Siber Güvenlik Mühendisliği, bilişim sistemlerinin saldırılara karşı korunmasını, saldırıların tespit edilmesini ve saldırı sonrası toparlanmayı mühendislik disipliniyle ele alan dört yıllık bir lisans programıdır. Alanın içinde çalışılan kamusal çerçeveye değen metinlerden biri 7545 sayılı kanundur. Bu rehber puan vermez.
- Puan türü
- SAY
- Seviye
- Lisans
- Süre
- 4 yıl
- ÖSYM 2025 taban
- 304,65–518,51
- Üniversite
- 4
- Genel kontenjan
- 135
- Meslek çıktısı
- 9
Taban puanlar ÖSYM'nin 2025 yerleştirme sonuçlarından alınmıştır; başarı sıralaması içermez ve her yıl değişir.
Siber Güvenlik Mühendisliği Nedir?
Siber Güvenlik Mühendisliği, bilgisayar ağlarının, yazılımların, verinin ve bunları çalıştıran donanımın kasıtlı saldırılara karşı korunmasını bir mühendislik problemi olarak ele alan dört yıllık bir lisans programıdır. Programı öteki bilişim programlarından ayıran şey konusu değil, bakış açısıdır: burada sistem yalnızca çalışsın diye değil, kötü niyetli bir tarafın onu bozmaya çalıştığı varsayımı altında çalışsın diye tasarlanır. Bir yazılım mühendisi bir işlevin doğru çalıştığını sorar; bir güvenlik mühendisi aynı işlevin hangi girdilerle, hangi sırayla ve hangi yetki karışıklığıyla yanlış çalıştırılabileceğini sorar. Bu ikinci soru bir kere sorulduğunda tasarımın tamamı değişir.
Alanın birinci ayağı temeldir. Bu programın planında matematik, fizik, doğrusal cebir, ayrık matematik, olasılık ve istatistik gibi derslerin bulunması süs değildir. Şifreleme doğrudan sayı kuramına ve olasılığa dayanır; protokol çözümlemesi biçimsel diller ve otomata kuramına yaslanır; saldırı tespiti istatistiksel karar verme problemidir. Bu temel derslerin bir kısmını sıkıcı bulup atlayan öğrenci ileride kriptografi ve güvenlik analizi derslerinde aynı konuları çok daha zor bir biçimde tekrar karşılar.
İkinci ayak bilgisayar sistemlerinin kendisidir. Veri yapıları, algoritma çözümlemesi, nesneye yönelik programlama, sayısal devreler, bilgisayar organizasyonu ve işletim sistemleri bu ayağı kurar. Güvenlik açığı çoğu zaman soyut bir kavram değil, belleğin nasıl yerleştiğine, bir işlemin hangi yetkiyle koştuğuna ve bir kaynağa aynı anda kaç tarafın eriştiğine dair somut bir ayrıntıdır. Bir sistemi kırabilmek için önce onu içeriden bilmek gerekir; bu programın alt katman derslerinin yoğunluğu bu nedenledir.
Üçüncü ayak şifrelemedir. Kriptografinin temelleri ve uygulamalı kriptografi dersleri gizliliğin, bütünlüğün ve kimlik doğrulamanın matematiksel araçlarını verir. Burada öğrenilen şey bir kütüphaneyi çağırmak değil, hangi aracın hangi tehdit modeline karşı ne vaat ettiğini ve neyi vaat etmediğini ayırt etmektir. Doğru algoritmanın yanlış kullanımı, alanın en yaygın hata kaynaklarından biridir.
Dördüncü ayak savunma ve saldırının kendisidir. Bilgisayar güvenliği, güvenli programlama, bulut bilişim ve güvenliği ile adli bilişim dersleri bu ayağı taşır. Bir sistemi denetlemek, zafiyet aramak, sızma testi yürütmek, olay sonrası iz sürmek ve delil niteliğini bozmadan çalışmak ayrı ayrı disiplinlerdir ve her biri kendi araç setiyle gelir.
Beşinci ayak tasarım ve bütünleştirmedir. Programın son yılındaki mühendislik tasarım dersleri öğrenciyi tek tek konuları bilen biri olmaktan çıkarıp bir sistemin güvenlik gereksinimlerini baştan sona kuran biri hâline getirmeyi hedefler. Güvenlik sonradan eklenen bir katman olarak kurgulandığında hemen her zaman eksik kalır; bu yüzden alan, güvenliğin ürünün yaşam döngüsünün başından itibaren düşünülmesini savunur.
Altıncı ayak etik ve hukuktur. Bu alanda öğrenilen becerilerin büyük bölümü izinsiz kullanıldığında suç oluşturur. Programın daha ilk yarıyılında etik başlıklı bir dersin bulunması bu nedenledir. Alanın kamusal çerçevesi de bu rehberin bir sonraki başlığında ele alınmaktadır.
Bu altı ayak programı hem [bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi) ve [yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi) gibi geniş bilişim programlarına, hem [siber güvenlik](/bolum/siber-guvenlik), [bilgi güvenliği teknolojisi](/bolum/bilgi-guvenligi-teknolojisi) ve [bilişim güvenliği teknolojisi](/bolum/bilisim-guvenligi-teknolojisi) gibi doğrudan güvenlik odaklı programlara, hem de [adli bilimler](/bolum/adli-bilimler) ve [internet ve ağ teknolojileri](/bolum/internet-ve-ag-teknolojileri) gibi komşu alanlara yakın kılar.
Alanın Kamusal Çerçevesi: 7545 Sayılı Kanun
Siber güvenlik, teknik bir uzmanlık alanı olduğu kadar kamusal olarak düzenlenmiş bir alandır. Bu çerçeveye doğrudan değen metinlerden biri 7545 sayılı kanundur. Kanunun adı kaynakta SİBER GÜVENLİK KANUNU olarak yayımlanmıştır ve bu ad üç ayrı okumada karakter düzeyinde aynı çıkmıştır.
Künye değerleri de üç okumada özdeştir: kanun numarası 7545, kabul tarihi 12/3/2025. Resmî Gazete değeri Tarih: 19/3/2025 Sayı: 32846 biçiminde birinci ve üçüncü okumada aynı çıkmış, ikinci okuma aynı değerleri iki nokta önünde boşlukla vermiştir; bu nedenle değer bu iki okumanın kesişimiyle aktarılmaktadır. Künye satırlarının basılı biçimi ise hiçbir eşiği geçmemiştir: üç okuma satırı üç ayrı biçimde vermiştir, dolayısıyla burada yalnızca değerler kullanılmakta, satır biçimi kullanılmamaktadır. Düstur bilgisi bu rehberde yoktur ve belgede Düstur satırı bulunup bulunmadığına dair hiçbir iddia kurulmamaktadır; bu bir kapsam eksikliğidir.
Belgenin birinci bölüm başlığı BİRİNCİ BÖLÜM, alt başlığı Başlangıç Hükümleri olarak üç okumada aynı görülmüştür. İkinci bölüm başlığı İKİNCİ BÖLÜM ve alt başlığı Görev, Yetki, Sorumluluk, Denetim ve Siber Güvenlik Kurulu ise yalnızca birinci ve üçüncü okumada görülmüştür; ikinci okuma bu iki satırı hiç getirmemiştir, yani bu başlığın üçüncü bir tanığı yoktur. İlk beş maddenin kenar başlıkları üç okumada aynıdır: sırasıyla Amaç, Kapsam, Tanım ve kısaltmalar, Temel ilkeler ve Başkanlığın görevleri. Bu kanunda kenar başlıklar iki nokta ile bitmemektedir ve bu yazım düzeltilmemiştir.
Kanunun birinci maddesi kaynakta şöyledir: MADDE 1- (1) Bu Kanunun amacı, Türkiye Cumhuriyeti'nin siber uzaydaki milli gücünü meydana getiren bütün unsurlarına karşı içten ve dıştan yöneltilen mevcut ve muhtemel tehditlerin tespit ve bertaraf edilmesi, siber olayların muhtemel etkilerini azaltmaya yönelik esasların belirlenmesi, kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşları, gerçek ve tüzel kişiler ile tüzel kişiliği bulunmayan kuruluşların siber saldırılara karşı korunmasına yönelik gerekli düzenlemelerin yapılması, ülkenin siber güvenliğini güçlendirmek için strateji ve politikaların belirlenmesi ile Siber Güvenlik Kurulunun kurulmasına ilişkin esasları düzenlemektir. Bu tek cümle alanın kamusal ölçeğini gösterir: tehdidin tespiti, etkinin azaltılması, korumanın düzenlenmesi ve strateji belirlenmesi aynı amacın parçaları olarak yazılmıştır.
İkinci madde kimin bu çerçevenin içinde olduğunu kurar: MADDE 2- (1) Bu Kanun, siber uzayda varlık gösteren, faaliyet yürüten, hizmet sunan kamu kurum ve kuruluşları, kamu kurumu niteliğinde meslek kuruluşları, gerçek ve tüzel kişiler ile tüzel kişiliği bulunmayan kuruluşları kapsar. Aynı maddenin ikinci fıkrası kapsamın dışını sayar: (2) 4/7/1934 tarihli ve 2559 sayılı Polis Vazife ve Salâhiyet Kanunu, 9/7/1982 tarihli ve 2692 sayılı Sahil Güvenlik Komutanlığı Kanunu ve 10/3/1983 tarihli ve 2803 sayılı Jandarma Teşkilat, Görev ve Yetkileri Kanunu uyarınca yürütülen istihbari faaliyetler ile 1/11/1983 tarihli ve 2937 sayılı Devlet İstihbarat Hizmetleri ve Milli İstihbarat Teşkilatı Kanunu ile 4/1/1961 tarihli ve 211 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri İç Hizmet Kanunu uyarınca yürütülen faaliyetler bu Kanun kapsamı dışındadır. Şapkalı harfli yazımlar kaynakta göründüğü hâlde bırakılmıştır.
Üçüncü madde bu rehberin en dikkat çekici yeridir, çünkü programın ders katalogunda ayrı ayrı okutulan kavramların her birine hukuki bir tanım verir. Madde MADDE 3- (1) Bu Kanunda geçen; cümlesiyle açılır ve ifade eder. ile kapanır. Doğrulanan bentlerden bazıları şunlardır: ç) Bilişim sistemleri: Bilgi ve iletişim teknolojileri vasıtasıyla sağlanan her türlü hizmetin, işlemin ve verinin sunumunda kullanılan donanım, yazılım, sistem ve aktif veya pasif durumda bulunan tüm diğer bileşenleri, ve d) Kritik altyapı: İşlediği bilginin/verinin gizliliği, bütünlüğü veya erişilebilirliği bozulduğunda can kaybına, büyük ölçekli ekonomik zarara ve güvenlik açıklarına veya kamu düzeninin bozulmasına yol açabilecek bilişim sistemlerini barındıran altyapıları, biçimindedir. Alanın adını taşıyan bent ise şöyledir: f) Siber güvenlik: Siber uzayı oluşturan bilişim sistemlerinin saldırılardan korunmasını, bu ortamda işlenen verinin gizlilik, bütünlük ve erişilebilirliğinin güvence altına alınmasını, saldırıların ve siber olayların tespit edilmesini, bu tespitlere karşı tepki ve alarm mekanizmalarının devreye alınmasını ve sonrasında yaşanan siber olay öncesi duruma geri döndürülmesini kapsayan faaliyetler bütününü,
Bu tek bent, alanın koruma, tespit, müdahale ve geri dönme döngüsünü tek cümlede yazar. Kanun bu döngünün parçalarını ayrıca da tanımlar: g) Siber olay: Bilişim sistemlerinin veya verinin gizlilik, bütünlük veya erişilebilirliğinin ihlal edilmesini, ile ğ) Siber saldırı: Siber uzaydaki bilişim sistemlerinin ve bu sistemler tarafından işlenen verinin gizliliği, bütünlüğü veya erişilebilirliğini ortadan kaldırmak amacıyla, siber uzayın herhangi bir yerindeki kişi veya bilişim sistemlerine yönelik olarak kasıtlı yapılan işlemleri, bentleri olay ile saldırıyı birbirinden ayırır. l) Zafiyet: Siber uzayda yer alan varlıkların herhangi bir siber tehdit tarafından istismar edilebilecek zayıflık ve güvenlik açıklarını, bendi ise zayıflığı ayrı bir kategori olarak kurar. Tehdit istihbaratı disiplini de tanımlanmıştır: ı) Siber tehdit istihbaratı: Siber uzaydaki varlıklara yönelik mevcut veya potansiyel siber tehdit unsurları ile siber saldırılar hakkında bir araya getirilmiş, dönüştürülmüş, analiz edilmiş, yorumlanmış veya zenginleştirilmiş bilgiyi, Olay müdahale ekibi kurumu j) SOME: Siber olaylara müdahale ekibini, bendiyle adlandırılmış, alanın çalıştığı ortam ise i) Siber uzay: Doğrudan ya da dolaylı olarak internete, elektronik haberleşme veya bilgisayar ağlarına bağlı olan tüm bilişim sistemlerini ve bunları birbirine bağlayan ağlardan oluşan ortamı, biçiminde tarif edilmiştir. Kaynaktaki kısaltmalar açılmamıştır.
Dördüncü madde alanın normatif çerçevesini verir. Madde MADDE 4- (1) Siber güvenliğin sağlanmasında temel ilkeler şunlardır: cümlesiyle açılır. Doğrulanan bentlerden bir bölümü şöyledir: a) Siber güvenlik milli güvenliğin ayrılmaz bir parçasıdır. b) Kritik altyapı ve bilişim sistemlerinin korunması ile güvenli bir siber uzay oluşturulması temel hedeftir. c) Siber güvenlikle ilgili çalışmalar kurumsallık, süreklilik ve sürdürülebilirlik temelli yürütülür. ç) Siber güvenlik tedbirlerinin, hizmet ve ürünlerin tüm yaşam döngüsü boyunca uygulanması esastır. Bu son ilke, güvenliğin ürünün başından sonuna kadar düşünülmesi gerektiği yönündeki mühendislik yaklaşımının kanun metnindeki karşılığıdır. Aynı maddenin öteki bentleri de bu rehberin konusuna değer: f) Siber güvenlik süreçlerinin yürütülmesinde hesap verebilirlik esastır. ğ) Siber güvenlik alanında nitelikli insan kaynağı kabiliyet ve kapasitesinin artırılmasına yönelik çalışmalar teşvik edilir. h) Siber güvenlik kültürünün toplum geneline yaygınlaştırılması hedeflenir. ı) Hukukun üstünlüğü, temel insan hak ve hürriyetleri ile mahremiyetin korunması ilkeleri temel esas kabul edilir.
Beşinci madde MADDE 5- (1) Başkanlığın görevleri şunlardır: cümlesiyle açılır ve doğrulanan bentleri bir teknik iş listesi gibi okunabilir. Bunlardan biri şöyledir: b) Kritik altyapılar ve bilişim sistemlerinin siber dayanıklılığının artırılmasına, siber saldırılara karşı korunmasına, gerçekleştirilen siber saldırıların tespitine, muhtemel saldırıların önlenmesine ve etkilerinin azaltılmasına veya ortadan kaldırılmasına yönelik faaliyet yürütmek, bu kapsamda zafiyet ve sızma testleri ile varlıklara yönelik risk analizleri yapmak veya yaptırmak, siber tehditlerle mücadele etmek, siber tehdit istihbaratı elde etmek, oluşturmak ve paylaşmak, zararlı yazılım inceleme faaliyetleri yürütmek. Olay müdahale tarafı ayrı bir bentte sayılmıştır: d) SOME'ler kurmak, kurdurmak ve denetlemek, SOME'lerin olgunluk seviyelerinin belirlenmesi ve artırılması için çalışmalar yapmak, siber güvenlik tatbikatları gerçekleştirerek SOME'lerin siber olay müdahale kabiliyetlerini ölçmek, diğer ülkelerin siber olaylara müdahale ekipleriyle koordinasyon kurmak, her türlü siber müdahale aracının ve milli çözümlerin üretilmesi ve geliştirilmesi amacıyla çalışmalar yapmak, yaptırmak ve bunları teşvik etmek. Standart, test ve belgelendirme tarafı da yazılıdır: g) Siber güvenlik alanına ilişkin standartları hazırlamak, diğer kişi veya kuruluşlarca hazırlanan standartları tetkik etmek, bunlar hakkında mütalaa vermek, uygun bulduğu takdirde standart olarak kabul etmek, bunları yayımlamak ve uygulanmalarını takip etmek. ile ğ) Siber güvenlik alanına ilişkin yazılım, donanım, ürün, sistem ve hizmetlere yönelik test ve sertifikasyon işlemlerini yürütmek, buna yönelik test altyapıları kurmak, kurdurmak ve işletmek ile siber güvenlik uzmanları ve şirketlerine yönelik sertifikasyon, yetkilendirme ve belgelendirme işlemlerini ilgili kurumlarla koordineli olarak yürütmek. Denetim ise kısa bir bentle yazılmıştır: h) Siber güvenlik denetimini gerçekleştirmek ve sonucuna göre yaptırım uygulamak.
Bu maddenin bir bendi ise ayrıca işaretlenmelidir. ç) Kamu kurum ve kuruluşları ile kritik altyapıların veri envanteri dâhil olmak üzere tüm varlıklarının envanterinin tutulmasını ve varlıklara yönelik risk analizinin gerçekleştirilmesini sağlamak, kamu kurum ve kuruluşları ile kritik altyapıların sahip olduğu varlıkların kritikliğine göre güvenlik tedbirlerini almak veya aldırmak. biçimindeki bu bent yalnızca birinci ve üçüncü okumada bu hâliyle görülmüştür; ikinci okuma aynı yerde bir sözcüğü farklı harflerle vermiştir. Yani bu bendin üçüncü bir tanığı yoktur ve kaynak belgede hangi yazımın basılı olduğuna dair burada hiçbir iddia kurulmamaktadır.
Örtüşmenin sınırı da aynı açıklıkla yazılmalıdır. Bu kanun bu programı kurmaz; bir yükseköğretim düzenlemesi değildir ve doğrulanan maddelerde hiçbir üniversite, fakülte, bölüm, program veya diploma hükmü yoktur. Bu programın ders planını belirlemez: beşinci maddede sayılan zafiyet ve sızma testleri ile zararlı yazılım inceleme gibi ibareler bir idari görev listesidir, bir müfredat değildir; dördüncü maddedeki nitelikli insan kaynağı kabiliyet ve kapasitesinin artırılmasına yönelik çalışmalar teşvik edilir ibaresi de bir teşvik ilkesidir, bir eğitim programı düzenlemesi değildir. Mezunun meslek tanımını da düzenlemez: doğrulanan maddelerde siber güvenlik uzmanları ibaresi yalnızca sertifikasyon, yetkilendirme ve belgelendirme işlemlerinin muhatabı olarak geçmekte, bu maddelerde mezuna bir unvan, atanma koşulu, zorunlu sicil ya da meslek icrası şartı getirilmemektedir. Siber güvenlik mühendisi teriminin bu kanunda tanımlanıp tanımlanmadığına dair hiçbir olumsuz iddia kurulmamaktadır: yalnızca bu oturumda çekilen ilk beş madde kapsamında böyle bir tanımın iki okumada birebir teyit edilemediği söylenebilir. Kanunun güncel hâli, bugünkü uygulanışı, yürürlük durumu, ikincil mevzuatı ve değişiklik zinciri hakkında bu rehber hiçbir hüküm vermez; bunlar için kaynak listesindeki resmi adresin esas alınması gerekir.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Kanun metni üç ayrı okumayla çekilmiş, yalnızca en az iki okumada karakter düzeyinde aynı çıkan öğeler alıntılanmıştır; dördüncü bir okuma yapılmamıştır, dolayısıyla tek okumada kalan hiçbir öğe ek bir denemeyle çözülmeye çalışılmamıştır. Yöntemin kendi sınırı da eksik olarak sayılmalıdır: üç okuma aynı kısa zaman aralığında yapıldığı ve okuma aracı aynı adres için yanıtı bir süre önbelleğe aldığı için okumalar büyük olasılıkla tek bir metne dönüştürme çıktısı üzerinde çalışmıştır; bu nedenle okumalar arası mutabakat yalnızca okuma ve çıkarım hatasını eler, kaynağın metne dönüştürülmesi sırasında oluşmuş bir bozulmayı elemez. Bu oturumda bunun somut kanıtları görülmüştür: beşinci maddenin ç bendinde iki okuma bir sözcüğü bir harfle, üçüncü okuma başka bir harfle vermiştir ve eşiği geçen varyant alıntılanmış, öteki varyant tek okumada bırakılmıştır; ayrıca İKİNCİ BÖLÜM başlığı ile alt başlığı bir okumada hiç gelmemiş, aynı okuma beşinci maddeyi doğrudan dördüncünün ardına eklemiştir. Künye satırlarının basılı biçimi hiçbir eşiği geçmemiştir: birinci okuma etiketleri kalınlaştırıp iki nokta öncesindeki boşluğu düşürmüş, ikinci okuma boşluklu iki nokta kullanmış, üçüncü okuma boşluksuz düz iki nokta kullanmıştır; bu üç biçimin hiçbiri alıntılanmamıştır. Düstur satırı üç okumanın hiçbirinde gelmemiştir; üçüncü okumaya satır yoksa bunu açıkça yazması söylendiği hâlde okuma satırı sessizce atlamıştır, bu nedenle satırın yokluğu da teyit edilmiş sayılmamıştır ve belgede Düstur satırı bulunup bulunmadığına dair hiçbir iddia kurulmamıştır. Üçüncü maddenin kenar başlığı Tanım ve kısaltmalar olmasına rağmen hiçbir okumada ayrı bir kısaltmalar alt bölümü görünmemiştir; bunun bir kapsam eksikliği mi yoksa kaynağın kendi düzeni mi olduğu hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Beşinci maddenin bent listesi üç okumada da aynı yerde, ı bendinde kesilmiştir; aynı kesim noktası üç okumada özdeş olduğu için mutabakatla elenememiştir ve o bendin listenin sonu olduğu iddia edilmemektedir. Altıncı ve yedinci maddelerin başlıkları ile gövdeleri yalnızca bir okumada gelmiştir; bu malzemenin tamamı kullanılamaz sayılmış, bu rehbere hiç alınmamıştır ve o maddelerin içeriği hakkında hiçbir iddia kurulmamıştır. Sekizinci ve sonraki maddeler hiçbir okumada istenmemiş ve getirilmemiştir. Dipnot gövdeleri ve dipnot işaretleri hiçbir okumada görünmemiştir; kanunda dipnot bulunup bulunmadığına dair olumsuz bir iddia kurulmamıştır. Doğrulanan ilk beş madde gövdesinin hiçbirinde mülga ibaresi görünmemiştir; kanunda mülga hüküm bulunup bulunmadığına dair de olumsuz bir iddia kurulmamıştır. Okumaların kendi kusurları da kaydedilmelidir: birinci okuma kaynakta bulunmayan başlık ve kalınlaştırma işaretleri ile yatay çizgiler eklemiş, ikinci okuma prompt açıkça yasakladığı hâlde aynı biçim işaretlerini eklemiş, üçüncü okuma ise düz metin verdiği hâlde bir talimatı uygulamamıştır; bu eklemeler biçimsel sayılmış ve satır biçimi mutabakatlarına dahil edilmemiştir. İkinci okuma istenen Türkçe metni çevirmemiş, İngilizce bir parafraz üretmemiştir; bu bir red değildir. Bu program için bir yedek kanun numarası atanmış, ancak asıl numara ilk denemede açıldığı ve konu örtüşmesi doğrulanmış madde metninde tuttuğu için o yedek hiç denenmemiştir; o numaranın adı, künyesi, içeriği ve erişilebilir olup olmadığı hakkında burada hiçbir bilgi ve hiçbir iddia yoktur. Asıl adres ilk denemede açıldığı için başka tertip adresleri hiç denenmemiştir. Kaynaktaki hiçbir kısaltma açılmamış, yazım, büyük ve küçük harf kullanımı ile noktalama düzeltilmemiştir. Son olarak taban puan, başarı sıralaması, kontenjan, maaş, ücret ve işe girme oranı hiç toplanmamış, hiçbir para tutarı alınmamıştır; doğrulanan madde gövdelerinin hiçbirinde bir oran ifadesi geçmemiş ve yorum olarak da üretilmemiştir.
Siber Güvenlik Mühendisliği ile Yakın Alanlar Aynı Şey Değil
Bu program birkaç alanla karıştırılır ve karışmanın nedeni çoğu zaman adların benzerliğidir. En sık karıştığı yer geniş kapsamlı bilişim mühendislikleridir. [Bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi), [yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi) ve [bilişim sistemleri mühendisliği](/bolum/bilisim-sistemleri-muhendisligi) sistemin tasarımını, üretimini ve işletilmesini bütün olarak ele alır; güvenlik bu programlarda bir alt başlıktır. Siber Güvenlik Mühendisliğinde ise güvenlik programın ekseni, öteki konular ise bu eksene hizmet eden altyapıdır. Bu rehber hangisinin daha iyi olduğu yönünde bir değerlendirme yapmaz; yalnızca ağırlık merkezlerinin farklı olduğunu kaydeder.
İkinci karışma noktası düzey farkıdır. [Siber güvenlik](/bolum/siber-guvenlik), [bilgi güvenliği teknolojisi](/bolum/bilgi-guvenligi-teknolojisi) ve [bilişim güvenliği teknolojisi](/bolum/bilisim-guvenligi-teknolojisi) alanın uygulama ve işletme tarafına ağırlık verir. Mühendislik programı ise matematik ve temel bilim yükü, tasarım dersleri ve kuramsal derinliğiyle ayrışır. İki taraf da aynı sistemlerle çalışır; ayrıldıkları yer soruların sorulduğu soyutlama düzeyidir.
Üçüncü karışma noktası ağ ve sistem yönetimidir. [İnternet ve ağ teknolojileri](/bolum/internet-ve-ag-teknolojileri), [bulut bilişim operatörlüğü](/bolum/bulut-bilisim-operatorlugu) ve [kurumsal bilişim uzmanlığı](/bolum/kurumsal-bilisim-uzmanligi) altyapının kurulmasına ve sürekliliğine bakar. Bu programda ağ ve bulut konularının yer alması, programı bir sistem yönetimi programına dönüştürmez: burada aynı altyapıya saldırgan gözüyle bakılır.
Dördüncü karışma noktası veri ve yapay zekâ alanlarıdır. [Veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi), [büyük veri analistliği](/bolum/buyuk-veri-analistligi), [yapay zeka mühendisliği](/bolum/yapay-zeka-muhendisligi) ve [yapay zeka ve veri mühendisliği](/bolum/yapay-zeka-ve-veri-muhendisligi) veriden çıkarım yapmayı merkeze alır. Bu programda olasılık ve istatistik dersleri bulunması, programı bir veri programına dönüştürmez; buradaki istatistik saldırı tespiti ve risk değerlendirmesi için bir araçtır.
Beşinci karışma noktası yazılım üretiminin kendisidir. [Yazılım geliştirme](/bolum/yazilim-gelistirme), [arka yüz yazılım geliştirme](/bolum/arka-yuz-yazilim-gelistirme), [ön yüz yazılım geliştirme](/bolum/on-yuz-yazilim-gelistirme) ve [bilgisayar programcılığı](/bolum/bilgisayar-programciligi) çalışan bir ürün üretmeyi hedefler. Bu programda güvenli programlama dersi bulunması, programı bir yazılım üretim programı yapmaz: buradaki amaç kodun çalışması değil, kötüye kullanılamamasıdır.
Altıncı karışma noktası delil ve hukuk tarafıdır. [Adli bilimler](/bolum/adli-bilimler) delil biliminin tamamına, [hukuk](/bolum/hukuk) ise hukuk düzeninin kendisine bakar. Bu programın adli bilişim dersi teknik izlerin çıkarılmasına odaklanır; hukuki nitelendirme ayrı bir uzmanlığın konusudur ve bu rehber ikisini birbirinin yerine kullanmaz.
Yedinci karışma noktası fiziksel güvenliktir. [Özel güvenlik ve koruma](/bolum/ozel-guvenlik-ve-koruma) ile [iş sağlığı ve güvenliği](/bolum/is-sagligi-ve-guvenligi) programlarındaki güvenlik sözcüğü bu programdakiyle aynı anlamı taşımaz. Bunlar farklı alanlardır ve ad benzerliği bir yakınlık göstergesi değildir.
Sekizinci karışma noktası donanım ve haberleşmedir. [Elektronik ve haberleşme mühendisliği](/bolum/elektronik-ve-haberlesme-muhendisligi) ile [elektrik elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi) sinyalin ve devrenin kendisiyle uğraşır. Bu programda sayısal devreler ve bilgisayar organizasyonu derslerinin bulunması, programı bir donanım programına dönüştürmez.
Bir Üniversitenin Ders Planı: İTÜ
Bu programın somut bir örneği için öğrenci bilgi sistemi üzerinden yayımlanan bir lisans ders planı sayfası okundu. Sayfada basılı program başlığı Siber Güvenlik Mühendisliği (İngilizce) Lisans Ders Planı biçimindedir; parantez içindeki niteleme silinmemiştir. Öğretim düzeyi sayfada bu başlıkta birebir yazılıdır ve yarıyıl sayısından yapılmış bir çıkarım değildir. Plan sekiz yarıyıl üzerine kuruludur. Ders adları ağırlıklı olarak İngilizce yayımlanmıştır ve bu rehberde çevrilmeden, sayfadaki yazımıyla bırakılmıştır; kısaltmalar açılmamıştır. Kurum kimliği konusunda kaynak okumaları arasında bir çelişki vardır ve bu çelişki bu başlığın sonundaki ifşa paragrafında olduğu gibi yazılmıştır.
Birinci yarıyılın dersleri Introduction to Information Systems, Linear Algebra and Applications, Intr. to Cyber Sec. Eng & Ethics, Physics I, Physics I Laboratory, Mathematics I ve EAP Through Global Goals olarak yayımlanmıştır. Alanın adını taşıyan giriş dersinin daha ilk yarıyılda ve etik ile birlikte tek bir ders adı içinde yer alması dikkat çekicidir: öğrenci alanla ilk karşılaştığı anda etik boyutuyla birlikte karşılaşmaktadır.
İkinci yarıyılın dersleri Discrete Mathematics, Intr to Sci&Eng Comp (C), Physics II, Physics II Laboratory, Mathematics II, Basics of Academic Writing ve Girişimcilik & Kariyer Danış. olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyıl programın matematik ve programlama temelini kurar; ayrık matematik ile programlamaya girişin aynı dönemde yer alması bu iki konunun birbirini beslediğini gösterir.
Üçüncü yarıyılın dersleri Essentials of Cyber Security, Probability and Statistics, Data Structures, Digital Circuits, Essentials of Res.Paper Writ. ve Türk Dili I olarak yayımlanmıştır. Bu yarıyılda alanın çekirdek dersi başlar ve aynı dönemde veri yapıları ile sayısal devreler yürür; yani güvenlik konusu yazılım ve donanım temelleriyle eş zamanlı okutulur.
Dördüncü yarıyılın dersleri Fundamentals of Cryptography, Numerical Methods in Computer Engineering, Object Oriented Programming, Formal Languages and Automata, Computer Organization, ITB Elective I ve Türk Dili II olarak yayımlanmıştır. Kriptografinin temelleri ile biçimsel diller ve otomata derslerinin aynı dönemde durması, alanın matematiksel yoğunluğunun bu yarıyılda arttığını gösterir.
Beşinci yarıyılın dersleri Computer Security, Applied Cryptography, Analysis of Algorithms I, TM Elective I, MT Elective I, ITB Elective II ve Atatürk İlk & İnkılap Trh I olarak yayımlanmıştır. Kuramsal kriptografiden uygulamalı kriptografiye geçiş bu dönemde yapılmaktadır.
Altıncı yarıyılın dersleri Computer Forensics, Secure Programming, Analysis of Algorithms II, Computer Operating Systems, ITB Elective III ve Atatürk İlk & İnkılap Trh II olarak yayımlanmıştır. Adli bilişim, güvenli programlama ve işletim sistemlerinin aynı dönemde yer alması, olay sonrası inceleme ile olay öncesi savunmanın birlikte öğretildiğini gösterir.
Yedinci yarıyılın dersleri Cloud Computing & Security, Cyber Security Engineering Design I, TM Elective II, MT Elective II ve ITB Elective IV olarak yayımlanmıştır. Tasarım dersinin bu dönemde başlaması, öğrencinin son yılda tek tek konuları bir sistem üzerinde birleştirmeye yönlendirildiğini gösterir.
Sekizinci yarıyılın dersleri Cyber Security Engineering Design II, Economics, MT Elective III, MT Elective IV ve ITB Elective V olarak yayımlanmıştır. Tasarım dersinin ikinci bölümü ile ekonomi dersinin aynı dönemde yer alması, güvenlik kararlarının maliyet boyutunun da gözetildiğine işaret eder.
Bu başlıkta bilerek eksik bırakılanlar şunlardır. Bu sayfa üç ayrı okumayla okunmuştur: ilk iki okuma sekiz yarıyıl bloğunun tamamını dökmüş, üçüncü hedefli okuma yalnızca kurum adı ile program başlığının ve düzey ifadesinin yazımı için yapılmış, ondan ders listesi istenmemiştir. Ders listesinde yarıyıl başlıkları, ders sırası, ders sayıları ve ders adlarının yazımı iki okumada birebir aynı çıkmış, satır düzeyinde hiçbir fark bulunmamıştır. Sayfadan alınan satır sayısı sekiz yarıyıl boyunca ellidir; bunların on biri seçmeli yer tutucu satırdır ve geriye otuz dokuz ders adı kalmaktadır. Hiçbir ders adı düşürülmemiştir; okunamayan yarıyıl yoktur ve reddedilen okuma da yoktur. Öğretim düzeyi bu sayfada birebir yazılıdır ve yarıyıl sayısından yapılan bir çıkarım değildir; sekiz yarıyıllık yapı bu tespitin yalnızca destekleyicisidir. Üniversite adı konusunda okumalar ayrışmıştır ve bu ayrışma çözülmemiştir: birinci okuma kurum adını İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) olarak bildirmiş, ikinci okuma İstanbul Teknik Üniversitesi ifadesinin sayfada meta yazar alanında ve logolarda bulunduğunu bildirmiş, üçüncü hedefli okuma ise tam ifadenin görünür gövde metninde geçmediğini, yalnızca İTÜ kısaltmasının göründüğünü ve görünen kurum ibaresinin birebir İTÜ | ÖBS | Ders Planları olduğunu bildirmiştir. Burada hiçbir okuma doğru ilan edilmemekte, hiçbir taraf tutulmamaktadır; çelişki olduğu gibi kaydedilmiştir. Kesin olan şudur: kurum kimliği alan adından çıkarım değildir, yayımlayan sayfanın kendisinden alınmıştır; üç okumanın da sayfada basılı olduğunda birleştiği tek biçim İTÜ kısaltmasıdır ve bu kısaltma açılmamıştır. Bu nedenle bu başlıkta kurum adı olarak yalnızca o kısaltma kullanılmıştır. Program adındaki parantezli niteleme silinmemiş, ayrıca kaydedilmiştir. Ders adları çevrilmemiş, kısaltmalar açılmamış ve sayfadaki yazım düzeltilmemiştir; planda İngilizce basılmış satırların yanında Türkçe basılmış satırlar da vardır ve ikisi de olduğu gibi bırakılmıştır. Seçmeli yer tutucu satırlar sayfanın bastığı biçimde taşınmış, hiçbir havuz tahminle doldurulmamış, havuzdan kaç ders seçileceği ve ders yükü hiç yazılmamıştır. Sayfa aynı ders adını iki kez basmamıştır. Ders kodu, kredi ve iş yükü değerleri toplanmamış ve bu rehberde hiçbir yerde verilmemiştir. Sayfa bir puan türü yayımlamamaktadır; bu rehberdeki puan türü bu sayfaya dayandırılmamıştır ve sayfa taban puan ile kontenjan da yayımlamamaktadır. Bu program için ikinci bir okunabilir ders planı kaynağı elde edilememiştir: denenen ikinci aday adres açılmış ancak ders planı tablosu döndürmemiş, yalnızca bir birim indeksi ile lisansüstü görünen bir bilim dalı başlığı vermiştir; o başlık bu lisans programının yerine konmamıştır. O adresin engellendiği söylenmemektedir, yalnızca istenen içeriğin alınamadığı kaydedilmektedir ve o üniversitenin bu programa ait bir planı bulunmadığı yönünde hiçbir iddia kurulmamaktadır. Aynı üniversiteye ait başka adresler bağımsız ikinci kaynak sağlamayacakları için açılmamıştır. Başka bir üniversitenin bu programa ait yayımlanmış planının bulunmadığı yönünde de hiçbir iddia kurulmamaktadır. Bu plan tek bir kurumun planıdır ve öteki kurumların planları için hiçbir şey söylemez.
Mezunlar Ne İş Yapar?
Bu programın mezununun ilk ve en belirgin çalışma alanı savunma tarafıdır. Kurumların ağlarının, sunucularının ve uygulamalarının güvenlik mimarisini kurmak, erişim yetkilerini tasarlamak, güvenlik denetimlerini yürütmek ve yapılandırma hatalarını kapatmak bu işin gündelik gövdesidir. Planda bilgisayar güvenliği ve işletim sistemleri derslerinin bulunması bu alanla doğrudan ilişkilidir.
İkinci alan saldırgan tarafın taklit edilmesidir. Zafiyet taraması, sızma testi ve kırmızı takım çalışmaları bir sistemi savunanların onu bir saldırgan gibi denemesini gerektirir. Kanun metninde de zafiyet ve sızma testleri ibaresi bir görev olarak yazılıdır; planda ise bu tarafa güvenli programlama ve bilgisayar güvenliği dersleri açılır.
Üçüncü alan olay müdahalesidir. Bir saldırı gerçekleştiğinde saldırının kapsamını belirlemek, yayılmayı durdurmak, sistemleri temiz bir duruma döndürmek ve olayın nasıl gerçekleştiğini raporlamak ayrı bir disiplindir. Kanun bu işi yürüten ekipleri SOME adıyla anmaktadır.
Dördüncü alan adli bilişimdir. Bir olaydan sonra izlerin bozulmadan toplanması, kayıtların çözümlenmesi ve bulguların savunulabilir biçimde belgelenmesi teknik olduğu kadar yöntemsel bir iştir; planda adli bilişim dersi bu tarafa değer.
Beşinci alan zararlı yazılım incelemesi ve tehdit istihbaratıdır. Bir zararlı yazılımın ne yaptığını çözmek, saldırı altyapılarını izlemek ve elde edilen bilgiyi kullanılabilir hâle getirmek bu tarafın işidir. Kanun metni tehdit istihbaratını bir araya getirilmiş, dönüştürülmüş, analiz edilmiş, yorumlanmış veya zenginleştirilmiş bilgi olarak tanımlamaktadır.
Altıncı alan uygulamalı şifrelemedir. Anahtar yönetimi, kimlik doğrulama tasarımı ve şifreleme kütüphanelerinin doğru kullanımı ayrı bir uzmanlıktır; planda kriptografinin temelleri ile uygulamalı kriptografi dersleri bu tarafa hazırlar.
Yedinci alan bulut ve büyük ölçekli altyapı güvenliğidir. Aynı altyapının birçok kiracı tarafından paylaşıldığı ortamlarda yalıtım, kimlik yönetimi ve yapılandırma denetimi ayrı bir bilgi gerektirir; planda bulut bilişim ve güvenliği dersi bu alana açılır.
Sekizinci alan güvenli yazılım geliştirmedir. Ürünü üreten ekibin içinde durup tasarımdan yayına kadar güvenlik gereksinimlerini taşımak, alanın en yaygın çalışma biçimlerinden biridir ve kanun metnindeki hizmet ve ürünlerin tüm yaşam döngüsü boyunca uygulanması esastır ilkesiyle örtüşür.
Bu alanda bazı işlerin belirli belge, yeterlik, izin ya da yetki şartlarına bağlı olduğu bilinmekle birlikte, bu rehber hangi işin hangi şarta bağlı olduğu konusunda bir iddia kurmamaktadır; bu bilgi ilgili mevzuattan ve yetkili kurumdan öğrenilmelidir. Bu rehber hiçbir iş için ücret aralığı, işe girme oranı ya da kariyer hızı vermez.
Kimler Tercih Etmeli?
Bu programı düşünen öğrencinin kendine sorması gereken ilk soru şudur: bir şeyin nasıl çalıştığını değil, nasıl bozulabileceğini merak ediyor musunuz? Alanın gündelik zihinsel alışkanlığı budur. Bir sistemi kurallara göre kullanmak yerine kuralların arasındaki boşluğu aramayı doğal bulan bir öğrenci burada rahat eder.
İkinci soru matematiktir. Bu program bir matematik programı değildir, ancak matematik yükü hafif de değildir. Planda doğrusal cebir, ayrık matematik, olasılık ve istatistik, sayısal yöntemler ile biçimsel diller ve otomata dersleri vardır. Bu derslerden kaçmayı planlayan bir öğrenci kriptografi ve algoritma derslerinde zorlanır.
Üçüncü soru sabırdır. Güvenlik işi büyük ölçüde kayıt okumak, tekrar denemek ve küçük bir ayrıntının peşinden saatlerce gitmektir. Hızlı sonuç bekleyen bir öğrenci bu işin ritmini yorucu bulabilir.
Dördüncü soru dildir. Bu rehberde okunan planın ders adlarının önemli bölümü İngilizce yayımlanmıştır ve alanın teknik belgelerinin çoğu da bu dilde üretilmektedir. İngilizce okumaya isteksiz bir öğrenci hem derste hem meslekte kendini sınırlı bulur.
Beşinci soru etiktir. Bu alanda öğrenilen yeteneklerin izinsiz kullanımı hem hukuki hem mesleki sonuç doğurur. Planın ilk yarıyılındaki dersin adında etik ibaresinin bulunması bir tesadüf değildir. Kendi merakını başkasının sistemi üzerinde izinsiz denemeyi zararsız sayan bir öğrenci bu alanda ciddi bir risk taşır.
Altıncı soru sürekliliktir. Bu alanda dünkü bilgi bugün eksik kalabilir; yeni saldırı yöntemleri, yeni savunma araçları ve yeni standartlar sürekli üretilir. Öğrenmeyi mezuniyetle biten bir iş sayan bir öğrenci meslekte geride kalır.
Yedinci soru sorumluluk ve iletişimdir. Bir güvenlik bulgusunu bulmak kadar onu doğru kişiye, anlaşılır biçimde ve doğru zamanda anlatmak da işin parçasıdır. Yazmayı ve anlatmayı gereksiz gören bir öğrenci teknik olarak güçlü olsa bile etkisi sınırlı kalır. Son olarak bu programın dört yıllık bir lisans programı olduğu ve alanın uygulama yükünün ders dışı çalışmayı da gerektirdiği baştan bilinmelidir.
Tercih Öncesi Notlar
Birinci not: Bu programın adı üniversiteler arasında farklılaşabilmektedir. Yakın bir içerik siber güvenlik mühendisliği, bilgisayar mühendisliği, yazılım mühendisliği ya da bilişim sistemleri mühendisliği başlıklı adlarla açılabilmekte ve bu adların altındaki ders planları birbirinden belirgin biçimde ayrışabilmektedir. Aynı adın bir üniversitede kriptografi ağırlıklı, başka bir üniversitede ağ ve sistem ağırlıklı kurulması olağandır. Tercih listesi yapılırken adın değil, ilgili üniversitenin kendi ders planının okunması gerekir.
İkinci not: Öğretim dili ayrıca sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planın adında parantez içinde bir dil nitelemesi bulunmaktadır ve ders adlarının önemli bölümü İngilizce yayımlanmıştır. Aynı adı taşıyan programların hepsinin aynı dilde yürütüldüğü varsayılmamalı; hazırlık sınıfının bulunup bulunmadığı, hangi derslerin hangi dilde okutulduğu ve bunun her üniversitede aynı olup olmadığı tercihten önce öğrenilmelidir.
Üçüncü not: Laboratuvar ve uygulama düzeni bu alanda olağandan daha belirleyicidir. Öğrencinin izole bir laboratuvar ortamında gerçek saldırı ve savunma denemeleri yapıp yapamadığı, siber güvenlik tatbikatlarına ve yarışmalara katılma imkânının bulunup bulunmadığı, staj düzeninin nasıl kurulduğu ve sınıf mevcudunun uygulamaya elverip elvermediği sorulmalıdır. Bu rehberde okunan planda tasarım dersleri son yılda yer almaktadır; bu düzenin her üniversitede aynı olmadığı bilinmelidir.
Dördüncü not: Alana daha geniş bir bilişim çerçevesinden bakmak isteyen öğrenci için [bilgisayar mühendisliği](/bolum/bilgisayar-muhendisligi), [yazılım mühendisliği](/bolum/yazilim-muhendisligi), [bilgisayar bilimleri](/bolum/bilgisayar-bilimleri) ve [bilişim sistemleri mühendisliği](/bolum/bilisim-sistemleri-muhendisligi); güvenliğin uygulama ve işletme tarafına ilgi duyan öğrenci için [siber güvenlik](/bolum/siber-guvenlik), [bilgi güvenliği teknolojisi](/bolum/bilgi-guvenligi-teknolojisi) ve [bilişim güvenliği teknolojisi](/bolum/bilisim-guvenligi-teknolojisi); ağ ve altyapı tarafına ilgi duyan öğrenci için [internet ve ağ teknolojileri](/bolum/internet-ve-ag-teknolojileri), [bulut bilişim operatörlüğü](/bolum/bulut-bilisim-operatorlugu) ve [kurumsal bilişim uzmanlığı](/bolum/kurumsal-bilisim-uzmanligi); veri ve yapay zekâ tarafına ilgi duyan öğrenci için [veri bilimi ve analitiği](/bolum/veri-bilimi-ve-analitigi), [büyük veri analistliği](/bolum/buyuk-veri-analistligi), [yapay zeka mühendisliği](/bolum/yapay-zeka-muhendisligi), [yapay zeka ve veri mühendisliği](/bolum/yapay-zeka-ve-veri-muhendisligi) ve [yapay zeka ve makine öğrenmesi](/bolum/yapay-zeka-ve-makine-ogrenmesi); yazılım üretiminin kendisine ilgi duyan öğrenci için [yazılım geliştirme](/bolum/yazilim-gelistirme), [arka yüz yazılım geliştirme](/bolum/arka-yuz-yazilim-gelistirme), [ön yüz yazılım geliştirme](/bolum/on-yuz-yazilim-gelistirme), [bilgisayar programcılığı](/bolum/bilgisayar-programciligi) ve [web tasarımı ve kodlama](/bolum/web-tasarimi-ve-kodlama); donanım ve haberleşme tarafına ilgi duyan öğrenci için [elektronik ve haberleşme mühendisliği](/bolum/elektronik-ve-haberlesme-muhendisligi) ve [elektrik elektronik mühendisliği](/bolum/elektrik-elektronik-muhendisligi); alanın matematiksel temeline ilgi duyan öğrenci için [matematik](/bolum/matematik) ve [istatistik](/bolum/istatistik); delil ve hukuk tarafına ilgi duyan öğrenci için [adli bilimler](/bolum/adli-bilimler) ve [hukuk](/bolum/hukuk); yönetim ve kurumsal bilişim tarafına ilgi duyan öğrenci için [yönetim bilişim sistemleri](/bolum/yonetim-bilisim-sistemleri) ve [bilişim sistemleri ve teknolojileri](/bolum/bilisim-sistemleri-ve-teknolojileri) karşılaştırılmaya değer yollar oluşturur.
Beşinci not: Bu rehber bölümün ne olduğunu anlatır; hangi üniversiteye hangi puanla girileceğini anlatmaz. Taban puan, başarı sıralaması ve kontenjan her yıl değişir ve tek geçerli kaynağı ÖSYM tercih kılavuzu ile YÖK Atlas'tır. Bu sayfada bilerek puan, sıralama ya da maaş rakamı verilmiyor: eksik bilgi, yanlış bilgiden iyidir.
ÖSYM bu programı 4 üniversitede, 7 ayrı kontenjan satırında açtı. Aşağıdaki iki puan, bu programın ÖSYM'de yayımlanmış en yüksek ve en düşük taban puanıdır.
ÖSYM'nin bu tablolarında başarı sıralaması yoktur; sıralama için YÖK Atlas kullanılmalıdır. Taban puanlar geçmiş yılın sonucudur, her yıl değişir.
Bu rehber bilgilendirme amaçlıdır; müfredat ve koşullar üniversiteye göre değişir. Bölümün bulunduğu üniversiteler ile güncel taban puan, başarı sıralaması ve kontenjanlar için ÖSYM tercih kılavuzu ve YÖK Atlas esastır.