Turizm dersleri okutulur. Son sınıfın seçmeli havuzunda İleri Coğrafi Bilgi Sistemleri, Sağlık Turizmi, Diksiyon, Turizmde Oyunlaştırma Uygulamaları, Termal ve SPA Hizmetleri, Kampüs Rekreasyonu, Açık Alan Rekreasyonunda Tasarım ve Kullanım, Bahçe Turizmi ve Halk Sağlığı dersleri bulunur.

Planın bütününe bakıldığında iki meslek stajı ve bir bitirme ödevi görünüyor. Belgede staj sürelerine ilişkin gün ya da hafta bilgisi bu rehbere alınmadı; süre iddiası üniversitenin kendi staj yönergesinden okunmalıdır. Ders adlarındaki yazım, belgede nasıl yayımlandıysa öyle bırakıldı; "Mekansal" gibi yayımlanmış yazımlar düzeltilmedi ve kısaltılmış hiçbir ders adının açılımı tahmin edilmedi.

Rekreasyon yönetimi mezununun çalıştığı yerler üç kümede toplanır. Birincisi özel sektörün konaklama ve eğlence tarafıdır: oteller ve tatil köylerinde etkinlik ve animasyon birimleri, termal ve spa tesisleri, spor ve fitness merkezleri, kamp ve doğa turizmi işletmeleri, festival ve organizasyon şirketleri. İkincisi kamu ve yerel yönetim tarafıdır: belediyelerin gençlik, spor ve kültür birimleri, kent parkı ve tesis işletmeleri, gençlik merkezleri, spor il müdürlükleriyle temas eden organizasyon işleri. Üçüncüsü kurum içi rekreasyon tarafıdır: büyük işletmelerin ve üniversitelerin sosyal ve sportif etkinlik birimleri, kampüs rekreasyonu, çalışan etkinlik programları.

İşin gerçek içeriği çoğu zaman bir program yapmaktır: kimin, ne zaman, nerede, hangi ekipmanla, hangi güvenlik önlemiyle katılacağı belli olan bir akış kurmak. Bunun yanında bütçe hazırlamak, tedarikçiyle çalışmak, izin ve tescil süreçlerini takip etmek, katılımcı geri bildirimini ölçmek ve tesisin doluluk düzenini yönetmek gelir. Coğrafi bilgi sistemleri dersleri boşuna değildir: açık alan rekreasyonunda güzergâh, erişim ve taşıma kapasitesi analizleri bu araçlarla yapılır.

Bu rehberde hiçbir meslek için maaş, ücret, atama, kadro ya da unvan iddiası yazılmıyor. Bu tür bilgiler işverene, sektöre, şehre ve yıla göre değişir; doğrulanmış tek bir kaynağı olmadığı için burada rakam verilmiyor. Kamu tarafında çalışmak isteyen bir mezunun hangi kadroya hangi şartla başvurabileceği ise ilgili kurumun kendi ilanından okunmalıdır; bu sayfada varsayım yürütülmedi.

Lisans sonrası akademik yol da açıktır. Rekreasyon, spor yönetimi, turizm işletmeciliği ve boş zaman çalışmaları alanlarında yüksek lisans programları bulunur. Hangi programın hangi lisans mezununu kabul ettiği o programın kendi başvuru koşullarında yazılıdır.

Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: bir etkinliğin içinde olmayı mı, o etkinliği kurmayı mı seviyorum? Rekreasyon yönetimi ikinciye daha yakındır. Sahada oynayan değil, sahayı kuran, saati ayarlayan, güvenliği düşünen, katılımcıyı karşılayan taraftır.

İnsanla doğrudan temas etmekten rahatsız olmayan, kalabalığı yönetebilen, farklı yaş gruplarıyla aynı gün içinde iletişim kurabilen öğrenciler bu alanda kendini rahat bulur. Yaz sezonunun ve hafta sonlarının yoğun geçmesi bu işin doğasında var; çalışma saatlerinin standart bir masa işinden farklı olacağını baştan kabul etmek gerekiyor.

Sözel puan türünden gelen, coğrafya ve sosyolojiye ilgisi olan, dil öğrenmeye açık öğrenciler için müfredat tanıdık gelir. Programda birden fazla yabancı dil dersinin ve seçmeli dil havuzunun bulunması tesadüf değildir; turizmle iç içe bir alanda dil doğrudan iş aracıdır.

Buna karşılık, ağırlıklı olarak sayısal analiz, laboratuvar ya da mühendislik tasarımı bekleyen bir öğrenci için bu program uygun olmaz. Alanın fiziki tasarım tarafını merkeze almak isteyen öğrenci peyzaj mimarlığına, örgütlü sporun yönetimini merkeze almak isteyen öğrenci spor yöneticiliğine bakmalıdır.

Birinci not: program adı üniversiteden üniversiteye değişebiliyor. Bazı üniversitelerde "Rekreasyon", bazılarında "Rekreasyon Yönetimi" adıyla açılıyor ve bunların bağlı olduğu fakülte de turizm ya da spor bilimleri olabiliyor. Tercih listesi yapılırken programın tam adı ve bağlı olduğu fakülte ÖSYM tercih kılavuzundan kontrol edilmelidir; bu rehber yalnızca "Rekreasyon Yönetimi" adını taşıyan lisans programını anlatıyor.

İkinci not: müfredat farkı bu alanda gerçekten büyük. Turizm fakültesi içindeki bir program turizm ve mekân derslerine, spor bilimleri fakültesi içindeki bir program antrenman ve spor derslerine daha yakın olabilir. Yukarıdaki ders listesi yalnızca bir üniversitenin yayımladığı plandır ve genelleme yapılamaz; aday, tercih ettiği üniversitenin bilgi paketini kendi gözüyle okumalıdır.

Üçüncü not: staj bu programda süs değil. İki meslek stajı bulunan bir planda stajın nerede yapılabileceği, işletmenin bulunduğu şehirle ve sezonla ilişkilidir. Üniversitenin bulunduğu yerde turizm ve etkinlik sektörünün canlı olup olmaması, öğrencinin dört yılda ne kadar saha görebileceğini doğrudan etkiler.

Dördüncü not: bu alanın hukuki çerçevesi tek bir kanunda toplanmış değil. Yukarıda yalnızca spor kulüpleri ve federasyonları düzenlemesi harfi harfine okundu. Doğa alanlarında etkinlik düzenlemenin koruma mevzuatı, kent parklarının imar ve belediye mevzuatı, konaklama tesislerinin turizm mevzuatı bu sayfada incelenmedi. İncelenmemiş mevzuat hakkında bu rehberde hiçbir hüküm ya da yükümlülük iddiası yok.

Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.